Bijlage 1 Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
Tekst van het document
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
9-6-2026
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
Opgesteld door onderzoeks- & adviesbureau Moventem
Robin Koster, strategisch adviseur en directeur Rik Swieringa, strateeg en senior adviseur Nienke Berghuis, projectcoördinator en onderzoeker Sem Huisman, onderzoeker www.moventem.nl 0575 84 3738 info@moventem.nl
In afstemming met de ambtelijke organisatie en het college van gemeente Rozendaal
Ingrid Timmer, burgemeester Gert-Jan Willemse, wethouder Tineke van der Pas, wethouder Bas Pelgrum, gemeentesecretaris (college/ ambtelijke projectgroep) Diana Blagdan, adviseur bedrijfsvoering (ambtelijke projectgroep) Jan Dirk Vriend, senior financieel adviseur (ambtelijke projectgroep)
Dit rapport is met grote zorg opgesteld. Moventem heeft getracht gebruikte bronnen zorgvuldig te vermelden en auteursrechten te respecteren. Mocht u onvolkomenheden tegenkomen, dan willen wij dat graag weten. U kunt contact opnemen via info@moventem.nl. Moventem is niet aansprakelijk voor enige directe of indirecte schade die zou kunnen ontstaan door het gebruik van dit rapport.
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
2
Voorwoord
Voor u ligt het eindrapport van het onderzoek naar de toekomstbestendigheid van de gemeente
bijsturingsruimte, een inwonersraadpleging met een dorpsatelier en een extern onderzoek naar
Rozendaal. De bestuursopdracht achter dit onderzoek was helder en veelomvattend: breng in
zelfstandige uitvoering van het sociaal domein door Rozendaal. Daarmee zijn de toekomstbeelden
beeld hoe Rozendaal de komende tien jaar financieel en organisatorisch sterk kan blijven, met als
in dit rapport niet gebaseerd op één bron, één perspectief en is het geen momentopname.
uitgangspunt het minimaal behouden van het huidige voorzieningenniveau en de kwaliteit van dienstverlening. Hierbij was het uitgangspunt om als gemeente zelfstandig te blijven en dat er
Het onderzoeksproces was geen rechte lijn. Onderweg kwamen cruciale nieuwe inzichten naar
geen heilige huisjes waren.
voren. Aannames moesten worden aangescherpt. Nieuwe informatie over kostenontwikkelingen, samenwerkingsafspraken, uitvoeringskracht en mogelijke oplossingsrichtingen vroeg om
Vanuit die opdracht werken we in dit rapport toe naar mogelijke toekomstbeelden voor Rozendaal.
aanvullend onderzoek en heroverweging. Daarop hebben wij de aanpak waar nodig aangepast,
Dat is complex en ligt soms gevoelig. De bestuurlijke toekomst van een gemeente raakt namelijk
om recht te doen aan wat het onderzoek gaandeweg liet zien. Waaronder door het toevoegen van
niet alleen aan financiën, formatie, taken en samenwerking. Zij raakt ook aan identiteit, nabijheid,
een extra onderzoeksvraag naar het zelfstandig uitvoeren van de sociaal domeintaken, zoals die
vertrouwen, dienstverlening en het gevoel van inwoners dat hun gemeente van hén is.
nu door de gemeente Rheden worden uitgevoerd.
Dat vraagt dan ook om zorgvuldig onderzoek. Daarom hebben we gewerkt aan een zo compleet
Medio mei kwamen de belangrijkste bouwstenen van het onderzoek samen. Vanaf dat moment
mogelijk beeld van de financiële en organisatorische opgave waarvoor Rozendaal staat, en van
ontstond het samenhangende vertrekpunt voor de mogelijke toekomstbeelden. Dat vertrekpunt
de waarden die daarbij voor inwoners, bestuur en organisatie van belang zijn. Het rapport maakt
is helder. Rozendaal heeft veel om te behouden. Zo zijn de kleinschaligheid, de betrokkenheid van
richtingen zichtbaar, wat zij vragen en hoe zij zich verhouden tot de opgave die uit het onderzoek
inwoners en de persoonlijke dienstverlening gewaardeerde kwaliteiten. Het onderzoek laat zien
naar voren komt.
dat het behouden van de Rozendaalse kwaliteiten in de huidige vorm zwaar onder druk staat. De financiële opgave groeit, de ruimte om met maatregelen structureel bij te sturen is begrensd, de
Het onderzoek is opgebouwd uit een combinatie van kwantitatieve en kwalitatieve methoden.
afhankelijkheid van samenwerking is groot en de ambtelijke basis is smal.
We hebben onze analyse systematisch opgebouwd vanuit een financiële en organisatorische feitenbasis, verdiepende ambtelijke en bestuurlijke werksessies, een verkenning van externe
Daarmee kwam de kernvraag scherper naar voren: welke bestuurlijke vorm stelt Rozendaal de
trends en ontwikkelingen, een benchmark met andere kleine gemeenten, gesprekken met (buur)
komende tien jaar het beste in staat om financieel en organisatorisch sterk te blijven, met behoud
gemeenten, de provincie Gelderland en het K80-netwerk, een doorlichting van de begroting en
van wat inwoners het meest belangrijk vinden?
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
3
Voorwoord
Dit rapport geeft daarop geen politiek antwoord. We beschrijven drie toekomstbeelden: zelfstandig blijven op eigen kracht, bestuurlijke zelfstandigheid met vergaande structurele samenwerking, en herindeling onder voorwaarden. Het rapport spreekt geen voorkeur uit. Wel maakt het zichtbaar welk perspectief de toekomstbeelden bieden. Daarbij zijn zij beoordeeld op financiële kracht, organisatie- en uitvoeringskracht, tijdigheid van realisatie, sturingskracht, behoud van minimaal het huidige dienstverlenings- en voorzieningenniveau en de mate waarin zij aansluiten bij de opvattingen van inwoners.
Wij danken de inwoners, raadsleden, bestuurders en medewerkers van Rozendaal voor de plezierige en constructieve samenwerking rond een ingewikkeld vraagstuk. Ook danken wij nadrukkelijk de burgemeesters, gemeentesecretarissen en medewerkers van de betrokken (buur)gemeenten, de gedeputeerde van de provincie Gelderland, het K80-netwerk en alle andere betrokkenen die aan dit onderzoek hebben bijgedragen. De openheid waarmee gesprekken zijn gevoerd, ook waar het schuurde, heeft geholpen om het beeld completer te maken, aannames te toetsen en de bevindingen scherper te duiden.
Van harte hopen wij dat dit rapport houvast biedt voor het gesprek dat nu volgt. Een gesprek over cijfers en structuren, maar vooral over de vraag wat Rozendaal wil behouden, wat daarvoor nodig
Namens het team van Moventem,
is en welke bestuurlijke keuze daar op langere termijn het beste bij past.
Robin Koster Strategisch adviseur/ directeur
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
4
Inhoudsopgave
Achtergrond, bestuursopdracht en methodiek
7
4 Benchmarkanalyse
30
1 Inleiding
7
4.1 Bureaustudie 4.2 Diepte-interviews
30 32
1.1 Aanleiding 1.2 Bestuursopdracht 1.3 Proces 1.4 Onderzoeksmethodiek 1.5 Tijdlijn
7 7 7 8 9
5 Diepte-interviews (buur)gemeenten, provincie Gelderland en K80
36
5.1 Gemeente Arnhem 5.2 Gemeente Renkum 5.3 Gemeente Rheden 5.4 Provincie Gelderland 5.5 K80
36 37 38 40 42
Deel I: Vertrekpunt
12
2 Huidige situatie gemeente Rozendaal
13
2.1 Financiële positie 2.2 Organisatie en uitvoering 2.3 Dienstverlening en voorzieningen 2.4 Samenwerkingen 2.5 Positie in de regio
13 16 20 20 23
Deel II: Verkenning
26
3 Verkenning externe trends en ontwikkelingen
27
3.1 Druk op de zorg 3.2 Veelheid en complexiteit van taken 3.3 Ambtelijke capaciteit onder druk 3.4 Gemeentefinanciën en onzekerheid gemeentefonds 3.5 Digitalisering 3.6 Overige trends en ontwikkelingen
28 28 28 28 29 29
6 Inwonersconsultatie
44
6.1 Inleiding 6.2 De resultaten
44 44
7 Doorlichting begroting en analyse bijsturingsopties
46
7.1 Autonome ontwikkelingen 7.2 Bijsturingsopties (bezuinigingen en verhoging inkomsten) 7.3 Claims
46 47 49
8 Analyse sociaal domein in eigen uitvoering
51
8.1 Resultaten
51
Deze inhoudsopgave is klik- of tikbaar.
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
5
Inhoudsopgave
Deel III: Vooruitblik
53
9 Van onderzoek naar keuzeruimte
54
9.1 Het onderzoek rust op meerdere bronnen en perspectieven 9.2 Rozendaal heeft veel om te behouden 9.3 De financiële opgave groeit 9.4 De samenwerking met gemeente Rheden verandert, afspraken worden herzien 9.5 Bezuinigen, bijsturen en inkomsten verhogen bieden geen sluitend perspectief 9.6 De organisatie draait, maar op een te smalle basis 9.7 De dienstverlening wordt gewaardeerd, maar het vasthouden daarvan wordt moeilijker 9.8 Het sociaal domein zelf doen maakt de opgave niet kleiner 9.9 Intensievere samenwerking biedt op korte termijn weinig houvast 9.10 Regionaal is Rozendaal aanwezig, maar beperkt in gewicht 9.11 Andere kleine gemeenten bieden geen blauwdruk
54 54 55 55 56 57 57 58 58 59 59
10 Keuzeruimte en toekomstbeelden
60
10.1 Toekomstbeeld I: zelfstandig blijven op eigen kracht 10.2 Toekomstbeeld II: bestuurlijke zelfstandigheid met vergaande structurele samenwerking 10.3 Toekomstbeeld III: Herindeling onder voorwaarden
62 67 71
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
6
Achtergrond, bestuursopdracht en methodiek
1 Inleiding In dit hoofdstuk worden de aanleiding van de bestuursopdracht beschreven en gaan we in op het
Centrale onderzoeksvraag Hoe kan de gemeente Rozendaal in de komende tien jaar financieel en organisatorisch
onderzoeksproces en de -methoden.
sterk blijven?
1.1 Aanleiding De gemeente Rozendaal is met circa 1.800 inwoners de kleinste gemeente op het Nederlandse vasteland. De gemeente heeft een ambtelijke organisatie van 13,5 fte. Deze schaal maakt een bestuursstijl mogelijk die wordt gekenmerkt door korte lijnen, persoonlijke dienstverlening en er is een sterke verbondenheid met inwoners en de woon- en leefomgeving. Deze kleinschaligheid brengt ook kwetsbaarheden met zich mee, onder andere op het gebied van uitvoeringskracht, continuïteit en het voldoen aan wettelijke taken. Uit de meerjarenbegroting blijkt dat de gemeente zonder het nemen van maatregelen, te maken krijgt met financiële tekorten. Deze ontwikkelingen vragen om tijdige en doordachte keuzes om de financiële en organisatorische positie van de gemeente voor de lange termijn te borgen.
1.2.1 Toekomstbeelden Het onderzoek werkt toe naar toekomstbeelden voor de gemeente Rozendaal. Deze toekomstbeelden zijn gebaseerd op een brede en zorgvuldig opgebouwde onderzoeksbasis. Het rapport spreekt geen voorkeur uit, maar maakt wel zichtbaar in welke mate de verschillende richtingen perspectief bieden voor de toekomst. De keuze voor een voorkeursrichting is aan de gemeenteraad. Dit rapport biedt daarvoor de inhoudelijke basis en vormt input voor de Kadernota 2026.
1.3 Proces Het onderzoek is uitgevoerd in nauwe samenwerking met het bestuur, de ambtelijke organisatie
1.2 Bestuursopdracht Tegen deze achtergrond hebben het college en de gemeenteraad gezamenlijk de opdracht gegeven om een onderzoek uit te voeren, naar het meerjarige financiële en organisatorische perspectief van de gemeente Rozendaal. Het doel van dit onderzoek is om inzicht te bieden in hoeverre en op welke manieren de gemeente de financiële, organisatorische en wettelijke opgaven van de komende tien jaar kan dragen, met als uitgangspunten zelfstandigheid en het minimaal behouden van het huidige voorzieningenniveau en de kwaliteit van dienstverlening.
en relevante externe partners. Daarbij is steeds gezocht naar een zorgvuldige balans tussen het ontzorgen van de gemeentelijke organisatie en het benutten van de kennis die binnen Rozendaal aanwezig is.
Het proces kende een vaste overlegstructuur met een stuurgroep en een projectgroep. De stuurgroep bestond uit de burgemeester, de wethouder financiën, de gemeentesecretaris en de adviseurs en onderzoekers van Moventem. Deze stuurgroep bewaakte de voortgang, planning, scope en kwaliteit van het onderzoek en zorgde voor bestuurlijke en ambtelijke borging. Gedurende
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
7
Achtergrond, bestuursopdracht en methodiek
het traject was er daarnaast nauw contact met het voltallige college, waarbij belangrijke inzichten,
Bureaustudie huidige situatie en verdiepende ambtelijke werksessies
keuzes en vervolgstappen waar nodig zijn besproken of ter besluitvorming zijn voorgelegd.
Allereerst werd een feitenbasis opgesteld via een documentstudie en een financiële scan. Hierbij werd inzicht verkregen in de belangrijkste financiële en organisatorische factoren. Deze analyse
Daarnaast was er een projectgroep, bestaande uit de gemeentesecretaris, de concerncontroller,
werd aangevuld met gesprekken met de projectgroep om het verhaal achter de cijfers en de
een senior financieel adviseur en de adviseurs en onderzoekers van Moventem. Deze projectgroep
uitvoeringspraktijk te duiden. Ook zijn hiervoor verdiepende ambtelijke sessies georganiseerd,
richtte zich op de inhoudelijke voortgang, de voorbereiding van bestuurlijke momenten
met als doel om gezamenlijk een helder en gedeeld beeld te vormen van de huidige situatie en
en de duiding van bevindingen in de Rozendaalse context. Bevindingen zijn gedurende het
vooruit te kijken naar wat er op de gemeente afkomt en wat ervoor nodig is om adequaat te kunnen
traject tussentijds besproken, gevalideerd en waar nodig aangescherpt. Ook vakinhoudelijke
functioneren.
medewerkers, samenwerkingspartners, inwoners en belanghebbenden zijn op verschillende
Verkenning externe trends en ontwikkelingen
momenten betrokken.
Er werd een bureaustudie uitgevoerd naar relevante trends en ontwikkelingen die van invloed zijn
1.4 Onderzoeksmethodiek
op (kleine) gemeenten, met specifieke aandacht voor K801-gemeenten. Deze inzichten zijn verdiept
Het onderzoek is opgebouwd uit een combinatie van kwantitatieve en kwalitatieve methoden.
in verschillende sessies met de ambtelijke organisatie, het college en de gemeenteraad. In die
Daarmee is de financiële, organisatorische en bestuurlijke positie van Rozendaal vanuit meerdere
sessies is besproken hoe deze ontwikkelingen doorwerken in de Rozendaalse praktijk: waar ze al
invalshoeken geanalyseerd en geduid. We hebben triangulatie toegepast door verschillende
zichtbaar zijn, welke kansen ze bieden, welke risico’s zij vergroten en welke keuzes zij op termijn
bronnen en methoden gericht te combineren. Bevindingen zijn daardoor niet gebaseerd op één
kunnen afdwingen. Daarmee is de trendanalyse gebruikt voor algemene context en toets op de
type informatie of bron, maar getoetst aan meerdere gegevensbronnen en perspectieven. Deze
toekomstbestendigheid van Rozendaal als kleine zelfstandige gemeente.
aanpak was nodig, omdat de centrale onderzoeksvraag niet vanuit één invalshoek kan worden beantwoord. De vraag hoe Rozendaal in de komende tien jaar financieel en organisatorisch sterk
Benchmarkanalyse
kan blijven, raakt aan financiële cijfers, organisatorische uitvoeringskracht, wettelijke taken,
Verder is een benchmark uitgevoerd met drie andere kleine gemeenten: Renswoude, Scherpenzeel
samenwerkingsrelaties, regionale positie en het perspectief van inwoners. De gebruikte methoden
en Schiermonnikoog. De benchmark is gebruikt om de positie van Rozendaal in perspectief
geven samen een breed en samenhangend beeld van de huidige situatie en van de keuzeruimte
te plaatsen en om actief te zoeken naar mogelijke oplossingsrichtingen die voor Rozendaal
voor de toekomst.
bruikbaar kunnen zijn. Daarom is onder andere gekeken naar financiële kengetallen, organisatie1 De K80 is het kennis- en belangennetwerk van kleine Nederlandse gemeenten, met meestal <20.000 tot 25.000 inwoners.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
8
Achtergrond, bestuursopdracht en methodiek
inrichting, bestuurlijke keuzes en samenwerkingsvormen, aangevuld met diepte-interviews met de
Inwonersconsultatie
gemeentesecretarissen van de betreffende gemeenten, om de cijfers te duiden, gemaakte keuzes
De inwonersconsultatie vormde een wezenlijk onderdeel van het onderzoek. Via een brede
beter te begrijpen en te vragen naar bruikbare aanknopingspunten voor Rozendaal.
inwonersraadpleging en een dorpsatelier is opgehaald hoe inwoners de huidige gemeente waarderen, welke kwaliteiten zij willen behouden, welke zorgen zij hebben en is verkend welke
Diepte-interviews (buur)gemeenten, provincie Gelderland en K80
keuzes zij aanvaardbaar vinden voor de toekomst van Rozendaal. Daarmee is het perspectief van
Er is gesproken met drie (buur)gemeenten: Arnhem, Renkum en Rheden. In deze diepte-interviews
inwoners gebruikt als toets op waarden, verwachtingen en mogelijke oplossingsrichtingen.
is verkend hoe de gemeenten kijken naar de huidige samenwerking met Rozendaal, welke kansen en belemmeringen zij zien voor de toekomst en zijn bestuurlijke en organisatorische scenario’s
Analyse sociaal domein in eigen uitvoering
verkend. Ook is er gesproken met de provincie Gelderland, waarin centraal stond hoe de Provincie
Adviesbureau Berenschot heeft onderzocht wat het financieel en organisatorisch zou betekenen
kijkt naar de gemeente Rozendaal, ontwikkelingen in de regio en wat van belang is voor de
als Rozendaal alle taken binnen het sociaal domein zelf uitvoert, inclusief de taken die nu bij
toekomst van de gemeente. Er is ook een interview gevoerd met een strateeg van de K80, om de
gemeente Rheden zijn belegd. Deze analyse is gebruikt om de zelfstandige uitvoering van het
opgaven voor kleine gemeenten verder te duiden en in perspectief te plaatsen.
sociaal domein te beoordelen op kosten, benodigde capaciteit en uitvoerbaarheid.
Doorlichting begroting en analyse bijsturingsruimte
1.5 Tijdlijn
Er is een nadere analyse uitgevoerd van de begroting, autonome kostenontwikkelingen en
In december 2025 heeft het college van de gemeente Rozendaal de uitvraag gedaan voor
mogelijke bijsturingsopties. Daarmee is zichtbaar gemaakt hoe het financiële perspectief zich
de bestuursopdracht. De opdracht is vervolgens in januari 2026 van start gegaan met de
de komende jaren ontwikkelt, welke ruimte er is om bij te sturen en waar de grenzen daarvan
voorbereidingen.
liggen. De analyse is intensief ambtelijk voorbereid en vervolgens in meerdere werksessies met de stuurgroep en het college doorgenomen. Daarbij is de begroting op detailniveau doorlopen en zijn
In februari 2026 is begonnen met de inhoudelijke verkenning. In deze fase zijn onder meer de
mogelijke maatregelen breed verkend, inclusief keuzes die bestuurlijk of maatschappelijk gevoelig
bureaustudie naar de huidige situatie, de benchmarkanalyse en de verkenning van externe trends
kunnen zijn. Kostenontwikkelingen en mogelijke maatregelen zijn systematisch besproken,
en ontwikkelingen uitgevoerd. Daarnaast vonden verdiepende ambtelijke werksessies plaats.
gekwantificeerd en vastgelegd.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
9
Achtergrond, bestuursopdracht en methodiek
In de maanden daarna zijn er diverse diepte-interviews afgenomen met de betrokken partijen en andere gemeenten. Zo is gesproken met de (buur)gemeenten Renkum op 27 februari, Rheden op 3 maart en Arnhem op 14 april 2026. Aanvullend heeft de gemeente Rheden op 30 april 2026 een brief gestuurd over de evaluatie van de dienstverleningsafspraken. Het interview met de provincie Gelderland en de K80 vonden respectievelijk plaats op 9 april en 16 april 2026. In het kader van de benchmark zijn diepte-interviews gehouden met de gemeenten Renswoude en Scherpenzeel op 5 maart en met Schiermonnikoog op 12 maart.
Op 10 maart 2026 vond het eerste raadmoment plaats. Tijdens deze bijeenkomst zijn de tussentijdse resultaten besproken, waaronder de opbrengsten uit de gesprekken met (buur)gemeenten Renkum en Rheden. Ook zijn externe trends en ontwikkelingen besproken en is hierover input opgehaald bij de raad. De inwonersconsultatie vond plaats van 19 maart tot en met 7 april 2026, inwoners konden toen deelnemen aan een vragenlijst. Op 14 april 2026 is de inwonersbijeenkomst, in de vorm van een dorpsatelier, geweest. Medio april is de analyse naar het sociaal domein in eigen uitvoering door Berenschot uitgevoerd.
Het voorgaande vormden gezamenlijk de basis voor het uitwerken van de toekomstbeelden, die medio mei 2026 tot stand zijn gekomen (Figuur 1).
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
10
Figuur 1 DECEMBER 2025
Uitvraag Uitvraag door het college van gemeente Rozendaal voor de opdracht ‘Ondersteuning traject meerjarige financiële opgave.’
JANUARI 2026
Start opdracht De opdracht is van start gegaan.
FEBRUARI 2026
Inhoudelijke verkenning Start inhoudelijke verkenning: bureaustudie huidige situatie, benchmarkanalyse, verkenning externe trends en ontwikkelingen en ambtelijke werksessies.
27 februari 2026 Diepte -interview met gemeente Renkum.
MAART 2026
3 maart 2026 Diepte -interview met gemeente Rheden.
APRIL 2026
19 maart t/m 7 april 2026 Inwonersparticipatie Inwoners konden deelnemen aan een vragenlijst.
MEI 2026
Medio mei 2026 Totstandkoming toekomstbeelden
5 maart 2026 Diepte -interviews met Renswoude en Scherpenzeel.
10 maart 2026 Eerste raadmoment Bespreking tussentijdse resultaten, waaronder opbrengsten uit de gesprekken met (buur)gemeenten Rheden en Renkum. Ook zijn externe trends en ontwikkelingen besproken en is hierover input opgehaald bij de raad.
9 april 2026 Diepte -interview met provincie Gelderland.
14 april 2026 Diepte-interview met gemeente Arnhem
14 april 2026 Dorpsatelier Inwonersbijeenkomst in de vorm van een dorpsatelier.
12 maart 2026 Diepte -interview met Schiermonnikoog.
16 april 2026 Diepte -interview met K80.
30 april 2026 Gemeente Rheden stuurt de brief.
Medio april 2026 Analyse sociaal domein Analyse van het sociaal domein in eigen uitvoering door Berenschot.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
11
Deel I
Vertrekpunt
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal - 2026
Deel I: Vertrekpunt
2 Huidige situatie gemeente Rozendaal
Om de begroting voor 2026 sluitend te maken, zet de gemeente een combinatie van maatregelen
In dit eerste deel beschrijven we de huidige situatie van de gemeente Rozendaal aan de hand van
in: een bezuiniging van € 90.000, een extra OZB-opbrengst van € 90.000 en een inzet van € 177.000
vijf samenhangende thema’s: financiële positie, organisatie en uitvoering, dienstverlening en
uit de algemene reserve. Hoewel daarmee de begroting voor 2026 sluitend wordt gemaakt, blijft
voorzieningen, samenwerkingsrelaties en de positie van Rozendaal in de regio. Samen geven deze
er vanaf 2027 sprake van een structurele onbalans. Rozendaal presenteert daarom voor de periode
thema’s inzicht in de vraag in hoeverre de gemeente op dit moment in staat is haar taken uit te
2026–2029 een beleidsarme begroting, wat inhoudt dat er nauwelijks ruimte is voor nieuwe
voeren en welke kwetsbaarheden, kansen en aandachtspunten relevant zijn voor de toekomst.
ambities of extra beleidsontwikkeling.
De analyse is gebaseerd op een brede onderzoeksbasis, bestaande uit een documentstudie2, financiële analyses, gesprekken met de project- en stuurgroep, verdiepende ambtelijke sessies, een SWOT-analyse met medewerkers, interviews met samenwerkingspartners en de inwonersconsultatie. Daarbij is gekeken naar cijfers en formele documenten en ook naar de uitvoeringspraktijk, ervaringen van betrokkenen en de regionale positie van Rozendaal.
Primitieve structurele begroting
2026
2027
2028
2029
0
-225.217
-263.976
-208.020
Tabel 1: Meerjarenperspectief voor het saldo van structurele baten en lasten Bron: Programmabegroting 2026-2029 Gemeente Rozendaal Bewerking: Team Moventem
Op basis daarvan wordt in dit hoofdstuk een integraal beeld geschetst van de huidige
2.1.1 Lokale heffingen
uitgangspositie van de gemeente. De nadruk ligt niet alleen op wat feitelijk zichtbaar is, maar ook
De beperkte financiële ruimte wordt zichtbaar in de lokale lasten. De totale lokale lastendruk stijgt
op de duiding daarvan: wat gaat goed, waar zitten kwetsbaarheden en wat is nodig om ook in de
in 2026 met 17,7% (voor een gemiddeld gezin), onder meer als gevolg van hogere tarieven voor
toekomst adequaat te kunnen functioneren.
de rioolheffing en de afvalstoffenheffing. Ook de OZB draagt hieraan bij. Voor 2026 wordt een tariefverhoging doorgevoerd van 3% voor inflatie en een extra verhoging van 20,6%. De extra OZB-
2.1 Financiële positie
opbrengst is in de begroting geraamd op € 90.000. Daarnaast wordt voor de afvalstoffenheffing
De Programmabegroting 2026-2029 laat zien dat Rozendaal voor een serieuze financiële uitdaging
uitgegaan van een tariefsverhoging van circa € 50 voor 2026. Voor 2029 worden de woonlasten
staat. Deze situatie wordt met name veroorzaakt door een neerwaartse bijstelling van de algemene
geraamd op 124% van het landelijk gemiddelde (zie Tabel 2). Daarmee wordt zichtbaar dat een deel
uitkering uit het gemeentefonds in combinatie met stijgende uitgaven. Vooral in het sociaal
van de financiële druk wordt opgevangen door lastenverzwaring voor inwoners.
domein, bij ruimtelijke opgaven en binnen de gemeentelijke organisatie lopen de kosten op. 2 De volgende documenten zijn o.a. geraadpleegd (niet uitputtend): Programma-begrotingen 2025-2028 en 2026-2029, dienstverleningsovereenkomst (DVO) en afspraken gemeenten Rheden en Rozendaal, Organisatiestrategie gemeente Rozendaal (2017, BMC) en het 100 dagen plan ‘de kracht van klein’ (2021).
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
13
Deel I: Vertrekpunt
2.1.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing
Bij de overige programma’s gaat het om lagere uitgaven aan openbaar groen en advisering, een
Uit de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing blijkt dat de gemeente Rozendaal op
eenmalige verlaging van het budget voor gladheidsbestrijding en het uitstellen van uitgaven voor
dit moment beschikt over een financiële buffer. Per 1 januari 2026 bedragen de geïnventariseerde
ongediertebestrijding en klein rioolonderhoud.
risico’s € 510.000, tegenover een beschikbare weerstandscapaciteit van € 3.688.132, die grotendeels bestaat uit de algemene reserve. Dit resulteert in een weerstandsratio van
2.1.4 Financiering en financiële kengetallen
7,23, wat als ruim voldoende wordt aangemerkt. De gemeente is daarmee in staat financiële
Aanvullend op het meerjarig begrotingsbeeld laat de programmabegroting zien dat Rozendaal op
tegenvallers op te vangen. Die weerbaarheid kent wel grenzen. De reserves nemen af en in de
korte termijn beschikt over een relatief sterke financierings- en liquiditeitspositie. De gemeente
begroting wordt beschreven dat langdurige structurele tekorten de financiële positie verder
kent momenteel geen langlopende leningen en voorziet deze ook niet. Ook de kasgeldlimiet vormt
verzwakken. Als de huidige ontwikkeling doorzet, zal de weerstandsratio dalen en worden op
geen direct risico, omdat sprake is van ruime eigen liquide middelen. Voor 2026 verwacht Rozendaal
termijn keuzes en maatregelen nodig die gevolgen kunnen hebben voor het dienstverlenings- en
gemiddeld circa € 4,8 miljoen in de schatkist aan te houden. Over deze uitgezette middelen wordt in
voorzieningenniveau, investeringen en uitvoeringskracht.
de begroting voor 2026 een renteopbrengst van € 157.000 geraamd. Dit betekent dat de gemeente op korte termijn niet onder druk staat vanuit haar financieringsstructuur.
2.1.3 Bezuinigingsaanpak Om de begroting voor 2026 sluitend te maken, hanteert Rozendaal een bezuinigingsopgave
Ook de financiële kengetallen bevestigen dat beeld deels. De netto schuldquote bedraagt in 2026
van in totaal € 90.000, evenwichtig verdeeld over drie onderdelen: € 30.000 binnen Bestuur
-73%, wat wijst op een zeer beperkte schuldenlast. De solvabiliteitsratio komt uit op 71%, dat
en Ondersteuning, € 30.000 binnen het Sociaal domein en € 30.000 binnen de overige
duidt op een relatief sterke vermogenspositie. Het kengetal structurele exploitatieruimte laat
programma’s. Daarbij is als uitgangspunt gehanteerd dat de aframingen niet direct mogen
met -0,8% zien dat de structurele begrotingsruimte beperkt is. Het beeld is daarmee tweeledig.
leiden tot kwaliteitsverlies in de dienstverlening en uitsluitend betrekking hebben op posten
De balanspositie van de gemeente is sterk, maar de structurele ruimte in de exploitatie staat
waar beleidsruimte aanwezig is, niet op wettelijke of contractuele verplichtingen. Binnen het
onder druk. Daarnaast is het kengetal grondexploitatie 0%, omdat binnen Rozendaal geen
programma Bestuur en ondersteuning wordt de besparing gerealiseerd door de post ‘onvoorzien’
grondexploitatie aanwezig is.
nagenoeg volledig af te ramen, budgetten voor communicatie en representatie te verlagen en de middelen voor de Rekenkamer te beperken. Binnen het programma Sociaal domein wordt de besparing gevonden door het jeugdbudget minder sterk te verhogen dan eerder voorzien.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
14
Deel I: Vertrekpunt
De beschikbare weerstandscapaciteit is vrijwel volledig incidenteel van aard. De structurele Rekening
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2024
2025
2026
2027
2028
2029
(gemiddelde WOZ-waarde)
669
669
726
788
855
927
Rioolheffing
220
220
220
220
220
220
Afvalstoffenheffing
310
309
314
318
323
328
Eventuele heffingskorting
0
0
0
0
0
0
Totaal woonlasten Rozendaal
1.199
1.198
1.260
1.326
1.398
1.475
Totaal woonlasten gemeente <25.000 inwoners
1.053
1.053
1.058
1.117
1.151
1.185
Woonlasten t.o.v. landelijk gemiddelde jaar ervoor x 100%
120%
114%
116%
119%
121%
124%
weerstandscapaciteit (post onvoorzien) bedraagt volgens de begroting € 1,- en de totale weerstandscapaciteit van € 3.688.132 bestaat vrijwel geheel uit de algemene reserve. Dit betekent dat Rozendaal op korte termijn financiële tegenvallers kan opvangen, maar dat structurele tekorten daarmee niet structureel worden opgelost. De begroting wijst er ook expliciet op dat
OZB lasten
langdurige structurele tekorten zullen leiden tot een afname van de weerstandsratio, waardoor op termijn nadrukkelijker keuzes nodig worden ten aanzien van de structurele lasten en het voorzieningenniveau.
Conclusie De Programmabegroting 2026-2029 laat zien dat Rozendaal voor een serieuze financiële uitdaging staat. In 2027 bedraagt het structurele begrotingstekort € 225.217. Daarna blijft sprake van een negatief begrotingssaldo, dat vanaf 2029 uitkomt op € 208.020 per jaar en voor deze analyse is geëxtrapoleerd tot en met 2036. Dit tekort moet worden bezien in verhouding tot de beïnvloedbare ruimte binnen de gemeentelijke begroting. Afgezet tegen het deel van de begroting waarop de gemeente daadwerkelijk kan sturen, is een structureel tekort van deze omvang substantieel. De gemeente vangt het tekort voorlopig op met een combinatie van bezuinigingen, lastenverzwaring en inzet van reserves, maar dit biedt geen duurzame oplossing. Zonder aanvullende structurele maatregelen zal de financiële positie op termijn verder verslechteren, waardoor keuzes onvermijdelijk worden.
Tabel 2: Belastingcapaciteit, woonlasten meerpersoonshuishouden Bron: Programmabegroting 2026-2029 Gemeente Rozendaal Bewerking: Team Moventem
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
15
Deel I: Vertrekpunt
2.2 Organisatie en uitvoering
vergelijkbare gemeenten (<20.000 inwoners) is dat gemiddeld 51,5% (2024; personeelsmonitor
2.2.1 Feiten en cijfers
van het A&O Fonds). Bij deze percentages voor de gemeente Rozendaal moet rekening worden
De gemeente Rozendaal heeft een aantal feiten en cijfers aangeleverd over de eigen organisatie, dit
gehouden met de beperkte omvang van de ambtelijke organisatie.
om het type organisatie te schetsen. Alle feiten en cijfers zijn terug te vinden in het bijlagenboek. Qua functieniveaus ligt het zwaartepunt in de middenschalen. De grootste groep medewerkers De gemeentelijke organisatie van Rozendaal telt 17 medewerkers, verdeeld over 13,5 fte. Het
is ingedeeld in schaal 10 (29,4%). Daarnaast valt 23,5% in schaal 8 en 23,5% in schaal 11. Kleinere
personeelsbestand kent meer vrouwen (59%) dan mannen (41%). De gemiddelde leeftijd van de
aandelen zijn te vinden in schaal 9 (11,8%), schaal 6 (5,9%) en schaal 13 (5,9%). In schaal 7 en 12 zijn
medewerkers bedraagt 51 jaar. Er zijn geen medewerkers jonger dan 30 jaar in dienst.
geen medewerkers ingedeeld.
De organisatiestructuur van Rozendaal bestaat uit één leidinggevende en een Management Team
2.2.2 Verdiepende ambtelijke werksessies
(MT). Per cluster is een coördinator op inhoud aanwezig. De organisatie is ingedeeld in drie clusters:
Om de huidige situatie van de ambtelijke organisatie in kaart te brengen hebben er sessies
Bedrijfsvoering, Dienstverlening en Ruimte & Samenleving.
plaatsgevonden met een deel van de ambtelijke organisatie van de gemeente Rozendaal. De sessie had als doel om met de medewerkers een helder en gedeeld beeld te vormen van de huidige
Het gemiddeld aantal dienstjaren bedraagt op 13 maart 2026 voor de totale organisatie 6,50
situatie van de ambtelijke organisatie en vooruit te kijken naar wat er op de gemeente afkomt
jaar. Dit jaar gaan er twee medewerkers van het cluster Ruimte & Samenleving met pensioen, het
en wat ervoor nodig is om adequaat te kunnen functioneren. Dit is gedaan aan de hand van een
gemiddeld aantal dienstjaren bedraagt dan op 1 juli 2026 3,85 jaar.
SWOT-analyse, waarbij de sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen van de organisatie in kaart zijn gebracht. Het volledige verslag van de sessie met de medewerkers is opgenomen in het
Er is zichtbare instroom (15% in 2024 en 62% in 2025) en ook een relatief hoog uitstroompercentage
bijlagenboek (geaccordeerd door het Management Team (MT) op 9 april 2026; het MT bestaat uit
(15% in 2024 en 38% in 2025). In vergelijkbare gemeenten (<20.000 inwoners) is de instroom
drie teamcoördinatoren (zonder HR-rol): coördinator Ruimte en Samenleving (R&S), Bedrijfsvoering
gemiddeld 20,7% en de uitstroom gemiddeld 9,0% (2024; personeelsmonitor van het A&O Fonds).
(BV) en Dienstverlening (DV) en de gemeentesecretaris).
Het ziekteverzuim in de gemeente Rozendaal is 8,4% in 2024 en 8,2% in 2025. In vergelijkbare gemeenten (<20.000 inwoners) is dat gemiddeld 5,6% (2024; personeelsmonitor van het A&O Fonds). Het aandeel deeltijders in Rozendaal bedraagt 46% in 2024 en 64,7% in 2025. In
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
16
Deel I: Vertrekpunt
Betrokken en kleinschalig, maar onder grote druk
Ook stellen de medewerkers dat het voor de gemeente Rozendaal steeds moeilijker wordt om
De organisatie van de gemeente Rozendaal ziet zichzelf als kleinschalig, collegiaal en veelzijdig.
nieuwe personeelsleden aan zich te (blijven) verbinden. Door de toenemende behoefte aan
Er is sprake van nauwe samenwerking tussen alle betrokkenen. De medewerkers voelen zich
specialistische kennis moeten functies verder worden opgesplitst. Het splitsen van functies op
betrokken met elkaar en met de inwoners van Rozendaal. Het werk is dynamisch, complex,
een kleine schaal zoals Rozendaal is ingewikkeld. De arbeidsmarkt voor deskundig personeel in
veeleisend en wordt als inspirerend ervaren. De organisatie ziet dat met weinig mensen grote en
kleine aanstellingen is zeer krap.
vaak ingewikkelde problematiek wordt aangepakt. Dit maakt de gemeente op deze punten een aantrekkelijke werkgever voor mensen die van uitdaging houden.
Uit de sessie met de medewerkers blijkt dat dit probleem zichtbaar is binnen de organisatie van de gemeente Rozendaal. Het gebrek aan inhoudelijke expertise is een logisch gevolg van de
Dit gaat gepaard met structurele druk. Medewerkers ervaren dat er voortdurend geleverd moet
generalistische inrichting van het werk in Rozendaal. Dit leidt er bijvoorbeeld toe dat juridische
worden met te beperkte capaciteit, wat veel inzet en flexibiliteit vraagt. Ze geven aan het moeilijk
procedures niet binnen de eigen organisatie zijn belegd, mede omdat zij zich niet regelmatig
te vinden grenzen aan te geven, wat leidt tot overbelasting. De organisatie ervaart onvoldoende
voordoen en zeer specialistisch van aard zijn. Uiteindelijk vragen zij wel relatief veel ambtelijke
tijd en ruimte om kwaliteit te leveren en onvoldoende capaciteit om de werklast te ontstijgen en
capaciteit.
goede prioritering bestuurlijk voor te leggen. Medewerkers voelen zich regelmatig eenzaam in de verantwoordelijkheid voor werkzaamheden en werken vaak ook in eigen tijd door om het werk
Werken in de waan van de dag
gedaan te krijgen. Desondanks lopen achterstanden verder op. Ze geven aan dat zonder toename
De organisatie ziet dat ze sterk wordt geleid door de waan van de dag. Veel werkzaamheden zijn
in personeel dit niet houdbaar is.
ad hoc en reactief. Structureel, projectmatig of programmatisch werken komt onvoldoende van de grond, ondanks de ruim voldoende aanwezige kennis en ervaring, aldus de organisatie. De
Daarnaast merken de medewerkers op dat er sprake is van hoog verzuim en personeelsverloop.
medewerkers geven aan dat procedures en afspraken vaak niet helder vastgelegd of geborgd
Ze zien dat de dagelijkse bezetting van werkzaamheden die voortdurende continuïteit vragen,
zijn, waardoor continuïteit kwetsbaar is. Hierdoor lukt het de organisatie bovendien onvoldoende
ondermaats is, waardoor bij uitval en ziekte direct gaten ontstaan in de dagelijkse werkzaamheden,
om te voldoen aan wettelijke eisen en moderne standaarden, bijvoorbeeld op het gebied van
zoals vergunningverlening. Deze problemen worden veelal opgelost door extra inzet van andere
functiescheiding, autorisatiebeleid en informatieveiligheid.
medewerkers, vanuit betrokkenheid en loyaliteit. Dit leidt niet alleen tot toename van werkdruk en het oplopen van achterstanden, maar resulteert vaak ook in relatief dure inzet.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
17
Deel I: Vertrekpunt
Daarnaast blijkt uit de sessie met de medewerkers dat er te weinig ruimte is om vooruit te kijken
de medewerkers weinig richtinggevend, waardoor verwachtingen niet altijd op één lijn liggen.
of voor beleidsontwikkeling. Jaarplanningen maken en intern goed afstemmen lukt minder goed,
De informele organisatie en het ontbreken van vast beleid zorgen voor een gebrek aan structuur.
simpelweg omdat de tijd ontbreekt. Daardoor blijft de organisatie vooral bezig met het oplossen van wat zich vandaag aandient, in plaats van het sturen op langere termijn. De medewerkers geven
Ook wordt er volgens de organisatie onvoldoende tijd en aandacht besteed aan reguliere en met
aan dat hierdoor bijvoorbeeld het bestuur onvoldoende in positie komt. Ze geven aan dat de
name administratieve processen. Diverse registers en basisinformatie zijn daardoor niet op orde.
kwaliteit van de besluitvorming, maar ook de uitvoering niet op het gewenste niveau is. Zo is de
De medewerkers noemen als voorbeeld dat hierdoor verkeerde opdrachten worden aanbesteed,
kwaliteit van bestuurlijke advisering niet altijd op peil, mede door fouten in dossiers en het niet
wat leidt tot kostentoenames. Daarnaast blijkt uit de sessie dat het contractbeheer niet op peil is
tijdig of volledig in beeld brengen van risico’s.
en het binnen de huidige aanpak niet kan worden versterkt. Daardoor is de sturing op afspraken met leveranciers, onder meer op het gebied van kosten en informatiebeveiliging, structureel
Daarnaast komt in de sessie met de medewerkers naar voren dat noodzakelijke ontwikkelingen,
onvoldoende.
zoals de implementatie van nieuwe wetten en het bijhouden van reguliere beleidstaken, structureel minimaal uitgevoerd worden. Daardoor zijn grote achterstanden ontstaan op vrijwel alle domeinen
Ten slotte stellen de medewerkers dat de focus op de dagelijkse vraag ervoor zorgt dat er te weinig
van de gemeentelijke taken. Zo zien de medewerkers dat de achterstanden binnen bedrijfsvoering
tijd overblijft voor gedegen inwonerparticipatie. Binnen de staande capaciteit is er volgens hen
verder oplopen, maar beschikt de organisatie niet over de capaciteit om dit structureel aan te
te weinig tijd, ruimte en competentie om richting te geven aan een nieuw participatiekader. Ook
pakken. De organisatie stelt dat op enkele grotere onderwerpen meerjarig extra capaciteit
de communicatietaken van de gemeentelijke organisatie blijven achter. Zo wordt onvoldoende
nodig is om de implementatie te kunnen uitvoeren. Het gaat met name om de Omgevingswet,
gebruik gemaakt van moderne communicatiemiddelen.
de HR-organisatie, de burgerzakentaken en bedrijfsvoeringsaspecten zoals contractbeheer en mandaatregistraties. Ook verplichte ontwikkelingen en controles krijgen hierdoor onvoldoende
Maatwerk versus rechtsgelijkheid
opvolging, waardoor risico’s richting audits en toezicht toenemen.
Een sterkte van de gemeente die de medewerkers zien, is dat de kleinschaligheid van de gemeente maatwerk in dienstverlening mogelijk maakt. Er kan snel geschakeld worden en processen kunnen
Doordat in de waan van de dag wordt gewerkt, ontbreken volgens de organisatie ook vaak
worden aangepast aan individuele situaties van inwoners. Tegelijkertijd zien ze hierin ook een risico.
richtinggevende kaders om effectief tot ontwikkeling te komen en blijven ‘casussen’ bepalend voor
Vanwege het ontbreken van duidelijk kaders of beleidsregels, ontstaat het gevaar dat diegene
de dagelijkse werkzaamheden. Onder meer de kaderstellende rol van de gemeenteraad is volgens
die het hardst roept het eerst geholpen wordt. Hierbij kan reactief handelen leiden tot ongelijke
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
18
Deel I: Vertrekpunt
behandeling. Als iets voor de ene inwoner wordt toegestaan, is het lastig om dat bij een
voldoende sturing te organiseren. De inhoudelijke eindverantwoordelijkheid is sterk belegd
vergelijkbare situatie te weigeren als beleid of heldere regels ontbreken. Hierdoor komen
bij de secretaris, terwijl daadwerkelijke lijnsturing op voortgang, kwaliteit en kosten volgens
rechtszekerheid en rechtsgelijkheid volgens de medewerkers onder druk te staan. De organisatie
medewerkers te weinig van de grond komt.
moet soms besluiten nemen zonder stevig normatief of beleidsmatig fundament. De medewerkers zien dat het ontbreken van duidelijke en realistische dienstverleningskaders soms tot irritatie leidt
De mismatch wordt ook andersom gezien. In zekere zin ziet de organisatie zichzelf als ambitieuzer
bij inwoners, bestuur en organisatie. Dit komt doordat de verwachtingen over de dienstverlening
dan het bestuur en in het bijzonder de gemeenteraad. De organisatie ziet het als haar opdracht om
niet stroken met de beschikbare capaciteit en mogelijkheden.
als een ‘gewone’ gemeente te functioneren, te voldoen aan wettelijke taken en moderne eisen. De organisatie geeft aan te ervaren dat er politiek bestuurlijk weinig zicht is op wat nodig is voor
Daarnaast blijkt uit de sessie met de medewerkers dat het gebrek aan beleid niet alleen leidt tot
een gemeentelijke organisatie. De organisatie denkt dat zij de druk van wettelijke verplichtingen,
inefficiëntie en onnodige juridische procedures, maar ook tot extra druk op de organisatie, omdat
regionale verwachtingen en interbestuurlijk toezicht anders ervaart dan de politiek, in het
veel tijd verloren gaat aan casuïstiek, maatwerkafwegingen en corrigerend optreden in individuele
bijzonder de raad. De beleving bij de medewerkers heerst dat er een politiek-wensdenken heerst
dossiers. Ook binnen toezicht en handhaving vergroot dit de kwetsbaarheid, omdat onduidelijkheid
dat ervan uitgaat dat voor Rozendaal andere normen en wetten gelden. In het gesprek wordt
over regels en prioriteiten het moeilijk maakt om consequent en uitlegbaar op te treden.
gesuggereerd dat in Rozendaal weliswaar de wens heerst om als zelfstandige gemeente te bestaan, maar niet de ambitie om als een volwaardige gemeente te functioneren. Als voorbeeld
Mismatch tussen ambities en capaciteit
wordt genoemd dat ontwikkelingen zoals de wettelijk verplichte Rekenkamer, of de invoering
In de sessie met de medewerkers wordt benoemd dat er een spanning wordt ervaren tussen
van het dualisme niet werkelijk worden opgepakt. Ook het belang van regionale samenwerking
bestuurlijke, politieke ambities en de ambtelijke realiteit. De begroting biedt in hoofdzaak
wordt onvoldoende gezien, aldus de medewerkers. In die zin ervaart de ambtelijke organisatie
onvoldoende ruimte voor de uitvoering van wettelijke en reguliere taken. Extra wensen, vaak
zichzelf als “ambitieuzer” dan de politiek. Daardoor leeft ook breed het gevoel van voortdurend
ad hoc opkomende ambities, moeten worden gerealiseerd met dezelfde beperkte formatie en
onderpresteren (niet waar kunnen maken wat gedaan zou moeten worden). Het lukt de organisatie
leiden direct tot meerkosten. Dit gaat volgens de medewerkers vrijwel altijd ten koste van regulier
onvoldoende om de structurele knelpunten in beeld te brengen. Door tijdgebrek lukt het
werk. Hierbij voelt de ambtelijke organisatie zich vaak niet serieus genomen in haar professionele
onvoldoende om de strategische capaciteit daar goed voor in te zetten.
inschatting van wat haalbaar is. De organisatie ervaart weinig tijd goed te kunnen plannen en prioriteiten te stellen. Daarbij speelt mee dat de organisatie ook intern beperkt in positie is om
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
19
Deel I: Vertrekpunt
Ook nemen risico’s toe op ongelijke behandeling, onbedoelde ongewenste precedentwerking en
Conclusie
extra druk op de organisatie door het gebrek aan duidelijke kaders.
De huidige situatie van de ambtelijke organisatie van Rozendaal wordt getypeerd als betrokken, kleinschalig en hardwerkend, met korte lijnen en veel inzet voor inwoners,
Rozendaal heeft als kleine gemeente relatief weinig eigen voorzieningen. Inwoners zijn voor een
maar zij staat tegelijk structureel onder hoge druk. Door een combinatie van beperkte
groot deel afhankelijk van omliggende gemeente. Uit de inwonersconsultatie blijkt dat inwoners
capaciteit, ad-hoc werken en het ontbreken van voldoende kaders, procedures en
de gemeentelijke taken en voorzieningen waarover de gemeente zelf beschikt, over het algemeen
ontwikkelruimte zijn de continuïteit, kwaliteit van uitvoering en beleidsmatige sturing kwetsbaar.
positief waarderen. Met name het openbaar groen wordt positief beoordeeld.
2.3 Dienstverlening en voorzieningen
OokConclusie nemen risico’s toe op ongelijke behandeling, onbedoelde ongewenste precedentwerking en
Uit de inwonersconsultatie die in het kader van dit onderzoek is uitgevoerd, blijkt dat inwoners
extra druk op de organisatie door het gebrek aan duidelijke kaders.
de algemene dienstverlening van de gemeente Rozendaal gemiddeld met een 7,7 beoordelen. De
De inwonersconsultatie laat zien dat inwoners de algemene dienstverlening en
meerderheid van de respondenten (87%) geeft aan het afgelopen jaar nog contact te hebben gehad
Rozendaal heeft alsinkleine gemeente relatief weinigbeoordelen. eigen voorzieningen. Inwoners zijndat voor voorzieningen de huidige situatie positief De organisatie stelt deeen
met de gemeente, waarbij dit contact vooral via de balie of een bezoek aan het gemeentehuis
groot deel afhankelijk van omliggende gemeente. Uit de inwonersconsultatie blijkt dat inwoners dienstverlening onder druk staat, doordat verwachtingen niet stroken met beschikbare
verliep. Dit laatste contactmoment met de gemeente wordt goed beoordeeld met gemiddeld het
de gemeentelijke taken en voorzieningen waarover gemeente zelf over het algemeen capaciteit en mogelijkheden. Maatwerk vraagtdesteeds vaker ombeschikt, afwegingen waarvoor
rapportcijfer 7,5.
positief waarderen. Met name het openbaar wordt positief duidelijke kaders ontbreken. Daardoorgroen nemen risico’s toe beoordeeld. op ongelijke behandeling, onbedoelde ongewenste precedentwerking en extra druk op de organisatie.
Uit de sessie met de medewerkers komt een genuanceerd beeld naar voren. Medewerkers geven aan dat de organisatie sterk dienstverlenend is ingesteld en dat zij, mede door de korte lijnen, inwoners vaak persoonlijk en naar tevredenheid kunnen helpen. Deze dienstverlening staat
2.4 Samenwerkingen
onder druk door de beperkte capaciteit en het brede takenpakket. Daardoor worden termijnen
De gemeente Rozendaal werkt op verschillende beleidsterreinen samen met omliggende
en servicenormen niet altijd gehaald en ervaren inwoners en bestuur volgens de organisatie de
gemeenten. In dit onderzoek focussen wij ons op de gemeenten Rheden, Arnhem en Renkum.
dienstverlening soms als bureaucratisch.
Gezien de beperkte schaal van de organisatie biedt samenwerking en het uitbesteden van taken
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
20
Deel I: Vertrekpunt
de mogelijkheid om uitvoering te geven aan wettelijk taken. Deze samenwerkingen verschillen in
Vanuit het ruimtelijk domein ondersteunt gemeente Rheden onder meer bij graf graven, het
intensiteit en karakter, variërend van incidentele en pragmatische afstemming tot structurele en
aanleveren van kaartmateriaal en basisinformatie voor basisregistraties, woningbouwtoezicht,
vergaande vormen van samenwerking. Om de huidige situatie rond deze samenwerkingen in kaart
en de afstemming rond Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving (VTH)-beleid.
te brengen, is beknopt uiteengezet hoe de samenwerking met deze (buur)gemeenten eruitziet en
Rondom veiligheid levert gemeente Rheden eveneens ondersteuning, bijvoorbeeld via BOA-
is gesproken met deze (buur)gemeenten en de organisatie over hun ervaringen daarmee. In deze
controles, ondersteuning bij incidenten en openbare orde-vraagstukken, piketafspraken,
paragraaf wordt ingegaan op de samenwerkingsrelaties.
en communicatiecapaciteit bij rampen en crises. In de bedrijfsvoering is de samenwerking beperkter dan voorheen, maar de gemeente Rheden speelt wel degelijk een rol in onder meer
2.4.1 Gemeente Rheden
controleafspraken, rapportages en verantwoordingsinformatie. Op deze terreinen is ook zichtbaar
De samenwerking tussen de gemeenten Rozendaal en Rheden is intensief, historisch gegroeid en
dat afspraken soms ontbreken, verouderd zijn of niet meer goed aansluiten op de huidige praktijk
op veel terreinen verweven. Die verwevenheid is mede ontstaan door langdurige werkrelaties, de
is een gedeeld beeld.
nabijheid tussen beide gemeenten en het feit dat een deel van de taakuitoefening in de loop der jaren organisch is gegroeid. Dat organische karakter maakt de samenwerking momenteel soms
In de sessie met de medewerkers van de gemeente Rozendaal werd aangegeven dat de
ook diffuus.
samenwerking met gemeente Rheden als noodzakelijk wordt gezien en ook als kwetsbaar wordt ervaren. Medewerkers geven aan dat Rozendaal in sterke mate afhankelijk is van gemeente
De samenwerking is het meest vergaand in het sociaal domein. Gemeente Rheden verricht daar
Rheden, terwijl de invloed op resultaten beperkt is. De medewerkers geven aan dat gemeente
voor Rozendaal al lange tijd taken in de uitvoering op terreinen als welzijn, zorg, jeugd, Wmo,
Rheden niet altijd levert wat nodig is. De organisatie ervaart dat zij door gebrek aan capaciteit
participatie, sport en cultuur. Sinds 2024 zijn daar beleidstaken aan toegevoegd. In de praktijk volgt
en positie onvoldoende in staat is om verbeteringen af te dwingen of werkzaamheden anders te
de gemeente Rozendaal binnen deze samenwerking, omwille van de efficiëntie, het beleid van de
organiseren.
gemeente Rheden. De huidige inrichting betekent dat de gemeenteraad van Rozendaal weinig sturingsinvloed heeft op het sociaal beleid, en dat meer invloed of afwijking veel extra afstemming, overhead en kosten met zich mee zou brengen.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
21
Deel I: Vertrekpunt
Vanuit de gemeente Rheden wordt tegenwoordig kritischer dan voorheen naar de huidige
kwetsbaarheden in de huidige positie. Voor de toekomst ziet gemeente Arnhem weinig ruimte
samenwerking gekeken, zij ziet dat deze vorm niet meer vanzelfsprekend is. Dit komt mede doordat
voor intensievere structurele samenwerking. Incidentele ondersteuning blijft mogelijk, maar een
gemeente Rheden ook kritisch naar haar eigen financiële continuïteit moet kijken en een financieel
vergaande samenwerking, volledige taakovername of ambtelijke fusie wordt niet als realistisch
gezonde gemeente wil waarborgen. Volgens gemeente Rheden staan de extra inspanningen
gezien vanwege kosten, uitvoerbaarheid en beleidsmatige consequenties. Daarmee kan de relatie
die voor Rozendaal worden geleverd niet langer in verhouding tot de financiële afspraken die
tussen gemeenten Rozendaal en gemeente Arnhem het best worden getypeerd als open en
daaronder liggen. Gemeente Rheden wil nadrukkelijk een goede buur blijven, maar wel vanuit een
welwillend, maar op dit moment vooral incidenteel, zonder duidelijke beweging richting (intensieve
hedendaagse en meer zakelijke wijze die voor beide partijen uitlegbaar en te verantwoorden is.
verregaande vorm van) structurele samenwerking.
Zo zijn er op sommige terreinen (zoals openbare orde en veiligheid, en het gebruik van algemene voorzieningen) geen specifieke afspraken gemaakt, maar Rozendaal profiteert daar wel van, geeft
2.4.3 Gemeente Renkum
gemeente Rheden aan. Gemeente Rheden wil graag een goede buur blijven, maar niet ten koste van
De samenwerking tussen gemeenten Rozendaal en Renkum is op dit moment beperkt van omvang en
alles en alleen op voorwaarde van hernieuwde realistische financiële afspraken.
vooral bestuurlijk en pragmatisch van aard. Beide gemeenten treffen elkaar in een aantal regionale samenwerkingsverbanden, maar van structurele of bilaterale samenwerking is nauwelijks sprake.
2.4.2 Gemeente Arnhem De samenwerking tussen gemeenten Rozendaal en Arnhem kan worden getypeerd als pragmatisch
De gemeente Renkum heeft eind 2025 bewust gekozen voor duurzame zelfstandigheid en werkt
en overwegend reactief. Hoewel het buurgemeenten zijn is gemeente Arnhem door verschillen in
momenteel aan een traject gericht op een toekomstbestendige eigen organisatie. Daardoor
schaal, opgaven en bestuurlijke belevingswereld geen vanzelfsprekende samenwerkingspartner
ligt de focus sterk intern en is er op dit moment weinig ruimte om nieuwe, meer structurele
voor Rozendaal. De samenwerking vindt vooral plaats op specifieke onderwerpen en is aanzienlijk
samenwerkingsvormen met andere gemeenten te verkennen. Gemeente Renkum geeft daarbij aan
minder structureel dan die met gemeente Rheden.
dat praktische en pragmatische samenwerking op concrete onderwerpen altijd bespreekbaar is, maar dat de kansen daarop vooralsnog klein worden geacht, mede vanwege de beperkte ambtelijke
Uit het interview met de gemeente Arnhem blijkt dat Arnhem in de basis positief is over de
omvang van Rozendaal en de huidige focus van gemeente Renkum op haar organisatieontwikkeling.
samenwerking met Rozendaal en zij ziet de gemeente als een gewaardeerde, vanzelfsprekende
Daarmee kan de relatie tussen gemeenten Rozendaal en Renkum het best worden getypeerd als
partner in de regio met een eigen karakter en kwaliteiten. Gemeente Arnhem plaatst
open en welwillend, maar op dit moment vooral incidenteel, zonder duidelijke beweging richting
kanttekeningen bij de beperkte bijdrage van Rozendaal aan bredere regionale opgaven en ziet
(intensieve verregaande vorm van) structurele samenwerking.
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
22
Deel I: Vertrekpunt
van de gemeente geeft inzicht in haar rol, invloed en afhankelijkheden, en vormt daarmee een
Conclusie
belangrijke factor in de afweging van toekomstige bestuursvormen. Gedurende het onderzoek De huidige situatie van de gemeente Rozendaal wordt gekenmerkt door een grote mate van
is aan samenwerkingspartners, belanghebbenden en medewerkers van de gemeente Rozendaal
afhankelijkheid van omliggende gemeenten, in het bijzonder van de gemeente Rheden, voor
gevraagd hoe zij naar de regionale positie en invloed van Rozendaal kijken.
de uitvoering van uiteenlopende taken. Die afhankelijkheid maakt Rozendaal kwetsbaar, omdat de gemeente voor essentiële onderdelen van haar taakuitvoering beperkt zelf
Diepte-interviews (buur)gemeenten
kan sturen op capaciteit, kwaliteit, kosten en continuïteit. De gemeente Rheden is de
Gemeente Rheden, gemeente Renkum en gemeente Arnhem schetsen een beeld waarin de
belangrijkste samenwerkingspartner, deze samenwerking is voor Rozendaal essentieel om
positie van gemeente Rozendaal in regionaal verband beperkt is. Alle drie de gemeenten geven
aan haar wettelijk verplichte taken te voldoen. De samenwerking met gemeenten Arnhem
aan dat Rozendaal in de regionale samenwerking niet wordt gezien als een invloedrijke partij. Dat
en Renkum is incidenteel van aard, naast bestaande regionale samenwerkingsverbanden.
hangt volgens hen vooral samen met de beperkte omvang van de gemeente en het ontbreken van
Gemeente Rheden kijkt kritischer dan voorheen naar de bestaande samenwerking met
voldoende ambtelijke capaciteit om een rol van betekenis te spelen in regionale opgaven.
Rozendaal. Dit komt mede doordat gemeente Rheden ook kritisch naar haar eigen financiële continuïteit moet kijken en een financieel gezonde gemeente wil waarborgen. Gemeente
Vanuit gemeente Rheden wordt aangegeven dat de gemeente regelmatig opgaven overneemt van
Rheden wil een goede buur blijven, maar vindt dat de extra inzet voor Rozendaal niet meer
Rozendaal, bijvoorbeeld bij de opvang van vluchtelingen. Dit komt vooral voort uit loyaliteit naar
in verhouding staat tot de huidige (financiële) afspraken. Daarom wil gemeente Rheden de
elkaar en pragmatisme. Het beeld is niet zozeer dat Rozendaal niet wil bijdragen, maar eerder dat
samenwerking duidelijker afbakenen en zakelijker en professioneler organiseren, tegen
de gemeente daartoe simpelweg niet altijd in staat is.
een reële kostprijs. Uit het beeld van gemeenten Rheden, Renkum en Arnhem komt naar voren dat Rozendaal minder betrokken is bij regionale opgaven en dat de bijdrage van de gemeente beperkter is, dan die van
2.5 Positie in de regio
de andere regionale gemeenten. Deze beperkte bijdrage wordt in de praktijk nauwelijks expliciet
Om de bestuurlijke toekomst van de gemeente goed te beoordelen, is ook haar positie in de
gemaakt. Volgens Rheden is bijvoorbeeld nog nooit expliciet uitgesproken dat Rozendaal te weinig
regio van belang. Gemeenten staan immers niet los van hun omgeving, maar maken deel uit
bijdraagt aan regionale opgaven. Eerder lijkt het in de regio te worden geaccepteerd en gedoogd
van regionale samenwerkingsverbanden en maatschappelijke netwerken. De regionale positie
dat Rozendaal bepaalde taken in regionaal verband niet oppakt. Ook gemeente Renkum geeft
<< terug naar inhoudsopgave
Eindrapport Toekomstbestendig Rozendaal 2026
23
Deel I: Vertrekpunt
aan dat de positie van Rozendaal beperkter is dan die van andere gemeenten en dat er vanuit
te blijven. Vanuit die waardering plaatst de Provincie ook kanttekeningen bij de sturingskracht en
de regio minder verwachtingen richting Rozendaal zijn. Dat betekent ook dat Rozendaal in de
de eigen invloed van de gemeente Rozendaal. De vraag is in hoeverre de gemeente, ondanks haar
praktijk minder wordt gevraagd voor regionale opgaven, maar ook minder wordt aangesproken
formele zelfstandigheid, in de praktijk nog over voldoende beleidsruimte beschikt om zelfstandig
op regionale verplichtingen. Gemeente Arnhem bevestigt dit beeld en voegt toe dat er spanning
keuzes te maken voor haar inwoners. Volgens de Provincie is Rozendaal voor een belangrijk deel
kan ontstaan als Rozendaal gebruikmaakt van regionale structuren, terwijl de verdeling van
aangewezen op samenwerking, met name met gemeente Rheden, waardoor beleid en uitvoering
verantwoordelijkheden en lasten niet altijd als gelijkwaardig wordt ervaren. Gemeente Arnhem
op veel terreinen aansluiten bij die van de grotere samenwerkingspartner.
verwijst daarbij onder meer naar discussies over de verdeelsleutel voor de brandweer, de opvang van statushouders, sociale huurwoningen en vraagstukken rond kwetsbare inwoners. Vooral in
De samenwerking met gemeente Rheden heeft er tot nu toe mede voor gezorgd dat Rozendaal
tijden van crisis worden deze verschillen volgens gemeente Arnhem zichtbaarder.
bepaalde wettelijke taken kan blijven uitvoeren. Deze constructie komt steeds meer onder druk te staan. De reële kosten stijgen en de ruimte voor eigen regie is beperkt. Capaciteit en budget gaan
De gesprekken laten ook zien dat Rozendaal bestuurlijk nog steeds een herkenbare plek heeft in de
voor een belangrijk deel naar de samenwerkingsafspraken, waardoor er minder ruimte overblijft
regionale samenwerking. Gemeente Rheden geeft aan dat bestuurders van Rozendaal in de regio
om zelf accenten te zetten en invloed uit te oefenen.
als volwaardige gesprekspartners worden gezien. Zij zijn zichtbaar, nemen deel aan overleggen en worden gewaardeerd. Op persoonlijk niveau is sprake van goed contact en wederzijds begrip,
De Provincie wijst erop dat de ambtelijke capaciteit van Rozendaal met ongeveer 13,5 fte beperkt
een beeld dat ook door gemeenten Renkum en Arnhem wordt herkend. Voor de gemeenteraad
is in verhouding tot de breedte van de gemeentelijke opgaven. Dat vraagt om scherpe prioritering