Bijlage 1 Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
Tekst van het document
Conclusie De inwoners van Rozendaal waarderen vooral het groene, rustige en dorpse karakter, en de bestuurlijke zelfstandigheid van de gemeente. Inwoners vinden dat bestuurlijke zelfstandigheid zwaar moet meewegen bij keuzes over de toekomst. Bestuurlijke zelfstandigheid wordt door inwoners gezien als een middel om bepaalde kwaliteiten te behouden, zoals het hechte dorpse karakter, de gemeenschapszin, de groene leefomgeving en de nabijheid van gemeentelijke dienstverlening. Inwoners zijn deels bereid mee te denken over oplossingen, bijvoorbeeld door zelf meer bij te dragen aan de leefomgeving of door een verdere verhoging van de OZB. Aan de verhoging van de OZB zitten wel grenzen. De resultaten over het verlagen van de service laten een verdeeld beeld zien. Een groep
Dienstverlening en mogelijke verlaging service
inwoners vindt dat het huidige serviceniveau behouden moet blijven, een bijna even grote
Inwoners zijn over het algemeen positief over de dienstverlening van de gemeente. De
groep ziet ruimte om de service te verlagen als dat nodig is om te besparen en een kleinere
gemeentelijke dienstverlening krijgt een ruime voldoende en ook het laatste contact met de
groep vindt dat de gemeente extra geld moet uitgeven om het serviceniveau te verbeteren.
gemeente wordt door inwoners positief beoordeeld. De resultaten over het verlagen van de service laten een verdeeld beeld zien. Een groep inwoners vindt dat het huidige serviceniveau behouden moet blijven, een bijna even grote groep ziet ruimte om de service te verlagen als dat nodig is om te besparen en een kleinere groep vindt dat de gemeente extra geld moet uitgeven om het serviceniveau te verbeteren. Uit het dorpsatelier blijkt dat inwoners bereid zijn mee te denken over besparingen, maar dit mag volgens velen niet ten kosten gaan van de kwaliteit en toegankelijkheid van de dienstverlening. Daarbij worden kansen gezien in slimmer en efficiënter organiseren, het vernieuwen van de dienstverlening en het beter benutten van de inzet van inwoners. Daarnaast geven inwoners aan dat de gemeente kritisch moet kijken waar zij haar geld aan uitgeeft. Zo vinden inwoners dat er minder geld kan naar het onderhoud van de groenvoorziening.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
45
Deel II: Verkenning
7 Doorlichting begroting en analyse bijsturingsopties
Grote structurele kostenposten binnen de autonome ontwikkelingen betreffen de toename
Er is een analyse uitgevoerd van autonome kostenontwikkelingen, claims en mogelijke
van de apparaatskosten in het sociaal domein en de toename van de kosten voor de bijdrage aan
bijsturingsopties (zie voor de volledige analyse het bijlagenboek). Daarmee is zichtbaar gemaakt
de taakuitoefening door de gemeente Rheden binnen het sociaal domein (dienstverlenings-
hoe het financiële tekort zich de komende jaren ontwikkelt, welke lasten daar nog bovenop
overeenkomst sociaal domein; DVO). De gemeente betaalt een fair share aan de apparaatskosten
komen en welke mogelijkheden de gemeente heeft om dat op te vangen. Deze analyse is intensief
van het sociaal domein van de gemeente Rheden. Omdat deze apparaatskosten toenemen, leidt
ambtelijk voorbereid en vervolgens in meerdere werksessies met de stuurgroep en het college
dit op basis van de bestaande bestuurlijke afspraak tot een structurele meerlast van € 90.000
doorgenomen. Daarbij is de begroting op detailniveau doorlopen en zijn mogelijke maatregelen
per jaar. Daarnaast is, op basis van de door gemeente Rheden geschetste ontwikkeling van de
breed verkend. Er is niet alleen gekeken naar evidente besparingen, maar ook naar keuzes die
financiële afspraken voor dienstverlening, een aanvullende autonome toename geraamd voor de
bestuurlijk of maatschappelijk gevoelig kunnen zijn. Verwachte kostenontwikkelingen, aanvullende
taakuitoefening op het gebied van het sociaal domein (dienstverleningsovereenkomst sociaal domein;
claims en mogelijke maatregelen zijn systematisch besproken, gekwantificeerd en vastgelegd.
DVO). Deze raming loopt via een ingroeipad op van € 55.000 in 2027, € 110.000 in 2028, € 165.000 in
Deze aanpak maakt zichtbaar welke financiële ruimte er nog is, maar ook waar de grenzen van
2029 en € 220.000 vanaf 2030 tot en met 2036. Naast deze raming blijft een restrisico bestaan.
bijsturing liggen. Verder zijn er structurele lasten voor onder meer de uitvoering van veiligheidstaken (€ 50.000 per jaar),
7.1 Autonome ontwikkelingen
de implementatie van de Omgevingswet (€ 40.000 per jaar tot en met 2031), weerbaarheid (€ 25.000
Uit het overzicht van de autonome ontwikkelingen blijkt dat de gemeente in de periode 2027-
per jaar), juridische inzet in het ruimtelijk domein (€ 20.000 per jaar) en de beschikbaarheidsvergoeding
2036 rekening moet houden met een oplopende structurele lastendruk. Het gaat hierbij om
voor medewerkers (€ 15.000 per jaar). Ook diverse kleinere maar terugkerende posten, zoals de
ontwikkelingen die grotendeels voortvloeien uit wet- en regelgeving, bestaande bestuurlijke
extra uitkering voor raadsleden, veilige informatie-uitwisseling voor de raad, VTH-capaciteit, Woo-
afspraken, cao-verplichtingen, noodzakelijke capaciteitsuitbreiding, onvermijdelijke aanpassingen
publicaties, screening van wethouders en verkiezingskosten, zorgen gezamenlijk voor een structurele
in de bedrijfsvoering en in de bijdrage voor taakuitoefening door de gemeente Rheden. Op basis
opwaartse druk op de begroting.
van de huidige inzichten leiden de totale autonome ontwikkelingen tot een kostentoename van € 352.248 in 2027, oplopend tot € 493.141 in 2030 en richting 2036 tot € 616.391 aan extra structurele lasten per jaar. Dit betreft meerkosten die bovenop het reeds negatieve resultaat van de huidige meerjarenbegroting komen en vergroten daarmee het bestaande financiële tekort.
<< terug naar inhoudsopgave
Tegenover deze kostenstijging staat slechts een beperkte structurele vrijval. De enige dempende post is de vrijval van bijdragen aan de ABP-voorziening, die vanaf 2027 leidt tot een structureel voordeel van € 43.302 per jaar. Zonder deze vrijval zou de structurele lastendruk hoger uitvallen.
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
46
Deel II: Verkenning
Naast de structurele ontwikkelingen zijn er enkele incidentele lasten. In 2027 gaat het onder meer om
2027
de vergoeding voor de vertrouwenscommissie (€ 2.300), de overgang van RAAS naar ReiS (€ 5.000), het opstellen van VTH-beleid (€ 50.000) en het verplichte Integraal Huisvestingsplan onderwijs (€ 5.000). Vanaf 2030 neemt de meerjarige last opnieuw toe, vooral door de oplopende afschrijvingslast en verminderde renteopbrengsten als gevolg van het raadsbesluit (16 september 2025) over het MJOP wegen. Deze post leidt vanaf 2030 tot oplopende structurele lasten van € 34.793 in 2030 tot uiteindelijk € 201.443 vanaf 2035. Deze ontwikkeling verklaart voor een belangrijk deel waarom de totale autonome lasten in de tweede helft van de meerjarenperiode fors stijgen. Op 26 mei 2026
2028
2029
2030
Toenemende structurele financiële opgave Structurele opgave uit programmabegroting
€ 225.217
€ 263.976
€ 208.020
€ 208.020*
Autonome ontwikkelingen
€ 352.248
€ 344.948
€ 399.948
€ 493.141
Totaal meerjarige financiële opgave
€ 577.465
€ 608.924
€ 607.968
€ 701.161
Tabel 3: Toenemende structurele financiële opgave Bron: Gemeente Rozendaal Bewerking: Team Moventem *Geëxtrapoleerd
heeft de gemeenteraad ingestemd met het raadsvoorstel om het MJOP wegen te versnellen in de
7.2 Bijsturingsopties (bezuinigingen en verhoging inkomsten)
tijd, wat tot gevolg heeft dat de structurele lasten al vanaf 2028 zullen oplopen in plaats van 2030.
Naast de autonome ontwikkelingen en claims is een overzicht opgesteld van mogelijke bijsturingsopties waarmee de gemeente haar financiële positie kan verbeteren. Het gaat hierbij
Het overzicht laat zien dat op meerdere onderwerpen nog geen financieel uitgewerkte raming kan
enerzijds om maatregelen om uitgaven te verminderen, oftewel te bezuinigingen, alsook om
worden gegeven. Dat geldt onder meer voor de effecten van de meicirculaire gemeentefonds, de
mogelijkheden om de inkomsten te verhogen. Op basis van de inventarisatie van de maximale inzet
structurele gevolgen van huisvesting van Oekraïense ontheemden en statushouders, mogelijke
van de bijsturingsmogelijkheden zien we een maximaal bijsturingspotentieel van € 463.499 in 2027,
ontwikkelingen bij verbonden partijen, het participatiebeleid en de structurele gevolgen van
aflopend naar € 403.499 in 2030 en € 363.499 in 2036.
de Wet planmatige aanpak onderwijshuisvesting. Deze posten zijn nu als P.M. opgenomen en vormen daarmee een financieel risico boven op de reeds geraamde autonome ontwikkelingen.
7.2.1 Bezuinigingen
Het totaalbeeld is dan ook dat de gemeente, ook zonder nieuw beleid, geconfronteerd wordt met
Aan de kant van de bezuinigingen bevat het overzicht slechts een beperkt aantal financieel
een duidelijk stijgende en slechts beperkt beïnvloedbare lastendruk in de meerjarenbegroting.
uitgewerkte opties. De begroting is de afgelopen jaren al versoberd en de resterende beleidsruimte is beperkt. Er is niet alleen gekeken naar voor de hand liggende besparingen. De begroting is op detailniveau doorgenomen en ook bestuurlijk of maatschappelijk gevoelige keuzes zijn betrokken. Uit de analyse en gesprekken met het college volgt dat vanaf 2027 tot en met 2036 jaarlijks maximaal € 155.999 kan worden bezuinigd. Zo kan € 20.000 worden bespaard door bepaalde taken
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
47
Deel II: Verkenning
efficiënter te organiseren of uit te besteden. Daarnaast kan jaarlijks € 30.999 worden gerealiseerd
Een aanvullende, maar relatief beperkte inkomstenmaatregel betreft de huwelijksleges. Door
door onderuitputting op enkele begrotingsposten realistischer te ramen. Een verdere besparing
minder gratis huwelijken aan te bieden en de leges te verhogen, wordt een structurele extra
van jaarlijks € 14.000 is mogelijk door enkele taken anders te organiseren. Door geen extra budget
opbrengst voorzien van € 7.500 per jaar. Andere onderzochte belastingopties, zoals heffingen op
op te nemen bovenop de bestaande afspraak over de doordecentralisatie voor de huisvesting
parkeren, honden of toerisme, zijn uiteindelijk niet als reële bijsturingsmaatregel opgenomen. Uit
van het voortgezet onderwijs, ontstaat een structurele besparing van € 21.000. De grootste post
de verkenning blijkt dat op de schaal van de gemeente de verwachte opbrengsten van dergelijke
betreft een besparing van jaarlijks € 70.000 door de meerjarenaanpak voor bomen te schrappen
belastingen niet opwegen tegen de kosten van inrichting, uitvoering en handhaving.
of anders te begroten. 2027
2028
2029
2030
Bijsturingsopties
7.2.2 Verhoging inkomsten Het zwaartepunt van de bijsturingsmogelijkheden ligt aan de kant van de inkomstenverhoging, en
Bezuinigingen
€ 155.999
€ 155.999
€ 155.999
€ 155.999
meer specifiek bij de onroerendezaakbelasting (OZB). Deze wordt ook al meerjarig benut, omdat er
Inkomsten maximaal verhogen
€ 307.500
€ 287.500
€ 267.500
€ 247.500
in de huidige begroting een groeipad is opgenomen van 8% stijging jaarlijks (3% standaardindex en
Totaal meerjarige bijsturingsopties
€ 463.499
€ 443.499
€ 423.499
€ 403.499
5% boven trendmatige groei), destijds gerelateerd aan het tarief dat gemeente Rheden hanteert.
Tabel 4: Bijsturingsopties Bron: Gemeente Rozendaal Bewerking: Team Moventem
Een eerste OZB-optie is geïndiceerd om al vanaf 2027 het tarief te hanteren waar de gemeente Rozendaal anders in de komende 5 jaren naar toe zouden groeien. Het geraamde voordeel bedraagt € 100.000 in 2027, aflopend via € 80.000 in 2028, € 60.000 in 2029, € 40.000 in 2030 en € 20.000 in 2031 naar nihil vanaf 2032. Daarnaast is een tweede OZB-optie opgenomen, namelijk het benutten van de resterende ruimte in het OZB-tarief tot het zogenoemde artikel 12-niveau van de Financiële verhoudingswet4. Indien de gemeente hier vanaf 2027 op inzet, levert dit volgens het overzicht een structureel voordeel van € 200.000 per jaar op gedurende de gehele beschouwde periode. Het OZB-tarief gaat dan keer 1,5, dit is een toename van 50%. 4 Artikel 12 Fvw is het financiële vangnet voor gemeenten die structureel niet meer in staat zijn hun noodzakelijke uitgaven uit eigen middelen te dekken en gaat gepaard met zwaar financieel toezicht en ingeperkte beleidsvrijheid. Deze wet bepaalt dat de eigen inkomsten van een gemeente een bepaald redelijk peil moet hebben. Dit redelijk peil heeft betrekking op inkomsten uit de onroerendezaakbelastingen (OZB), afvalstoffenheffingen en reinigingsrechten, en rioolheffingen.
<< terug naar inhoudsopgave
De gemeente moet aantonen dat de eigen belastingcapaciteit, met name de OZB, volledig en effectief wordt benut. Voor de OZB geldt als uitgangspunt dat artikel 12-gemeenten een tarief hanteren dat minimaal 20% boven het gewogen landelijke gemiddelde ligt (Rijksoverheid, 2026).
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
48
Deel II: Verkenning
7.3 Claims
2027
Er is een afzonderlijk overzicht opgesteld van claims die door de gemeente als aanvullende financiële opgaven worden aangemerkt. Het gaat hierbij om uitgaven waarvan wordt aangegeven
2028
2029
2030
Aanvullend Claims
€ 29.000
€ 29.000
€ 29.000
€ 4.000
dat zij, geheel of gedeeltelijk, nog niet of onvoldoende in de meerjarenbegroting zijn verwerkt, maar waarvan wel aannemelijk is dat zij tot extra lasten zullen leiden. De totale claims bedragen in 2027 € 29.000 en lopen vanaf 2030 af tot € 4.000 structureel per jaar tot 2036. De geïnventariseerde
Tabel 5: Aanvullende claims Bron: Gemeente Rozendaal Bewerking: Team Moventem
claims leiden tot een aanvullende financiële druk op de meerjarenbegroting. Deze claims komen boven op de autonome ontwikkelingen en versterken de totale financiële opgave van de gemeente.
Een eerste claim betreft het inwonersinitiatief in het kader van de Dorpendeal met de Provincie. Hiervoor is uitgegaan van een incidentele gemeentelijke bijdrage van € 25.000 per jaar in 2027, 2028 en 2029. Na deze periode vervalt deze claim.
De tweede claim heeft betrekking op veilige informatie-uitwisseling voor de raad, specifiek de aanschaf en vervanging van devices voor raadsleden. Hiervoor is een structurele last van € 4.000 per jaar opgenomen. Het gaat om een investering van € 16.000, die in vier jaar wordt afgeschreven, waarbij herinvestering plaatsvindt bij een nieuwe raad. Deze claim hangt samen met de noodzaak om de digitale informatievoorziening aan raadsleden veilig en conform de gestelde informatiebeveiligingseisen in te richten.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
49
Deel II: Verkenning
Conclusie Uit de analyse van de autonome ontwikkelingen en bijsturingsopties blijkt dat de gemeente in de komende jaren voor een substantiële en toenemende financiële opgave staat. De autonome ontwikkelingen leiden tot een oplopende structurele lastendruk, die richting 2030 uitkomt op € 493.141 en toeneemt tot € 616.391 in 2036. Dit betekent dat het begrotingsbeeld zonder aanvullend ingrijpen verder verslechtert en dat het reeds negatieve resultaat in de huidige meerjarenbegroting aanzienlijk onder druk blijft staan. Tegenover deze extra lasten staan bijsturingsopties die in potentie een belangrijk deel van de financiële opgave kunnen opvangen. Het geraamde voordeel bedraagt € 463.499 in 2027 en loopt af tot € 403.499 in 2030 en verder tot € 363.499 in 2036. Daarbij valt echter op dat de belangrijkste bijsturingsmogelijkheden slechts in beperkte mate liggen aan de kant van kostenverlaging. Vanaf 2027 kan tot en met 2036 jaarlijks maximaal € 155.999 worden bezuinigd. Het grootste deel van het mogelijke financiële herstel moet worden gevonden in inkomstenverhogende maatregelen, in het bijzonder via verhoging van de OZB. In 2027 kunnen de inkomsten met maximaal € 307.500 worden verhoogd. Dit maximum loopt in de jaren daarna af tot € 247.500 in 2030 en verder tot € 207.500 tot 2036.
Daarmee zijn de belangrijkste oplossingsrichtingen niet alleen financieel, maar ook bestuurlijk en maatschappelijk ingrijpend.
Ook met bezuinigingen, bijsturing en maximale belastingverhoging samen ontstaat binnen de huidige inrichting geen sluitend meerjarig financieel perspectief.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
50
Deel II: Verkenning
8 Analyse sociaal domein in eigen uitvoering
en de Wet inburgering. Waar momenteel een groot deel van deze taken door de gemeente Rheden
Adviesbureau Berenschot heeft voor de gemeente Rozendaal een impactanalyse uitgevoerd naar
wordt uitgevoerd, zou Rozendaal bij inbesteding zelf volledig verantwoordelijk worden voor zowel
wat nodig zou zijn als Rozendaal alle taken binnen het sociaal domein zelf zou uitvoeren, inclusief
de uitvoering als de bijbehorende ondersteuning en overhead.
de taken die nu bij gemeente Rheden zijn belegd. Aanleiding hiervoor was dat gedurende het onderzoek duidelijk werd dat voortzetting van de huidige uitvoeringsvorm niet meer mogelijk is.
Uit de analyse blijkt dat de beperkte schaal van Rozendaal leidt tot relatief hoge kosten en een
Gemeente Rheden heeft aangegeven de bestaande dienstverleningsovereenkomst sociaal domein
relatief grote capaciteitsbehoefte per inwoner. Dit hangt samen met het feit dat functies binnen
(DVO) voor 2027 te willen herzien, dit zal leiden tot hogere kosten. Het college van de gemeente
het sociaal domein niet altijd gecombineerd mogen worden, vanwege vereiste functiescheiding.
Rheden geeft in de brief van 30 april 2026 mee aan het college van de gemeente Rozendaal
Ook vraagt inbesteding om aanvullende voorzieningen, zoals een eigen fysieke toegang tot het
rekening te houden met het scenario dat de nieuwe gemeente Brummen-Rheden de DVO wenst af
sociaal domein en mogelijk een eigen wijkvoorziening. Momenteel wordt gebruik gemaakt van
te bouwen. De samenwerking is daarom vanaf 2028 onzeker.
faciliteiten in gemeente Rheden.
Om de consequenties van alternatieven goed te kunnen beoordelen, is onderzocht wat het zou
Verder laat de analyse zien dat inbesteding niet automatisch leidt tot meer grip op de
betekenen als gemeente Rozendaal alle taken binnen het sociaal domein zelf zou uitvoeren, inclusief
programmakosten. Bij ongewijzigd beleid blijven wettelijke kaders en externe voorwaarden
de taken die nu bij gemeente Rheden zijn belegd. Adviesbureau Berenschot heeft in beeld gebracht
in sterke mate bepalend voor de kostenontwikkeling. Ook is kwaliteitswinst in bijvoorbeeld
welke financiële, organisatorische en personele randvoorwaarden daarvoor nodig zouden zijn.
de indicatiestelling bij deze schaalgrootte niet vanzelfsprekend. Er ontstaat een organisatie die relatief kwetsbaar is, doordat zij in sterke mate afhankelijk wordt van een beperkt aantal
De volledige rapportage van de impactanalyse door Adviesbureau Berenschot staat in het
medewerkers, vaker externe inhuur nodig zal hebben en te maken krijgt met een hoge overhead
bijlagenboek.
per inwoner. Dit beperkt bovendien de flexibiliteit en veranderkracht van de organisatie.
8.1 Resultaten
De structurele uitvoeringskosten van het zelf organiseren van de taken binnen het sociaal domein
De impactanalyse laat zien dat het zelf uitvoeren van de sociaal domeintaken voor de gemeente
worden geraamd op € 860.000 tot € 1.196.000 per jaar. In deze raming zijn zowel personele lasten
Rozendaal een ingrijpende organisatorische en financiële opgave is. Het sociaal domein omvat
als materiële kosten opgenomen, waaronder huisvesting voor de toegang en ICT. Daarnaast moet
meer dan 23 wettelijke kaders en vraagt, ook bij een relatief beperkte uitvoeringsomvang, om
rekening worden gehouden met een voorbereidingstijd van 9 tot 18 maanden en een eenmalige
structurele capaciteit voor zowel beleid als uitvoering. Dit geldt in het bijzonder voor taken binnen
investering van circa € 330.000 tot € 905.000 voor de inrichting van de organisatie, personele inzet,
onder meer de Participatiewet, de Jeugdwet, de Wmo, de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening
ICT en huisvesting.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
51
Deel II: Verkenning
Conclusie De analyse laat zien dat het zelf organiseren van het sociaal domein leidt tot structurele uitvoeringskosten van € 860.000 tot € 1.196.000 per jaar, een eenmalige investering van € 330.000 tot € 905.000 en een voorbereidingstijd van 9 tot 18 maanden. De brede wettelijke taak, de beperkte schaal, de benodigde functiescheiding, extra voorzieningen en hogere overhead per inwoner maken zelfstandige uitvoering zwaar voor een organisatie van deze omvang. Deze route biedt geen financieel voordeel en maakt de organisatorische opgave niet kleiner.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
52
Deel III
Vooruitblik
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal - 2026
Deel III: Vooruitblik
9 Van onderzoek naar keuzeruimte
provincie Gelderland en de K80, een doorlichting van begroting en bijsturingsruimte, een
De uitkomsten van deel I en deel II van het onderzoek naar een toekomstbestendig Rozendaal
inwonersraadpleging met een dorpsatelier en een extern onderzoek naar zelfstandige uitvoering
vormen samen het vertrekpunt voor de mogelijke toekomstbeelden die medio mei 2026 tot
van het sociaal domein door Rozendaal.
stand zijn gekomen. In dit hoofdstuk schetsen we ter volledigheid eerst kort hoe het onderzoek is opgebouwd. Daarna beschrijven we de belangrijkste inzichten van deel I en deel II om ze in
Deze aanpak illustreert hoe verschillende onderdelen samenhangen. De financiële positie kan niet
een synthese bij elkaar te brengen. We maken vervolgens zichtbaar welke keuzeruimte daaruit
los worden gezien van de ambtelijke organisatie. De ambtelijke organisatie kan niet los worden
voortvloeit.
gezien van samenwerking. En samenwerking kan niet los worden gezien van bestuurlijke regie, regionale positie en de verwachtingen van inwoners.
Centraal staat de onderzoeksvraag: Hoe kan de gemeente Rozendaal in de komende tien jaar
9.2 Rozendaal heeft veel om te behouden
financieel en organisatorisch sterk blijven?
Rozendaal wordt door haar inwoners zeer positief gewaardeerd. Inwoners hechten waarde aan de
9.1 Het onderzoek rust op meerdere bronnen en perspectieven
vertrouwde gemeenschap, het groene en dorpse karakter, de goede voorzieningen, de persoonlijke
Het onderzoek is breed en zorgvuldig opgezet, omdat de toekomstbestendigheid van Rozendaal
gemeentelijke dienstverlening en de nabijheid van bestuur. Ook zelfstandigheid heeft voor veel
niet vanuit één invalshoek kan worden beoordeeld. De vraag raakt bijvoorbeeld aan financiële
inwoners waarde, vooral omdat die wordt verbonden met nabijheid, eigenheid en zeggenschap
cijfers, organisatorische uitvoeringskracht, wettelijke taken, samenwerkingsrelaties, regionale
over de eigen leefomgeving.
positie en het perspectief van inwoners. Daarom is gewerkt met een combinatie van kwantitatieve en kwalitatieve methoden. We hebben triangulatie toegepast door verschillende bronnen en
Dat is een belangrijk vertrekpunt. Het onderzoek gaat niet over een gemeente die haar waarde
methoden gericht te combineren. Bevindingen rusten daardoor niet op één type informatie of
heeft verloren. Het gaat over een gemeente met kwaliteiten die inwoners graag willen behouden.
één bron.
De essentie van de opgave is dat de huidige manier waarop deze kwaliteiten worden georganiseerd en gefinancierd onder druk staat.
De analyse is opgebouwd vanuit een financiële en organisatorische feitenbasis, verdiepende ambtelijke en bestuurlijke werksessies, een verkenning van externe trends en ontwikkelingen, een benchmark met andere kleine gemeenten, diepte-interviews met (buur)gemeenten,
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
54
Deel III: Vooruitblik
9.3 De financiële opgave groeit Financieel is het vertrekpunt zorgelijk. Uit de Programmabegroting 2026- 2029 blijkt dat Rozendaal
9.4 De samenwerking met gemeente Rheden verandert, afspraken worden herzien
voor een serieuze structurele opgave staat. In 2027 bedraagt het structurele begrotingstekort
Rozendaal is voor uiteenlopende taken aangewezen op omliggende gemeenten, met name op
€ 225.217. Daarna blijft sprake van een negatief begrotingssaldo, dat vanaf 2029 uitkomt op
gemeente Rheden. Die samenwerking is vooral in het sociaal domein essentieel om aan wettelijke
€ 208.020 per jaar en voor deze analyse is geëxtrapoleerd tot en met 2036. Tekorten worden
verplichtingen te kunnen voldoen, maar beperkt ook de eigen regie. Afspraken zijn in de loop
voorlopig opgevangen met een combinatie van bezuinigingen, lastenverzwaring en inzet van
der jaren organisch gegroeid en worden nu herzien. Gemeente Rheden stuurt daarbij aan op
reserves. Dat biedt tijdelijk ruimte, maar is geen structureel houdbaar perspectief.
duidelijkere, zakelijkere en beter uitlegbare afspraken, tegen een reële kostprijs. De exacte omvang is nog onzeker, maar er zal tijdens een evaluatie in het derde kwartaal van 2026 onder meer worden
Uit de analyse van autonome ontwikkelingen blijkt dat de financiële opgave de komende jaren
gekeken of de aannames onder de toegepaste korting van 50% op de apparaatskosten nog kloppen.
verder groeit. De autonome ontwikkelingen leiden richting 2030 tot € 493.141 aan extra structurele
Het college van de gemeente Rheden geeft in een brief aan het college van de gemeente Rozendaal
lasten per jaar en richting 2036 tot € 616.391 aan extra structurele lasten per jaar. Daarmee
aan dat als de aannames van de korting niet juist blijken te zijn, de gemeente Rozendaal vanaf
verslechtert het begrotingsbeeld, zonder wijzigingen of aanvullende keuzes, verder en groeit het
2027 rekening dient te houden met maximaal een verdubbeling van deze kosten. Het college van
bestaande structurele tekort door.
Rozendaal gaat uit van minimaal een aanpassing van de huidige korting van 50% naar een korting
De financiële opgave is geen tijdelijk tekort dat met één maatregel kan worden opgelost. Het gaat om een meerjarige opgave, die doorwerkt in de komende jaren en om blijvende keuzes vraagt. 2027
2028
2029
2030
Toenemende structurele financiële opgave
van 25%. Dit is vertaald in een oplopende structurele ontwikkeling: van € 55.000 in 2027 naar € 220.000 per jaar vanaf 2030 tot en met 2036. Deze kostenstijging is opgenomen in de autonome ontwikkelingen. Naast deze raming blijft een restrisico bestaan. De samenwerking met gemeente Rheden verandert bovendien niet alleen financieel en qua voorwaarden, maar ook bestuurlijk. Door de voorgenomen herindeling van gemeente Rheden met
Structurele opgave uit programmabegroting
€ 225.217
€ 263.976
€ 208.020
€ 208.020*
Autonome ontwikkelingen
€ 352.248
€ 344.948
€ 399.948
€ 493.141
De bestaande dienstverleningsovereenkomst sociaal domein (DVO) is om deze redenen geen
Totaal meerjarige financiële opgave
€ 577.465
€ 608.924
€ 607.968
€ 701.161
vanzelfsprekende basis voor de komende tien jaar. Tot slot geeft het college van de gemeente
Tabel 6: Toenemende structurele financiële opgave Bron: Gemeente Rozendaal Bewerking: Team Moventem *Geëxtrapoleerd
gemeente Brummen verandert ook de positie van gemeente Rheden als samenwerkingspartner.
Rheden in de brief van 30 april 2026 mee, aan het college van de gemeente Rozendaal, rekening te houden met het scenario dat Brummen-Rheden de DVO wenst af te bouwen. De samenwerking is daarom vanaf 2028 onzeker.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
55
Deel III: Vooruitblik
9.5 Bezuinigen, bijsturen en inkomsten verhogen bieden geen sluitend perspectief
aanvullend € 80.000 in 2028, € 60.000 in 2029, € 40.000 in 2030 en € 20.000 in 2031 naar nihil vanaf
Om de financiële druk te dempen is breed gekeken naar bijsturingsopties, namelijk bezuinigingen
oftewel een stijging van ongeveer 50%.
2032. Samen leiden deze twee OZB-opties tot een tarief van circa 1,5 keer het huidige OZB-niveau,
en inkomstenverhogende maatregelen. Daarbij is de begroting op detailniveau doorgenomen en ook bestuurlijk of maatschappelijk gevoelige keuzes zijn betrokken. Daarnaast is bezien of
Een aanvullende, maar relatief beperkte inkomstenmaatregel betreft de huwelijksleges. Door
benchmarkgemeenten werkwijzen of organisatievormen hebben die Rozendaal kunnen helpen.
minder gratis huwelijken aan te bieden en de leges te verhogen, wordt een structurele extra opbrengst voorzien van € 7.500 per jaar.
Die verkenning laat zien dat er nog maatregelen mogelijk zijn, maar ook dat de ruimte begrensd is. De begroting is de afgelopen jaren al versoberd en de resterende (beleids)ruimte is beperkt.
Inkomstenverhoging helpt, maar kent duidelijke grenzen. Rozendaal is een kleine gemeente met
Uit de analyse en gesprekken met het college volgt dat vanaf 2027 tot en met 2036 jaarlijks €
een beperkt aantal woningen, weinig groeimogelijkheden en weinig alternatieve inkomsten-
155.999 kan worden bezuinigd. De bezuinigingen betekenen dat taken efficiënter, anders of extern
bronnen. Daardoor beschikt de gemeente beperkt over knoppen om structureel substantieel extra
georganiseerd moeten worden, dat ramingen scherper worden bijgesteld en de meerjarenaanpak
inkomsten te genereren. Ook met bezuinigingen, bijsturing en maximale belastingverhoging samen
voor bomen niet wordt uitgevoerd. Bezuinigingen kunnen de financiële druk daarmee dempen,
ontstaat binnen de huidige inrichting geen sluitend financieel perspectief.
maar lossen de structurele opgave niet op. Een taakstelling op de personeelsbegroting ligt niet 2027
voor de hand volgens het college, omdat de organisatie al onder hoge druk staat en verlaging van
2028
2029
2030
Bijsturingsopties
capaciteit de uitvoeringskracht verder zou aantasten. Bezuinigingen
€ 155.999
€ 155.999
€ 155.999
€ 155.999
Ook de inkomstenkant is onderzocht. Een verdere verhoging van de OZB, bovenop de reeds
Inkomsten maximaal verhogen
€ 307.500
€ 287.500
€ 267.500
€ 247.500
begrote structurele groei, kan meerjarig bijdragen aan de financiële ruimte.
Totaal meerjarige bijsturingsopties
€ 463.499
€ 443.499
€ 423.499
€ 403.499
Uitgaande van de in dit onderzoek doorgerekende ruimte tot het zogenoemde artikel 12-niveau van
Tabel 7: Bijsturingsopties Bron: Gemeente Rozendaal Bewerking: Team Moventem
de Financiële verhoudingswet, levert een verdere OZB-verhoging een structurele extra opbrengst van € 200.000 per jaar op. Dit staat naast de optie om het OZB-tarief van Rheden versneld als uitgangspunt te nemen. Die optie levert in 2027 naar verwachting € 100.000 op, aflopend via
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
56
Deel III: Vooruitblik
9.6 De organisatie draait, maar op een te smalle basis
interne sturing, kwaliteitsborging, rechtsgelijkheid en het wegwerken van achterstanden is te
De financiële kwetsbaarheid hangt direct samen met de staat van de ambtelijke organisatie.
weinig ruimte. Dat heeft gevolgen voor de uitvoering. Procedures, kaders en werkprocessen zijn
Rozendaal is klein, maar moet voldoen aan het volledige takenpakket en alle wettelijke
niet overal voldoende vastgelegd of geborgd. Reguliere beleidstaken en verplichte ontwikkelingen
verplichtingen die bij een gemeente horen.
worden op onderdelen minimaal of niet uitgevoerd. Ook wettelijke taken, bedrijfsvoering, informatieveiligheid, contractbeheer, mandaatregistraties en bestuurlijke advisering komen
De ambtelijke organisatie wordt getypeerd als betrokken, kleinschalig en hardwerkend. De korte
daardoor in het gedrang. De organisatie blijft functioneren, maar vaak dankzij persoonlijke inzet,
lijnen, persoonlijke inzet en loyaliteit aan inwoners zijn belangrijke kwaliteiten. Die kwaliteiten
improvisatie en loyaliteit van een kleine groep medewerkers. De kwetsbaarheid zit niet in een
worden gedragen door een kleine organisatie die al langere tijd onder hoge druk staat.
gebrek aan inzet, maar in de verhouding tussen takenpakket, formatie en organisatie-inrichting.
Provincie Gelderland wijst erop dat de ambtelijke capaciteit van Rozendaal, met ongeveer 13,5 fte, beperkt is in verhouding tot de breedte van de gemeentelijke opgaven. Dat vraagt om
9.7 De dienstverlening wordt gewaardeerd, maar het vasthouden daarvan wordt moeilijker
scherpe prioritering en maakt de gemeente op onderdelen kwetsbaar. Ook geeft de Provincie
Uit de inwonersconsultatie blijkt dat de dienstverlening en voorzieningen positief worden beoordeeld.
aan dat verdere bezuinigingen niet voor de hand liggen, omdat de uitvoering nu al op onderdelen
De gemeente Rozendaal levert nog steeds kwaliteit die inwoners herkennen en waarderen.
onder druk staat en niet aan alle wettelijke eisen kan worden voldaan (bijvoorbeeld huisvesting statushouders, archivering, rekenkamer, openbare orde en veiligheid). In zo’n situatie ligt het niet
Het beeld uit de organisatie is dat het steeds moeilijker wordt om dat niveau vast te houden.
voor de hand om de organisatie verder te versmallen, maar zijn structurele keuzes nodig om de
Termijnen en servicenormen worden in toenemende mate niet altijd gehaald en communicatie over
continuïteit, kwaliteit en rechtszekerheid duurzaam te kunnen borgen.
doorlooptijden schiet er geregeld bij in. Maatwerk vraagt steeds vaker om afwegingen waarvoor duidelijke kaders ontbreken. Daardoor nemen risico’s toe op ongelijke behandeling, onbedoelde
In vergelijking met andere kleine gemeenten valt de schaal van Rozendaal op. Binnen de K80-
ongewenste precedentwerking en extra druk op de organisatie. De verwachtingen van inwoners
gemeenten is een verschil zichtbaar in schaalgrootte, waarbij Rozendaal niet alleen tot de kleine
over persoonlijke, snelle en nabije dienstverlening lopen daardoor steeds verder uit de pas met de
gemeenten behoort, maar ook binnen die groep uitzonderlijk klein is.
beschikbare capaciteit en mogelijkheden.
Met een beperkte formatie moet een breed en steeds complexer takenpakket worden uitgevoerd.
Inwoners ervaren nu veel kwaliteit, maar de organisatie achter die kwaliteit is onvoldoende stevig
Mede daardoor wordt veel ad hoc gewerkt vanuit de waan van de dag. Voor beleidsontwikkeling,
om dit niveau te kunnen blijven leveren.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
57
Deel III: Vooruitblik
9.8 Het sociaal domein zelf doen maakt de opgave niet kleiner
Gemeente Arnhem ziet ad hoc praktische ondersteuning of hulp bij acute problemen altijd
Gedurende het onderzoek werd duidelijk dat de voorwaarden voor de samenwerking met
als mogelijkheid, maar beschouwt volledige taakovername of vergaande samenwerking niet
gemeente Rheden zullen veranderen. Gemeente Rheden heeft aangegeven de bestaande DVO
realistisch. Het beëindigen van bestaande samenwerkingen, bijvoorbeeld met gemeente Rheden,
voor 2027 te willen herzien, dit zal leiden tot hogere kosten. Het college van de gemeente Rheden
om vervolgens taken structureel bij gemeente Arnhem onder te brengen, wordt door gemeente
geeft in de brief van 30 april 2026 mee aan het college van de gemeente Rozendaal rekening te
Arnhem niet realistisch en wenselijk geacht. Dat zou volgens gemeente Arnhem ook hogere
houden met het scenario dat de nieuwe gemeente Brummen-Rheden de DVO wenst af te bouwen.
kosten voor Rozendaal met zich meebrengen en in de praktijk betekenen dat de uitvoering wordt
De samenwerking is dan ook vanaf 2028 onzeker. Daarom is extern onderzocht of gemeente
gelijkgeschakeld met het beleid van gemeente Arnhem, waardoor de eigen invloed van Rozendaal
Rozendaal het sociaal domein volledig zelfstandig kan uitvoeren. De analyse laat zien dat het
ingeperkt is.
zelf organiseren van het sociaal domein leidt tot structurele uitvoeringskosten van € 860.000 tot € 1.196.000 per jaar, een eenmalige investering van € 330.000 tot € 905.000 en een voorbereidings-
Gemeente Renkum staat op termijn mogelijk open voor pragmatische samenwerking op concrete
tijd van 9 tot 18 maanden. De brede wettelijke taak, de beperkte schaal, de benodigde
onderwerpen, maar ziet weinig ruimte voor structurele samenwerking, mede door focus op de
functiescheiding, extra voorzieningen en hogere overhead per inwoner maken zelfstandige
eigen vereiste organisatieontwikkeling.
uitvoering zwaar voor een organisatie van deze omvang. Deze route biedt geen financieel voordeel en maakt de organisatorische opgave niet kleiner.
Ook gemeente Rheden ziet een intensievere samenwerkingsvorm niet als een voor de hand liggende route op korte termijn. Een centrumregeling wordt wel als denkbaar beschouwd, maar niet
9.9 Intensievere samenwerking biedt op korte termijn weinig houvast
als alternatief op korte of middellange termijn. Gemeente Rheden richt zich op de voorgenomen
Uit de interviews met de onderzochte (buur)gemeenten komt naar voren dat er op dit moment
Een parallel traject waarin gemeente Rheden ook nog een centrumfunctie voor Rozendaal zou
weinig perspectief is op intensievere structurele samenwerking. De drie (buur)gemeenten Arnhem,
inrichten, ligt niet voor de hand. Als zo’n route al wordt verkend, zal dat waarschijnlijk met de
Renkum en Rheden, maar ook het college van gemeente Rozendaal zelf, achten een ambtelijke
nieuwe heringedeelde gemeente moeten gebeuren, als de nieuwe gemeente daar te zijner tijd
fusie niet opportuun. Daarbij spelen ook negatieve ervaringen met ambtelijke fusies elders mee.
bestuurlijk voor openstaat. Daarmee komt een dergelijke centrumregeling mogelijk pas over
herindeling met gemeente Brummen en zet daar de bestuurlijke en ambtelijke capaciteit op in.
meerdere jaren opnieuw in beeld. Vanuit Rhedens perspectief wordt aansluiting van Rozendaal bij de voorgenomen herindeling van gemeente Rheden met gemeente Brummen als een realistisch
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
58
Deel III: Vooruitblik
en het meest wenselijke perspectief gezien. Gemeente Brummen staat daar ook voor open, heeft
omstandigheden die Rozendaal niet heeft. Schiermonnikoog is qua inwonertal beter vergelijkbaar,
gemeente Rheden aangegeven. Daarbij speelt timing een rol. Naarmate een herindelingsproces
maar kent door haar eilandpositie en toeristische inkomsten een wezenlijk andere financiële en
verder gevorderd is, wordt de ruimte kleiner voor Rozendaal om eigen aandachtspunten,
organisatorische context.
voorwaarden en lokale belangen nog een volwaardige plek te geven. De benchmark biedt geen blauwdruk, maar maakt wel scherp welke randvoorwaarden nodig
9.10 Regionaal is Rozendaal aanwezig, maar beperkt in gewicht
zijn. Kleine gemeenten blijven alleen bestuurlijk en organisatorisch sterk als de financiële basis,
Regionaal draait Rozendaal formeel mee als partner. In de praktijk is haar invloed beperkt. De
ambtelijke capaciteit, bestuurlijke stabiliteit, samenwerking met regie en duidelijke keuzes over
gemeente wordt bestuurlijk gewaardeerd en betrokken, maar door haar beperkte schaal, geringe
taken voldoende op elkaar aansluiten.
ambtelijke capaciteit en afhankelijkheid van andere gemeenten heeft Rozendaal regionaal weinig gewicht. Structureel bijdragen aan gezamenlijke regionale opgaven is daardoor lastig. Rozendaal
Voor Rozendaal betekent dit dat toekomstbestendigheid niet ontstaat door iets van andere
maakt gebruik van regionale samenwerking, maar wordt daarin niet altijd als gelijkwaardige
kleine gemeenten toe te passen, maar door eigen keuzes te maken. De benchmark onderstreept
partner gezien. Omliggende gemeenten nemen op verschillende terreinen opgaven over of
bovendien dat samenwerking niet vanzelf minder interne capaciteit vraagt. Ook om samenwerking
lossen vraagstukken op die Rozendaal zelf beperkt kan dragen. Dat kan spanning oproepen als
goed aan te sturen, afspraken te bewaken en lokale belangen in te brengen, is voldoende ambtelijke
Rozendaal gebruikmaakt van regionale structuren en ondersteuning, terwijl de verdeling van
capaciteit nodig. Zelfs kleine gemeenten met aanzienlijke grotere ambtelijke organisaties ervaren
verantwoordelijkheden, inzet en lasten niet altijd als evenredig wordt ervaren.
hierin knelpunten.
9.11 Andere kleine gemeenten bieden geen blauwdruk Uit de benchmark met andere kleine gemeenten en het interview met de K80 komt naar voren dat er geen model of oplossing beschikbaar is die Rozendaal kan overnemen. Rozendaal behoort niet alleen tot de kleine gemeenten, maar is ook binnen die groep uitzonderlijk klein. Daardoor zijn echte vergelijkingen beperkt. Andere kleine gemeenten beschikken over meer schaal (zo heeft Scherpenzeel bijvoorbeeld een ambtelijke organisatie van 100 fte), andere inkomstenbronnen, een andere ligging of specifieke
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
59
Deel III: Vooruitblik
10 Keuzeruimte en toekomstbeelden
centrumregeling of vergelijkbare constructie. Deze route kan helpen om dienstverlening,
De analyse laat zien dat gemeente Rozendaal niet kan volstaan met een eenvoudige maatregel of
uitvoering en wettelijke taken te borgen, zonder dat Rozendaal haar formele bestuurlijke
set aan maatregelen. De financiële opgave groeit, de ambtelijke organisatie vraagt om versterking,
zelfstandigheid opgeeft. Zelfstandigheid moet in de praktijk anders worden opgevat dan voorheen.
de samenwerking met gemeente Rheden verandert ingrijpend en andere (buur)gemeenten bieden
De eigen beleidsruimte, regie en zeggenschap worden dan sterk beperkt, zeker als uitvoering en
op dit moment weinig perspectief op intensievere structurele samenwerking.
beleid grotendeels bij een andere, grotere gemeente worden belegd. Deze route is op korte termijn onzeker, omdat de meest voor de hand liggende en ook vaste historische partner, gemeente
Het onderzoek komt uit op een aantal toekomstbeelden dat in dit hoofdstuk verder wordt
Rheden, zich richt op de voorgenomen herindeling met gemeente Brummen en daar de eigen
uitgewerkt. Eerst de essentie van die toekomstbeelden:
bestuurlijke en ambtelijke capaciteit ook op inzet.
Zelfstandig blijven op eigen kracht
Herindeling
In dit toekomstbeeld blijft Rozendaal bestuurlijk zelfstandig en kiest de gemeente ervoor om
Een ander toekomstbeeld is een herindelingsroute, waarbij aansluiting bij de voorgenomen
taken die nu in een samenwerking of uitbesteding zijn georganiseerd, zoveel mogelijk zelf uit te
herindeling van gemeente Rheden met gemeente Brummen, op basis van de gesprekken, het meest
voeren. Uit de analyse blijkt dat deze route financieel, organisatorisch en bestuurlijk weinig tot
concrete perspectief biedt. Deze route kan meer structurele uitvoeringskracht, organisatorische
geen perspectief biedt. Zelfstandige uitvoering vraagt om forse extra kosten, investeringen en
continuïteit en bestuurlijke positie bieden, doordat taken, expertise en capaciteit binnen een
capaciteit, terwijl de huidige organisatie al zeer onder druk staat. Daardoor biedt dit toekomstbeeld
grotere gemeente worden georganiseerd. Daar staat tegenover dat Rozendaal haar bestuurlijke
geen oplossing voor de bestaande financiële problemen, maar vergroot het de opgave. Toch wordt
zelfstandigheid verliest en niet langer als zelfstandige gemeente blijft bestaan. De kernvraag
dit toekomstbeeld uitgewerkt, omdat bestuurlijke zelfstandigheid belangrijk is in het gesprek over
verschuift dan naar de voorwaarden waaronder Rozendaal haar gemeenschap, leefomgeving,
de toekomst van Rozendaal. Door deze variant expliciet te onderzoeken, wordt inzichtelijk wat
voorzieningen, dienstverlening en lokale zeggenschap zo goed mogelijk kan borgen binnen een
zelfstandig blijven op eigen kracht vraagt en welke consequenties daaraan verbonden zijn.
nieuwe bestuurlijke context.
Centrumregeling of een vergelijkbare constructie In dit toekomstbeeld is er behoud van bestuurlijke zelfstandigheid, gecombineerd met een nog meer verregaande structurele samenwerking in de uitvoering, bijvoorbeeld via een
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
60
Deel III: Vooruitblik
Beoordelingskader
Organisatie- en uitvoeringskracht
De toekomstbeelden kennen opbrengsten, kosten, onzekerheden en bestuurlijke consequenties.
De mate waarin de gemeente het toekomstbeeld organisatorisch en praktisch kan realiseren. Het
Ze zijn alle drie langs dezelfde beoordelingscriteria gelegd: tijdigheid van realisatie, financiële
gaat om voldoende capaciteit, passende competenties en het vermogen om plannen daadwerkelijk
kracht, organisatie en uitvoeringskracht, sturingskracht, behoud van dienstverlening en
uit te voeren.
voorzieningen, en aansluiting bij de mening van inwoners.
Tijdigheid van realisatie Daarbij maken we gebruik van een ‘stoplichtmodel’. Groen staat voor kansrijk perspectief.
De mate waarin het toekomstbeeld snel genoeg kan worden voorbereid, besloten en gerealiseerd
Oranje staat voor onzeker perspectief. Rood staat voor weinig tot geen perspectief.
om de financiële en organisatorische opgave van Rozendaal tijdig op te vangen.
Een beoordelingscriterium kan ook twee ‘kleuren’ krijgen als het perspectief nog niet eenduidig is, maar de beoordeling wel in bepaalde mate in de richting wijst van een kansrijker perspectief óf
Sturingskracht
weinig tot geen perspectief. Dit model helpt om inzichtelijk te maken in hoeverre het toekomstbeeld
De mate waarin de gemeente effectief richting kan geven aan het door haar gewenste
op de verschillende beoordelingsonderdelen bijdraagt aan de centrale onderzoeksvraag:
toekomstbeeld. Het gaat om heldere keuzes, bestuurlijke grip, duidelijke verantwoordelijkheden
Hoe kan de gemeente Rozendaal in de komende tien jaar financieel en organisatorisch sterk blijven?
en het vermogen om bij te sturen waar nodig.
Het stoplichtmodel is geen rekenkundige eindscore, maar puur een hulpmiddel om zichtbaar te maken waar een toekomstbeeld relatief sterk is en waar risico’s, beperkingen of onzekerheden liggen.
Behoud van dienstverlening en voorzieningen
De weging van onze scores is aan het gemeentebestuur.
De mate waarin het toekomstbeeld bijdraagt aan het behoud van toegankelijke, passende en kwalitatief goede dienstverlening en voorzieningen voor inwoners. Het gaat om wat inwoners
Hieronder worden de beoordelings-elementen nader beschreven.
hier in de praktijk van merken.
Financiële kracht
Aansluiting bij de mening van inwoners
De mate waarin het toekomstbeeld financieel structureel betaalbaar is, ook bij tegenvallers, zonder
De mate waarin het toekomstbeeld aansluit bij de wensen, zorgen en verwachtingen van inwoners.
dat het leidt tot onacceptabele bezuinigingen, disproportionele lastenverzwaring of financieel
Het gaat om de mate waarin inwoners zich gehoord voelen.
toezicht. Het gaat om een structureel gezond meerjarenperspectief.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
61
Deel III: Vooruitblik
10.1 Toekomstbeeld I: zelfstandig blijven op eigen kracht is gelimiteerd tot dit bedrag, zodat u voor dit thema de inkomsten kan matchen met de kosten In dit toekomstbeeld blijft de gemeente Rozendaal bestuurlijk zelfstandig en kiest de gemeente ervoor om de taken die nu in samenwerking of uitbesteding zijn georganiseerd, zoveel mogelijk zelf uit te voeren. Dit geldt ook voor het sociaal domein. De voorwaarden voor de samenwerking met de gemeente Rheden veranderen immers en dit leidt naar verwachting tot een kostenstijging. Dit blijkt
die wij in rekening brengen.” “Samenwerking 2028 e.v. onzeker.” “Wij geven u mee rekening te houden met het scenario dat Brummen-Rheden de DVO wenst af te bouwen.”
onder meer uit een brief van het college van de gemeente Rheden aan de gemeente Rozendaal (30 april 2026).
Vanwege deze veranderende voorwaarden is extern onderzocht of gemeente Rozendaal het sociaal domein volledig zelfstandig kan uitvoeren door Berenschot en of dit leidt tot een kostenbesparing.
Gemeente Rheden stelt in deze brief:
Dat betekent dat Rozendaal niet alleen zelf beleid maakt op het gebied van sociaal domein, maar
“Rheden wil de samenwerking met Rozendaal in kwartaal 3 2026 evalueren met het oog op de
ook zelf verantwoordelijk wordt voor de uitvoering van onder meer de Participatiewet, de Jeugdwet,
te maken afspraken voor de dienstverlening in 2027.”
de Wmo, de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening en de Wet inburgering, inclusief de daarvoor benodigde ondersteuning, overhead, toegang, ICT en huisvesting. Voor andere taken die nu in
“Voor 2026 brengen wij een bedrag voor apparaatskosten van 434.000 in rekening. Als de
samenwerking of uitbesteding zijn belegd, is geen afzonderlijke financiële doorrekening gemaakt. De
aannames van de korting niet juist blijken te zijn dan dient u rekening te houden met maximaal
financiële beoordeling van dit toekomstbeeld rust daarom vooral op het sociaal domein, omdat daar
een verdubbeling van apparaatskosten vanaf 2027.”
de samenwerking nu het verst gaat en de impact van zelfstandig uitvoeren het meest concreet kan
“Algemene voorzieningen brengen wij nog gefragmenteerd in rekening. U heeft een berekening ontvangen wat het effect zou zijn als wij een berekening naar rato van het aantal inwoners aan Rozendaal door zouden rekenen voor alle algemene voorzieningen. Dit komt uit op een bijdrage van 490.000 per jaar. Wij voegen hieraan toe dat de regionale ontwikkelingen en afspraken rondom beschermd wonen en beschermd thuis betekenen dat het onderdeel beschermd wonen en beschermd thuis een waarde voor Rozendaal heeft van 173.000. Onze inzet voor dit thema
<< terug naar inhoudsopgave
worden doorgerekend.
10.1.1 Financiële kracht Beeld: Weinig tot geen perspectief De analyse laat zien dat het zelf organiseren van het sociaal domein leidt tot structurele uitvoeringskosten van € 860.000 tot € 1.196.000 per jaar, plus een eenmalige investering van € 330.000 tot € 905.000 voor inrichting, personele inzet, ICT en huisvesting. Daarmee is duidelijk
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
62
Deel III: Vooruitblik
dat het zelfstandig uitvoeren van het sociaal domein geen bijsturingsinstrument is, maar een grote extra financiële opgave. In Tabel 8 staat een indicatieve doorrekening van de financiële situatie van de gemeente Rozendaal als het volledige sociaal domein per 01-01-2028 zelfstandig wordt uitgevoerd. In de doorrekening zijn de meerkosten minimaal ingeschat en de meeropbrengsten maximaal meegenomen. Tevens is rekening gehouden met de vrijval van de huidige apparaatsen formatieve kosten, evenals met de vrijval van de toenemende apparaatskosten en de kosten voor de taakuitoefening door gemeente Rheden. De doorrekening laat zien dat de extra lasten van zelfstandige uitvoering, in combinatie met de bestaande financiële opgave, de autonome ontwikkelingen en de beperkte bijsturingsopties, zelfs in het meest gunstige geval de financiële problemen van de gemeente Rozendaal niet oplossen, maar verder vergroten.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
63
Meerjarige financiële opgave
2027
2028
2029
2030
2036
€ 225.217
€ 263.976
€ 208.020
€ 208.020*
€ 208.020*
€ 352.248
€ 144.948
€ 144.948
€ 183.141
€ 306.391
€ 330.000
€ 458.000
€ 458.000
€ 458.000
€ 458.000
€ 907.465
€ 866.924
€ 810.968
€ 849.161
€ 972.411
2027
2028
2029
2030
2036
Doorrekening bezuinigingen
€ 155.999
€ 155.999
€ 155.999
€ 155.999
€ 155.999
Inkomsten maximaal verhoogd**
€ 307.500
€ 287.500
€ 267.500
€ 247.500
€ 207.500
Totaal meerjarige bijsturingsopties
€ 463.499
€ 443.499
€ 423.499
€ 403.499
€ 363.499
€ 443.966
€ 423.425
€ 387.469
€ 445.662
€ 608.912
Uit huidige programmabegroting (tekort) Autonome ontwikkelingen (exclusief herziening afspraken Rheden) Sociaal Domein inbesteden (saldo t.o.v. uitbesteden 2025; ondergrens bandbreedte)
Totaal meerjarige financiële opgave
Meerjarige bijsturingsopties
Totaal tekort (saldo financiële opgave -/- bijsturingsopties)
Tabel 8: Doorrekening Toekomstbeeld I: zelfstandig blijven op eigen kracht Bron: Gemeente Rozendaal Bewerking: Team Moventem Noot: Meerkosten en meeropbrengsten t.o.v. begroting 2026; meerkosten zijn minimaal ingeschat, meeropbrengsten zijn maximaal meegenomen * Geëxtrapoleerd ** OZB-tarief circa 1,5 maal huidig niveau (m.a.w. OZB-stijging van ongeveer 50%)
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
64
Deel III: Vooruitblik
10.1.2 Organisatie- en uitvoeringskracht
10.1.4 Sturingskracht
Beeld: Weinig tot geen perspectief
Beeld: Onzeker perspectief
De organisatie van Rozendaal telt momenteel 13,5 fte en staat in de huidige situatie onder hoge
In dit toekomstbeeld behoudt Rozendaal formeel maximale regie. De gemeente blijft bestuurlijk
druk en is kwetsbaar. Om de huidige taakuitvoering op orde te brengen is er behoefte aan extra
zelfstandig en brengt taken niet verder op afstand bij een andere gemeente. In theorie biedt dit de
ambtelijke capaciteit. Dit betekent dat de organisatie op dit moment te smal is voor het bestaande
meeste ruimte voor eigen beleid, lokale accenten en directe bestuurlijke zeggenschap.
takenpakket. Het zelf uitvoeren van de nu uitbestede taken, waaronder het sociaal domein, komt daar bovenop. De analyse van Berenschot laat zien dat alleen al het sociaal domein meer dan 23
De vraag is hoeveel feitelijke sturingskracht daar in de praktijk tegenover staat. Sturen vraagt
wettelijke kaders omvat en structurele capaciteit vraagt voor beleid, uitvoering, ondersteuning
niet alleen om formele bevoegdheden, maar ook om financiële ruimte, ambtelijke capaciteit,
en overhead. Door de beperkte schaal van Rozendaal is relatief veel capaciteit per inwoner nodig,
beleidskracht en uitvoeringsvermogen. Juist op die punten staat Rozendaal nu al onder druk. De
mede doordat functies niet altijd combineerbaar zijn. Ook zijn aanvullende voorzieningen nodig,
programmabegroting 2026-2029 is beleidsarm van opzet en laat weinig ruimte voor nieuwe keuzes
zoals een eigen fysieke toegang en mogelijk een eigen wijkvoorziening. De analyse schetst
of beleidsontwikkeling. De organisatie heeft moeite om het bestaande takenpakket te dragen en
daarmee geen beeld van een compact en efficiënt model, maar van een kwetsbare organisatie
de financiële ruimte is beperkt.
die sterk afhankelijk wordt van een beperkt aantal medewerkers, vaker externe inhuur nodig zal hebben en te maken krijgt met zeer hoge overhead per inwoner. Dat maakt dat dit toekomstbeeld
Daarmee is onzeker of dit toekomstbeeld daadwerkelijk leidt tot meer bestuurlijke invloed.
organisatorisch weinig tot geen perspectief biedt voor een gemeente van deze omvang.
Als Rozendaal meer taken zelf gaat uitvoeren, maar zonder voldoende capaciteit, expertise en financiële ruimte, kan de formele zelfstandigheid zelfs zwaarder gaan drukken op de organisatie.
10.1.3 Tijdigheid van realisatie
Maximale eigen regie leidt dan niet vanzelf tot meer sturing, maar kan ook betekenen dat de
Beeld: Onzeker perspectief
gemeente meer verantwoordelijkheid draagt met bijbehorende risico’s, zonder dat de feitelijke
Uit de analyse van Berenschot blijkt dat het zelf organiseren van sociaal domein een
handelingsruimte groter wordt.
voorbereidingstijd van 9 tot 18 maanden geldt. Het is duidelijk geworden dat de huidige situatie niet houdbaar is en dat de druk op financiën en organisatie verder oploopt. Dit toekomstbeeld vraagt eerst om een omvangrijk implementatietraject, terwijl de noodzaak om op korte termijn bestuurlijke en financiële keuzes te maken groot is.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
65
Deel III: Vooruitblik
10.1.5 Behoud van dienstverlening en voorzieningen
zelfstandigheid gepaard gaat met hoge extra kosten, een kwetsbaardere organisatie en grotere
Beeld: Weinig tot geen perspectief
druk op de dienstverlening en daardoor mindere kwaliteit, dan wordt wel voldaan aan de wens om
Uit de inwonersconsultatie blijkt dat de inwoners van Rozendaal de huidige dienstverlening
zelfstandig te blijven, maar minder aan kwaliteiten die inwoners daaraan verbinden.
positief beoordelen. Tegelijk wordt duidelijk dat de organisatie steeds meer moeite heeft om dat niveau vast te houden. Termijnen en servicenormen worden niet altijd gehaald, communicatie
10.1.7 Slotsom
over doorlooptijden schiet er geregeld bij in en maatwerk vraagt steeds vaker om afwegingen
• In dit toekomstbeeld is verkend of gemeente Rozendaal bestuurlijk zelfstandig kan blijven
waarvoor duidelijke kaders ontbreken. De kwaliteit die inwoners nu ervaren rust daarmee op een
door meer taken in eigen uitvoering te nemen (sociaal domein), met een structureel sluitende
organisatie die al overbelast is. Zelfstandig meer taken uitvoeren, en in het bijzonder het sociaal
meerjarenbegroting.
domein terughalen, biedt op dit punt geen verbetering. Uit de analyse van Berenschot blijkt dat kwaliteitswinst in bijvoorbeeld de indicatiestelling bij deze schaalgrootte niet vanzelfsprekend is. Door de grotere kwetsbaarheid van de organisatie en de afhankelijkheid van een beperkt aantal medewerkers staat de continuïteit en voorspelbaarheid van de dienstverlening onder druk.
• De financiële opgave neemt toe en zal onhoudbaar worden, de bijsturingsruimte is beperkt en de organisatie zou aanzienlijk meer taken moeten dragen dan zij nu al aankan. • Het zelf uitvoeren van het sociaal domein legt een extra belasting op een organisatie die al onder structurele druk staat. • De kern is dat Rozendaal in dit toekomstbeeld formeel zelfstandig blijft, maar dat
10.1.6 Aansluiting bij de mening van inwoners
deze zelfstandigheid financieel en organisatorisch niet uitvoerbaar is om als duurzaam
Beeld: Onzeker perspectief / Weinig tot geen perspectief
toekomstperspectief te gelden.
In dit toekomstbeeld blijft de gemeente Rozendaal bestuurlijk zelfstandig, wat aansluit bij een belangrijk punt uit de inwonersconsultatie. Inwoners hechten veel waarde aan zelfstandigheid en verbinden die aan het behoud van het groene en dorpse karakter, gemeenschapszin, nabijheid van bestuur en invloed op de eigen leefomgeving. In die zin past dit toekomstbeeld goed bij de wens om de bestuurlijke zelfstandigheid maximaal te behouden. Toch laat de inwonersconsultatie ook een ander beeld zien. Zo moet in dit toekomstbeeld de OZB maximaal worden verhoogd, terwijl de meerderheid van de inwoners dit niet acceptabel vindt. Inwoners geven aan dat er grenzen zitten aan de OZB-verhoging. Daarnaast zien inwoners zelfstandigheid vooral als middel om kwaliteit, dienstverlening en voorzieningen te behouden. Daar schuurt dit toekomstbeeld. Als maximale
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
66
Deel III: Vooruitblik
10.2 Toekomstbeeld II: bestuurlijke zelfstandigheid met vergaande structurele samenwerking
10.2.1 Financiële kracht Beeld: Onzeker perspectief Op korte termijn biedt deze route financieel geen verlichting. Rozendaal moet de overbruggings-
In dit toekomstbeeld blijft Rozendaal bestuurlijk zelfstandig, maar wordt een zeer groot deel van de
periode zelf dragen, terwijl de bestaande financiële opgave verder oploopt. Daar komt bij dat ook
gemeentelijke uitvoering, beleidsvoorbereiding en bedrijfsvoering structureel bij een andere gemeente
een centrum-regieconstructie voorbereiding en aansturing vraagt. Rozendaal blijft capaciteit nodig
belegd. Dat kan via een centrumregeling of een vergelijkbare constructie. De raad en het college van
hebben om opdrachten te formuleren, afspraken te bewaken en bestuurlijk regie te voeren.
Rozendaal blijven bestaan, maar de dagelijkse voorbereiding en uitvoering van beleid komen zo goed als volledig bij de centrumgemeente te liggen.
Ook op langere termijn is financieel voordeel onzeker. Gemeente Rheden geeft aan dat de huidige samenwerking onvoldoende kostendekkend is en dat nieuwe afspraken duidelijker,
In theorie kan zo’n constructie met verschillende gemeenten worden vormgegeven. Dit onderzoek heeft
zakelijker en tegen een reële kostprijs moeten worden ingericht. De financiële effecten van een
niet verkend welke gemeenten daarvoor in aanmerking zouden kunnen komen, of onder welke
centrumregieconstructie zijn in dit onderzoek niet cijfermatig uitgewerkt, omdat een betrouwbare
voorwaarden. De beoordeling richt zich daarom op de concrete en meest voor de hand liggende variant
doorrekening pas mogelijk is na een bestuurlijke keuze voor deze richting én bereidheid van de
die in het onderzoek naar voren is gekomen: een centrum-regieconstructie met -vaste en historische
beoogde centrumgemeente om deze route verder te verkennen. Pas dan kan samen worden
partner- gemeente Rheden.
bepaald welke taken worden overgedragen, welk mandaat daarbij hoort, welke mate van beleidsharmonisatie wordt gekozen, hoe kosten worden toegerekend en op welk moment de
Deze variant die met gemeente Rheden is besproken gaat ver, want gemeente Rheden zou taken
constructie daadwerkelijk uitvoerbaar is.
structureel voor Rozendaal uitvoeren, op de Rhedense manier en zonder ambtelijke fusie, maar met brede overname van werkzaamheden, inclusief bedrijfsvoering. Dat vraagt om een gemeentebrede