Bijlage 1 Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
Tekst van het document
De meerwaarde van een centrum-regieconstructie zit niet vanzelfsprekend in lagere kosten, maar
herziening van het takenpakket, volledige beleidsharmonisatie en een vergaand mandaat voor het
vooral in schaalvoordelen. Specialistische kennis, achtervang, functiescheiding, continuïteit en
college van gemeente Rheden. De Rozendaalse raad blijft formeel in positie, maar krijgt in deze variant
bedrijfsvoering kunnen binnen een grotere organisatie robuuster worden georganiseerd dan
in de praktijk vooral een zienswijzenpositie op onderdelen.
binnen de kleine Rozendaalse organisatie. Dat vermindert uitvoeringsrisico’s, maar betekent dus niet automatisch dat de kosten voor Rozendaal dalen.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
67
Deel III: Vooruitblik
10.2.2 Organisatie en uitvoeringskracht
Brummen. Een parallel traject waarin gemeente Rheden ook nog een centrumfunctie voor
Beeld: Kansrijk perspectief
gemeente Rozendaal inricht, ligt daarom niet voor de hand. Daarmee biedt dit toekomstbeeld geen
De belangrijkste opbrengst van dit toekomstbeeld ligt bij organisatie en uitvoering. Een groot
oplossing voor de korte of middellange termijn. Rozendaal zou eerst een overbruggingsperiode
deel van de kwetsbaarheid van Rozendaal hangt samen met de kleine ambtelijke organisatie,
moeten doorkomen met mogelijke tussenmaatregelen, zoals bezuinigingen, inkomstenverhoging,
de afhankelijkheid van individuele medewerkers, het werken vanuit de waan van de dag en het
inzet van reserves en het opvangen van oplopende DVO-kosten, autonome ontwikkelingen en
tekort aan specialistische kennis. Door uitvoering en bedrijfsvoering structureel in een grotere
aanvullende claims. Ook in die periode blijft Rozendaal zelf bestuurlijke, ambtelijke en strategische
organisatie te beleggen, kunnen continuïteit, expertise, functiescheiding en achtervang steviger
capaciteit nodig hebben. Daar komt bij dat onzeker is hoe een nieuwe gemeente Rheden-Brummen
worden georganiseerd.
op termijn naar zo’n samenwerking met Rozendaal kijkt. Hoewel gemeente Rheden geen exact jaartal noemt, ligt het voor de hand dat een centrum-regieconstructie op z’n vroegst in een
Rozendaal kan hierbij niet zonder eigen organisatie. Ook bij een centrumregieconstructie blijft
volgende bestuursperiode of later aan de orde komt. Een centrum-regieconstructie kan in beeld
capaciteit nodig voor onder andere bestuurlijke advisering, opdrachtgeverschap en ondersteuning
komen, maar pas later en onder voorwaarden die nu nog niet vaststaan.
van raad en college. De gemeente moet dan kleiner in uitvoering worden, maar sterker in regie.
10.2.4 Sturingskracht De overgangsfase kan complex zijn. Het voorbereiden van zo’n constructie vraagt tijd, sturing en
Beeld: Onzeker perspectief / Weinig tot geen perspectief
ambtelijke inzet van een organisatie die al onder druk staat. De route kan op termijn helpen, maar
Een centrum-regieconstructie kan de huidige samenwerking met gemeente Rheden uitbreiden
vergroot in de aanloop de belasting op de ambtelijke organisatie van Rozendaal met de risico’s van
en duidelijker maken. De bestaande afspraken zijn op onderdelen organisch gegroeid, diffuus
dien.
afgebakend en niet altijd passend bij de huidige praktijk. Een nieuwe constructie kan zorgen voor heldere verantwoordelijkheden, scherper mandaat, betere bekostiging en duidelijkere
10.2.3 Tijdigheid van realisatie
verantwoording.
Beeld: Weinig tot geen perspectief Een groot afbreukrisico van dit toekomstbeeld zit in de tijdigheid van realisatie. Gemeente Rheden
De prijs daarvan is hoog. Bij volledige beleidsharmonisatie en een vergaand mandaat aan het
geeft aan dat een centrum-regieconstructie de komende jaren niet haalbaar is. Gemeente Rheden
college van Rheden blijft gemeente Rozendaal formeel zelfstandig, maar neemt de feitelijke lokale
richt de bestuurlijke en ambtelijke capaciteit op de voorgenomen herindeling met gemeente
sturing sterk af. In het sociaal domein is dat in de huidige situatie feitelijk al grotendeels het geval.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
68
Deel III: Vooruitblik
In een centrum-regieconstructie zou die lijn zich verbreden naar de andere beleidsterreinen. De
afspraken kan maken over herkenbare dienstverlening, lokale aanspreekpunten en voldoende
raad en het college blijven bestaan, maar hebben beperkt ruimte om zelfstandig beleid te maken
ruimte voor Rozendaalse omstandigheden. Echter wegen de schaalvoordelen hier op tegen deze
of de uitvoering op Rozendaalse wijze in te richten.
onzekerheid als het om behoud van dienstverlening en voorzieningen gaat.
De afweging gaat daarom niet alleen over behoud van zelfstandigheid op papier. Onzeker
10.2.6 Aansluiting bij de mening van inwoners
is hoeveel beleidsruimte, regie en zeggenschap Rozendaal in de praktijk overhoudt als
Beeld: Onzeker perspectief
uitvoering, beleidsvoorbereiding en bedrijfsvoering grotendeels elders worden belegd. Als
Dit toekomstbeeld geeft invulling aan een belangrijke wens die uit de inwonersconsultatie
beleidsvoorbereiding, uitvoering en bedrijfsvoering grotendeels elders worden belegd, verschuift
blijkt: Rozendaal blijft formeel bestuurlijk zelfstandig. Voor inwoners die veel waarde hechten
ook een belangrijk deel van de feitelijke invloed. In deze route komt het er daarom op aan welke
aan zelfstandigheid kan dat zwaar wegen. De vraag is wel wat die zelfstandigheid in de praktijk
ruimte Rozendaal nog overhoudt om eigen keuzes te maken en lokale belangen op een eigen
betekent. Uit de inwonersconsultatie komt naar voren dat inwoners zelfstandigheid vooral
manier te wegen.
verbinden met nabijheid, eigenheid, invloed, persoonlijke dienstverlening en het karakter van Rozendaal.
10.2.5 Behoud van dienstverlening en voorzieningen Beeld: Kansrijk perspectief
Als beleid en uitvoering grotendeels bij een andere gemeente komen te liggen, betekent dat
Dit toekomstbeeld zal helpen om dienstverlening stabieler te organiseren. Een grotere
niet automatisch dat deze waarden verdwijnen. Nabijheid, herkenbaarheid en lokale aandacht
uitvoeringsorganisatie heeft meer achtervang, specialistische kennis en mogelijkheden om
kunnen ook in een samenwerkingsconstructie worden georganiseerd. Zij ontstaan dan alleen
processen professioneel in te richten. Dat zal bijdragen aan continuïteit, voorspelbaarheid en het
niet vanzelf uit de eigen gemeentelijke organisatie, maar moeten expliciet onderdeel worden van
nakomen van wettelijke taken.
de afspraken. In de met gemeente Rheden besproken variant speelt mee dat uitvoering op één consistente manier wordt georganiseerd. Dat vraagt om harmonisatie van beleid en processen,
De dienstverlening kan in deze route mogelijk anders worden ervaren door inwoners. Uitvoering
waardoor vooraf helder moet worden vastgelegd waar ruimte blijft voor Rozendaalse accenten en
op de Rhedense manier kan betekenen dat de ruimte voor maatwerk, korte lijnen en persoonlijke
lokale omstandigheden.
benadering minder worden. Dat hoeft niet te leiden tot slechtere dienstverlening, maar wel tot dienstverlening die minder Rozendaals voelt. Voor deze route is belangrijk of Rozendaal harde
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
69
Deel III: Vooruitblik
De maatschappelijke aanvaardbaarheid van dit toekomstbeeld hangt af van zichtbare invloed en heldere afspraken. Inwoners moeten kunnen blijven herkennen waar Rozendaal zelf over gaat, hoe lokale belangen worden ingebracht en op welke manier nabijheid in bestuur en dienstverlening wordt geborgd.
10.2.7 Slotsom • Dit toekomstbeeld behoudt de bestuurlijke zelfstandigheid van Rozendaal formeel, maar beperkt de feitelijke lokale sturing aanzienlijk. • Een centrumregeling zal uitvoeringsrisico’s verkleinen en de continuïteit van dienstverlening versterken, maar biedt geen directe oplossing en vraagt om vergaande beleidsharmonisatie, mandaatverlening en afhankelijkheid van een andere gemeente. • De meest concrete variant, een centrumregeling met gemeente Rheden, is de komende jaren niet haalbaar door de voorgenomen herindeling van gemeente Rheden en gemeente Brummen. Ook is onzeker of een toekomstige gemeente Brummen-Rheden deze constructie wil dragen. • De kern uit dit onderzoek is dat dit toekomstbeeld bestuurlijke zelfstandigheid op papier behoudt, maar in de praktijk vrijwel geen eigen beleidsruimte overlaat en op korte termijn weinig houvast biedt.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
70
Deel III: Vooruitblik
10.3 Toekomstbeeld III: Herindeling onder voorwaarden
De financiële effecten van dit toekomstbeeld zijn niet afzonderlijk doorgerekend. Een zinvolle doorrekening kan alleen plaatsvinden in samenhang met de financiële positie, beleidskeuzes,
Een ander toekomstbeeld is een herindelingsroute. Rozendaal gaat dan niet langer als zelfstandige
harmonisatie-effecten en uitgangspunten van de andere betrokken gemeenten. De schaalmatige
gemeente verder, maar wordt onderdeel van een grotere gemeente met één bestuur en één ambtelijke
betekenis is wel duidelijk: een grotere gemeente heeft meer mogelijkheden om schommelingen,
organisatie.
specialistische taken, bedrijfsvoeringslasten en uitvoeringsrisico’s op te vangen dan Rozendaal zelfstandig heeft.
In dit onderzoek is aansluiting bij de voorgenomen herindeling van gemeente Rheden met gemeente Brummen het meest concrete perspectief. Vanuit gemeente Rheden wordt dit als een realistische en
10.3.2 Organisatie en uitvoeringskracht
wenselijke richting gezien en er is door gemeente Rheden aangegeven dat gemeente Brummen ervoor
Beeld: Kansrijk perspectief
openstaat.
Een groot deel van de kwetsbaarheid van Rozendaal hangt samen met de beperkte schaal van de organisatie, de afhankelijkheid van individuele medewerkers en het werken onder hoge druk. Een
Bij een herindeling eindigt de formele bestuurlijke zelfstandigheid van Rozendaal en blijft Rozendaal
uitbreiding van de ambtelijke organisatie wordt nodig geacht om kwetsbaarheden te verminderen,
niet langer als zelfstandige gemeente bestaan. De bestuurlijke vraag verschuift dan naar de
achterstanden weg te werken en de kwaliteit van dienstverlening, uitvoering en bedrijfsvoering
voorwaarden waaronder taken, expertise, capaciteit, dienstverlening en lokale belangen
op peil te brengen.
binnen een grotere gemeente worden georganiseerd en voor Rozendaal worden geborgd. Bij herindeling worden deze kwetsbaarheden in beginsel opgevangen binnen een grotere
10.3.1 Financiële kracht
ambtelijke organisatie. Daardoor ontstaat meer ruimte voor specialistische kennis, achtervang,
Beeld: Onzeker perspectief / Kansrijk perspectief
functiescheiding, beleidsvoorbereiding, bedrijfsvoering en continuïteit. Ook de problemen die
Voor Rozendaal verandert de financiële situatie bij herindeling wezenlijk. De huidige financiële
nu ontstaan door diffuse en deels verouderde samenwerkingsafspraken met gemeente Rheden,
opgave hoeft dan niet langer te worden gedragen door een gemeente van circa 1.800 inwoners
kunnen dan plaatsmaken voor één organisatorisch geheel.
en een kleine ambtelijke organisatie, maar wordt onderdeel van een veel grotere financiële en organisatorische basis. Kosten, risico’s, overhead, specialistische taken en continuïteit kunnen
Dit betekent niet dat alle uitvoeringsvraagstukken vanzelf verdwijnen. Ook grotere gemeenten
daardoor breder worden gedragen. Wat voor Rozendaal als zelfstandige gemeente zwaar drukt op
kennen capaciteitsdruk, financiële beperkingen en uitvoeringsproblemen. Vergeleken met de
de begroting, krijgt binnen een grotere gemeente een andere orde van relatieve omvang.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
71
Deel III: Vooruitblik
huidige schaal van Rozendaal biedt herindeling wel duidelijk meer mogelijkheden om wettelijke
10.3.4 Sturingskracht
taken, bedrijfsvoering en beleidsvoorbereiding structureel te organiseren en borgen.
Beeld: Weinig tot geen perspectief Bij herindeling verliest Rozendaal haar eigen gemeenteraad en college. Ook de formele
10.3.3 Tijdigheid van realisatie
zelfstandige beleidsruimte verdwijnt: besluiten over beleid, uitvoering en prioriteiten worden
Beeld: Onzeker perspectief / Kansrijk perspectief
dan genomen binnen de nieuwe grotere gemeente. Dat betekent niet dat Rozendaal nu alles zelf
Wat tijdigheid van realisatie betreft biedt herindeling kansrijk perspectief. De regionale beweging
uitvoert en beslist. De gemeente is al op onderdelen, zoals het sociaal domein, afhankelijk van
is al op gang gekomen, door de voorgenomen herindeling van gemeenten Rheden en Brummen.
samenwerkingspartners.
Vanuit gemeente Rheden wordt aansluiting van Rozendaal in deze fase als logisch gezien. De huidige programmabegroting van Rozendaal is beleidsarm, de financiële ruimte is beperkt en Dat betekent niet dat herindeling eenvoudig is of snel kan. Een herindeling vraagt bestuurlijke
de uitvoering leunt sterk op samenwerkingspartners. Ook de Provincie plaatst kanttekeningen bij
besluitvorming, betrokkenheid van inwoners, afstemming met de Provincie en wettelijke stappen.
de sturingskracht en de eigen invloed van de gemeente Rozendaal.
De tijdigheid zit vooral in het moment waarop Rozendaal nog invloed kan uitoefenen op de voorgenomen herindeling. Maar ook in dit toekomstbeeld is een overbruggingsperiode nodig.
De afweging gaat daarom vooral over hoeveel invloed Rozendaal feitelijk kan uitoefenen op beleid, uitvoering en lokale belangen. Bij herindeling verdwijnt de formele lokale autonomie,
Als Rozendaal tijdig aansluit bij het proces van de gemeenten Rheden en Brummen, kan zij eigen
maar ontstaat ook de mogelijkheid om de belangen en kwaliteiten die Rozendaal wil behouden
aandachtspunten, voorwaarden en lokale belangen aan de voorkant inbrengen. Het gaat dan onder
vooraf expliciet te maken en zo goed mogelijk te borgen binnen de nieuwe gemeente. Dat vraagt
meer om de inrichting van de nieuwe gemeente, overgangsafspraken, lokale dienstverlening en de
om tijdige inzet op voorwaarden, overgangsafspraken, dorpsgerichte vertegenwoordiging,
positie van de kern Rozendaal.
dienstverlening en borging van lokale belangen.
Op een later moment, als de herindeling van de gemeenten Rheden en Brummen al verder is
10.3.5 Behoud van dienstverlening en voorzieningen
uitgewerkt of afgerond, zal die ruimte beperkt zijn. Hoofdkeuzes over inrichting, werkwijze en
Beeld: Onzeker perspectief
bestuurlijke verhoudingen zijn dan al gemaakt. Bovendien ligt het niet voor de hand dat een nieuwe
De inwonersconsultatie laat zien dat de dienstverlening op dit moment positief wordt
gemeente kort na herindeling opnieuw fundamentele afspraken over haar inrichting openbreekt.
gewaardeerd. Uit de ambtelijke organisatie komt naar voren dat die dienstverlening steeds
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
72
Deel III: Vooruitblik
moeilijker op peil te houden is door beperkte capaciteit, oplopende werkdruk en organisatorische
10.3.6 Aansluiting bij de mening van inwoners
kwetsbaarheid.
Beeld: Weinig tot geen perspectief De inwonersconsultatie laat zien dat bestuurlijke zelfstandigheid voor veel inwoners zwaar
Een grotere organisatie kan dienstverlening en wettelijke taken stabieler en professioneler
meeweegt. Ook het eigen karakter van Rozendaal, invloed van inwoners en gemeenschapszin
organiseren. Er is meer achtervang, meer specialistische kennis en meer ruimte om processen,
worden belangrijk gevonden. Inwoners vrezen dat schaalvergroting kan leiden tot meer
servicenormen en continuïteit te borgen. Dat kan helpen om het functionele niveau van
bureaucratie, minder invloed en grotere afstand tot het bestuur.
dienstverlening vast te houden. Een herindelingsroute is daarmee maatschappelijk ingewikkeld. Het sluit niet aan bij wat veel De kwetsbaarheid zit in de lokale beleving van dienstverlening. Rozendaal wordt nu gewaardeerd
inwoners op dit moment belangrijk vinden. Die kwetsbaarheid moet serieus worden genomen,
om korte lijnen, persoonlijk contact en maatwerk. Bij herindeling kan voor inwoners het gevoel
omdat zelfstandigheid voor inwoners niet alleen een bestuurlijke vorm is, maar ook verbonden is
ontstaan dat dienstverlening verder van de gemeenschap af komt te staan. Ook vanuit het
aan voor hen belangrijke waarden. De inwonersconsultatie laat zien welke kwaliteiten inwoners
perspectief van K80 wordt erop gewezen dat schaalvergroting kan raken aan wat kleine gemeenten
willen behouden. Voor de maatschappelijke aanvaardbaarheid van een herindelingsroute is
sterk maakt: herkenbaarheid, nabijheid en direct contact.
bepalend of Rozendaal duidelijke voorwaarden kan formuleren om die kwaliteiten te borgen, zoals lokale identiteit, voorzieningen, dienstverlening, betrokkenheid van inwoners en zichtbare invloed
Herindeling kan dus helpen om dienstverlening professioneel en continu te organiseren. Voor
binnen de nieuwe gemeente.
de werkbaarheid van deze route zijn heldere afspraken nodig over lokale dienstverlening, bereikbaarheid, dorpsgericht werken en herkenbare aanspreekpunten. Dergelijke afspraken bepalen of inwoners de dienstverlening blijven ervaren als nabij en passend bij Rozendaal. Dat neemt niet weg dat de dienstverlening anders zal worden georganiseerd dan inwoners nu gewend zijn.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
73
Deel III: Vooruitblik
10.3.7 Slotsom • Dit toekomstbeeld is bestuurlijk en maatschappelijk ingrijpend, omdat Rozendaal ophoudt te bestaan als zelfstandige gemeente. Daarmee verdwijnen de eigen gemeenteraad, het eigen college en de formele lokale beleidsruimte. Dat raakt aan een waarde die voor veel inwoners zwaar weegt. • De opgave hoeft niet langer te worden gedragen door een zeer kleine gemeente met een smalle ambtelijke basis, maar wordt ondergebracht in een grotere bestuurlijke en organisatorische eenheid. • De timing is relevant. Omdat de voorgenomen herindeling van gemeenten Rheden en Brummen nog in voorbereiding is, heeft Rozendaal nu nog de mogelijkheid om vanuit een eigen positie voorwaarden, lokale belangen en overgangsafspraken aan de voorkant in te brengen. • De kern is dat herindeling de bestuurlijke zelfstandigheid beëindigt, maar meer perspectief biedt op duurzame uitvoeringskracht, financiële draagkracht en continuïteit van dienstverlening, mits nabijheid, lokale identiteit, betrokkenheid van inwoners en zichtbare invloed vooraf zorgvuldig worden geborgd. Deze onderliggende kwaliteiten zijn voor inwoners belangrijk.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
74
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal - 2026