Bijlage 1 Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
Tekst van het document
van Rozendaal ligt dit volgens de gesprekspartners soms gevoeliger. Als de raad zich nadrukkelijk
en maakt de gemeente op onderdelen kwetsbaar. Volgens de Provincie gaat bestuurskracht niet
positioneert op regionale onderwerpen, wordt dat in de regio niet altijd als passend ervaren bij de
alleen over het op orde hebben van de interne organisatie en het uitvoeren van wettelijke taken,
feitelijke bijdrage en uitvoeringskracht van de gemeente.
maar ook over het vermogen om zelfstandig richting te geven en belangen te behartigen voor alle inwoners. Rozendaal wordt momenteel in belangrijke mate ondersteund door grotere gemeenten
Diepte-interview provincie Gelderland
in de omgeving. De Provincie merkt op dat ook aan die afhankelijkheid grenzen zitten. Vanuit dat
De Provincie waardeert dat Rozendaal kritisch en zorgvuldig naar haar eigen toekomst kijkt. In het
perspectief wordt de vraag opgeworpen welke bestuurlijke vorm op termijn het beste aansluit bij
gesprek wordt benadrukt dat het sterk is dat de gemeente niet afwacht, maar zelf onderzoekt wat
de belangen van de inwoners.
nodig is om ook op langere termijn bestuurlijk, financieel en organisatorisch toekomstbestendig
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
24
Deel I: Vertrekpunt
Sessie ambtelijke organisatie Uit de sessie met de medewerkers komt naar voren dat de positie van Rozendaal in de regio als
Conclusie
kwetsbaar en beperkt invloedrijk wordt ervaren. Medewerkers geven aan dat de gemeente door haar kleine schaal, beperkte capaciteit en grote afhankelijkheid van uitvoerende partijen
De regionale positie van Rozendaal is bestuurlijk herkenbaar, maar inhoudelijk en
onvoldoende in staat is om structureel aanwezig te zijn in regionale gremia en daar echt positie
organisatorisch kwetsbaar. De gemeente wordt in de regio bestuurlijk gezien en
te pakken. Daardoor heeft Rozendaal volgens hen vaak weinig te brengen en weinig te halen in
gewaardeerd als gesprekspartner, met korte lijnen en goede persoonlijke verhoudingen.
regionale samenwerking, terwijl regionale verwachtingen en externe afhankelijkheden wel
Die bestuurlijke aanwezigheid vertaalt zich zeer beperkt in regionale invloed of
toenemen.
uitvoeringskracht. Uit de gesprekken komt een consistent beeld naar voren: Rozendaal is door haar schaal, beperkte ambtelijke capaciteit en afhankelijkheid van andere gemeenten niet in staat om volwaardig bij te dragen aan regionale opgaven. Daardoor wordt de gemeente in de praktijk minder gevraagd, maar ook minder aangesproken. De samenwerking met gemeente Rheden heeft Rozendaal lang geholpen om wettelijke taken te blijven uitvoeren, maar ook die constructie kent grenzen. De Provincie en gemeenten wijzen erop dat formele zelfstandigheid niet automatisch betekent dat er ook voldoende eigen beleidsruimte, regie en invloed is.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
25
Deel II
Verkenning
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal - 2026
Deel II: Verkenning
Deel II verdiept de analyse en brengt belangrijke ontwikkelingen, opgaven en handelings-
Deze paragraaf is gebaseerd op de studie Trends en ontwikkelingen (opgenomen in het
mogelijkheden voor Rozendaal in beeld. Waar deel I de uitgangspositie beschrijft, laat dit deel
bijlagenboek). In het kader van dit onderzoek is een bureaustudie uitgevoerd naar de trends en
zien welke ontwikkelingen de positie van Rozendaal beïnvloeden, hoe de gemeente zich verhoudt
ontwikkelingen waarmee Nederlandse gemeenten, en in het bijzonder K80-gemeenten, te maken
tot andere kleine gemeenten en welke financiële en organisatorische ruimte er is om bij te sturen.
krijgen. De uitkomsten van deze bureaustudie zijn aangevuld en verdiept in gerichte sessies met het college, de gemeenteraad en met de ambtenaren, zodat deze trends kunnen worden geduid in
Daarvoor worden externe trends en ontwikkelingen verkend, wordt Rozendaal vergeleken met
relatie tot de ambities en waarden van Rozendaal.
andere kleine gemeenten en worden inzichten uit externe interviews en de inwonersconsultatie betrokken. Ook wordt de begroting doorgelicht en wordt specifiek gekeken naar de vraag wat
De volgend trends en ontwikkelingen komen aan bod. Deze worden allen behandeld in het
zelfstandige uitvoering van het sociaal domein zou betekenen.
bijlagenboek. 1.
Klimaat en energietransitie
Samen maken deze onderdelen zichtbaar binnen welke context toekomstige keuzes moeten
2.
Wonen en omgevingsvisie
worden gemaakt: welke opgaven zwaarder worden, waar kansen en handelingsruimte liggen en
3.
Demografische veranderingen en druk op lokale voorzieningen
welke financiële, organisatorische en bestuurlijke afwegingen daarbij aan de orde zijn.
4.
Lokale economie en arbeidsmarkt
5.
Druk op de zorg
3 Verkenning externe trends en ontwikkelingen
6.
Veelheid en complexiteit van taken
De huidige situatie van Rozendaal staat niet op zichzelf. De gemeente krijgt de komende jaren te
7.
Ambtelijke capaciteit onder druk
maken met maatschappelijke ontwikkelingen, wettelijke verplichtingen, financiële onzekerheid
8.
Gemeentefinanciën en onzekerheid gemeentefonds
en toenemende eisen aan de gemeentelijke organisatie. In deze paragraaf wordt verkend welke
9.
Digitalisering
externe trends en ontwikkelingen relevant zijn voor Rozendaal, hoe deze zichtbaar worden in de
Een aantal hiervan worden hieronder verder beschreven.
lokale praktijk en wat de mogelijke financiële en organisatorische gevolgen zijn. De trendanalyse biedt daarmee context voor de beoordeling van Rozendaal als kleine zelfstandige gemeente. Niet elke ontwikkeling raakt Rozendaal even sterk, maar samen laten zij zien waar mogelijke kansen liggen, welke opgaven zwaarder kunnen worden en waar de druk op financiële ruimte, uitvoeringskracht en bestuurlijke regie kan toenemen.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
27
Deel II: Verkenning
3.1 Druk op de zorg
3.3 Ambtelijke capaciteit onder druk
Sinds de decentralisaties in 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor Jeugdzorg, de Wmo en
De ambtelijke organisatie van Rozendaal kenmerkt zich door generalisten met een breed
arbeidsparticipatie. Landelijk vertaalt dit zich in een stijgende kostendruk en een toenemend
takenpakket. Landelijke trends zoals de krappe arbeidsmarkt en de vergrijzing van het
gebruik van voorzieningen. Ook in de gemeente Rozendaal is deze trend zichtbaar. Hoewel
personeelsbestand maken kleine organisaties kwetsbaar. Bij uitval van één medewerker kan een
de sterke sociale verbondenheid en zorgzaamheid tussen de inwoners een deel van de
heel beleidsveld direct stilvallen.
ondersteuningsbehoefte informeel opvangt, is er sprake van vrijwel volledige afhankelijkheid van de gemeente Rheden voor de uitvoering en beleidsontwikkeling. Ook is er financiële druk.
In Rozendaal wordt de unieke werkomgeving als een kracht gezien om personeel aan te trekken,
Onvoorziene, individuele, zware casussen in de jeugdhulp kunnen in een kleine gemeente als
maar het verloop is relatief hoog. Dit komt onder andere door hogere salarisschalen bij grotere
Rozendaal direct leiden tot forse budgetoverschrijdingen.
gemeenten, werkdruk en de wens om specialistischer te werken. Dit leidt tot verlies van
3.2 Veelheid en complexiteit van taken
opgebouwde kennis. Organisatorisch leidt dit tot een reactieve werkwijze, waarbij de waan van de dag de overhand heeft en structurele projecten soms onvoldoende zijn belegd.
De taken van gemeenten zijn de afgelopen jaren toegenomen en complexer geworden. Er bestaat een groeiende mismatch tussen de omvang van deze landelijke opgaven en de schaalgrootte van
3.4 Gemeentefinanciën en onzekerheid gemeentefonds
kleine gemeenten. In Rozendaal wordt dit dagelijks gevoeld; door de beperkte capaciteit bestaan
Veel kleine gemeenten staan er financieel kwetsbaar voor, mede door de onzekerheid over de
er zorgen over het oppakken van nieuwe opgaven en over de mate waarin het lukt om kennis en
uitkeringen uit het gemeentefonds. Rozendaal heeft weinig eigen inkomstenbronnen en is
expertise uit te breiden.
hierdoor sterk afhankelijk van Rijksbeleid. Verwacht wordt dat er vanaf 2028 opnieuw sprake is van een ravijnjaar voor Nederlandse gemeenten.
De organisatorische impact is groot omdat een beperkt aantal medewerkers veel verschillende portefeuilles moet beheren. De toenemende en complexe taken leggen grote druk op de kleine
De financiële druk wordt door de raad en het college gezien als een van de grootste risico’s voor
ambtelijke organisatie van de gemeente Rozendaal. Wel liggen er kansen om deze taken efficiënter
de gemeente. Hoewel de gemeente over een behoorlijke algemene reserve beschikt, dwingt de
aan te pakken door de korte lijnen binnen de organisatie, de aanwezige expertise van inwoners en
huidige situatie tot scherpe keuzes. Een beleidsarme begroting laat weinig ruimte voor nieuwe
het meer inzetten op participatie.
ambities, en noodzakelijke investeringen moeten soms worden uitgesteld.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
28
Deel II: Verkenning
3.5 Digitalisering Digitalisering biedt kansen om processen met weinig personeel efficiënt in te richten, maar vraagt
Conclusie
ook om forse investeringen in ICT en cyberveiligheid. Voor Rozendaal biedt de kleinschaligheid kansen: de interne infrastructuur is redelijk overzichtelijk en op orde. Toch is er de vrees dat de
De analyse laat zien dat Rozendaal te maken heeft met een stapeling van opgaven die vooral
gemeente niet kan blijven meekomen met de snelle technologische ontwikkelingen. De impact
doorwerkt in financiën, uitvoeringskracht en bestuurlijke regie. De druk op de zorg, de
van digitalisering is tweeledig: het kan de dienstverlening verbeteren, maar bij achterblijvende
groeiende complexiteit van gemeentelijke taken, krapte op de arbeidsmarkt, onzekerheid
innovatie dreigen veiligheidsincidenten of ontevredenheid bij burgers.
over het gemeentefonds en eisen rond digitalisering vragen steeds meer capaciteit, expertise en investeringsruimte. Voor een kleine gemeente als Rozendaal is vooral de
3.6 Overige trends en ontwikkelingen
combinatie van deze ontwikkelingen kwetsbaar. Niet elke trend raakt de gemeente
In deze analyse is bewust de nadruk gelegd op de trends die de grootste directe impact hebben
even zwaar, maar samen vergroten zij de druk op een kleine ambtelijke organisatie
op de financiën, organisatie en bestuurbaarheid van de gemeente Rozendaal. Hoewel landelijke
met beperkte schaal, beperkte vervangbaarheid en een sterke afhankelijkheid van
ontwikkelingen op het gebied van klimaat en energietransitie, wonen en omgevingsvisie,
samenwerkingspartners. Daarmee bevestigt deze analyse dat de toekomstbestendigheid
demografische veranderingen en de lokale economie grote opgaven vormen binnen het K80-
niet alleen vraagt om incidenteel bijsturen, maar om scherpe structurele keuzes over taken,
netwerk, manifesteren deze zich in Rozendaal in beperkte mate. Zo heeft de gemeente geen grote
ambities, samenwerking, financiële ruimte en bestuurlijke regie.
industrie of grootschalige energievragers, is er door het gebrek aan bouwruimte en de ligging nabij beschermde natuur nauwelijks sprake van woningbouwopgaven, en ontbreken een eigen bedrijfsleven en lokale voorzieningen nagenoeg volledig.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
29
Deel II: Verkenning
4 Benchmarkanalyse
4.1.2 Indicatoren
Voor de benchmark vergelijken we Rozendaal met drie andere kleine gemeenten: Renswoude,
Diverse openbare data zijn geraadpleegd voor het in kaart brengen van enkele relevante
Schiermonnikoog en Scherpenzeel. De benchmark is gebruikt om de positie van Rozendaal in
indicatoren, zoals bevolkingsopbouw, afstand tot voorzieningen, tevredenheid inwoners over
perspectief te plaatsen en om actief te zoeken naar mogelijke oplossingsrichtingen die voor
woonomgeving, dienstverlening en gezondheid, aantal Wmo en jeugdzorggebruikers, prognose
Rozendaal bruikbaar kunnen zijn. Daarom is onder andere gekeken naar financiële kengetallen,
woningvoorraad, veiligheid en werkgelegenheid. Deze feiten en cijfers staan weergegeven in het
organisatie-inrichting, bestuurlijke keuzes en samenwerkingsvormen, aangevuld met diepte-
bijlagenboek.
interviews met de gemeentesecretarissen om de cijfers te duiden, gemaakte keuzes beter te begrijpen en te vragen naar bruikbare aanknopingspunten voor Rozendaal.
We zien dat de gemeente Rozendaal niet veel afwijkt op de indicatoren van de drie benchmarkgemeenten (Renswoude, Schiermonnikoog en Scherpenzeel). De gemeenten
4.1 Bureaustudie
Scherpenzeel en Renswoude zijn duidelijk grotere gemeenten dan Rozendaal, dit is terug te zien in
4.1.1 Formatie K80-gemeenten
het aantal inwoners en huishoudens, werkgelegenheid, het aantal misdrijven en de prognose van
De K80 is een netwerk van kleine Nederlandse gemeenten, doorgaans met minder dan 20.000 tot
de woningvoorraad. De gemeente Schiermonnikoog heeft een vergelijkbaar inwoneraantal als de
25.000 inwoners. Binnen dit platform werken gemeenten samen rondom het principe van de “kracht
gemeente Rozendaal. Wel kent deze gemeente meer toerisme en daardoor tijdelijke bewoners en
van klein”. Daarbij ligt de nadruk op sterke lokale betrokkenheid, sociale samenhang en korte
meer werkgelegenheid.
lijnen in de besluitvorming. Er is een verschil zichtbaar tussen de schaalgrootte van gemeenten binnen K80-gemeenten. Zo kent de gemeente Rozendaal 1.800 inwoners en heeft de ambtelijke
Inwoners uit Rozendaal zijn zeer tevreden over hun woning (94%), woonomgeving (96%) en
organisatie 13,5 fte. Dit ligt een substantieel lager dan de benchmarkgemeenten. De gemeente
het groen (96%). Deze tevredenheid is hoger dan in de benchmarkgemeenten (89%-92%). Het
Scherpenzeel kent 11.000 inwoners en heeft ambtelijk 100 fte. De gemeente Schiermonnikoog kent
gemiddeld gestandaardiseerd inkomen en het gemiddeld besteedbaar inkomen ligt in Rozendaal 2 á
iets meer dan 900 inwoners en heeft ongeveer 35 fte en voor de gemeente Renswoude, met zo’n
3 keer hoger dan in de benchmarkgemeenten. Ook zien we dat minder inwoners moeite hebben met
5.900 inwoners, werken zo’n 80 ambtenaren (deels vanuit de gemeente Veenendaal). Dit verschil is
rondkomen. Inwoners uit Rozendaal ervaren over het algemeen een goede gezondheid (84%), dit
wezenlijk en van heeft veel invloed op wat een gemeentelijke organisatie kan realiseren.
ligt hoger dan in de benchmarkgemeenten (75%-79%). Het aandeel mantelzorgers is vergelijkbaar met de benchmarkgemeenten en het aandeel vrijwilligers ligt iets lager, 30% ten opzichte van 34%, 35% en 51%. We zien dat de gemeenten Scherpenzeel en Schiermonnikoog meer Wmo-
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
30
Deel II: Verkenning
gebruikers kent dan de gemeenten Rozendaal en Renswoude. Het aantal jeugdzorggebruikers is
eveneens over een bredere lokale inkomstenbasis, met bijna € 3 miljoen aan lokale heffingen
in Rozendaal verhoudingsgewijs vergelijkbaar met de gemeenten Scherpenzeel en Renswoude, in
waarvan de besteding niet gebonden is. Deze bredere inkomstenmix lijkt een belangrijke verklaring
Schiermonnikoog ligt dit wat lager.
voor het feit dat deze gemeenten minder sterk dan Rozendaal hoeven terug te vallen op een OZBverhoging.
De dienstverlening van de gemeente wordt door inwoners uit Rozendaal goed beoordeeld, met gemiddeld een 7,7 (bron: vragenlijst Toekomstbestendig Rozendaal, 2026). Ter vergelijking,
Dat verschil wordt ook zichtbaar in de belastingdruk voor inwoners. Binnen deze benchmark
inwoners uit gemeenten <25.000 inwoners beoordeelde in 2025 de dienstverlening met een 6,7.
heeft Rozendaal de hoogste woonlasten voor een gemiddeld meerpersoonshuishouden. In 2026
Verder zien we dat Rozendaal gunstig gelegen is wat betreft voorzieningen. Vergeleken met de
bedragen deze € 1.260, wat neerkomt op 116% van het landelijk gemiddelde. Daarbij valt op dat dit
benchmarkgemeenten is de gemiddelde afstand tot voorzieningen in km vergelijkbaar of gunstiger.
verschil vooral wordt veroorzaakt door de OZB en niet zozeer door andere gemeentelijke heffingen. Als alleen wordt gekeken naar rioolheffing en afvalstoffenheffing, bevinden Rozendaal,
4.1.3 Financiën, organisatie en uitvoering
Scherpenzeel en Renswoude zich namelijk alle drie rond een vergelijkbaar niveau. Rozendaal
Een belangrijk verschil tussen Rozendaal en de benchmarkgemeenten zit in de opbouw van de
springt er dus vooral uit vanwege de belasting op het eigenwoningbezit, mede als gevolg van de
inkomsten. Voor alle gemeenten vormt het Gemeentefonds de belangrijkste bron van inkomsten,
hoge gemiddelde WOZ-waarde.
3
maar daarnaast zijn er grote verschillen in de mate waarin gemeenten gebruik kunnen maken van aanvullende of specifieke lokale inkomstenbronnen. Rozendaal heeft in dat opzicht een smalle
Ook in de gekozen oplossingen om de begroting sluitend te krijgen zijn duidelijke verschillen
basis. Rozendaal leunt in vergelijking sterker op het lokale belastinggebied om financiële ruimte
zichtbaar. Rozendaal combineert een structurele bezuiniging van € 90.000 met een OZB-verhoging
te creëren.
en de inzet van reserves. Schiermonnikoog kiest eveneens voor een mix van maatregelen, maar doet dat breder. Daar worden onder meer onbenutte subsidies geschrapt, wordt bespaard
De andere gemeenten beschikken over meer alternatieve inkomstenbronnen. Renswoude
op openbare verlichting en wordt de toeristenbelasting verhoogd. Daarnaast is er oog voor
profiteert van baten uit het woningbedrijf en realiseert in 2026 door woningverkopen € 544.000
technische en beleidsmatige aanpassingen, zoals het verlengen van de afschrijvingstermijn voor
aan extra inkomsten. Schiermonnikoog heeft een uitzonderlijke positie door haar sterke
rioleringsinvesteringen. Zulke keuzes drukken de lasten structureel en beperken de noodzaak om
afhankelijkheid van toeristenbelasting en forensenbelasting. Vooral de toeristenbelasting levert
de belastingdruk voor inwoners al te veel te verhogen. Renswoude gebruikt reserves om tekorten
daar met bijna € 2,48 miljoen een substantiële bijdrage aan de begroting. Scherpenzeel beschikt
in 2026 en 2027 op te vangen, maar combineert dat met baten uit het woningbedrijf. In vergelijking
3 Programmabegroting Rozendaal 2026-2029, Programmabegroting Scherpenzeel 2026-2029, Programmabegroting Renswoude 2026-2029, Programmabegroting Schiermonnikoog 2026-2029.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
31
Deel II: Verkenning
daarmee lijkt Rozendaal minder knoppen beschikbaar te hebben om op een structurele manier
Zelfstandigheid wordt in de interviews niet opgevat als volledige onafhankelijkheid. Het beeld dat
financiële ruimte te organiseren, ook door versoberde keuzes die al zijn genomen de afgelopen
naar voren komt, is dat kleine gemeenten toekomstbestendig blijven als zij goed weten wat zij zelf
jaren.
willen blijven doen, waar samenwerking noodzakelijk is en hoe zij daarbij regie houden op kwaliteit, betrokkenheid en lokale binding.
In de begroting van Rozendaal komt naar voren dat de personele rekbaarheid onder druk staat. Het ziekteverzuim is hoog en de gemeente erkent dat taken in de praktijk vaak meer aan personen dan
4.2.1 Randvoorwaarden voor het behoud van zelfstandigheid
aan functies zijn gekoppeld. Dat maakt de organisatie kwetsbaar. Ook de benchmarkgemeenten
Financiële stabiliteit
herkennen deze kwetsbaarheid van een kleine organisatie, maar geven daar op verschillende
Een gezonde financiële uitgangspositie wordt in de interviews gezien als een basisvoorwaarde
manieren invulling aan. Schiermonnikoog kiest nadrukkelijk voor het vervangen van ingehuurd
voor zelfstandigheid. Daarbij gaat het om het structureel sluitend krijgen van de begroting en ook
personeel door vaste medewerkers, om de continuïteit te vergroten en de apparaatskosten te
om financieel realisme, een zekere mate van voorzichtigheid en voldoende weerstandsvermogen
verlagen. Renswoude zet in op aantrekkelijk werkgeverschap om minder afhankelijk te worden
om tegenvallers op te vangen. Kleine gemeenten hebben doorgaans beperkte financiële marges,
van inhuur en personeel beter te behouden. Daarnaast spelen samenwerking en schaalvoordelen
waardoor onverwachte uitgaven relatief zwaar kunnen drukken op de begroting.
in meerdere gemeenten een belangrijke rol bij het beperken van kosten en het borgen van
Een sterke ambtelijke organisatie
continuïteit.
De tweede belangrijke randvoorwaarde is een organisatie die intern op orde is. Dat betekent
4.2 Diepte-interviews
volgens de gesprekken voldoende capaciteit, duidelijke aansturing, passende expertise en ruimte
Uit de interviews met Renswoude, Scherpenzeel en Schiermonnikoog komt een consistent beeld
voor strategische advisering. In de interviews komt naar voren dat voor kleine gemeenten de
naar voren van wat nodig is om als kleine gemeente zelfstandig en toekomstbestendig te blijven
aanwezigheid van voldoende beleidskracht en strategisch vermogen van groot belang is. Zonder
(zie voor de volledige gespreksverslagen het bijlagenboek). In alle drie de gemeenten worden
die kracht bestaat het risico dat de organisatie vooral reactief werkt en onvoldoende toekomt aan
vier elementen als doorslaggevend gezien: een financieel gezonde basis, een voldoende sterke
ontwikkeling, planning en voorbereiding op toekomstige opgaven.
ambtelijke organisatie, bestuurlijke stabiliteit en slimme samenwerking met andere gemeenten of partners. De interviews laten ook zien dat kleine gemeenten kwetsbaar blijven door beperkte schaal, afhankelijkheid van enkele medewerkers en de toenemende complexiteit van taken.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
32
Deel II: Verkenning
Bestuurlijke stabiliteit en rolzuiverheid
Invloed van lokale en context specifieke omstandigheden
Ook bestuurlijke rust wordt als essentieel gezien. Een constructieve samenwerking tussen raad,
Uit de interviews blijkt dat de mate waarin een gemeente zelfstandig kan blijven, mede wordt
college en ambtelijke organisatie vergroot de slagkracht van een kleine gemeente. Vertrouwen,
bepaald door unieke lokale omstandigheden en structurele kenmerken van de gemeente.
wederzijds respect, heldere rolverdeling en een gedeeld gevoel van verantwoordelijkheid dragen
Dit kan betrekking hebben op geografische ligging, economische dragers, demografische
eraan bij dat besluiten zorgvuldig en uitvoerbaar tot stand komen.
ontwikkelingen of specifieke inkomstenbronnen. Dergelijke factoren kunnen de financiële positie en ontwikkelmogelijkheden van een gemeente aanzienlijk versterken of juist beperken. Zo kan een
Samenwerking met partners cruciaal
gunstige ligging in een groeiregio kansen bieden voor woningbouw en economische ontwikkeling,
Een gemeente kan het vaak niet alleen, samenwerking met partners is belangrijk. Voor
terwijl andere gemeenten profiteren van specifieke inkomstenbronnen of een onderscheidend
specialistische, kwetsbare of schaalgevoelige taken is samenwerking regelmatig noodzakelijk om
lokaal profiel. Deze omstandigheden zijn niet altijd beïnvloedbaar en daarmee ook niet één-op-
kwaliteit en continuïteit te kunnen waarborgen. Er wordt benadrukt dat samenwerking alleen goed
één overdraagbaar naar andere gemeenten. Dit betekent dat toekomstbestendigheid niet alleen
werkt als de gemeente zelf voldoende regie houdt, duidelijke keuzes maakt en ervoor zorgt dat de
afhankelijk is van organisatorische en bestuurlijke keuzes, maar ook van de mate waarin een
lokale context en belangen van eigen inwoners goed meegenomen blijven worden.
gemeente haar specifieke context weet te benutten en hier strategisch op inspeelt.
Keuzes maken in taken en ambities
4.2.2 Kansen en sterke punten
Uit de interviews komt naar voren dat kleine gemeenten scherpe keuzes moeten maken in wat zij
Kracht van kleinschaligheid
wel en niet zelf organiseren. Niet alle taken hoeven per definitie binnen de eigen organisatie te
Uit de interviews komt naar voren dat kleinschaligheid voordelen biedt. Kleine gemeenten
blijven, maar taken die sterk raken aan directe dienstverlening, zichtbaarheid of lokale binding
kennen vaak korte lijnen, een pragmatische werkwijze en een relatief groot vermogen om snel te
worden vaak gezien als belangrijk om dichtbij te houden. Specialistische of minder zichtbare taken
schakelen. Dit bevordert de wendbaarheid van de organisatie en maakt het mogelijk om efficiënt
kunnen bijvoorbeeld beter in samenwerking worden georganiseerd. Het uitbesteden of op afstand
af te stemmen tussen bestuur, ambtelijke organisatie en samenleving.
organiseren leidt niet automatisch tot lagere kosten of minder kwetsbaarheid. In de praktijk blijkt het lastig om taken die eenmaal buiten de deur zijn georganiseerd later weer terug te halen. Dat
Nabijheid tot inwoners
maakt een bewuste afweging vooraf des te belangrijker.
Een ander sterk punt is de nabijheid tot inwoners. Kleine gemeenten zijn zichtbaar, toegankelijk en herkenbaar. De afstand tussen inwoner en bestuur is klein en dienstverlening kan vaak persoonlijk
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
33
Deel II: Verkenning
en direct worden vormgegeven. In de interviews wordt deze nabijheid nadrukkelijk gezien als een
Toenemende gemeentelijke taken en complexiteit
kwaliteit die voor kleine gemeenten onderscheidend is en behouden zou moeten blijven.
Andere bedreiging is het toenemende takenpakket en de complexiteit van gemeentelijke opgaven. Nieuwe vraagstukken op het gebied van digitalisering, cyberveiligheid, ondermijning, regelgeving,
Aantrekkelijk werkgeverschap
verantwoording en specialistische dienstverlening vragen om kennis en capaciteit die voor kleine
Op het gebied van werkgeverschap worden kansen gezien. Kleine organisaties bieden medewerkers
gemeenten moeilijk volledig zelfstandig te organiseren zijn. Hierdoor neemt de druk op de
vaak brede functies, veel verantwoordelijkheid en direct zicht op de maatschappelijke
organisatie toe en wordt samenwerking op steeds meer terreinen noodzakelijk.
betekenis van hun werk. Dat kan bijdragen aan betrokkenheid en werkplezier. Uit de interviews blijkt dat aantrekkelijk werkgeverschap wel vraagt om goede ondersteuning, voldoende
Beperkte strategische ruimte
ontwikkelmogelijkheden en werkbare randvoorwaarden. Dit is belangrijk om een te hoge werkdruk
In de interviews komt naar voren dat kleine organisaties het risico lopen dat de dagelijkse uitvoering
en eventueel verzuim te voorkomen.
alle aandacht opslokt. Als medewerkers vooral bezig zijn met operationele taken, blijft er weinig ruimte over voor strategische ontwikkeling, vernieuwing en lange termijn sturing. Daardoor
4.2.3 Kwetsbaarheden en bedreigingen
ontstaat het risico dat de organisatie onvoldoende voorbereid is op toekomstige opgaven en vooral
Personele kwetsbaarheid
reageert op actuele problemen.
De meest terugkerende kwetsbaarheid die genoemd werd in de interviews is de afhankelijkheid van individuele medewerkers. In kleine organisaties zijn functies vaker belegd bij één persoon, waardoor uitval, vertrek of pensionering directe gevolgen kan hebben voor continuïteit en kwaliteit. Bij personele wisselingen gaat relatief veel kennis verloren, omdat kennis in kleine organisaties vaker persoonsgebonden is. Het aantrekken en behouden van voldoende gekwalificeerd personeel blijkt een blijvende uitdaging. Voor kleine gemeenten is dit extra relevant, omdat zij minder uitwijkmogelijkheden hebben wanneer vacatures moeilijk vervulbaar zijn of medewerkers vertrekken.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
34
Deel II: Verkenning
Conclusie De benchmark laat zien dat Rozendaal op veel maatschappelijke indicatoren goed scoort en vaak vergelijkbaar is met andere kleine gemeenten, met hoge tevredenheid onder inwoners, gunstige gezondheid en goede dienstverlening. De opgave voor Rozendaal zit in het blijvend bestuurlijk en organisatorisch op orde houden van de gemeente: voldoende ambtelijke capaciteit, minder afhankelijkheid van individuele medewerkers, bestuurlijke stabiliteit en slimme samenwerking met behoud van regie. De benchmark biedt hiervoor weinig concrete, overdraagbare oplossingen, omdat succesfactoren van andere gemeenten samenhangen met lokale context, schaal en specifieke inkomstenbronnen die niet één-op-één naar Rozendaal te vertalen zijn. Voor Rozendaal betekent dit dat toekomstbestendigheid niet gevonden kan worden in het benutten van oplossingen van andere gemeenten, maar zal gaan over het maken van eigen keuzes over taken, samenwerking, personele inrichting en bestuur.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
35
Deel II: Verkenning
5 Diepte-interviews (buur)gemeenten, provincie Gelderland en K80
karakter en kwaliteiten die van waarde zijn. Arnhem vindt het belangrijk dat regionale partners
In het kader van het onderzoek naar de toekomstbestendigheid van de gemeente Rozendaal
onderling verbonden blijven en hun rol in regionale samenwerkingen actief blijven invullen.
is gesproken met drie (buur)gemeenten: Arnhem, Renkum en Rheden. In deze interviews is verkend hoe de gemeenten kijken naar de huidige samenwerking met Rozendaal, welke kansen
Dat positieve beeld gaat samen met zorgen over de bijdrage van Rozendaal aan bredere regionale
en belemmeringen zij zien voor de toekomst en welke bestuurlijke of organisatorische scenario’s
opgaven. Hoewel Rozendaal financieel bijdraagt, wordt die bijdrage niet altijd als gelijkwaardig
volgens hen passend zouden kunnen zijn.
ervaren aan de inzet die andere gemeenten leveren. Dat speelt bijvoorbeeld bij discussies over de verdeelsleutel voor de brandweer en bij vraagstukken rond kwetsbare inwoners. Gemeente
Ook is er gesproken met de provincie Gelderland, waarin centraal stond hoe de Provincie kijkt naar
Arnhem geeft aan dat er spanning kan ontstaan als Rozendaal gebruikmaakt van regionale
de gemeente Rozendaal, de ontwikkelingen in de regio en wat van belang is voor de toekomst van
structuren, terwijl de verdeling van verantwoordelijkheden en lasten niet altijd als gelijkwaardig
de gemeente.
wordt ervaren. Die spanning wordt volgens Arnhem vooral zichtbaar in tijden van crisis. Als zelfstandigheid wordt behouden, hoort daar in de ogen van gemeente Arnhem ook bij dat een
Daarnaast is er gesproken met de strateeg van het K80-netwerk, die ook werkzaam is voor de
gemeente verantwoordelijkheid neemt voor dit soort maatschappelijke opgaven.
gemeente Losser als adviseur netwerksamenwerking. In dit interview stonden de opgaven van de K80-gemeenten centraal en hoe de strateeg aankijkt naar de gemeente Rozendaal in vergelijking
5.1.1 Scenario’s
tot andere K80-gemeenten.
Voor de toekomst ziet gemeente Arnhem beperkte ruimte voor verdere intensivering van de samenwerking in de huidige vorm. Praktische ondersteuning of hulp bij acute problemen blijft
Zie voor de volledige gespreksverslagen het bijlagenboek. Aanvullend heeft het college
mogelijk, maar een structurele vorm van samenwerking (het volledig organiseren van taken binnen
van gemeente Rheden een brief gestuurd aan het college van gemeente Rozendaal (zie het
het sociaal domein, fysiek domein of de bedrijfsvoering) wordt door Arnhem niet als een realistisch
bijlagenboek).
scenario gezien. Een overstap waarbij Rozendaal stopt met bestaande samenwerkingen, bijvoorbeeld met gemeente Rheden, en vervolgens volledig op gemeente Arnhem gaat leunen, wordt niet
5.1 Gemeente Arnhem
realistisch geacht. Er werd aangeven dat dit hogere kosten met zich mee zal brengen voor Rozendaal
Gemeente Arnhem kijkt in de basis positief naar de samenwerking met Rozendaal. Arnhem ziet
en de uitvoering dan meestal gelijkgeschakeld moet worden met het beleid van gemeente Arnhem.
Rozendaal als een goede buur en een vanzelfsprekend onderdeel van de regio, met een eigen
De gemeente Arnhem stelt: “Wil je eigen kaders, dan vergt dit maatwerk en dus meer geld.”
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
36
Deel II: Verkenning
Gemeente Arnhem geeft aan dat andere vormen van intensieve ambtelijke samenwerking in de
voor het verkennen van nieuwe, meer structurele samenwerkingsvormen met andere gemeenten.
praktijk vaak moeilijk uitvoerbaar zijn. Een ambtelijke fusie wordt als zeer ingewikkeld beoordeeld.
De huidige timing vanuit Rozendaal voor het verkennen van meer structurele samenwerking komt in die zin op een ongunstig moment.
Als Rozendaal een andere bestuurlijke toekomst wil verkennen, noemt gemeente Arnhem een herindeling als het meest passende en realistische scenario. In de visie van gemeente Arnhem
5.2.1 Scenario’s
biedt herindeling de meeste duidelijkheid en uitvoerbaarheid, juist omdat andere tussenvormen
Tijdens het interview is stilgestaan bij mogelijke toekomstscenario’s voor gemeenten in het
vaak complex, kwetsbaar en kostbaar blijken. In zo’n scenario moet volgens gemeente Arnhem
algemeen en voor gemeente Rozendaal in het bijzonder, ook in relatie tot wat gemeente Renkum
nadrukkelijk een ander gesprek worden gevoerd, onder andere over het behoud van het karakter
daarin zou kunnen betekenen.
van Rozendaal, de lokale belangen en de behoeften die beschermd moeten worden. Gemeente Arnhem benadrukt dat bij een eventuele toekomstverkenning scherp en realistisch gekeken moet
Een ambtelijke fusie wordt door de gemeente Renkum niet als kansrijk beschouwd. De raad van
worden naar wat men in stand wil houden, wat dat kost en welk bestuurlijk construct daarmee
Renkum heeft eerder al besloten dat een ambtelijke fusie niet gewenst is. In de praktijk blijkt het
feitelijk wordt gecreëerd.
te vaak erg lastig als ambtenaren voor meerdere besturen tegelijk werken. Daarnaast kan een dergelijke constructie gepaard gaan met aanzienlijke organisatorische en financiële kosten. In
5.2 Gemeente Renkum
sommige gevallen kan een ambtelijke fusie fungeren als een tussenstap richting een gemeentelijke
De gemeente Renkum en Rozendaal werken samen in een aantal regionale samenwerkings-
herindeling, maar ook dan moeten de bestuurlijke en geografische omstandigheden daarvoor
verbanden, zoals de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (GMR), de Veiligheids- en
geschikt zijn. In het geval van Renkum en Rozendaal wordt dit onwaarschijnlijk geacht, onder
Gezondheidsregio Gelderland-Midden (VGGM) en de Omgevingsdienst Groene Metropool (ODGM).
andere vanwege de fysieke afstand tussen de gemeenten (het is geen natuurlijk leefgebied, weinig verbinding, gemeenten grenzen niet aan elkaar) en de beperkte schaalvergroting die
Het interview met de gemeente Renkum richtte zich in belangrijke mate op de recente bestuurlijke
een samenvoeging gemeente Renkum zou opleveren. Dit zou voor gemeente Renkum geen
keuze van de gemeente Renkum om zelfstandig verder te gaan. In november 2025 heeft de
meerwaarde hebben in het vergroten van de eigen bestuurskracht.
Renkumse gemeenteraad hierover een unaniem besluit genomen. Uit het interview komt naar voren dat de gemeente Renkum zich momenteel in sterke mate richt op de eigen organisatie en haar eigen bestuurlijke toekomst. Mede deze interne focus maakt dat er op dit moment weinig ruimte is
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
37
Deel II: Verkenning
Verder geeft gemeente Renkum aan dat praktische en pragmatische vormen van samenwerking
dat scherper wordt gedefinieerd welke diensten precies aan Rozendaal worden geleverd en welke
met andere gemeenten zoals Rozendaal altijd bespreekbaar zijn. Als zich concrete vraagstukken
kosten daarmee gemoeid zijn. Meer beleidsmatige invloed van Rozendaal, bijvoorbeeld binnen
voordoen, kan ad hoc samenwerking volgens gemeente Renkum helpen om op een efficiënte en
het sociaal domein, zou volgens gemeente Rheden bovendien leiden tot extra afstemming, meer
effectieve manier tot oplossingen te komen. Er wordt opgemerkt dat die kansen op samenwerking
overhead en hogere kosten.
klein zijn door de zeer beperkte ambtelijke omvang van de organisatie van Rozendaal. Ook is dit momenteel niet aan de orde, omdat gemeente Renkum de focust legt op hun eigen traject.
5.3.1 Scenario’s Een belangrijk gegeven is dat gemeenten Rheden en Brummen een fusietraject ingaan. Deze
5.3 Gemeente Rheden
verkenning raakt ook aan de huidige samenwerking tussen gemeente Rheden en Rozendaal. De
Uit het interview met de gemeente Rheden komt naar voren dat het beeld van de samenwerking
nieuwe gemeente die ontstaat uit de herindeling zal alle bestaande samenwerkingen en afspraken
met Rozendaal in de afgelopen raadsperiode is veranderd. Waar eerder sprake was van
opnieuw tegen het licht houden. Dit brengt onzekerheid met zich mee voor Rozendaal. Echter,
tevredenheid over de bestaande samenwerking, kijkt gemeente Rheden daar inmiddels kritischer
ook los van de herindeling heeft gemeente Rheden aangegeven de werkelijke kosten voor de
naar. Dit komt mede doordat gemeente Rheden ook kritisch naar haar eigen financiële continuïteit
uitvoering van taken voor Rozendaal scherper in beeld te willen brengen en toe te werken naar een
moet kijken en een financieel gezonde gemeente wil waarborgen in een context van toenemende
reëlere kostprijs. Vanuit gemeente Rheden wordt het als verstandig gezien om de samenwerking
taken en afnemende structurele middelen vanuit het Rijk.
met Rozendaal te evalueren, omdat de samenwerking onder de huidige afspraken op termijn niet realistisch wordt geacht. Voor de toekomst ziet gemeente Rheden verschillende scenario’s:
Gemeente Rheden geeft aan dat de extra inspanningen die voor Rozendaal worden geleverd niet langer in verhouding staan tot de financiële afspraken die daaronder liggen. Gemeente Rheden wil
• Volledige zelfstandige uitvoering door Rozendaal. In dit scenario zou Rozendaal alle taken
nadrukkelijk een goede buur blijven, maar wel vanuit een hedendaagse en meer zakelijke wijze die
weer volledig zelfstandig uitvoeren, waaronder het sociaal domein. Gemeente Rheden acht dit
voor beide partijen uitlegbaar en te verantwoorden is. Daarbij wijst gemeente Rheden erop dat op
scenario praktisch onmogelijk.
sommige terreinen geen specifieke of actuele afspraken bestaan, terwijl Rozendaal in de praktijk wel gebruikmaakt van voorzieningen, expertise of dienstverlening van gemeente Rheden. Ook
• Intensievere samenwerkingsvorm, bijvoorbeeld via een centrumregeling. In dit scenario
bestaande afspraken, zoals kortingspercentages, worden in dat licht minder houdbaar geacht.
zou gemeente Rheden een nog veel groter deel van de taken van Rozendaal structureel
De in de loop der jaren gegroeide samenwerking vraagt volgens gemeente Rheden daarom om
uitvoeren, inclusief de bedrijfsvoering. Dit zou geen ambtelijke fusie zijn, maar een vergaande
duidelijkere afbakening, transparantere afspraken en een reële kostenverdeling. Daarbij hoort ook
taakuitvoering door gemeente Rheden, met vrijwel gehele beleidsharmonisatie en uitvoering
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
38
Deel II: Verkenning
volgens Rhedense werkwijzen. En daarmee een nagenoeg volledig mandaat voor het college
de inrichting, bestuurlijke keuzes en overgangsafspraken, en wordt voorkomen dat het
van de gemeente Rheden. Gemeente Rheden acht een dergelijke centrumregeling logischer
later moet aanhaken bij een proces en structuur die al grotendeels zijn vastgesteld.
dan een ambtelijke fusie, omdat een ambtelijke fusie vaak veel bestuurlijke afstemming en organisatorische complexiteit met zich meebrengt, maar ook kosten. Een dergelijke
Er wordt benadrukt dat gemeenten Rheden en Rozendaal op dit moment nog vanuit verschillende
samenwerkingsvorm vraagt om een gemeentebrede beoordeling van het takenpakket, duidelijke
perspectieven naar de toekomst kijken. Rozendaal richt zich nog op de vraag hoe zij (gevoelsmatig
afspraken over mandaat, kosten, sturing en verantwoording, en mogelijk een zienswijzenpositie
‘koste wat het kost’) zelfstandig kan blijven, terwijl gemeente Rheden vooral beziet hoe
voor de Rozendaalse raad. Op korte termijn lijkt dit scenario moeilijk uitvoerbaar, omdat
voorzieningen en dienstverlening ook op de langere termijn bestendig kunnen blijven, vanuit
gemeente Rheden al intensief bezig is met de verkenning van herindeling met Brummen. Dat
een sterke ambtelijke en bestuurlijke organisatie en een krachtige regionale positie. Er wordt
roept vragen op over de tussenperiode: hoe wordt de huidige dienstverleningsovereenkomst
uitgesproken dat de sturingskracht van Rozendaal binnen de bestaande DVO mogelijk beperkter is,
(DVO) dan ingericht, welke kosten ontstaan daarbij en wanneer zou een verdergaande
dan in een scenario waarin Rozendaal onderdeel wordt van een grotere gemeente.
samenwerkingsvorm realistisch kunnen worden voorbereid? Ook voor Rozendaal vraagt dit scenario aanzienlijke bestuurlijke, ambtelijke en strategische capaciteit. Daarnaast kan een
Voor gemeente Rheden is het meest gewenste scenario dat Rozendaal zelf aangeeft te willen
nieuwe bestuurlijke situatie, bijvoorbeeld bij de fusie tussen gemeente Rheden en gemeente
aansluiten bij het herindelingstraject van gemeenten Rheden en Brummen. Gemeenten Rheden
Brummen, onvoorspelbaar zijn, waardoor verhoudingen binnen de nieuwe gemeente en de visie
en Brummen hebben afgesproken dat zij gezamenlijk de samenwerking verder vormgeven. Het
op de samenwerking met Rozendaal kan veranderen.
uitgangspunt daarbij is dat eventuele andere gemeenten die willen aansluiten, dit doen bij de combinatie van Rheden-Brummen.
• Aansluiting van gemeente Rozendaal in de herindeling van gemeenten Rheden en Brummen. Dit is het scenario dat vanuit Rhedens perspectief als meest wenselijk en
Het advies vanuit de gemeente Rheden is dat de gemeente Rozendaal haar bestuurlijke toekomst
realistisch wordt gezien. Gemeente Rheden heeft hierover ook al met Brummen gesproken.
zoveel mogelijk in eigen hand moet houden. Dat vraagt om tijdige regie en om het maken van keuzes
Daarbij is de vraag gesteld hoe Brummen zou aankijken tegen een eventuele aansluiting
op een moment waarop er nog reële afwegingsruimte is. Voorkomen moet worden dat externe
van Rozendaal bij de samenwerking. De reactie vanuit Brummen was dat zij daar in
ontwikkelingen, oplopende druk of verminderde slagkracht ertoe leiden dat de gemeente op een later
principe voor openstaan. Door op dit moment aan te sluiten, kan gemeente Rozendaal
moment vooral nog moet reageren op omstandigheden in plaats van zelf richting te bepalen. Daarbij
vanaf het begin mee in het ontwerp van de nieuwe gemeente, invloed uitoefenen op
speelt ook mee dat langdurig uitstel financiële en organisatorische kwetsbaarheden kan vergroten.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
39
Deel II: Verkenning
5.3.2 Brief door het college van gemeente Rheden
algemene voorzieningen naar rato van het aantal inwoners zou uitkomen op € 490.000 per jaar.
Op 30 april 2026 heeft het college van de gemeente Rheden een brief gestuurd naar het college
Daarnaast geeft gemeente Rheden aan dat beschermd wonen en beschermd thuis voor gemeente
van de gemeente Rozendaal (zie het bijlagenboek). In deze brief wijst gemeente Rheden erop
Rozendaal een waarde vertegenwoordigen van € 173.000. De inzet van gemeente Rheden op dit
dat de gemeenten Rheden en Brummen beide unaniem hun voorkeur hebben uitgesproken voor
thema is gelimiteerd tot dit bedrag.
een bestuurlijke fusie en dat de komende jaren wordt toegewerkt naar één nieuwe gemeente. Gemeente Rheden geeft aan dat deze ontwikkeling nu al consequenties heeft. De bestuurlijke
Tot slot geeft het college van de gemeente Rheden mee aan het college van de gemeente
aandacht en ambtelijke strategische capaciteit die gemeente Rheden tot eind 2025 informeel aan
Rozendaal rekening te houden met het scenario dat Brummen-Rheden de DVO wenst af te bouwen.
Rozendaal kon bieden, is sterk verminderd en wordt ingezet voor Brummen-Rheden.
De samenwerking is daarom vanaf 2028 onzeker.
Gemeente Rheden verwacht dat deze ontwikkeling, afhankelijk van de besluiten over de formele
5.4 Provincie Gelderland
start van de nieuwe gemeente, steeds meer gevolgen zal hebben voor gemeente Rheden zelf en
De Provincie beschouwt Rozendaal als een unieke gemeente: een charmant pareltje die als
voor de samenwerking met gemeente Rozendaal. Daarom wil gemeente Rheden de samenwerking
cultuurhistorisch erfgoed gezien kan worden.
in het derde kwartaal van 2026 evalueren, met het oog op de te maken afspraken voor de dienstverlening in 2027. Daarbij wordt onder meer gekeken of de aannames onder de toegepaste
De Provincie verwacht van iedere gemeente dat ze haar basis op orde heeft. Daarbij gaat het
korting van 50% op de apparaatskosten nog kloppen.
om de financiën, de besluitvorming en de vraag of inwoners voldoende tot hun recht komen en geholpen kunnen worden, waar de wet dat vraagt. De gemeente moet kunnen (blijven) voorzien in
De huidige afspraken voor het sociaal domein zijn vastgelegd in een DVO. In de evaluatie zal
belangrijke maatschappelijke opgaven, zoals de toegang tot zorg, veiligheid, onderwijs en sport,
gemeente Rheden specifiek inzoomen op de apparaatskosten en algemene voorzieningen van het
en stappen kunnen zetten op het gebied van klimaat en energie.
sociaal domein. Het college van de gemeente Rheden stelt in de brief: “Voor 2026 brengen wij een bedrag voor apparaatskosten van 434.000 in rekening. Als de aannames onder de korting niet juist
Hoewel het financieel nu nog wel klopt, heeft de Provincie zorgen over de toekomst. Voor de
blijken te zijn dan dient u rekening te houden met maximaal een verdubbeling van apparaatskosten
middellange termijn acht de Provincie de ontwikkeling zorgelijk, omdat de kosten en opgaven
van 2027.” De algemene voorzieningen worden nu nog gefragmenteerd in rekening gebracht.
naar verwachting verder stijgen en de druk op de gemeentelijke organisatie zal toenemen. En dat
Gemeente Rozendaal heeft een berekening ontvangen waaruit blijkt dat doorrekening van alle
terwijl verschillende vraagstukken nu al ingewikkeld zijn en dat Rozendaal niet aan bepaalde taken
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
40
Deel II: Verkenning
kan voldoen, zoals de huisvesting van statushouders. De situatie is op middellange termijn dus
bijvoorbeeld door de belastingen maximaal te benutten, en tegelijkertijd – waarschijnlijk bij
niet houdbaar, waardoor het voor Rozendaal noodzakelijk is om maatregelen te nemen of andere
buurgemeenten – nog meer zaken en/of extra kennis en capaciteit in te kopen. Daarbij plaatst de
keuzes te maken.
Provincie wel de vraag of dit toekomstbestendig, uitvoerbaar en structureel houdbaar is.
Het is krachtig en positief dat Rozendaal momenteel kritisch naar de haar eigen toekomst-
Het tweede scenario is onderzoeken of Rozendaal bestuurlijk samen verder kan gaan met een
bestendigheid kijkt. Die opstelling wordt als, moedig, constructief en verstandig beoordeeld.
andere partner. De ontwikkelingen rond gemeenten Brummen en Rheden zijn in dit verband
De Provincie plaatst kanttekeningen bij de sturingskracht en de eigen invloed van de gemeente Rozendaal. De vraag wordt gesteld in hoeverre de gemeente, ondanks haar formele zelfstandigheid, in de praktijk nog over voldoende beleidsruimte beschikt om zelfstandig keuzes te maken. Volgens de Provincie is Rozendaal voor een belangrijk deel aangewezen op samenwerking, met name met gemeente Rheden, waardoor beleid en uitvoering op veel terreinen gelijkgeschakeld aan die van de grotere samenwerkingspartner moeten zijn.
relevant. Volgens de Provincie is het belangrijk om de regionale bewegingen goed te volgen en tijdig positie te bepalen. Als Rozendaal in een vroeg stadium aansluit bij gesprekken in de regio, kan de gemeente volgens de Provincie als volwaardige partner meepraten over de inrichting van een eventueel vervolg. Als die afweging op een later moment wordt gemaakt, kan de ruimte om daar zelf richting aan te geven kleiner worden. De kans is dan groter dat er geen sprake meer is van een reguliere volwaardige fusie, maar van opheffing van Rozendaal die via een zogeheten ‘lichte samenvoeging’ wordt toegevoegd aan een andere gemeente.
De Provincie spreekt zorgen uit over de middellange termijn, zowel vanuit het perspectief van inwoners als van ondernemers en de samenleving in bredere zin. Volgens de Provincie zal er
Verdere bezuinigingen liggen volgens de Provincie niet voor de hand, omdat de uitvoering nu al
iets moeten gebeuren. Er wordt uitgesproken dat het knap is wat Rozendaal tot nu toe met de
op onderdelen onder druk staat en niet aan alle wettelijke eisen kan worden voldaan (bijvoorbeeld
beschikbare schaal en capaciteit altijd heeft weten te realiseren. De Provincie acht het van belang
huisvesting statushouders, archivering, rekenkamer, openbare orde en veiligheid). In zo’n situatie
dat de nieuwe gemeenteraad op korte termijn wezenlijke keuzes maakt. Als die keuzes uitblijven,
ligt het niet voor de hand om de organisatie verder te versmallen, maar zijn structurele keuzes nodig
is volgens de Provincie de verwachting dat de situatie binnen afzienbare tijd verslechtert.
om de continuïteit, kwaliteit en rechtszekerheid duurzaam te kunnen borgen. De Provincie geeft aan dat uitstel van onvermijdelijke keuzes geen houdbare strategie is. Volgens de Provincie is het
De Provincie geeft aan dat er niet één vaste oplossingsrichting is, maar een palet aan mogelijkheden
van belang dat de discussie over toekomstscenario’s niet alleen wordt gevoerd vanuit het behoud
met voor- en nadelen, waarbij de keuze nadrukkelijk bij Rozendaal zelf ligt. In de kern blijven
van zelfstandigheid als principe, maar vooral vanuit de vraag welke bestuursvorm en organisatie
volgens haar twee hoofdscenario’s over. Het eerste scenario is het vergroten van de inkomsten,
het beste in staat zijn om inwoners en ondernemers op een betrouwbare, toekomstbestendige en wettelijk verantwoorde manier te bedienen.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
41
Deel II: Verkenning
5.5 K80
De strateeg benadrukt dat een samenwerking alleen werkt als een kleine gemeente daarin niet
K80-gemeenten hebben met een aantal stevige opgaven te maken, waarbij de gemeentefinanciën een
vanuit afhankelijkheid of een ‘Calimero-houding’ instapt. K80-gemeenten moeten juist scherp
belangrijk thema vormen. Binnen het K80-netwerk ligt de focus op thema’s als gemeentefinanciën,
hebben waarom zij zelfstandig willen blijven en wat hun meerwaarde is in de regio. De vraag is dan
wonen, landelijk gebied, weerbaar bestuur, aantrekkelijk werkgeverschap en het sociaal domein.
niet alleen: waar kunnen wij hulp krijgen, maar ook: wat hebben wij anderen te bieden? Juist door zich goed te positioneren, duidelijke afspraken te maken en zichtbaar te maken wat zij komen halen
Binnen het K80-netwerk is de herverdeling van het gemeentefonds een van de grootste structurele
én brengen, kunnen kleine gemeenten serieus partner blijven in regionale samenwerking.
knelpunten voor kleine gemeenten. Gemeenten als Losser en Rozendaal zijn in sterke mate afhankelijk van deze inkomsten, terwijl de verdeelmaatstaven van het fonds niet altijd goed
In kleine gemeenten zijn de lijnen kort, kennen bestuurders en ambtenaren de lokale samenleving
aansluiten bij de werkelijkheid van kleine gemeenten. Daarnaast nemen de wettelijke taken toe,
vaak goed en is er meer direct contact tussen gemeente en inwoners. Dat zorgt voor meer
terwijl de middelen daar onvoldoende in meegroeien. Andere inkomstenbronnen, zoals de OZB,
vertrouwen, grotere betrokkenheid en vaak ook een sterkere verbondenheid met het lokale
bieden maar beperkt soelaas. Zeker in een gemeente als Rozendaal met weinig woningen en weinig
bestuur. Daarnaast kan er vaak sneller geschakeld worden. Vanwege deze kracht ziet de
groeimogelijkheden. Kleine gemeenten kunnen bestuurlijk veel betekenen door hun nabijheid en
geïnterviewde ook nadelen in schaalvergroting voor kleine gemeenten. Door schaalvergroting kan
slagkracht, maar zonder een beter passend gemeentefonds wordt het steeds moeilijker om die
de afstand tussen inwoners en bestuur juist toenemen, waardoor betrokkenheid en herkenbaarheid
zelfstandigheid ook financieel vol te houden.
afnemen. Schaalvergroting kan dus bestuurlijk of organisatorisch voordelen bieden, maar dreigt juist datgene aan te tasten wat kleine gemeenten sterk maakt.
Voor veel kleine gemeenten is het steeds moeilijker om alle taken volledig zelfstandig uit te voeren. Samenwerking met buurgemeenten of grotere centrumgemeenten is daarom een manier
Volgens de strateeg heeft de gemeente Rozendaal financieel mogelijk weinig knoppen om aan te
om kennis, capaciteit en schaalvoordelen te organiseren, zonder dat een gemeente meteen
draaien. De gemeente is sterk afhankelijk van het gemeentefonds, de mogelijkheden om de OZB
haar zelfstandigheid hoeft op te geven. Zo werkt de gemeente Losser samen met de gemeente
te verhogen zijn beperkt en door het ontbreken van groei in woningen en inwoneraantal is er ook
Enschede. Op het gebied van personeel, organisatie en IT kan de gemeente Losser gebruikmaken
weinig ruimte om extra inkomsten te genereren. Juist daarom is het voor Rozendaal belangrijk om
van de expertise van gemeente Enschede. Ook werken Enschedese ambtenaren gedetacheerd op
scherp te hebben waarom het zelfstandig wil blijven en wat het als gemeente toevoegt aan de regio.
locatie voor de gemeente Losser en voelen zich onderdeel van de organisatie.
De kernvraag is daarbij niet alleen hoe Rozendaal ondersteuning kan krijgen van buurgemeenten, maar ook wat de regio zou missen als Rozendaal als zelfstandige gemeente zou verdwijnen.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
42
Deel II: Verkenning
Conclusie
daarvoor open. Ook moet Rozendaal rekening houden met het scenario dat BrummenRheden de DVO wenst af te bouwen, wat de samenwerking vanaf 2028 onzeker maakt.
Uit de interviews komt een duidelijk beeld naar voren: Rozendaal wordt gewaardeerd als
De Provincie waardeert dat Rozendaal zorgvuldig naar haar eigen toekomst kijkt, maar acht
kleine gemeente met een eigen karakter, korte lijnen en een herkenbare plek in de regio,
de huidige situatie op middellange termijn niet houdbaar zonder maatregelen of andere
maar de ruimte voor verdere ondersteuning door omliggende gemeenten is beperkt.
keuzes. Het K80-perspectief onderstreept dat kleine gemeenten waardevol kunnen zijn
Gemeente Arnhem ziet hooguit praktische ondersteuning of hulp bij acute problemen als
door nabijheid, herkenbaarheid en bestuurlijke wendbaarheid, maar dat samenwerking
mogelijk. Gemeente Renkum staat mogelijk open voor pragmatische samenwerking op
alleen werkt als een kleine gemeente niet alleen afhankelijk is, maar ook zelf meerwaarde
concrete onderwerpen, maar ziet weinig ruimte voor structurele samenwerking, mede door
meebrengt.
de focus op de eigen organisatieontwikkeling. Daarmee gaat de toekomstvraag voor Rozendaal niet alleen over het behoud van Daarmee blijft gemeente Rheden de bepalende samenwerkingspartner, wat ook logisch
zelfstandigheid, maar vooral over de voorwaarden waaronder die zelfstandigheid
is gezien ligging en historie. Die samenwerking is vooral in het sociaal domein essentieel
bestuurlijk, financieel en organisatorisch verantwoord kan blijven.
om wettelijke taken te kunnen uitvoeren, maar beperkt ook de eigen regie. Gemeente Rheden wil een goede buur blijven, maar kijkt kritischer naar de bestaande afspraken. De samenwerking moet duidelijker, zakelijker en beter uitlegbaar worden georganiseerd, met een reëlere kostenverdeling. De aangekondigde evaluatie van de DVO kan daardoor leiden tot substantieel hogere kosten voor Rozendaal. Voor de toekomst acht gemeente Rheden volledige zelfstandige uitvoering door Rozendaal nauwelijks uitvoerbaar. Een centrumregeling of andere vergaande samenwerkingsvorm is in theorie denkbaar, maar ligt op korte termijn niet voor de hand, mede door de voorgenomen herindeling van gemeente Rheden met Brummen. Vanuit Rhedens perspectief is aansluiting van Rozendaal bij die herindeling het meest realistische en wenselijke scenario. Ook gemeente Brummen staat
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
43
Deel II: Verkenning
6 Inwonersconsultatie
6.2 De resultaten Waardering, zorgen en toekomstbelangen
6.1 Inleiding
De resultaten laten zien dat dat inwoners Rozendaal vooral waarderen om het groene, rustige en
Om een toekomstbestendige koers te bepalen, is het essentieel om het perspectief van inwoners
dorpse karakter, en de bestuurlijke zelfstandigheid van de gemeente. Hier liggen voor de inwoners
nadrukkelijk mee te nemen. Inwoners zijn betrokken via een breed verspreide inwonersraadpleging
ook de grootste zorgen richting de toekomst. Inwoners maken zich vooral zorgen over het behoud
en een dorpsatelier. Daarin konden zij aangeven hoe zij de huidige gemeente waarderen, welke
van het eigen karakter van Rozendaal, het behoud van de bestuurlijke zelfstandigheid en de financiële
kwaliteiten zij willen behouden, welke zorgen zij hebben en welke keuzes zij aanvaardbaar vinden
houdbaarheid van de gemeente. Uit het dorpsatelier komt daarbij naar voren dat inwoners vrezen
voor de toekomst van Rozendaal. De inwonersconsultatie is gebruikt als belangrijke toets op
dat schaalvergroting kan leiden tot meer bureaucratie, minder invloed van bewoners en een afname
waarden, verwachtingen en mogelijke oplossingsrichtingen.
van gemeenschapszin. Voor de toekomst vinden inwoners het in eerste plaats belangrijk dat de openbare ruimte en woonomgeving groen en van goede kwaliteit blijven. Daarnaast vinden ze het
De consultatie bestond uit twee onderzoeksmethoden. Ten eerste is een vragenlijst uitgezet onder
voor de toekomst belangrijk dat de gemeente bestuurlijk zelfstandig blijft en beschikt over een
een brede groep inwoners om op systematische wijze waarden, zorgen en opvattingen op te halen.
veilige woonomgeving. Ook hechten inwoners waarde aan dat ze invloed kunnen houden op hun
Ten tweede is een dorpsatelier georganiseerd om de resultaten uit de vragenlijst verder te duiden en
woonomgeving. In het dorpsatelier is dit verder verdiept. Inwoners benadrukken het belang van
te verdiepen. De combinatie van deze methoden levert zowel breedte als diepgang op en maakt het
sociale samenhang en nabuurschap. Ze zien kansen om als bewoners zelf meer bij te dragen aan de
mogelijk om de uitkomsten niet alleen cijfermatig, maar ook inhoudelijk te begrijpen.
leefomgeving en aan oplossingen voor de toekomst van het dorp.
De inwonersconsultatie is uitgevoerd in twee fasen. Eerst konden inwoners van 19 maart tot en
Keuzes over de toekomst
met 7 april 2026 een vragenlijst invullen. Hiervoor zijn inwoners uitgenodigd via een brief die is
Wanneer inwoners afwegen wat het zwaarst moet meewegen bij keuzes over de toekomst
verspreid tijdens de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart 2026, aangevuld met aandacht via de
van Rozendaal, staat de bestuurlijke zelfstandigheid van de gemeente het duidelijkst voorop.
gemeentelijke communicatiekanalen, waaronder de website en het blad In de Roos. In totaal hebben
Daarnaast vinden inwoners het behoud van de eigen identiteit, de kwaliteit van dienstverlening
253 inwoners de vragenlijst volledig ingevuld. De antwoordopties in de vragenlijst zijn uitsluitend
en voorzieningen, en acceptabele gemeentelijke lasten belangrijk. De reactie uit het dorpsatelier
gerandomiseerd getoond, om mogelijk beïnvloeding te voorkomen. Aansluitend vond op 14 april
laat zien dat bestuurlijke zelfstandigheid door inwoners wordt gezien als een middel om bepaalde
2026 een dorpsatelier plaats, waarvoor inwoners zich konden aanmelden. Voor deze bijeenkomst
kwaliteiten te behouden, zoals het hechte dorpse karakter, de gemeenschapszin, de groene
hadden 50 inwoners zich aangemeld; uiteindelijk waren ongeveer 40 inwoners aanwezig. Het
leefomgeving en de nabijheid van gemeentelijke dienstverlening. Daarnaast vragen inwoners zich
volledige onderzoeksrapport van de inwonersconsultatie staat in het bijlagenboek.
af hoe lang zelfstandigheid nog houdbaar is, gezien het groeiende takenpakket van de gemeente.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
44
Deel II: Verkenning
Mogelijke verhoging OZB De resultaten laten zien dat een deel van de inwoners open staat voor verdere verhoging van de OZB als onderdeel van de oplossing om als gemeente zelfstandig te kunnen blijven, maar aan deze verhoging zitten volgens de inwoners wel grenzen. Vier op de tien respondenten vindt een nieuwe verhoging van de OZB acceptabel, maar dit mag niet meer zijn dan het tarief van de buurgemeenten. Een kwart van de respondenten vindt een verdere verhoging van de OZB niet acceptabel. Ongeveer een derde van de respondenten vindt een nieuwe verhoging van de OZB acceptabel en dit tarief mag ook meer zijn dan het tarief van de buurgemeenten. De reactie uit het dorpsatelier sluit hierbij aan. Inwoners geven aan dat een hogere OZB voor veel mensen verdedigbaar is, mits duidelijk wordt gemaakt waarom deze nodig is, waar het geld aan wordt besteed en of dit daadwerkelijk bijdraagt aan een structurele lange termijn oplossing voor de toekomst van de gemeente.