Agendabundel

31

Lokale ontwikkelingen Jeugdhulp: In 2021 is Rheden mede namens onze gemeente gestart met de opdracht ‘lokaal maatwerkdiensten jeugdhulp’ (uitvoering door acht jeugdhulporganisaties). Daarnaast zijn de ondersteuners Jeugd en Gezin (OJG, ook bekend als POH’ers (praktijkondersteuners huisartsen) gestart. Hiervoor zijn in eerste instantie middelen ingezet vanuit het regionale Transformatieplan Jeugd, voor het versterken van de lokale toegang. De Rozendaalse middelen zijn hierbij samengevoegd met die van Rheden en ingezet voor de financiering van een OJG (praktijkondersteuner), gerelateerd aan de huisartsen in Velp. De OJG biedt laagdrempelige hulp en vormt een voorliggende voorziening. Deze brengt kosten met zich mee maar levert een besparing op, met name op uitgaven Jeugd GGZ. Echter, wij zien in 2023 een grote toename van de uitgaven aan jeugdhulp. Bij de lokale maatwerkdiensten is de toename geringer dan in 2022, toen sprake was van een verdubbeling ten opzichte van 2021. Maar ook nu nog is er sprake van een forse toename. Bij de begroting 2024 – 2027 is al rekening gehouden met de structureel hogere kosten.

32

Wat heeft het gekost? Primitieve begroting 2023

Begroting na wijziging 2023

Werkelijk

Saldo

2023

2023

Baten 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.2 Wijkteams 6.3 Inkomensregelingen 6.4 Begeleide participatie 6.5 Arbeidsparticipatie 6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO) 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ 6.72 Maatwerkdienstverlening 186.81 Geëscaleerde zorg 18+ 6.82 Geëscaleerde zorg 18totaal baten

0 0 61.000 0 0 0 9.000 0 0 0 70.000

0 0 72.577 0 0 0 9.000 0 0 0 81.577

3.431.451 0 79.560 0 0 0 5.225 0 331.800 0 3.848.036

3.431.451 0 6.983 0 0 0 -3.775 0 331.800 0 3.766.459

Lasten 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.2 Wijkteams 6.3 Inkomensregelingen 6.4 Begeleide participatie 6.5 Arbeidsparticipatie 6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO) 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ 6.72 Maatwerkdienstverlening 186.81 Geëscaleerde zorg 18+ 6.82 Geëscaleerde zorg 18totaal lasten

54.423 0 121.900 68.177 1.085 220.998 155.579 285.940 0 0 908.102

54.423 0 121.900 68.177 1.085 350.298 141.579 285.940 0 0 1.023.402

3.450.708 0 156.877 69.580 2.368 364.887 170.046 474.968 331.800 0 5.021.234

-3.396.285 0 -34.977 -1.403 -1.283 -14.589 -28.467 -189.028 -331.800 0 -3.997.832

Saldo van baten en lasten

-838.102

-941.825

-1.173.198

-231.373

7.000 0 7.000

7.000 0 7.000

0 0 0

-7.000 0 -7.000

-831.102

-934.825

-1.173.198

-238.373

0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo onttrekkingen en toevoegingen Geraamd resultaat

Toelichting De lasten en baten op 6.1 samenkracht en burgerparticipatie vallen hoger uit doordat de lasten en baten van project OOR hier worden verantwoord. Daarnaast worden hier de kosten van project Een mens is geen nummer voor € 33.000 verantwoord. De energietoeslag heeft € 22.000 gekost. De kosten bij 6.3 inkomensregelingen vallen hoger uit door een hoger aantal bijstandsgerechtigden. De kosten bij 6.6 maatwerkvoorzieningen vallen hoger uit door de inhuurkosten die nodig waren als gevolg van het vertrek van een van de medewerkers. De kosten bij 6.72 maatwerkdienstverlening vallen hoger uit door stijgende kosten voor PGB’s en toenemende kosten bij jeugdzorg als gevolg van een stijging van het aantal cliënten met ruim 20%. De kosten en opbrengsten bij 6.81 geëscaleerde zorg betreffen de inkomsten m.b.t beschermd wonen.

33

Programma 7: Volksgezondheid en milieu Wat wilden we bereiken? Werken aan het brede begrip duurzaamheid. Wij gaan het hitteplan opstellen voor de toenemende hittestress. Het beheren en onderhouden van de begraafplaats om deze duurzaam in stand te houden met zijn unieke karakter. Een aantal monumentale grafkelders en graven begint in vervallen staat te verkeren. In 2023 willen wij inzichtelijk krijgen wat de financiële consequenties zijn voor de gemeente Uitvoering geven aan inentingsprogramma’s. Wij willen vanaf 2023 vanuit een nieuwe, binnen regioverband lokaal ingekleurde, gezondheidsvisie gaan werken. In 2023 willen we het aantal kilo’s restafval per huishouden doen afnemen. We willen in het beheer van ons gemeentelijk vastgoed (in het bijzonder het gemeentehuis) een bijdrage leveren aan vermindering CO2-uitstoot en energiebesparing. In het kader van de DPRA (Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie) willen we de wateroverlast in de omgeving van de Kapellenberglaan samen met de gemeente Rheden (componistenbuurt) verminderen.

Wat hebben we bereikt en daarvoor gedaan? Energietransitie Uitvoeringsagenda Rozendaal Energieneutraal 2050 Op 13 september (B&W) en op 27 september (gemeenteraad) is de uitvoeringsagenda Rozendaal energieneutraal 2050, inclusief bijbehorende budgetten vastgesteld. Met deze uitvoeringsagenda voor de planperiode 2023-2025 wordt ingezet op voortzetting van de ingezette werklijnen richting een Energieneutraal Rozendaal in 2050 en is de uitvoering daarvan voor de komende periode (begrotingstechnisch) geborgd. Start opstellen buurtuitvoeringsplannen warmte Vanuit de in 2021 vastgestelde Transitievisie warmte zijn we in 2022 gestart met het proces voor het opstellen van buurtuitvoeringsplannen voor de wijken Delhoevelaan, Leermolens Enk en Moestuin. Samen met bewoners brengen we in beeld hoe woningen aardgasvrij gemaakt kunnen worden. Dit proces wordt vervolgd in 2023. Regionale Energie Strategie Binnen de regionale samenwerking in de Groene Metropoolregio is een regionale Energie Strategie 1.0 opgesteld. Vooruitlopend op het opstellen van een milieueffectrapportage voor de RES 2.0 is een notitie ‘reikwijdte en detailniveau (NRD)’ opgesteld. Onze zienswijze op het NRD is op 13 december 2022 door de gemeenteraad vastgesteld.

Riolering In 2022 is door uw raad het geactualiseerde verbreed gemeentelijk Rioleringsplan 2023 t/m 2027 (vGRP) vastgesteld, dat als basis zal dienen voor een beleidsmatige aanpak water(berging). In overeenstemming met het verbreed gemeentelijk Rioleringsplan zijn in 2023 voorzieningen getroffen om meer hemelwater te bergen in Rozendaal. Dit betreft een aantal voorzieningen in de Petronella van Hoornstraat als onderdeel van het groot onderhoud wegen. Afvalstoffenbeheer In 2023 is een onderzoek ingesteld naar de doelmatigheid van onze huidige milieustraat en afvalverwerking en wordt een plan gemaakt voor het kunnen opvangen van de verschillende milieustromen eventueel met andere gemeenten. In december hebben we de raad op de hoogte gesteld van de plannen om de activiteiten van onze huidige milieustraat op te heffen en elders te gaan onderbrengen. Onderzoek naar een alternatieve locatie loopt.

34

Verminderen wateroverlast omgeving Kapellenberglaan In samenspraak met de gemeente Rheden is er in 2023 een onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden voor het verminderen van wateroverlast in de omgeving van de Kapellenberglaan en de componistenbuurt in Velp. Dit in het kader van de regeling DPRA (Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie). De start voorbereiding is gepland in 2025 en de uitvoering in 2026. Dit gezamenlijke project komt in aanmerking voor de impulsregeleng klimaatadaptatie. Begraafplaats In het najaar van 2023 hebben er snoei- en kapwerkzaamheden plaatsgevonden op de begraafplaats. Aan de hand van de tweejaarlijkse veiligheid controle is dit uitgevoerd om er voor te zorgen dat vallend hout geen schade kan toebrengen aan monumenten en bezoekers. Er is begonnen duidelijkheid te creëren ten aanzien van de verantwoordelijkheid en financiële gevolgen rondom de monumentale graven. Volksgezondheid In 2023 hebben we besloten geen nieuwe Nota Publieke gezondheid op te stellen. In plaats daarvan wordt publieke gezondheid geïntegreerd in ons Visiedocument Sociaal domein, uit te brengen in het voorjaar van 2024. Verder hebben we, samen met Rheden en begeleid door VVGM/GGD, een lokaal Hitteplan uitgebracht; een communicatieplan om de nadelige gevolgen van langdurige hitte te beperken.

Een Lokaal integraal Plan, het ‘Gezond en Actief Leven Akkoord’ vormde de basis voor het aanvragen van een nieuwe Specifieke Uitkering (SPUK): de ‘Specifieke uitkering versterking voor sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis 2023-2026’. In het kader van deze zogenoemde SPUK BREED is in 2023 € 70.001 ontvangen. Eveneens in 2023 zijn het bestaande Sport- en beweegakkoord Rheden Rozendaal en het Preventieakkoord geëvalueerd en samengevoegd tot één Sport- en Preventieakkoord Rheden Rozendaal. Een deel van de Brede SPUK is in 2023 ingezet voor: - combinatiefuncties Sport & Bewegen, Gezonde leefstijl, Cultuur & Digitaal burgerschap; - bovengenoemd Sport- en preventieakkoord en - versterking van de kennis- en adviesfunctie van de GGD.

Wat heeft het gekost? Primitieve begroting 2023

Begroting na wijziging 2023

Werkelijk

Saldo

2023

2023

Baten 7.1 Volksgezondheid 7.2 Riolering 7.3 Afval 7.4 Milieubeheer 7.5 Begraafplaatsen en crematoria totaal baten

10.000 158.655 232.457 0 103.304 504.416

10.000 158.655 232.457 0 103.304 504.416

34.523 160.095 282.860 100.595 81.450 659.523

24.523 1.440 50.403 100.595 -21.854 155.107

Lasten 7.1 Volksgezondheid 7.2 Riolering 7.3 Afval 7.4 Milieubeheer 7.5 Begraafplaatsen en crematoria totaal lasten

71.634 135.137 183.561 52.115 37.474 479.921

76.134 135.137 183.561 171.865 37.474 604.171

101.744 153.448 175.726 181.012 39.602 651.531

-25.610 -18.311 7.835 -9.147 -2.128 -47.360

Saldo van baten en lasten

24.495

-99.755

7.992

107.747

0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo onttrekkingen en toevoegingen

19.590 0 19.590

275.090 127.750 147.340

179.687 127.750 51.937

-95.403 0 -95.403

Geraamd resultaat

44.085

47.585

59.929

12.344

35

Toelichting De baten en lasten bij volksgezondheid vallen hoger uit doordat hier twee SPUK’s worden verantwoord. Preventie voor € 10.000 en de brede SPUK (onderdeel volksgezondheid) € 24.000. De lasten bij riolering zijn hoger door onderhoudskosten als gevolg van verzakkingen, wateroverlast (pomp Rosendaalselaan) en kosten aan de IBA’s in het buitengebied. De baten bij afval zijn een stuk hoger doordat wij kosten vanaf 2020 alsnog in rekening brengen aan de stichting Nedvang, welke vergoedingen verstrekt voor ingezameld PBD afval. De opbrengsten bij milieubeheer bettreffen de ontvangen CDOKE middelen (€ 89.000) voor de klimaattransitie en een subsidie van de Provincie Gelderland (€ 8.000). Hiermee worden de kosten grotendeels bekostigd waardoor er slechts beperkt een beroep wordt gedaan op de beschikbaar gestelde kredieten. De opbrengst van de leges op de begraafplaats zijn lager uitgevallen.

36

Programma 8: Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Wat wilden we bereiken? Uitvoering geven aan taken binnen de Volkshuisvesting en Ruimtelijke ordening. Zorg dragen voor een prettig woon- en leefklimaat. Voorbereiding op de Omgevingswet. Het eenduidig registreren van basisgegevens over gebouwen en adressen. Het behandelen van planschadeverzoeken.

Wat hebben we bereikt en daarvoor gedaan? Prettig woon- en leefklimaat/taken binnen Volkshuisvesting en Ruimtelijke ordening We willen als regio ‘groeien in balans’: groei in woningen, wegen, fietspaden en werkgelegenheid, in balans met groei van de kwaliteit van onze leefomgeving (natuur, landschap, cultuur, toerisme en recreatie). Om hier invulling aan te geven zijn als onderdeel van de Opgave Ontspannen regio de kansen voor het versterken van ‘het groen en blauw’ (simpel gezegd: de droge en natte natuur) in kaart gebracht in een zogenaamde groen-blauw raamwerk. Soms gaat het om kansen om natuur uit te breiden, soms om kansen door het slim combineren van natuur en landschap met bijvoorbeeld waterberging of duurzame energieopwekking. In november 2023 is in dat kader onder meer het regioarrangement vastgesteld als uitwerking van de verstedelijkingsstrategie, die de raad in het najaar van 2022 heeft vastgesteld. Met betrekking tot volkshuisvestelijk beleid heeft de gemeenteraad in februari 2023 ingestemd met de actualisatie van de Woondeal 2.0 en is in december 2023 de regionale huisvestingsverordening vastgesteld die ziet op de regionale toewijzing van sociale huurwoningen.

Voorbereidingen invoering Omgevingswet In 2023 hebben we, naast de uitvoering van de reguliere taken, samen met onder meer de verschillende ketenpartners zoals provincie en ODRA, de noodzakelijke voorbereidingen getroffen in het kader van de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024. Hiervoor zijn in december 2023 vier verordeningen aangepast en zijn de technische aanpassingen doorgevoerd voor de ontsluiting voor het digitale stelsel Omgevingswet (DSO). Daarnaast zijn de voorbereidingen voor het opstellen van de omgevingsvisie getroffen, onder meer door met adviseurs vanuit de flexpool Groene Metropoolregio een eerste onderzoek uit te voeren naar de (on)mogelijkheden om woningen toe te voegen binnen Rozendaal. Ook zijn er verschillende bijeenkomsten geweest met een werkgroep vanuit de gemeenteraad over de omgevingsvisie/woonvisie. Basisregistraties ruimtelijk domein In 2023 zijn de taken in het kader van de BAG, BGT en aanpalende zaken, zoals gegevensbeheer voor de WOZ belegd bij De Connectie. De uitvoering daarvan verloopt volgens afspraken. Planschade Naar aanleiding van de herziening van het bestemmingsplan die de bouw van IKC Dorpsschool Rozendaal planologisch mogelijk maakt zijn er 12 planschadeverzoeken ingediend. Deze verzoeken worden binnen de wettelijke kaders afgehandeld. Voor de afwikkeling heeft de raad krediet beschikbaar gesteld.

De termijn om verzoeken in te dienen is op 31 januari 2023 geëindigd, hierdoor is nu duidelijk hoeveel verzoeken er zijn ingediend. Op dit moment is nog niet duidelijk wat de definitieve hoogte van de planschade is en wanneer deze definitief wordt vastgesteld. Dit is afhankelijk van lopende (beroeps)procedures, dit is het geval bij 8 van de 12 verzoeken. Kosten voor de eventueel te vergoeden planschade en daarbij horende kosten voor onder meer juridische ondersteuning worden in lijn met staande kaders gedekt uit de algemene reserve.

37

Wat heeft het gekost? Primitieve begroting 2023

Begroting na wijziging 2023

Werkelijk

Saldo

2023

2023

Baten 8.1 Ruimtelijke Ordening 8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) 8.3 Wonen en bouwen totaal baten

0 0 51.510 51.510

0 0 26.510 26.510

50.000 300 24.488 74.788

50.000 300 -2.022 48.278

Lasten 8.1 Ruimtelijke Ordening 8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) 8.3 Wonen en bouwen totaal lasten

13.200 0 69.220 82.420

27.200 0 69.220 96.420

292.840 0 91.829 384.669

-265.640 0 -22.609 -288.249

Saldo van baten en lasten

-30.910

-69.910

-309.880

-239.970

4.000 0 4.000

18.000 0 18.000

227.268 0 227.268

209.268 0 209.268

-26.910

-51.910

-82.612

-30.702

0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo onttrekkingen en toevoegingen Geraamd resultaat

Toelichting De lasten bij ruimtelijke ordening zijn hoger dan begroot omdat de uitgekeerde planschades (€ 225.000) hier zijn verantwoord. Deze kosten worden volgens raadsbesluit onttrokken uit de reserve. Dit verklaart ook de hogere onttrekking bij de mutaties reserves. De lasten bij bouwen en wonen zijn hoger door de verantwoording van de SPUK isolatie woningen. Door de lagere realisatie bij de bouwleges (€ 23.000) zien we dit niet 1 op 1 terug bij de baten.

38

Bijlage wettelijke beleidsindicatoren Per programma worden de verplicht voorgeschreven beleidsindicatoren opgenomen. De informatie die het CBS hanteert is niet in alle gevallen actueel, accuraat (bijvoorbeeld naar peildatum), of adequaat (naar referentiegegevens). Waar mogelijk wordt de informatie in perspectief geplaatst. Programma 0 Bestuur en ondersteuning Begroting Rozendaal 2023

Indicator Formatie (fte per 1.000 inwoners) Bezetting (fte per 1.000 inwoners) Apparaatskosten (€ per inwoner) Externe inhuur (% van de totale loonsom) Externe inhuur (de totale kosten inhuur externen) Overhead (% van totale lasten)

7 7 1.089 13% 181.120 24%

Rekening Rozendaal 2023 7 7 1.115 16% 206.378 25%

Toelichting: Voor deze indicatoren zijn geen landelijke cijfers bekend. Een vergelijking met bijvoorbeeld gemeenten < 25.000 is dan ook niet op basis van deze informatie te maken. T.a.v. de post overhead wordt een nadere uitwerking gegeven in de paragraaf 5 Bedrijfsvoering. Programma 1 Veiligheid In onderstaande tabellen presenteren we de meest recente informatie zoals die door het CBS is aangeleverd via waarstaatjegemeente.nl. De landelijk beschikbare informatie onderschrijft het beeld van Rozendaal als zeer veilige gemeente. In 2019 was er een piek in het aantal verwijzingen naar Halt. We zien dit als een incidentele omstandigheid.

Op het vlak van misdrijven scoort Rozendaal bijzonder goed.

39

Programma 2 Verkeer en vervoer Er zijn geen voorgeschreven beleidsindicatoren die betrekking hebben op dit programma. Programma 3 Economie Hieronder staat de verhouding tussen banen en woningen. Dat varieert tussen 0 (alleen wonen) en 100 (alleen werken). Het betreft de zogeheten functiemenging. Bij een waarde van 50 zijn er evenveel woningen als banen. Het relatief hoge aantal vestigingen wordt beïnvloed door het hoge aantal zzp’ers dat Rozendaal rijk is.

Programma 4 Onderwijs De onderstaande gegevens laten zien in hoeverre er in Rozendaal sprake is van schoolverzuim. Absoluut verzuim heeft betrekking op de schoolplichtige en/of kwalificatieplichtigen in Rozendaal die niet staan ingeschreven bij een school (absoluut). Relatief verzuim betreft de vraag in hoeverre een schoolplichtige wel staat ingeschreven, maar gedurende een bepaalde periode lessen/praktijk verzuimt.

40

Onderstaande tabel geeft weer in hoeverre er sprake is van voortijdig schoolverlaten in Rozendaal, afgezet tegen het gemiddelde in Nederland

Programma 5 Openbaar groen, sport, cultuur en recreatie In Rozendaal wordt door een relatief hoog aantal inwoners gesport (volgens de definitie van het CBS). De landelijke trend is dat er steeds minder gesport wordt. In Rozendaal is het percentage niet-sporters min of meer gelijk gebleven.

Programma 6 Sociaal domein

De netto arbeidsparticipatie drukt uit welk percentage van de potentiële beroepsbevolking daadwerkelijk werkzaam is.

41

42

Programma 7 Volksgezondheid en milieu We zien een afname in het huishoudelijk afval onder het nationale niveau. kg).

Programma 8 Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing

43

Het CBS hanteert de volgende beschrijving van demografische druk: het aantal personen van 0 tot 20 jaar én 65 jaar of ouder, per honderd personen van 20 tot 65.

44

Paragrafen Inleiding Naast programma’s zijn er in de begroting ook financiële paragrafen opgenomen. Waar programma’s direct gericht zijn op de burger, geven de paragrafen een dwarsdoorsnede van de financiële aspecten van de begroting, bezien vanuit een bepaald perspectief. Doel van de paragrafen is dat onderwerpen die versnipperd in de begroting staan, worden gebundeld in een overzicht, waardoor de raad een goed inzicht krijgt. Gezien de raad in het stelsel van dualisme kaders stelt en controleert, is het van belang dat de raad inzicht heeft in en overzicht heeft over deze onderwerpen. De raad legt in de paragrafen de beleidslijnen vast met betrekking tot de beheersmatige aspecten. Daarnaast zijn de verplichte paragrafen bedoeld om de raad en het college de financiële positie van de gemeente beter te laten beheersen. De verplichte paragrafen zijn: lokale heffingen; weerstandsvermogen en risicobeheersing; onderhoud kapitaalgoederen; financiering; bedrijfsvoering; verbonden partijen (externe samenwerking); grondbeleid; openbaarheidsparagraaf Woo. Daaraan is een paragraaf Informatieveiligheid (en privacy) toegevoegd. Deze is wettelijk niet verplicht, maar de grote bewegingen op dit terrein, vervlochten met andere bedrijfsvoering aspecten én met alle inhoudelijke programma’s, maken dat we hier aandacht aan besteden.

Door het effect op de gemeente Rozendaal in 2023 hebben wij ervoor gekozen om voor de opvang van Vluchtelingen en ontheemden een aparte paragraaf in het leven te roepen.

45

Paragraaf 1 Lokale heffingen In de jaarrekening wordt ingegaan op de begrote en werkelijke opbrengsten ten aanzien van de lokale heffingen. Het beleid, en eventuele wijzigingen daarin, komen aan de orde in de begroting evenals relevante kengetallen en vergelijkingen. Uitgangspunten tarieven Uitgangspunten voor de lokale heffingen in de begroting 2023 waren als volgt: We corrigeren jaarlijks OZB-tarieven met het inflatiepercentage, voor 2023 was dat 8,5%. Het tarief voor afvalstoffenheffing is gebaseerd op 100% kostendekkendheid. Het tarief voor rioolheffing is gebaseerd op 100% kostendekkend (begrotingsbasis). Op de leges is eveneens het inflatiepercentage van 8,5% toegepast (met uitzondering van producten waarvoor wettelijk vastgestelde tarieven gelden). Begroot 2023 OZB Afvalstoffenheffing Rioolheffing Leges Totaal

Werkelijk 2023

Saldo 2023

498.518 232.457 158.655 163.474

498.022 282.860 160.095 118.577

-496 50.403 1.440 -44.897

1.053.104

1.059.555

6.451

OZB en Wet waardering onroerende zaken (WOZ) In 2023 zijn in het kader van de wet WOZ 742 objecten beschikt waarop in totaal 120 bezwaarschriften zijn ingediend. In 60 gevallen (objecten) is de WOZ-waarde verlaagd. Het percentage gegrond verklaarde bezwaarschriften ten opzichte van het totaal aantal WOZ-objecten komt daarmee uit op 8,0 %. Het hoge aantal bezwaren laat zich verklaren door de gestegen WOZ-waardes en de no-cure-no-pay bureaus die zeer actief zijn geweest. Dat er relatief veel bezwaren zijn gehonoreerd zegt mogelijk iets over de kwaliteit van de waardering. Hierover gaan we in gesprek. Afvalstoffenheffing Per saldo vallen de opbrengsten van afval € 50.400 hoger uit. Dit wordt veroorzaakt door de een na verrekening van opbrengsten van het PBD afval vanaf 2020. Rioolheffing Geen bijzonderheden ten aanzien van deze heffing. Leges Hieronder vallen de opbrengsten op basis van de legesverordening, zoals: Producten van burgerzaken; (Omgevings)vergunningen; Huwelijken; Grafrechten; Overige leges. Vooral de opbrengsten van de begraafplaats en de omgevingsvergunningen zijn in 2023 lager geweest dan geraamd. De opbrengsten van de overige leges voor liggen rond het begrote bedrag.

46

Kwijtschelding De kwijtschelding is vastgelegd in een gemeentelijke regeling kwijtschelding. Kwijtschelding kan worden aangevraagd door particuliere belastingplichtigen voor de volgende belastingen: Onroerende zaakbelasting; Afvalstoffenheffing; Rioolheffing. In 2023 hebben er in totaal 6 huishoudens kwijtschelding ontvangen. Kostendekkendheid van tarieven Onderstaande tabel toont de mate van kostendekkendheid die in 2023 is gerealiseerd. Begroot baten 2023 Bestemmingsbelastingen Afvalstoffenheffing Rioolheffing

Saldo 2023

Werkelijk lasten 2023

Dekkingspercentage 2023

232.457 158.655

282.860 160.095

50.403 1.440

222.658 172.928

127% 93%

subtotaal

391.112

442.955

51.843

395.586

112%

subtotaal

14.310 18.850 500 103.304 26.510 163.474

16.990 17.108 361 81.450 2.667 118.577

2.680 -1.742 -139 -21.854 -23.843 -44.897

43.292 29.884 7.351 120.330 49.350 250.206

39% 57% 5% 68% 5% 47%

554.586

561.532

6.946

645.792

87%

Retributies Rijbewijzen/reisdocumenten Huwelijken/Burg stand APV-vergunningen Begraafrechten Omgevingsvergunning

Totaal

Werkelijk baten 2023

Ten aanzien van afvalstoffenheffing en rioolrecht wordt de kostendekkendheid van de tarieven (100%) berekend op basis van de begroting. Afwijkingen op realisatie worden als onderdeel van het rekeningresultaat beschouwd en niet verrekend met een egalisatiereserve. Verder geldt dat door de kleine schaal van Rozendaal een groot aantal leges niet kostendekkend is te krijgen. Dit geldt met name voor de rijbewijzen/reisdocumenten en de APV-vergunningen. Daarnaast is er door die kleine schaal soms ook sprake van een uitschieter naar boven (> 100%). Bij afval komt dat door een na verrekening van de opbrengsten van het PDB afval vanaf 2020. Lokale lastendruk In onderstaande tabel is te zien hoe de lokale lastendruk zich heeft ontwikkeld, ook ten opzichte van de andere gemeenten. De gemeente op rang 1 heeft de laagste gemeentelijke woonlasten. De relatief slechte klassering voor de lasten van woningeigenaren heeft te maken met de hoge woningwaarde in Rozendaal. De cijfers zijn ontleend aan de atlas lokale lasten van Coelo (Centrum voor onderzoek van de economie van de lagere overheden). Jaar

Eigen woning Huurwoning eenpersoons- meerpersoons- Ranglijst eenpersoons- meerpersoons- Ranglijst huishouden huishouden Coelo huishouden huishouden Coelo 2020 982 1011 365 226 255 2021 1005 1036 350 244 275 2022 1052 1084 314 251 283 2023 1142 1177 329* 274 309 * hoogste woonlasten is nummer 352

47

45 37 37 49*

Paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding Het weerstandsvermogen geeft antwoord op de vraag in hoeverre een gemeente in staat is om niet afgedekte risico’s op te vangen met gereserveerde financiële middelen (weerstandscapaciteit). Voldoende weerstandsvermogen zorgt ervoor dat de uitvoering van taken en het voorzieningenniveau bij financiële tegenslagen gegarandeerd blijven. Voldoende weerstandsvermogen gaat over twee vragen: 1. Welke risico’s lopen we? 2. Wat is de beschikbare weerstandscapaciteit? Risico’s Een risico is de kans op het optreden van een gebeurtenis met een negatief gevolg voor de gemeente. Een gemeente loopt tal van risico’s die we in meer of mindere mate kunnen inschatten en beheersen. Gemeentelijke risico’s kunnen voortkomen uit de politiek, de aansprakelijkheid, de strategie, financiële samenwerking, het bedrijfsproces en het milieu. Daarnaast zijn zaken als verbonden partijen, open einde regelingen en grondexploitaties bekende onderwerpen waar de gemeente belangrijke risico’s loopt. Risicoprofiel Er zijn meer methoden om een gekwantificeerd risicoprofiel op te stellen, uiteenlopend van meer wetenschappelijke methoden tot meer praktische modellen. Voor alle methoden geldt dat ze geen 100% garantie bieden op volledigheid. Het gaat er immers om risico’s zo goed mogelijk te benoemen waar nog niet op één of andere manier in is voorzien.

De eigenschap van een risico is echter dat men niet weet wat, wanneer of hoe het zich aandient. Voor deze paragraaf kiezen we voor een pragmatische aanpak. Basis voor het risicoprofiel is een organisatie brede inventarisatie van risico’s die tweemaal per jaar plaatsvindt (begroting en rekening). Deze hebben we zo goed mogelijk gekwantificeerd en voorzien van een risicoscore (kans x impact), op basis van de volgende tabellen. Kans Gering (minder dan 1 x per 4 jaar) Gemiddeld (ongeveer 1 x per 4 jaar) Hoog (minimaal 1 x per jaar)

Score 1 3 5

Financieel gevolg Gering (< 0,1% omzet = < € 4.000 Beperkt (> 0,1% omzet < 0,5 % omzet = tussen € 4.000 en € 20.000) Groot (> 0,5 % omzet = > € 20.000)

Score 1 2 3

Omzet: lasten programma’s Rozendaal (begroting 2023: afgerond structureel € 5,2 miljoen) De risicoscore komt tot stand door de kans te vermenigvuldigen met de impact. Hoe hoger de score hoe groter het risico. De uitkomst zetten we af tegen de volgende tabel: Ranking Scores >= 10 5 < Scores < 10 Scores < 5

Gevolg Hoog risico. Als het een financieel risico betreft dient weerstandsvermogen aanwezig te zijn. Beperkt risico. Als het een structureel financieel risico betreft wordt deze voor 25% meegeteld voor het aanhouden van een weerstandsvermogen (spreiding over 4 jaar). Een incidenteel risico wordt voor 50% meegenomen. Gering risico. Voor zover het financiële gevolgen betreft worden die geacht binnen de reguliere bedrijfsvoering gedragen te kunnen worden.

48

De risicoscore houdt ook rekening met het feit dat niet alle risico’s zich tegelijkertijd zullen voordoen. Wanneer hiermee geen rekening wordt gehouden is de kans groot dat een behoorlijk deel van het vermogen (ofwel algemene reserve) onnodig geblokkeerd wordt. Structureel of incidenteel Van belang is onderscheid te maken tussen risico’s met structurele en incidentele effecten, in het profiel is dit onderscheid ook aangebracht. Risico’s met structurele effecten hangen meestal samen met de bedrijfsvoering zoals rente of hogere kosten vanwege een hoger aantal bijstandontvangers. Wanneer dit soort risico’s zich voordoen dienen ook structurele maatregelen genomen te worden door ze mee te nemen in het financieel meerjarig perspectief. Het kan zijn dat het perspectief hiervoor op korte termijn geen ruimte biedt en dat moet worden omgebogen binnen de begroting. Om die reden wordt het risico voor 100% meegenomen wanneer het hoog is en voor 25% wanneer het beperkt is om het eerste jaar eventueel te overbruggen met behulp van het weerstandsvermogen. Wanneer zich een incidenteel risico voordoet dient deze in principe ineens ten laste van de weerstandscapaciteit gebracht te worden, wanneer deze niet kan worden opgevangen in het rekeningresultaat. Uit het profiel valt op te maken dat op verschillende manieren rekening wordt gehouden met de verschillende risico’s.

Wanneer met alle risico’s voor 100% rekening gehouden zou worden zou een gemeente een onevenredig deel van haar reserves moeten blokkeren, het is immers niet reëel dat alle risico’s zich gelijktijdig voordoen. Weerstandscapaciteit Voor een oordeel over ons weerstandsvermogen is naast het risicoprofiel ook een inschatting van onze weerstandscapaciteit nodig, ook hierbij wordt in principe onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele middelen. Bronnen van weerstandscapaciteit zijn de algemene reserve, vrij aanwendbare bestemmingsreserves, de onbenutte belastingcapaciteit en de post onvoorziene uitgaven. Stille reserves kunnen hierbij ook een rol spelen. Het betreft eigendommen die lager zijn gewaardeerd (boekwaarde) dan de waarde in het economisch verkeer (bij gebouwen is uitgegaan van de WOZ-waarde met peildatum 1-1-2023). Omdat deze niet onmiddellijk in een feitelijk dekkingsmiddel kunnen worden omgezet, laten we deze bij de berekening van de weerstandscapaciteit buiten beschouwing. Het gebouw aan de Kerklaan en de Werf zijn immers nodig voor de ‘bedrijfsvoering’ en zijn zodoende niet eenvoudig te gelde te maken. We benoemen deze wel zoals voorheen. Omschrijving

Kerklaan 1 en 3 Werf

Totaal

Boekwaarde 31-12-2022

Economische waarde 0 0

1.133.000 147.000

Stille reserve

1.133.000 147.000

1.280.000

Structureel Dit wordt met name gevormd door de onbenutte belastingcapaciteit (en dan met name OZB aangezien er al voor 100% dekking is gekozen voor afval en riool) en het bedrag voor onvoorzien. De onbenutte belastingcapaciteit kan berekend worden door aansluiting te zoeken bij artikel 12 van de financiële verhoudingswet. Artikel 12 Bij een eventuele ‘artikel 12-aanvraag’ geldt ook een normtarief voor de OZB als één van de toelatingseisen. In dat geval dient een gemeente minimaal 20% meer OZB te heffen dan het landelijk gemiddelde (redelijk peil 2023: 0,1614%). Op basis van die norm bedraagt de onbenutte belastingcapaciteit voor de gemeente Rozendaal ongeveer € 435.000. Echter, de feitelijke hoogte van de onbenutte belastingcapaciteit (met uitzondering van een artikel 12-aanvraag) is vooral een politieke keuze. Op basis van het gewenste financiële beleid (OZB verhoging zoveel mogelijk 49

beperken tot inflatiestijging) is er feitelijk geen onbenutte belastingcapaciteit. Om die reden wordt voor de bepaling van de structurele weerstandscapaciteit alleen het bedrag voor onvoorzien meegenomen. Incidenteel De incidentele weerstandscapaciteit wordt bepaald door de som van alle reserves waaraan nog geen specifieke bestemming is gegeven en eventuele bestemmingsreserves zonder concrete verplichting die daardoor herbestemd kunnen worden. Voor de berekening van de weerstandscapaciteit beperken we ons tot de algemene reserve. De overige reserves hebben in principe allemaal een bestemming waarvan het niet wenselijk is om deze opnieuw te bestemmen. Het genoemde bedrag betreft de stand per ultimo 2023 (balansdatum). Structureel Onbenutte belastingcapaciteit Onvoorzien subtotaal structureel

0 10.000 10.000

Incidenteel Algemene reserve

3.783.218

Totale weerstandscapaciteit

3.793.218

Risicoprofiel De onderstaande tabel betreft de risico-indicatie zoals gehanteerd bij begroting 2024-2027 en jaarrekening 2023. Deze inventarisatie wordt vanaf 2022 twee keer per jaar herzien. Risico Onderwerp

Risico/oorzaak

Beheersmaatregel

K I

Bedrag

score

%

Bedrag

WWB

Meer aanvragen

Geen, conjunctuurgevoelig

3 2

15.000

6

25%

3.750

WMO

Meer aanvragen

3 2

40.000

6

25%

10.000

Jeugdzorg

Meer aanvragen

3 3

100.000

6

100%

100.000

Kinderopvang

Meer aanvragen SMI

Geen, wel optie om beleid aan te passen Geen, wel optie om beleid (gedeeltelijk) aan te passen Geen

3 2

5.000

6

25%

1.250

Leerlingenvervoer

Meer aanvragen

Geen

3 3

15.000

9

25%

3.750

Beschermd wonen

Meer aanvragen

Geen

3 3

70.000

9

25%

17.500

Open einde regelingen

Overige risico's met structureel effect Algemene uitkering

Samen trap af

Geen

3 3

100.000

9

25%

25.000

Renterisico (uitgaven)

Schommelingen op de geld- en kapitaalmarkt

Op dit moment geen lening en anders wordt dit risico afgedekt via de renterisiconorm

1 1

0

1

0%

0

Renterisico (inkomsten)

Daling van rentevergoeding over uitgezette eigen middelen

Door de gestegen rente lheeft rozendaal weer rente-inkomsten, zekerheid creeren door langere wegezetting van middelen. Onvoorzien en onverwacht onderhoud Actuele beheerplannen en periodiek aan gebouwen of wegen inspectie

2 3

150.000

6

25%

37.500

3 3

50.000

9

25%

12.500

3 3

50.000

9

25%

12.500

Door veranderend klimaat ontstaan er Anticiperen op wetgeving en 3 3 problemen met vegetatie, riool en ontwikkelingen en meenemen in de water begroting Het vroegtijdig overlijden van een (ex) Verzekeren danwel opvangen binnen 1 3 bestuurder kan financiele weerstandsvermogen consequenties hebben (verzekerbaar)

100.000

9

25%

25.000

50.000

3

0%

0

Wachtgeldverplichtingen bestuurders

Bij mutaties in het college kunnen wachtgeldverplichtingen ontstaan

100.000

6

25%

25.000

Juridische procedures

Bewaren en rechtszaken bij projecten Binnen projectplannen en en/of belsissingen besluitovrming aandacht voor hebben Het algemeen bestuur kan besluiten Feitelijk niet aanwezig nemen met financiele consequenties waaraan de gemeente vanwege de constructie gehouden is 50 Lastig vervulbare vacatures waardoor Aantrekkelijke werkgever blijven externe inhuur noodzakelijk is

3 2

15.000

6

25%

3.750

5 3

50.000

15

100%

50.000

3 3

50.000

9

25%

12.500

Kapitaalgoederen

Verduurzaming vastgoed/tractie Verplichtingen tot verduurzaming kunnen aanzienlijke kosten veroorzaken Klimaat/droogte

Kortleven pensioen wethouders

Gemeenschappelijke regelingen

Personeel

Anticiperen op regelgeving en ontwikkelingen meenemen in de begroting

Verzekeren danwel opvangen binnen 2 3 weerstandsvermogen

Kortleven pensioen wethouders

Het vroegtijdig overlijden van een (ex) Verzekeren danwel opvangen binnen 1 3 bestuurder kan financiele weerstandsvermogen consequenties hebben (verzekerbaar)

50.000

3

0%

0

Wachtgeldverplichtingen bestuurders

Bij mutaties in het college kunnen wachtgeldverplichtingen ontstaan

Verzekeren danwel opvangen binnen 2 3 weerstandsvermogen

100.000

6

25%

25.000

Juridische procedures

Bewaren en rechtszaken bij projecten en/of belsissingen Risico/oorzaak

Binnen projectplannen en besluitovrming aandacht voor Beheersmaatregel hebben Feitelijk niet aanwezig

15.000

6 Risico

25%

3.750

Onderwerp

Gemeenschappelijke Open einde regelingen regelingen WWB WMO Personeel Jeugdzorg

Veranderende wetgeving Kinderopvang Leerlingenvervoer Beschermd wonen

Het algemeen bestuur kan besluiten nemen met financiele consequenties waaraan de gemeente vanwege de Meer aanvragen Geen, conjunctuurgevoelig constructie gehouden is Meer aanvragen Geen, wel optie om beleid aan te Lastig vervulbare vacatures waardoor Aantrekkelijke werkgever blijven passen externe inhuur noodzakelijk is Meer aanvragen Geen, wel optie om beleid (gedeeltelijk) aan te passen Aanpassing in wetgeving leveren Anticiperen op ontwikkelingen Meer aanvragen SMI Geen kosten op die niet altijd voldoende Meer aanvragen Geen worden gecompenseerd Meer aanvragen Geen

3 2 K I

Kortleven pensioen wethouders

Planschade Wachtgeldverplichtingen bestuurders Juridische procedures Project OOR Gemeenschappelijke regelingen

Personeel

%

Bedrag

15

100%

50.000

3 2

15.000

6

25%

3.750

3 2 3 3

40.000 50.000

6 9

25% 25%

10.000 12.500

3 3

100.000

6

100%

100.000

3 3 3 2

50.000 5.000

9 6

25% 25%

12.500 1.250

3 3

15.000

9

25%

3.750

3 3

70.000 9 25% subtotaal structureel

17.500 352.500

Geen

3 3

100.000

9

25%

25.000

Op dit moment geen lening en Feitelijk niet aanwezig anders wordt dit risico afgedekt via de renterisiconorm

1 3 1 3

0 50.000

1 9

0% 50%

0 25.000

Door de gestegen rente lheeft rozendaal weer Voorziening voorrente-inkomsten, treffen dan wel zekerheid binnen creeren door langere consequenties aan de orde zijn waarbij er kosten opvangen wegezetting van middelen. optreden voor besluiten met weerstandsvermogen Kapitaalgoederen Onvoorzien en onverwacht onderhoud rechtspostionele consequenties. De Actuele beheerplannen en periodiek aan gebouwen of wegen inspectie gemeente is hiervoor eigen-risicodrager. Verduurzaming vastgoed/tractie Verplichtingen tot door verduurzaming Anticiperen op regelgeving Personeel Langdurige uitval ziekte Goede begeleiding zieke en kunnen aanzienlijke kosten ontwikkelingen meenemen in de werknemers veroorzaken begroting ICT Hacks, privacyissues, uitval systemen Beveiliging op orde, bewustwording Klimaat/droogte Schades

score

50.000

Overige risico's met structureel effect Algemene uitkering Samen trap af Risico's met incidenteel effect Renterisico (uitgaven) Schommelingen debijvoorbeeld geld- en Ramp c.q. groot incident Gemeente wordt op door kapitaalmarkt het ministerie niet volledig gecompenseerd voor de kosten die Renterisico (inkomsten) Daling van rentevergoeding over gemaakt zijn uitgezette Rechtspositionele Binnen elkeigen bedrijfmiddelen kunnen situaties

Bedrag

5 3

2 3

150.000

6

25%

37.500

3 3

75.000

9

50%

37.500

3 3

50.000

9

25%

12.500

3 3 3 3

50.000 80.000

9 9

25% 25%

12.500 20.000

3 3

100.000

9

25%

25.000

Door veranderend klimaat ontstaan er Anticiperen op wetgeving en 3 3 Schade door eigendommen van In principe geldten hiervoor de in de 2 3 problemen met vegetatie, riool ende ontwikkelingen meenemen gemeente (bijvoorbeeld door bomen) aansprakelijkheidsverzekering van water begroting gemeente, echteropvangen er is altijdbinnen een Het vroegtijdig overlijden van een (ex) de Verzekeren danwel 1 3 risico dat het niet past binnen de bestuurder kan financiele weerstandsvermogen voorwaarden, bijvoorbeeld het niet consequenties hebben (verzekerbaar) uitvoeren van inspecties

100.000 30.000

9 6

25% 50%

25.000 15.000

50.000

3

0%

0

Niet binnen de Bij mutaties in het college kunnen exploitatieovereenkomst af te dekken wachtgeldverplichtingen ontstaan planschaden Bewaren en rechtszaken bij projecten Geen volledige compensatie voor en/of belsissingen kosten (o.a. zorg)

Feitelijk niet danwel aanwezig Verzekeren opvangen binnen 2 2 3 3 weerstandsvermogen

25.000 100.000

6 6

50% 25%

12.500 25.000

Binnen projectplannen en Sturen op zorgvragers besluitovrming aandacht voor hebben Feitelijk niet aanwezig

3 2 2 3

15.000 150.000

6 6

25% 50%

3.750 75.000

5 3

50.000 15 100% subtotaal incidenteel

50.000 210.000

Totaal

562.500

25%

12.500

subtotaal structureel

352.500

Het algemeen bestuur kan besluiten nemen met financiele consequenties waaraan de gemeente vanwege de constructie gehouden is Lastig vervulbare vacatures waardoor Aantrekkelijke werkgever blijven externe inhuur noodzakelijk is

3 3

50.000

9

Weerstandsratio Deze confrontatie van risicoprofiel en weerstandscapaciteit is opgenomen in de volgende tabel. Het vervolgens Veranderende wetgeving Aanpassing in wetgeving leveren Anticiperen op ontwikkelingen 3 3 50.000 9 25% 12.500 gepresenteerde overzicht geeft aan hoe de ratio gewaardeerd kan worden. kosten op die niet altijd voldoende worden gecompenseerd

Weerstandsvermogen Structureel Incidenteel Totaal Structureel (A/B) Incidenteel (C/D) Totaal (E/F) Ratio > 2,0 1,5 - 2,0 1,0 - 1,5 0,8 - 1,0 0,6 - 0,8 < 0,6

Beschikbaar A C E

10.000 3.783.218 3.793.218

Benodigd B D F

326.250 210.000 536.250

0,03 18,02 7,07 Waardering uitstekend ruim voldoende voldoende matig onvoldoende ruim onvoldoende

51

Conclusie De weerstandsratio van 7,07 is meer dan uitstekend, waarbij de stille reserves niet in de berekening zijn meegenomen. De gemeente Rozendaal is hiermee uitstekend in staat om financiële tegenvallers op te vangen zonder dat het voorzieningenniveau in gevaar uitkomt. Bij materiële tegenvallers van structurele aard is er zodoende ook voldoende tijd om de maatregelen in kaart te brengen die nodig zijn om een structureel evenwicht tot stand te brengen. Daarnaast is voor financiële tegenvallers binnen het sociaal domein nog steeds een afzonderlijke bestemmingsreserve van ruim € 368.000 aanwezig waarmee in de berekening van de weerstandscapaciteit geen rekening is gehouden.

Staat van Reserves en Voorzieningen (inclusief toelichting op mutaties) Overzichtstabel Saldo 1-1-2023

Onttrekkingen

Toevoegingen

Saldo 31-12-2023

Claims

A. Algemene reserve Vrije algemene reserve

4.321.436

538.217

0

3.783.218

389.930

subtotaal A

4.321.436

538.217

0

3.783.218

389.930

B. Bestemmingsreserves Reserve monumenten Reserve sociaal domein Reserve gemeentelijke gebouwen Reserve digitalisering Reserve fietspaden Reserve wegen Reserve begraafplaats Reserve dekking kapitaallasten Reserve energietransitie

20.959 283.962 95.939 61.024 63.264 95.408 18.913 4.875.332 137.151

0 0 0 5.314 0 0 0 205.971 32.642

0 84.248 6.686 0 0 9.203 0 259.132 232.750

20.959 368.210 102.625 55.710 63.264 104.611 18.913 4.928.493 337.260

0 0 0 20.000 0 0 0 4.928.493 0

subtotaal B

5.651.953

243.927

592.019

6.000.045

4.948.493

976.000 332.129

0 7.733

91.000 2.220

1.067.000 326.616

0 0

subtotaal C

1.308.129

7.733

93.220

1.393.616

0

Totaal

11.281.517

789.877

685.239

11.176.879

5.338.422

C. Voorzieningen Voorziening riolering Voorziening pensioenen wethouders

A. Algemene reserve Vrije algemene reserve Doel Weerstandsvermogen en dekking van incidentele kosten c.q. projecten. Claim Niet alle besluiten die ten laste komen van de algemene reserve zijn op 31 december 2023 volledig uitgevoerd. Voor het restant daarvan rust er nog een claim op een aantal reserves. Het gaat om een totaalbedrag van € 389.930 dat beschikbaar is gesteld voor verschillende kredieten. De voornaamste kredieten zijn: Digitale agenda, masterplan Veluwezoom, omgevingswet, planschades en additionele wensen De Del Mutatie In 2023 is de uitvoering van diverse raadsbesluiten ten laste van de algemene reserve gebracht. Het gaat hierbij zowel om besluiten uit 2023 als eerdere jaren. 52

In 2023 sprake van de volgende onttrekkingen: Digitale agenda Masterplan Veluwezoom Masterplan (grote krediet) Pinkenberg (theater) Het Rond Naar reserve energietransitie Planschades Omgevingswet

51.380 (Pr. 0) 25.000 (Pr. 2) 4.723 (Pr. 4) 75.000 (Pr. 5) 26.431 (Pr. 5) 127.750 (Pr. 7) 227.225 (Pr. 8) 43 (Pr. 8)

Totaal

538.217

B. Bestemmingsreserves 1. Reserve monumenten Doel Bekostiging van verleende subsidies aan inwoners ten behoeve van monumentenzorg. Claim N.v.t. Mutatie Geen 2. Reserve sociaal domein Doel Opvang van eventuele tegenvallers in het sociaal domein en/of egalisatie van de kosten voor de WWB. Claim N.v.t. Mutatie Een deel (€ 84.248) van het jaarrekening resultaat 2022 is toegevoegd aan deze reserve. 3. Reserve gemeentelijke gebouwen Doel Opvang van kosten van vervanging van inventaris, (ICT)apparatuur. Daarnaast worden voortaan de kosten van het schilderwerk en overig groot onderhoud voor het gemeentehuis aan deze reserve onttrokken. Claim N.v.t. Mutatie De toevoeging komt voort uit de notitie reserves en voorzieningen (nota R&V) en betreft de jaarlijkse storting ten behoeve van het schilderwerk. 4. Reserve digitalisering Doel Opvang van kosten/investeringen op het gebied van digitalisering (basisregistraties, digitale ontsluiting van gegevens, koppelingen met landelijke registraties e.d., geen hardware) Claim De eerdere claim met betrekking tot een investering voor de uitvoering van de digitale agenda (DA) Mutatie De kosten voor de DA zijn onttrokken (€ 5.314) 5. Reserve fietspaden Doel Deze reserve dient ter opvang van kosten groot onderhoud fietspaden. Claim Geen Mutatie Geen 6. Reserve wegen Doel Deze reserve dient ter opvang van kosten groot onderhoud wegen. Claim N.v.t.

Mutatie De toevoeging betreft de jaarlijkse dotatie ten behoeve van het wegenonderhoud van geasfalteerde wegen.

53

7. Reserve begraafplaats Doel Opvang van kosten voor het op peil houden van de begraafplaats en het onderhoud van de paden. Claim N.v.t. Mutatie N.v.t. 8. Reserve dekking kapitaallasten Doel Bij de invoering van het BBV is de systematiek van dekking van afschrijvingen gewijzigd. Voorheen werden sommige investeringen direct uit een reserve/voorziening gedekt. Volgens de voorschriften moet eerst worden geactiveerd. Vervolgens worden de afschrijvingslasten van een investering (die t.l.v. een reserve is gebracht) uit de reserve geboekt. Deze reserve is in feite de som van de toekomstige afschrijvingen. Claim In feite zijn alle middelen in deze reserve een claim voor de toekomstige afschrijvingslasten. Mutatie In 2023 uit het jaarrekeningsaldo 2022 ruim € 259.000 toegevoegd aan deze reserve ten behoeve van de toekomstige afschrijvingslasten van de school. De onttrekkingen betreffen de afschrijvingen van investeringen die eerder zijn gedaan. De grootste daarvan betreft de nieuwe Dorpsschool. De totale onttrekking voor de egalisatie van die kapitaallasten bedraagt € 190.000. 9. Reserve energietransitie Doel De reserve kan worden ingezet voor een breed aantal maatregelen met als doel Rozendaal op lange termijn klimaatneutraal. Wanneer de plannen (en hoogte van de investeringen) meer concreet zijn vindt een dotatie vanuit de algemene reserve plaats.

Die storting kan worden aangevuld met aanvullende middelen die het rijk beschikbaar stelt om bij te dragen vanuit het Interbestuurlijk Programma. Claim Geen. Mutatie In 2023 is vanuit het jaarrekeningsaldo 2022 een bedrag van € 105.000 toegevoegd. Daarnaast is er € 127.750 vanuit de algemene reserve overgeheveld. Voor inhuur is een bedrag van € 25.735 onttrokken en voor de werklijnen 2023 een bedrag van € 4.907. De afronding van de klimaatsubsidies vergde nog een bedrag van € 2.000. Deze bedragen vallen lager uit doordat er gebruik gemaakt kon worden van de CDOKE-middelen. C. Voorzieningen Voorziening riolering Deze voorziening dient ter dekking van kosten groot onderhoud en vervanging. Op basis van het verbrede gemeentelijk rioleringsplan. Jaarlijks wordt er gestort volgens het vGRP. Betreft de jaarlijkse dotatie aan de voorziening voor de toekomstige rioolinvesteringen op basis van het rioleringsplan (hiermee is in het tarief rekening gehouden). Voorziening pensioen wethouders De toekomstige pensioenverplichtingen en wachtgeldverplichtingen worden ten laste van deze voorziening gebracht. Naast storting van ingehouden pensioenpremies, heeft de jaarlijkse berekening uitgewezen dat er een bedrag van € 7.700 moest worden vrijvallen om de voorziening op het juiste peil te brengen. De aanpassing van de rekenrente verklaart de onttrekking.

Overige financiële kengetallen Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) verplicht gemeenten een basisset van vijf financiële kengetallen op te nemen. Doel is in 1 oogopslag de gemeenteraad meer inzicht te bieden in de financiële positie van de gemeente.

54

Financiële kengetallen

Rekening Begroting 2023 2023 Netto schuldquote -55% -100% Netto schuldquote voor alle verstrekte leningen -55% -100% Solvabiliteitsratio 67% 77% Kengetal grondexploitatie 0% 0% Structurele exploitatieruimte 39% 0% Belastingcapaciteit 120% 127% * ter vergelijking gemiddelde van Gelderland toegevoegd, betreffen begrotingscijfers 2022

Rekening Gelderland* 2022 -107% 67% -107% 59% 79% 29% 0% 6% 10% 1% 120% 103%

De percentages nemen flink af. Dit betreft een tijdelijk effect doordat de begroting door OOR fors hoger is dan gebruikelijk. Betekenis van de kengetallen Net als bij het weerstandsvermogen gelden ook voor deze kengetallen geen harde normen. Wel zijn er algemene bandbreedtes waarmee een indruk kan worden verkregen over de waarde van het kengetal, de Provincie Gelderland heeft bijvoorbeeld de volgende categorieen aangeduid:

Netto schuldquote Netto schuldquote voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio Kengetal grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit

Categorie A Voldoende < 90% < 90% >50% <20% Begr en Mrj >0% <95%

Categorie B Matig 90%-130% 90%-130% 20%-50% 20%-35% Begr of Mrj >0% 95%-105%

Categorie C Onvoldoende >130% >130% <20% >35% Begr en Mrj <0% >105%

Netto schuldquote inclusief alle verstrekte leningen Beide zijn voor Rozendaal gelijk omdat er geen door-verstrekte geldleningen aan bijvoorbeeld woningcorporaties zijn. De netto schuldquote geeft het niveau aan van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft daarmee een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Normaal ligt de netto schuldquote van een gemeente tussen 0% en 90% (groen), oranje is hoog en rood betekent gevarenzone, het gemeentebestuur moet er dan werk van maken om de schuld te verlagen. In Rozendaal is de schuldquote onverminderd uitstekend. Solvabiliteitsratio Het solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin Rozendaal in staat is op de lange termijn aan haar financiële verplichtingen te voldoen, ook deze is onverminderd hoog. Kengetal grondexploitatie De grondexploitatie kan een grote invloed op de financiële positie van een gemeente hebben (zowel positief als negatief). Dit kengetal geeft een indicatie van het relatieve belang van de grondexploitatie voor Rozendaal. Door de afsluiting van de grondexploitatie De Del is deze niet meer van toepassing. Structurele exploitatieruimte Aan de hand van dit kengetal kan het structurele en reële evenwicht van de begroting beoordeeld worden.

Een percentage van 0% betekent een sluitende begroting, een positief percentage wil zeggen dat er begrotingsruimte is. In dit geval biedt het financieel meerjarig perspectief bij de begroting dan ook een betere indicatie. Belastingcapaciteit De ruimte die een gemeente heeft om haar belastingen te verhogen kan worden gerelateerd aan de totale woonlasten. De woonlasten worden bepaald aan de hand van de OZB, de rioolheffing en de afvalstoffenheffing voor een woning met een gemiddelde WOZ-waarde in Rozendaal. De gemiddelde WOZ waarde in Nederland bedroeg in 2022 € 369.000 en in Rozendaal € 753.000. Dat is dan ook de voornaamste reden voor het hoge percentage. Dit zegt dus niets over de uiteindelijke belastingcapaciteit. Zoals elders in deze paragraaf aangegeven is dat een politieke keuze (gerelateerd aan de ‘Artikel 12-norm’ bedraagt die capaciteit ongeveer € 435.000). 55

Berekening van de kengetallen Kengetal

Rekening 2023

Begroting 2023

Rekening 2022

A B C D E F G H

1A Netto Schuldquote (incl. verstrekte leningen) Vaste schulden (cf art 46 BBV) Netto vlottende schuld (cf art 48 BBV) Overlopende passiva (cf art.49 BBV) Financiële activa (cf. art 36 lid d, e en f) Uitzettingen < 1 jaar Liquide middelen (cf.art 40 BBV) Overlopende activa (cf art. 40a BBV) Totale baten (cf. art. 17 lid c BBV excl mut.reserves) Netto schuldquote (A+B+C-D-E-F-G)/H x 100%

0 567.451 2.793.494 1.854.817 6.346.816 2.166 319.434 9.338.875 -55%

0 1.000.000 75.000 1.606.008 4.168.174 25.000 50.000 4.774.580 -100%

0 1.005.976 389.078 1.943.101 5.086.286 41.813 205.269 5.480.135 -107%

A B

2. Solvabiliteitsratio Eigen vermogen (cf art 42 BBV) Balanstotaal Solvabiliteit (A/B) x 100%

9.657.920 14.412.481 67%

8.715.679 11.266.472 77%

10.421.769 13.124.952 79%

A B C

A B C D E

A B C D E F

Kengetal grondexploitatie Niet in exploitatie genomen bouwgronden (cf art 38 lid a punt 1 BBV) Bouwgronden in exploitatie Totale baten cf art 17 lid c BBV (excl mut.reserves) Grondexploitatie (A+B)/C x 100%

0

0

0

0 9.338.875 0%

0 4.774.580 0%

0 5.480.135 0%

Structurele exploitatieruimte Structurele lasten Structurele baten Totale structurele toevoegingen aan reserves Totale structurele onttrekkingen aan reserves Totaal baten Structurele exploitatieruimte (((B-A)+(D-C))/E x 100%

6.296.707 9.759.075 143.639 333.764 9.338.875 39,1%

4.849.959 4.731.550 15.889 141.831 4.774.580 0,2%

5.322.687 5.699.044 9.907 190.326 5.480.135 10,2%

648 220 309 0

549 220 309 0

581 220 283 0

1177 904

1078 904

1084 904

130%

119%

120% De

Belastingcapaciteit, woonlast meerpersoonshuishouden OZB lasten voor een gezin bij gemiddelde WOZ-waarde Rioolheffing voor een gezin Afvalstoffenheffing voor een gezin Eventuele heffingskorting Totaal woonlasten voor een gezin bij gemiddelde WOZ-waarde (A+B+C-D) Woonlasten landelijk gemiddelde voor gezin in 2022* Woonlasten t.o.v. landelijk gemiddelde jaar ervoor (E/F) x 100%

berekende woonlast (F) wordt gepresenteerd vanuit het perspectief van de belastingbetaler, het betreft immers ook de feitelijke aanslag. Binnen de algemene uitkering wordt er echter (via een korting gebaseerd op de WOZwaarde) vanuit gegaan dat een gemeente met een gemiddelde hoge WOZ-waarde in staat is meer eigen inkomsten te genereren via de OZB (hier bestaat een relatie met de onbenutte belastingcapaciteit). Om die reden komt het percentage hoog uit, wanneer het OZB-% vergeleken zou worden met het OZB-% van andere gemeenten ligt dat onder het landelijk gemiddelde.

56

Paragraaf 3 Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding De gemeente Rozendaal beslaat een oppervlakte van 2.795 hectare. Hier wonen, werken en recreëren mensen waarvoor een aantal zogenaamde kapitaalgoederen nodig zijn. In deze paragraaf geven we inzicht in de onderhoudstoestand en de kosten van onze belangrijkste groepen kapitaalgoederen (wegen, riolering/water, openbare verlichting, groen en gebouwen). Onderhoud van kapitaalgoederen beslaat een substantieel deel van de begroting. Een goed overzicht is daarom van belang voor een juist inzicht in de financiële consequenties ervan. De lasten hiervan komen in verschillende programma’s tot uitdrukking. Beleid voor beheer kapitaalgoederen Voor het onderhoud hanteerden we in 2023 de volgende plannen: Nota Onderhoudsplan wegen (2022 -2029) Onderhoudsplan riolering (2023 - 2027) Groenvisie

Jaar van vaststelling/beoordeling 2022 2022 2022

Wegbeheer Als uitvloeisel van het coalitieakkoord is in 2018 besloten om op het moment van onderhoud voor de binnenwegen het asfalt te vervangen door klinkers. Dat betekent dat die kosten voortaan geactiveerd worden en als kapitaallast in de meerjarenbegroting worden opgenomen. Voordat tot daadwerkelijke uitvoering van het wegbeheer wordt overgegaan wordt ook het riool geïnspecteerd om te beoordelen of er ‘werk met werk’ gemaakt kan worden en voorkomen we dat niet veel later diezelfde weg weer open moet voor periodiek onderhoud aan het riool. In 2023 is er groot onderhoud aan de Petronella van Hoornstraat uitgevoerd. Financieel Exploitatie (zie ook programma 2) Primitieve begroting 2023 Programma 2 2.1 Verkeer en vervoer

Begroting na wijziging 2023

173.327

Werkelijk

Saldo

2023

2023

173.327

225.026

-51.699

Voor een toelichting op de verschillen verwijzen wij u naar programma 2. Investeringen (zie ook overzicht investeringen en kredieten) Jaar

Krediet*

Uitgegeven Uitgegeven

Totaal

t/m 2022

uitgegeven beschikbaar uitgaven

in 2023

(3 + 4) Masterplan Veluwezoom

2021

30.000

5.000

25.000

30.000

Werkelijk

Verwachte

Nog

Dekking

beschikbaar

(2 - 5)

(6 - 7) 0

0

0 reserves

Riolering In 2022 is het laatste verbreed rioleringsplan (vGRP) 2023 - 2027 vastgesteld. Dit plan is de uitvoering van de wettelijke verplichting dat de gemeente een rioleringsplan moet hebben. In dit plan zijn de normen bepaald voor de kwaliteit van het onderhoud en milieu en wordt aangegeven welke investeringen jaarlijks nodig zijn om aan de gestelde voorwaarden uit het plan te voldoen. De hieruit voortvloeiende lasten zijn in de begroting verwerkt. Als blijkt dat investeringen niet direct noodzakelijk zijn, dan zullen deze investeringen worden uitgesteld. Verder hebben metingen uitgewezen dat wij voldoen aan de basisinspanning (afkoppelen) zoals deze is opgelegd door de Provincie. Dit is vastgelegd in het BRP (Basis rioleringsplan) en getoetst door het waterschap Rijn&IJssel. Door de invoering van de Wet gemeentelijke watertaken zijn gemeenten vanaf 2008 verantwoordelijk voor de ruimtelijke inpassing van maatregelen die de waterbeheerder betreft. Daarnaast kent de wet drie zorgplichten toe aan gemeenten: afvalwater, hemelwater en grondwater. In het vGRP is met deze zorgplichten rekening

57

gehouden. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet zal de verplichting voor het opstellen van een GRP vervallen. De zorgplichten worden wel overgenomen in de Omgevingswet. Naast het opstellen en periodiek herzien van het vGRP (vooral ook bedoeld om tijdig de kosten voor riolering in beeld te hebben) wordt er jaarlijks zo’n 1500 meter riolering geïnspecteerd. Daaruit volgen aanbevelingen voor onderhoud dan wel herstel/vervanging zodat die activiteiten op het juiste moment worden uitgevoerd en er ook geen onnodige kosten worden gemaakt. In 2023 is een drukrioolpomp aangelegd op de Rosendaalselaan. En een IBA vervangen op Terlet. Financieel Primitieve begroting 2023 Programma 7 7.2 Riolering

135.137

Begroting na wijziging 2023 135.137

Werkelijk

Saldo

2023

2023

153.448

-18.311

Een toelichting hierop is te vinden bij programma 7. Gemeentegebouwen Om het benodigde onderhoud uit te kunnen voeren is jaarlijks per gebouw een budget in de begroting opgenomen. Om deze budgetten te kunnen bepalen is een onderhoudsplanning gemaakt waarbij gebruik is gemaakt van ervaringscijfers. De budgetten in de begroting waren toereikend voor de huisvestingskosten. Onderdeel

Budget 2023

Huisvesting (energie, water, aankoop niet duurzame goederen en diensten, specifieke verbruiksgoederen, huren, verzekeringen, afschrijving), per saldo

Werkelijk 2023

46.345

40.908

Saldo 2023

5.437

Groenvisie In juli 2023 heeft de raad de aanscherping van de Groenvisie 2022-20226 aangenomen. De aanscherping geeft een duidelijker beeld op welke locaties de biodiversiteit versterkt wordt en biedt zicht op hoe wij de positie van fauna willen verstevigen in Rozendaal. Primitieve begroting 2023 Programma 5 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie

121.073

Begroting na wijziging 2023 149.803

Werkelijk

Saldo

2023

2023

146.821

2.982

Zie ook programma 5 voor een nadere toelichting. Fietspaden In 2023 zijn er naast het reguliere onderhoud geen bijzonderheden te melden. Water We hebben slechts 1 beek binnen de gemeente waarmee geen bijzonder onderhoud voor de gemeente Rozendaal is gemoeid.

58

Paragraaf 4 Financiering De paragraaf Financiering geeft jaarlijks inzicht in de ontwikkelingen rond de meer-jaren-financiering, het te voeren beleid op dit gebied en in de risico’s die de gemeente daarbij loopt. Zoals wettelijk voorgeschreven hanteren we hiervoor een Treasurystatuut dat door de raad is vastgesteld. In het Treasurystatuut staat aan welke partijen en onder welke condities de gemeente geld mag uitlenen en bij welke partijen en onder welke condities beleggingen en financieringen kunnen plaatsvinden. De uitgangspunten zijn gebaseerd op een risicomijdend treasurybeleid. De gemeente verricht geen ‘near banking’- of ‘banking’-activiteiten omdat dit niet tot de kernactiviteiten van de gemeente behoort. Risicobeheer In deze paragraaf wordt, via onderstaande tabel, inzicht gegeven in de risico’s met betrekking tot de vlottende schuld (kasgeldlimiet) en de risico’s op de vaste schuld (renterisiconorm). Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet is bedoeld om het renterisico op opgenomen kortlopende geldleningen tot een acceptabel maximum te beperken. Kortlopende leningen zijn immers ‘goedkoper’ dan langlopende leningen. Een risico hierbij is echter dat het lagere rentepercentage ook voor een korte periode van toepassing is.

Om te voorkomen dat gemeenten met omvangrijke kortlopende leningen bij forse rentestijgingen in de problemen komen is er een landelijke kasgeldlimiet vastgesteld. Kasgeldlimiet Grondslag: omvang begroting per 01-01-2023 Omvang begroting per 1 januari 2023 (afgerond) 1. Toegestane kasgeldlimiet (8,5% begroting) 2. Omvang vlottende korte schuld (rekening-courant Gemeente) 3. Vlottende middelen (kortlopende vorderingen) 4. Totaal kasgeld (2) – (3) 5. Toegestane kasgeldlimiet (1) 6. Overschrijding (+) / ruimte (-) onder kasgeldlimiet (4-5)

Rekening 2023 4.948.463 420.619 3.311.175 6.633.214 -3.322.039 420.619 -3.742.658

Het negatieve bedrag bij de overschrijding van de kasgeldlimiet betekent dat we ruim voldoen aan de norm. Renterisiconorm Eventuele renterisico’s op de langere termijn worden beheerst door de toepassing van de zogenaamde renterisiconorm. In de kern komt deze erop neer dat niet op eenzelfde moment een omvangrijke herfinanciering van langlopende leningen plaatsvindt tegen op dat moment bijvoorbeeld fors hogere rentepercentages. Met het toepassen van een renterisiconorm worden de renterisico’s gespreid. De gemeente Rozendaal kent momenteel (en dat is ook niet voorzien) geen langlopende leningen, daarom is berekening van de norm niet aan de orde. Uitgezette middelen De gemeente Rozendaal heeft een goede liquiditeitspositie. In 2023 is gemiddeld een bedrag van € 5 miljoen aangehouden bij de schatkist. Door de gestegen rente is hier een behoorlijk rendement op behaald. Garanties op leningen aan derden In november 2022 is een garantstelling afgegeven ten behoeve van de nieuwbouw van het dierenasiel .Het gaat daarbij om een bedrag van € 35.200. Dit is een aflopend bedrag naar € 971,- in 2053 waarna de lening volledig is afgelost door het dierentehuis. Wet Houdbare overheidsfinanciën (Wet HOF) De decentrale overheden hebben door deze wet nog eens nadrukkelijk dezelfde verantwoordelijkheid als de centrale overheid opgelegd gekregen voor een gedegen begrotingsbeleid.