[24bb003773] Bijlage behorende bij 24bb003772 over Concept-Projectambitiedocument en de Nota van uitgangspunten Lemairepark
Tekst van het document
het betreffende gebouw te worden ontworpen. Hierbij moet een
gemeente zal de eisen voor het park vervullen. De wadi's liggen
Als een natuurvriendelijke oever onmogelijk blijkt, moeten we
eenduidig concept worden uitgewerkt voor de drie dimensies van
in de lagere gedeeltes van het park. De wadi's worden aan elkaar
zoeken naar een manier om de harde grens van de Krimsloot
de buitenruimtes: maaiveld, gevel en dak/dek. De verschillende
gekoppeld, zodat ze fungeren als één nat systeem.
visueel te verzachten. Daarnaast willen we het gebruik en de
buitenruimtes van de bouwblokken krijgen elk hun eigen
beleving van de Krimsloot bevorderen met een kanoaanlegsteiger,
karakter, maar dienen qua ontwerp wel deel uit te maken van één
vissteiger of verblijfsplek aan het water.
familie. De binnenterreinen van de bouwblokken en de eventuele
Hoe en waar de bodem is vervuild is te lezen in hoofdstuk 12:
Verlichting
daarnaast op een logische wijze aan te sluiten op de openbare
Een beperkende factor bij het maken van wadi's of een natuurvriendelijke oever is de aanwezige bodemvervuiling.
buitenruimtes aan de buitzijde van de bouwblokken dienen
Milieu. Wat betreft waterberging wordt op twee manieren met de
Voor Rotterdamse parken werkt de gemeente vanuit de
ruimte van het park. Het semiopenbare en uitnodigende karakter
verontreiniging omgegaan. Op de eerste plaats wordt ingezet op
basisgedachte dat parken zo donker mogelijk zijn. Ook voor het
van de binnenterreinen moet helder zijn. Dit wil zeggen dat de
het inpassen van de wadi's buiten de verontreinigingscontour. Op
Lemairepark is dat de norm. Voor de gewone dwergvleermuis is
binnenterreinen, hoewel deze op privéterrein liggen, niet worden
deze plekken maken we de wadi's, als de infiltratiecapaciteit van
het extra belangrijk om duisternis te bevorderen. Als vanwege
afgesloten met bijvoorbeeld een hekwerk of zicht belemmerend
de bodem het toelaat, dieper dan 30 centimeter. Zo beperken we
de veiligheid blijkt dat meer verlichting noodzakelijk is dan moet
groen (niet meer dan 1 meter hoog), maar worden ontworpen
het ruimtebeslag van de watercompensatie in het park. De overige
dit principe voor de hoofdroutes opnieuw worden afgewogen. In
als een integraal deel van de openbare ruimte. De specifieke
benodigde wadi's worden uitgevoerd door niet te graven, maar
dat geval wordt de verlichting beperkt tot één hoofdroute of één
randvoorwaarden per bouwblok zijn te lezen in hoofdstuk 11:
door op een slimme manier met de nieuwe hoogtes te ontwerpen.
logisch rondje. De concentratie van de loopbewegingen die zo
Ontwikkelprincipes deelgebieden.
Het afdekken van de verontreinigde bodem met een leeflaag biedt
ontstaat, verhoogt de sociale veiligheid.
kansen voor een nieuw natuurlijke afschot in het park. Eventuele verlichting moet daarbij zoveel mogelijk afstand houden Krimsloot
tot de Krimsloot en het foerageergebied van de dwergvleermuis.
De aan de oostzijde van het gebied grenzende Krimsloot is
Daardoor kunnen we de toekomstige brug over de Krimsloot en
voor het lokale watersysteem een belangrijke watergang en is
paden langs of door het foerageergebied in geen geval aan- of
daarnaast een belangrijk landschappelijke drager. De harde
verlichten.
4. Buitenruimte
terug naar index
33
5. Stedenbouw 5.1 Programma 5.2 Stedenbouwkundige randvoorwaarden
34
terug naar index
Projectambitiedocument en Nota van Uitgangspunten Lemairepark
5.1 Programma
Het woonprogramma in de andere drie woonhoven bestaat uit
In totaal worden in het plan maximaal 115 woningen (exclusief
gestapelde woningen en grondgebonden woningen. Binnen
aanleunwoningen voor senioren in de Lemairehof) gebouwd.
dit programma wordt een mix van verschillende woningtypen
Binnen dit woonprogramma wordt onderscheid gemaakt tussen:
Zorg- en maatschappelijk programma
(prijsklassengrens), woninggroottes en diversiteit in grootte van
^
Woonhof met enkel appartementen.
Het zorg- en maatschappelijk programma is gehuisvest in de
de buitenruimte aangeboden. Deze combinatie zal het uitiendelijke
^
Woonhoven met een mix van appartementen en
Lemairehof. De Lemairehof is bestemd voor de doelgroep senioren.
woonaanbod aantrekkelijk maken voor een brede doelgroep.
Het bestaat uit 60 tot 78 levensloopgeschikte intramurale
Wanneer wij als gemeente een overeenkomst sluiten voor een
De keuze voor appartementen of grondgebonden woningen is
appartementen (wooneenheden met gezamenlijke woonruimtes).
woningbouwproject, zijn er voorwaarden voor middenkoop
eventueel in overleg met de gemeente uitwisselbaar.
Daarnaast worden op deze locatie minimaal 20 en maximaal
en middenhuur. Deze zijn opgenomen in de nieuwe Woonvisie.
grondgebonden woningen.
29 zelfstandige aanleunwoningen in de sociale huursector
Bij koopwoningen geldt als voorwaarde minimaal vijf jaar na
De Prins Hendrikhof bestaat alleen uit appartementen.
gebouwd met minimaal twee levensloopgeschiktheidssterren (en
oplevering een zelfbewoningsplicht en antispeculatiebeding en
In dit woonblok (ca. 56 woningen) wordt ingezet op
eventueel mogelijk maximaal 30 procent huurwoningen in het
bij middenhuur geldt een instandhoudingstermijn van minimaal
appartementen voor starters. Daarvan bestaat minimaal de helft
middensegment in plaats van sociale huur). Zie hoofdstuk 11.1
15 jaar. Middenkoop is, momenteel in 2024, een woning met een
uit sociale huurwoningen en het overige deel uit huurwoningen in
voor de uitwerking van de stedenbouwkundige randvoorwaarden
vrij-op-naamprijs tussen de 219.000 en 390.000 euro. (Woonvisie,
het middensegment.
voor de Lemairehof.
naar verwachting vaststelling door raad maart dit jaar).
Langs de Prins Hendrikweg en aan de zijde van de Houtmanflat
Levensloopbestendigheid is een belangrijke woonkwaliteit.
het plan. Deze woonhoven bieden een mix van appartementen
zijn op de begane grond zorg-, collectieve en maatschappelijke
Belangrijk om hierbij op te merken is dat dit niet per se
en grondgebonden woningen. De Kijkuythof bestaat uit 20 tot
voorzieningen beoogd.
'ouderenwoning' betekent. De ambitie van de gemeente is om
25 appartementen en eengezinswoningen, waarvan maximaal
zoveel als mogelijk woningen levensloopbestendig te maken en
173e eengezinswoningen zijn. De prijsklassen mogen vanaf het
Woonprogramma
daarmee de flexibiliteit van wonen in het gebied te optimaliseren.
hogere segment liggen, mits deze voldoende afmeting (vanaf ca.
In het Lemairepark bouwen we een mix van (minimaal twee
De gemeente houdt hiervoor de twee sterren-kwalificatie aan
100m2 BVO) en voldoende buitenruimte hebben. De Hoekse Hillhof
sterren) appartementen en eengezinswoningen.
van de woningbouwcorporaties: een nultredenwoning die toe-
bestaat uit 30 tot 34 appartementen en eengezinswoningen,
en doorgankelijk is met een rollator. Daarnaast hebben we een
waarvan maximaal de helft eengezinswoningen zijn. De
In het plan bestaat minimaal 65 procent van de programmering
actieplan voor middenhuur. Daarin houden we bij ontwikkelaar
prijsklassen mogen variëren van middelduur (circa 173e van
uit 'betaalbaar' segment. Betaalbaar segment betreft woningen
een instandhoudingstermijn van minimaal 15 jaar vast, om de
het totale aantal woningen in deze woonhof) tot en met hoger
in het sociale- en middensegment. In totaal is de verdeling als
continuïteit van dit woonsegment op de lange termijn te borgen.
segment. Bij prijsklassen vanaf het hogere segment is van belang
De Kijkuythof en Hoekse Hillhof liggen aan de noordzijde van
volgt: minimaal 40 procent sociaal, 25 procent middensegment
dat deze woningen voldoende afmeting (vanaf ca. 100m2 BVO) en
en 35 procent hoger of topsegment (zie voor de gehanteerde
Het gemeentelijke Kwaliteitsbeleid Wonen is van
prijsklassen, de Feitenkaart Prijsgrenzen 2023; deze wordt
toepassing en bevat vier componenten van kwaliteit van
buitenruimte hebben.
jaarlijks geïndexeerd en de (nieuwe) Rotterdamse Woonvisie
Wonen: gebruiksoppervlakte, collectiviteit, flexibiliteit en
Verdere uitwerking van de stedenbouwkundige randvoorwaarden
2040). Voor een specificering van de programmering per
gebruikskwaliteit. In andere woorden, dat de woningen
per woonhof is te lezen in hoofdstuk 11.
deelgebied zie hoofdstuk 11: Ontwikkelprincipes deelgebieden.
voldoende grootte hebben, bij appartementencomplexen ook collectieve ruimten bevatten, flexibel qua indeling (aanpasbaar bij veranderende doelgroepen) zijn, en gebruikskwaliteit hebben (bijvoorbeeld voldoende privébuitentruimte).
36
terug naar index
Projectambitiedocument en Nota van Uitgangspunten Lemairepark
Flexibiliteit Nieuwe ontwikkelingen moet niet alleen duurzaam zijn op het gebied van energie en klimaat. Duurzaam bouwen betekent ook toekomstbestendig en flexibel bouwen. Een echt duurzaam gebouw beweegt flexibel mee met de veranderende eisen van de stad, tijd en haar gebruikers. Alleen dan blijft het zo lang mogelijk in gebruik. Een toekomstbestendig gebouw bespaart zowel materiaal als energie. Een ontwikkeling moet daarom nu al rekening houden met haar toekomstige gebruikers zodat er
Overwegend segement per woonblok O
Sociaal segment
zonder majeure (en vaak dure) ingrepen bij een toekomstige functiewisseling nodig zijn. Denk hierbij aan indelingsflexbiliteit, uitbreidingsflexibiliteit of afstootflexibilieit maar ook minimale verdiepingshoogtes voor diverse functies.
5. Stedenbouw
terug naar index
37
Profielen Lemairepark
38
terug naar index
Projectambitiedocument en Nota van Uitgangspunten Lemairepark
ţimii'tH 111 m i)'tj ^
Plankaart
5.2 Stedenbouw kundige randvoorwaarden Het Lemairepark biedt een kans om een eigen woonsfeer te realiseren, passend bij de dichtheid van het dorp en de unieke kwaliteiten van het omliggende landschap. Om dit te bereiken wordt de bebouwing van het Lemairepark ingebed in het park. De compacte woonblokken maken dit mogelijk. Het parklandschap loopt door tot de gevel. De vier woonclusters liggen aan de randen in het park, terwijl het natuurlijk parklandschap zich in het midden uitstrekt. Deze openbare parkruimte wordt natuurlijk en groen ingericht met gras, heesters en bomen. De bestaande mantel-zoomvegetatie en grote bomen bieden al een prachtig vertrekpunt. Het park is gericht op ontmoeten, ontspannen, gezond bewegen en het koesteren en ontwikkelen van de natuur. Daarnaast sluit de ontwikkeling aan bij het dorpse karakter. De parkeerplaatsen moeten aan de binnenzijde van de bouwblokken worden ingepast. De voetganger staat in het gebied op de eerste plaats. Voor gemotoriseerd verkeer en fietsverkeer worden de woningen benaderd vanuit de randen. In de verdere toekomst, bij de ontwikkeling van het Krimsloot-woongebied, zal het centrale pad van het Lemairepark transformeren naar een
Bebouwing
De bebouwing krijgt een eigentijdse en vernieuwende architectuur
Met een hoogte van drie tot vier lagen typeert de bebouwing
en sluit aan op de duurzaamheidsambities van de gemeente
in het Lemairepark zich als compacte laagbouw in een groene
Rotterdam, onder andere waar het gaat om natuurinclusief
setting. De bouwblokken hebben een kleinschalig karakter wat
bouwen. Alzijdige oriëntatie van de bouwblokken, met overhoekse
past bij de rijtjes en stroken van de omliggende laagbouw en het
architectonische oplossingen, versterkt het concept van compacte
dorpse karakter. De gevels met vier lagen begeleiden de Prins
volumes die direct in het landschap/het park staan.
Hendrikweg en de centrale ruimte van het park. De bebouwing in het park vormt een ensemble.
Natuurinclusief bouwen In het Lemairepark wonen voelt dorps en alsof je midden in het
De woningen staan letterlijk met de plint in het groen en zijn op
groen woont. De gebouwen nestelen zich in de omgeving en geven
het park georiënteerd. Architectonische en landschappelijke
ook iets terug aan de omgeving in de vorm van groen, water en
inpassing moet daarom zorgvuldig gebeuren. De privé
huisvesting voor dieren. De gebouwen staan letterlijk met de
buitenruimtes van de woningen op de begane grond aan de
plint in het groen en zijn op het park georiënteerd. Wonen in het
parkzijdes zijn een bouwkundig onderdeel van de woning. Deze
park houdt in dat er in het ontwerp veel aandacht moet zijn voor
zijn maximaal 2 meter gerekend vanaf de gevellijn en maken deel
het levend groen in relatie tot de architectuur. Groene daken,
uit van het architectonische ontwerp en het gevelconcept. Dit
gevels, terrassen, binnen(dak)tuinen in relatie met natuurinclusief
betekent dat de erfafscheidingen tussen de openbare ruimte en
bouwen maken een integraal onderdeel uit van de opgave.
deze privé buitenruimtes een gebouwde oplossing zijn. Deze zijn eenduidig voor het gehele bouwblok.
Daken en gevels ondersteunen en versterken de lokale biodiversiteit. De daken zijn plat en multifunctioneel (zie
De bouwblokken onderscheiden zich door posities, vormen
hoofdstuk 9: Duurzaamheid). Het uitgangspunt is dat de daken
en verschillende semiopenbare binnenterreinen. Deze staan
bijdragen aan natuurinclusiviteit (groene of bruine daken) én
in de verbinding met de centrale ruimte van het park via een
energieopwekking. Zonnepanelen worden uitsluitend op de daken
doorsteek in het bouwblok. Het aantal formele paden naar de
geplaatst en liggen vanaf maaiveld uit het zicht. Natuurinclusieve
bouwblokken en binnenterreinen is beperkt. De randvoorwaarden
maatregelen op gebouwniveau, zoals nestkasten en
hiervoor worden behandeld in hoofdstuk 11: Ontwikkelprincipes
vleermuismuren, zijn een integraal onderdeel van de architectuur
deelgebieden.
en de detaillering. Erfgrenzen & plinten (overgang gebouwen en park)
belangrijke langzaamverkeersroute tussen het Krimslootwoongebied en het centrum van het dorp.
De overgangen tussen gebouwen en het park zijn cruciaal om de gebouwen te verankeren in hun groene parkomgeving. Daarbij moeten goede voorstellen worden gedaan voor de overgang Imîl—
^,5m
max 2m Privé buitenruimtes als bouwkundig onderdeel van de woning
tussen privé en openbaar, die tevens een integraal onderdeel zijn van de architectuur, en over de buitenruimte van het park. Het is daarom belangrijk dat er geen traditionele opgaande erfafscheidingen worden gebruikt, maar dat er naar andere mogelijkheden wordt gezocht. Erfafscheidingen aan de voorzijde
40
terug naar index
Projectambitiedocument en Nota van Uitgangspunten Lemairepark
Dieptemaat terrastuin
Gewone dwergvleermuis
1m 2m
ţ essentieel foerageergebied 0 zomerverblijfplaats
Aansluiting op de omgeving en oriëntatie bebouwing
5. Stedenbouw
Bebouwingshoogtes
Privébuitenruimte en semi-openbare binnenterreinen
terug naar index
41
42
terug naar index
Projectambitiedocument en Nota van Uitgangspunten Lemairepark
van de woning bepalen in grote mate de uitstraling van het
Parkeren
woonpark. Alle overgangen moeten worden meegenomen in het
Met uitzondering van de Lemairehof, parkeren de bewoners
ontwerp van de architectuur en het gekozen concept ondersteunen
binnen de bouwblokken. De wijze van parkeren heeft een sterke
en versterken. Erfafscheidingen aan de binnenzijde van het
wisselwerking met de te ontwikkelen woningtypes en relatie
bouwblok bestaan uit levend groen.
tussen de woning en het park. Het glooiende landschap van het
Diverse loop- en fietsroutes verbinden de hoven met het park
goed uit het zicht te ontwerpen vanuit het park.
park geeft door hoogteverschillen mogelijkheden het parkeren en het omliggende landschap. Eventuele toegangen tot het park vanaf de privé buitenruimtes aan de buitenzijde van het bouwblok
Het landschap bepaalt voor een belangrijk deel de
moeten eenduidig, informeel en onderdeel van het architectonisch
parkeeroplossing. Per hof zal bekeken moeten worden welke
ontwerp zijn. Er komen daarbij geen paden direct langs de gevels.
oplossing de meeste leefkwaliteit biedt. In eerdere studies
Deze informele toegangen tot het park lopen uit op een graspad
zijn oplossingen aangedragen, zoals parkeren op maaiveld
en niet op een verhard pad. Woningen op de begane grond hebben
met daarboven een groen dak, (half)verdiept parkeren, of
geen tuinen aan de parkzijde. De woningen kijken uit op het park.
parkeren verscholen in het bouwblok. Voor alle binnenhoven met
De bouwblokken hebben op maaiveld levendige plinten. De
de binnenterreinen geen 'kale' verharde vlaktes worden.
parkeerplaatsen geldt dat het parkeren altijd uit het zicht is en dat hoofdentrees van de blokken zijn uitnodigend. De plint van het zorgcomplex met voorzieningen heeft ook een open uitstraling
Het bestaande parkeerterrein bij de Houtmanflat wordt, mits WVH
naar de omgeving.
dit uitvoert, heringericht, vergroend en vanuit het park zo veel mogelijk uit het zicht onttrokken.
Grondgebonden woningen krijgen hun toegang vanaf de binnenterreinen. Hoewel maximale interactie met het park
Het uitzicht van bewoners op het binnenterrein is medebepalend
nagestreefd moet worden, moet er met slimme oplossingen
voor het gevoel dat zij in een park te wonen. De parkeerplekken
aandacht zijn voor de privacy van de woningen op de begane
worden afgedekt met levend groen, een begroeide
grond. Dit wordt in grote mate bereikt door landschappelijke
pergolaconstructie of het parkeerdek wordt ontworpen met een
inpassing in de buitenruimte van het park (groene omzoming,
uitsparing waar een boom in de volle grond kan groeien. Het dek
wadi's).
kan ook multifunctioneel worden ingericht, bijvoorbeeld levend groen met terras en/of waterberging. Het zullen ruimtes worden
Woningen op de begane grond en collectieve ruimten in de
met verblijfskwaliteit.
plint krijgen voor extra kwaliteit en flexibiliteit een hogere verdiepingshoogte van minimaal 3,5 meter. De plint/begane grond
In Hoofdstuk 11 wordt verder ingegaan op de stedenbouwkundige
heeft en vloeiende ontsluiting op peilmaat van de buitenruimte.
randvoorwaarden per deelgebied (bouwblok/cluster).
5. Stedenbouw
terug naar index
43
6. Beeldkwaliteit 6.1 Architectuur 6.2 Buitenruimte
44
terug naar index
Projectambitiedocument en Nota van Uitgangspunten Lemairepark
aferfEii-Ji-t .1
mêiè
Äįffi
ķ0m?
IIHm
K^psrawp IžS ■ŵŕŵŵfeX--
bŵoá&ľ^'ŵŵ- * v'žĵm&v
H řìíSŵí
ÜÄ
■;sSį ‘ r.;:-.*^-'; 'ÿdį^SĩWļy WfflfêĘìįŞmWśĄį|I|į||fļ «WM vÄ^ŕ^Śiâí; 'į^ĩfĩUĝ1^İĴIİ|®lte'NíWMįįñ'fįĘįğįįį
v;-y
6.1 Architectuur Welstandsnota Rotterdam In de Welstandsnota Rotterdam is het Lemairepark ondergebracht in de categorie 'Stedelijke groengebieden'. Dit sluit voor een groot deel aan bij het gewenste verkavelingsbeeld. Want het Lemairepark blijft een groot park en dus een overwegend 'stedelijk groengebied'. Echter, het gaat niet zozeer om een klassiek beeld van een stadspark met solitaire gebouwen. We streven naar een woonpark met woonhoven in een natuurlijke landschappelijke setting. De gebiedscriteria 'Stedelijke groengebieden' vormen een goede basis voor de Welstandstoetsing. Het is heel belangrijk dat de bebouwing een alzijdig karakter krijgt en aansluit bij de sfeer en het karakter van het groengebied. Om het verschil tussen een klassiek park of groengebied en een landschappelijk woonpark te benoemen, geven we meer uitleg over de wijze waarop de aanvullende criteria voor 'Stedelijke groengebieden' (in het blauw) geïnterpreteerd dienen te worden.
Afbeelding uit de Welstandsnota met het gebiedstype 'Stedelijke groengebieden 'voor het Lemairepark
46
terug naar index
Projectambitiedocument en Nota van Uitgangspunten Lemairepark
Welstandsnota gebiedscriteria Stedelijke groengebieden Ruimtelijke inpassing
In dit geval: «
.
Bouwinitiatieven houden de stedenbouwkundige structuur herkenbaar en verstoren deze niet.
«
Bouwinitiatieven passen bij de sfeer en het karakter van het
te voorkomen. «
Bouwinitiatieven (waaronder hoogbouw) zijn in maat en schaal afgestemd op de omliggende bebouwing en de stad als geheel.
Het architectuurbeeld is eigentijds, draagt bij aan de identiteit van het Lemairepark (als een duurzaam onderscheidend groen
groengebied. «
Bebouwing vormt een samenhangend ensemble, maar afwisseling in de woonblokken is gewenst om eentonig beeld
woonmilieu) «
De bouwblokken sluiten aan op het park; alle bebouwing staat met de voeten in het groen.
'Fier op de hei' in Kerckebosch, Zeist - Atelier LOOSvanVLIET in samenwerking met MIX Architectuur - https://www.antoonverkaik.nl
6. Beeldkwaliteit
Finest of Ockenburgh, Den Haag - MIX Architectuur, Stijlgroep - https:// www.stijlgroep.nl
Nieuwbouwplan Zuiver Bosrijk, Eindhoven - Marc Koehler Architects https://www.nieuwbouw-bosrijk.nl
terug naar index
47
Verschijningsvorm
In dit geval:
Hoofdvorm
.
.
.
Elk bouwblok wordt als één samenhangend geheel ontworpen. De woningen vormen een eenheid binnen een bouwblok.
Nieuwbouw heeft een bij de omliggende bebouwing passende hoofdvorm.
.
Bebouwing wordt als compact volume ontworpen (geen optelling van verschillende volumes en elementen).
. .
De bouwblokken zijn niet geheel gesloten en hebben op sommige plaatsen ondergeschikte openingen.
.
De ontsluiting van de woningen gebeurt via de binnenzijde. Woningen hebben aan de zijde van het park geen voortuin.
Uitgangspunt voor bouwinitiatieven is de samenhang binnen
De collectieve binnenruimtes zijn onderdeel van de
de architectonische eenheid.
ontwerpopgave.
Bijgebouwen zijn herkenbaar als op zichzelf staande volumes en zijn ondergeschikt aan het hoofdgebouw.
.
Aan- en uitbouwen en andere ingrepen aan het hoofdgebouw zijn in samenhang met de architectonische eenheid ontworpen.
Appartementengebouw Max-Mell-Allee in Graz, Oostenrijk - Nussmüller Architekten ZT GmbH - https://archello.com
48
terug naar index
Woningen Le Bourg in Montreuil, Frankrijk - archi5 https://www10.aeccafe.com, foto Sergio Grazia
CPO Het Kashuis, Veemarktterrein Utrecht - cc-studio in samenwerking met Studio Root - https://www.vanbekkum.nl
Projectambitiedocument en Nota van Uitgangspunten Lemairepark
Verschijningsvorm Gevelopbouw .
Het gevelontwerp is consequent en goed van verhouding, en qua indeling en plasticiteit afgestemd op de omliggende bebouwing.
.
Bebouwing wordt als alzijdig volume ontworpen (expeditie, vuilopslag uit het zicht).
.
Ingrepen aan de gevel, waaronder nieuwe balkons en luifels of winkelpuien, passen binnen de structuur, maat en schaal van het hoofdgebouw.
In dit geval: . .
Gebouwde hoekoplossingen begeleiden het park. Kopgevel vormgeven als voorgevel. Met andere woorden: Vormgeving van hoeken en/of kopgevels is gelijkwaardig aan de andere voorgevels.
.
Groene gevels dragen bij aan de identiteit van het Lemairepark.
.
Het dak is de vijfde gevel en worden ingericht als groene of
Verpleeghuis in Graz, Oostenrijk - Dietger Wissounig Architekten https://www.wissounig.com
Woongebouw In the Woods, Potsdam, Duitsland - Scharabi Architekten PartG mbB - https://www.callwey.de
Groene gevel in Amsterdam
De Parkwachter, Ede - MIX architectuur - https://snetselaar.nl
eventueel bruin dak.
6. Beeldkwaliteit
terug naar index
49
Verschijningsvorm Overgang privé-openbaar .
Entreegebieden van gebouwen, inclusief luifels en logo's, zijn uitnodigend en kwalitatief hoogwaardig vormgegeven.
.
Begane grond gevels aan de openbare ruimte hebben een bij de situatie passende openheid. In woon-, winkel-, en kantoorgebieden zijn dichte (bergings)gevels aan de straat ongewenst.
In dit geval: .
De begane grond gevels (plinten) geven uitdrukking aan het wonen in het park.
.
De overgang van privé buitenruimtes naar het parkachtige landschap wordt zorgvuldig vormgegeven. Woningen op de begane grond hebben een architectonisch vormgegeven privébuitenruimte (geen tuintjes) grenzend aan het parkachtige landschap. Deze buitenruimte is een mee-ontworpen onderdeel van het gebouw.
.
Baugruppe B.R.O.T. , Pressbaum, Oostenrijk - nonconform https://bigsee.eu/baugruppe-b-r-o-t
Meeontworpen erfafscheiding, Wonen achter de Reitdijk, Groningen - KAW architecten - https://www.kaw.nl
Architectonisch vormgegeven privébuitenruimte De Parkwachter, Ede - MIX architectuur - https://wijnveen-alu.nl
Woonhuis in Klingelbeek, Arnhem - Dyvik Kahlen http://www.dyvikkahlen.com
Alle erfafscheidingen (aan de parkzijde) zijn bouwkundig van aard en qua materiaal gelijk aan de overige gevels van het bouwblok.
50
terug naar index
Projectambitiedocument en Nota van Uitgangspunten Lemairepark
Materiaal, kleur en detaillering Algemeen .
Kleuren zijn terughoudend en afgestemd op de omliggende bebouwing.
.
Materiaal, kleur en detaillering ondersteunen de verschijningsvorm op samenhangende wijze.
.
Materialen en detaillering zijn afgestemd op de sfeer van het groengebied of het aangrenzende gebiedstype.
.
Materialen en detaillering worden zo gekozen dat veroudering en weersinvloeden geen negatieve gevolgen hebben voor het uiterlijk.
In dit geval: .
Voor de gehele uitstraling van de bebouwing geldt dat de deze zich op natuurlijke wijze in het landschap voegt.
.
Toepassing van biobased materialen die passen binnen het groene karakter van het gebied, bij voorkeur hout.
.
Detaillering is verfijnd en ondersteunt plasticiteit van de gevel.
.
Kleurgebruik is terughoudend en bij voorkeur 'materiaal-eigen'.
6. Beeldkwaliteit
Appartementengebouw K-Evi Denis, Ordu, Turkey - Labour 70 - https:// divisare.com
Woningbouw Escherpark, Zurich, Zwitserland - E2A Architekten - http:// www.beatbuehler.ch
Houtlofts, Amsterdam-Noord - ANA architecten - https://ana.nl
Houten gevel van BTR House, Brussel, België - DeDal architectes https://dedalarchitectes.com, foto Stijn Bollaert terug naar index
51
Materiaal, kleur en detaillering
In dit geval:
Specifiek
«
De entree naar het semi-openbare binnenterrein/de parkeerhof krijgt een zorgvuldige en herkenbare vormgeving zonder dat
.
In woon-, kantoor- en winkelgebieden zijn detaillering en
zijn transparant, van hoogwaardig materiaal en worden op
(met name rond de entree) van hoge kwaliteit (rijker en
elkaar afgestemd.
«
Ingangspartijen worden zorgvuldig gedetailleerd.
«
Inrichtingselementen zijn van duurzaam, hoogwaardig materiaal passend bij de uitstraling van de omgeving.
deze het gevelbeeld domineert.
Verschillende soorten hekwerken, leuningen en afrasteringen
materiaalgebruik van de begane grond gevel aan de straatzijde expressiever).
«
«
.
Hekwerken, leuningen en afrasteringen zijn van hoogwaardig materiaal en worden op elkaar afgestemd.
«
Zonwerend glas of folie op glas verhinderen de visuele relatie tussen binnen en buiten niet.
De Welstandsnota Rotterdam is te downloaden op de site van
«
Ventilatieroosters zijn niet zichtbaar of architectonisch
de gemeente Rotterdam onder rubriek Beleid (httpsV/www.
ingepast in het gevelontwerp.
Erfafscheidingen zijn van hoogwaardig materiaal en worden
rotterdam.nl/welstand). De toetsingscriteria voor gebiedstype 'Stedelijke groengebieden' zijn in bijlage opgenomen.
TllllluM-
zorgvuldig gedetailleerd.
Woongebouw met gevel van hout Kopenpenhagen - BIG architectuur - https://www.floornature.de/
52
terug naar index
Links: transparante gevel met hout, basisschool in Thun, CH Lanzrein + Partner- https://www.baunetz.de/ Rechts: North Fork Bay Hous , Laurel, US - Resolution: 4 architecture archdaily.com
Hoogwaardige detaillering balkons met hout en glas, woongebouw Het Strandhuis, Centrumeiland Amsterdam - Buro Ruim
Projectambitiedocument en Nota van Uitgangspunten Lemairepark
6.2 Buitenruimte Welstandsnota Rotterdam De Prins Hendrikweg en Prins Hendrikstraat zijn in de Welstandsnota Rotterdam als hoofdwegenstructuur aangeduid. Dat houdt in dat het Welstandsniveau 'Bijzonder' is voor bouwwerken die gerelateerd zijn aan de verkeersinfrastructuur. Daarom moeten ze aan de welstandscriteria getoetst worden en voldoen aan de eisen van het Handboek Rotterdamse Stijl. Rotterdamse stijl Voor rust, eenheid en herkenbaarheid in de buitenruimte is het Handboek Rotterdamse Stijl ontwikkeld. Daarnaast kiest de Rotterdamse Stijl voor duurzaam meubilair en duurzame bestrating met een hoogwaardige uitstraling. Het handboek biedt richtlijnen voor ontwerp, inrichting en beheer van de openbare ruimte van de hele stad Rotterdam.
6. Beeldkwaliteit
Park met extensief en intensief beheerd kruidenrijk grasland OAK Bosrijk, FAAM Architects, https://www.faamarchitects.nl/
Representatieve parkentree met thematische accenten op pad en zitbank Park de Twee Heuvels, Rotterdam
Parkpaden door weids park Park Vogelzang, Veldhoven - https://omroepveldhoven.nl/
Landschappelijke en architectonische overgang privé - openbaar Oostenrijk - Baugruppe B.R.O.T. - https://bigsee.eu/baugruppe-b-r-o-t/ terug naar index
53
54
terug naar index
Glooiend landschap met extensief beheer minimaal 1 meter uit de paden, Kastrup Activity Landscape, Masu Planning - Foto: Kirstine Autzen
Landschappelijke en architectonische overgang privé - openbaar Westerdijkpark, Rotterdam
Speel- en ontmoetingsplek uit natuurlijke materialen Groene Kaap, Rotterdam - https://bureaumassa.nl/
Pluktuin als ontmoetingsplek
Projectambitiedocument en Nota van Uitgangspunten Lemairepark
6. Beeldkwaliteit
Wadi met speeLaanLeiding en kruidenrijke beplanting https://www.michellehoutman.nl/
Wadi met kruidenrijke beplanting en bomen Hogekwartier Veld 5, Amersfoort
Wadi met speelaanleiding en kruidenrijke beplanting tijdens regen Karimunstraat, Rotterdam
Wadi met speelaanleiding en heesters tijdens regen Karimunstraat, Rotterdam terug naar index
55
7. Mobiliteit 7.1 Bereikbaarheid 7.2 Voetganger en fietser 7.3 Gemotoriseerd verkeer 7.4 Duurzame mobiliteit 7.5 Parkeernorm
56
terug naar index
Projectambitiedocument en Nota van Uitgangspunten Lemairepark
ŗį"- Ajt\
1 t mį&įh į Äjŝ?'d
58
Schema bereikbaarheid Hoek van Holland
Voetpad in het Lemairepark
Parkeerterrein bij de Houtmanflat
Hoekse Hillweg
terug naar index
Projectambitiedocument en Nota van Uitgangspunten Lemairepark
Mobiliteit staat in dienst van een goede bereikbaarheid, een gezonde leefomgeving, de energietransitie, kwaliteitvolle openbare ruimte en de ruimtelijke verdichting. Het aantrekkelijk houden van de gemeente Rotterdam voor diverse gebruikers van de stad is steeds
P+R gratis te maken voor OV-reizigers, wil de gemeente mensen stimuleren om te kiezen voor het openbaar vervoer of actieve en gezonde mobiliteit.
7.3 Gemotoriseerd verkeer
De fiets- en wandelstructuur richting het dorpscentrum is nu
Het is bekend dat in Hoek van Holland de auto een belangrijk
belangrijken Dit betekent dat we de fietser, voetganger en het openbaar vervoer meer ruimte geven en minder ruimte wordt geboden aan het autoverkeer. Er wordt
voldoende. Zeker in combinatie met de plannen om de Prins
vervoersmiddel is. De auto zal als volgt worden gefaciliteerd in het
Hendrikstraat en het Brinkplein te verbeteren, zal deze structuur
project:
worden versterkt. Als op deze locatie meer ouderen komen wonen,
Richting de Kijkuythof en Hoekse Hillhof wordt een aansluiting
in Rotterdam en Hoek van Holland ingezet op nieuwe, schone vervoersmiddelen en ander reisgedrag.
dan moeten de routes beoordeeld worden op toegankelijkheid.
gemaakt op de Hoekse Hillweg. Dit kruispunt komt na
Zijn er bijvoorbeeld voldoende bankjes en rustpunten onderweg?
de bestaande langsparkeerplaatsen. De toegang tot de
7.1 Bereikbaarheid
Bewoners van het woonzorgcomplex zullen hier vanwege hun
Prins Hendrikhof komt aan de Prins Hendrikweg. Er komt
beperking alleen gebruik van maken met begeleiding.
een oversteekplaats van de Lemairehof naar de openbare overloopparkeerplaats bij handboogvereniging HBC Doelgericht.
Bij ontwikkeling van de oostzijde van de Krimsloot is een brug gepland over de Krimsloot in de richting van de toekomstige
Momenteel worden door enkele bewoners beide kruisingen
In de gemeente Rotterdam worden voetgangers en fietsers voorop
woonwijk. Deze brug wordt een belangrijke schakel voor
van de Houtmanstraat als onveilig ervaren. Omdat door deze
geplaatst. De gemeente vindt het namelijk belangrijk om gezonde
voetgangers en fietsers in de aantakking van het Lemairepark
ontwikkeling meer verkeer komt op deze kruisingen, is het goed
en actieve mobiliteit te stimuleren. Dit zorgt voor een goed
en het dorp op het recreatieve netwerk. De brug wordt binnen
om te bekijken of verbeteringen mogelijk zijn om deze kruisingen
bereikbare stad, maar levert ook minder geluidsoverlast en een
het project Lemairepark nog niet geplaatst. De inrichting van het
veiliger te maken. Zo is er nu geen ruimte om de auto op te stellen
schonere lucht op.
Lemairepark dient een voorschot te nemen op deze potentiële
tussen het fietspad en de rijbaan. Dit moet verbeterd worden.
ontwikkeling. Dit kan onder meer door uitnodigende zichten vanaf
7.2 Voetganger en fietser
de Krimsloot te creëren, zodat bij de realisatie van de fiets- en voetgangersbrug een aantrekkelijke entree van het park ontstaat ter hoogte van de brug. Ook in de andere richting dient het samenspel van paden en beplanting een aanleiding te vormen tot het starten van een wandeling of fietstocht.
Het Lemairepark ligt aan de oostrand van Hoek van Holland. Voor iemand die goed ter been is, liggen het dorpscentrum en het
Richting de Maasdijk en Maassluis is momenteel geen
metrostation op ongeveer 10 minuten lopen. Beide zijn daarnaast
fietsverbinding van hoge kwaliteit. Voor de lange termijn is het
eenvoudig met de fiets bereikbaar. In het dorpscentrum zijn
goed om te bekijken of dat wel mogelijk is. Door in de Lemairepark
allerlei dagelijkse voorzieningen te vinden. Met de metro is een
alvast een goede padenstructuur aan te leggen, kan daarop
directe verbinding naar het centrum van Rotterdam, maar ook
worden voorgesorteerd.
naar steden als Maassluis, Vlaardingen en Schiedam. Bij het metrostation vertrekt ook een bus richting Den Haag. Daardoor is deze plek ook aantrekkelijk voor mensen die in Hoek van Holland willen wonen maar in de regio werken. Door het parkeren bij de
Ontsluiting en parkeren
7. Mobiliteit
terug naar index
59
7.4 Duurzame mobiliteit
^
Zorg dat de parkeervoorzieningen (constructief) zijn
Lemairehof
voorbereid op laadinfrastructuur. Reserveer daarom ruimte
Voor het programma van het Lemairehof wordt de reguliere
in de installatieruimte voor een installatie en transformator
parkeernorm toegepast, met uitzondering van de 78
die 100% van de parkeervakken gelijktijdig kan voorzien
zorgeenheden. De aanleiding daarvan is de discrepantie tussen
Halverwege 2023 heeft ruim 5X van de Nederlandse
van tenminste 2,9 kW, naast andere hierop aangesloten
de "Beleidsregeling Parkeernormen auto en fiets gemeente
personenauto's en lichte bedrijfswagens een (deels) elektrische
energievragers.
Rotterdam 2022' en de praktijkervaring van de huidige
Voor het te bouwen zorgcomplex moet rekening gehouden
zorgwoningen op de Bertus Bliek-locatie. De beleidsregeling
kwart in 2030, met als doelstelling uit het Klimaatakkoord vrijwel
worden met genoeg oplaadpunten voor het elektrisch
schrijft een parkeernorm van 0,5 per zorgeenheid voor, wat zou
100% in 2050. Nieuwbouwprojecten moeten zich voorbereiden
vervoer van personeel en bezoekers.
leiden tot een parkeereis van 39 parkeerplaatsen. Uit tellingen
Er dient ook rekening te worden gehouden met het
op de huidige Bertus Bliek-locatie blijkt dat er maximaal 15
toenemend aantal elektrische fietsen.
parkeerplaatsen nodig zijn op 48 zorgeenheden voor zowel
aandrijving. De verwachting is dat dit toeneemt tot ongeveer een
op deze groei. De groei van het aantal elektrische auto's wordt gestimuleerd door voldoende laadinfrastructuur, zowel in de
^
^
openbare ruimte als bij parkeren op eigen terrein.
bezoekers als personeel wat gelijktijdig aanwezig is. Door deze Als parkeerplekken worden verkocht aan bewoners dan is het de
praktijkervaring te situeren op het toekomstige Lemairehof zijn
De meeste parkeerplaatsen die worden gerealiseerd in dit project
wens om de parkeerplekken te maken voor laadinfra, zodat een
er op 78 zorgeenheden 24 parkeerplaatsen nodig voor zowel
komen in semipublieke ruimtes. De volgende ontwerpadviezen
bewoner slechts een beperkte investeringen moet doen om te
bezoekers, bewoners en medewerkers. Dit is een verlaging van 15
gelden bij het plaatsen van de laadpalen:
kunnen laden op zijn of haar parkeerplek.
^
Ontwerp stoepen achter parkeerplaatsen voor laadpunten
parkeerplaatsen ten opzichte van de voorgestelde norm, maar wat gerechtvaardigd wordt met de praktijksituatie.
van minimaal 1,5 meter breed, zodat de stoep ook na plaatsing van een laadpaal nog goed toegankelijk is. ^
Er is ten minste 60 centimeter vrije ruimte achter het parkeervak nodig voor de plaatsing van een laadpaal.
^ ^ ^
^
^
7.5 Parkeernorm
Plaats laadpalen bij voorkeur niet voor voorgevels van
terrein van het Lemairehof. Dit is vanuit de bedrijfsvoering van Humanitas wenselijk voor de avond- en nachtdiensten. De overige parkeerbehoefte voor de Lemairehof bestaat uit plekken voor de
woningen of raampartijen.
De woningen en maatschappelijke voorzieningen die gebouwd
bewoners van de aanleunwoningen, bezoekers, mantelzorgers en
Houd rekening met de invloedsfeer van boomwortels bij het
worden, hebben ieder een eigen parkeernorm. Voor de geldende
verzorgenden. De gemeente wenst slim gebruik te maken van de
inpassen van parkeervakken voor laden.
parkeernormering wordt verwezen naar de "Beleidsregeling
parkeergelegenheid in de omgeving, zonder dat er op bestaande
Clustering op een centrale plek zoals een parkeerkoffer/plein
Parkeernormen auto en fiets gemeente Rotterdam 2022'. Voor
plekken overlast ontstaat. Bij de Houtmanflat liggen nu twee
biedt meer laadzekerheid en comfort voor de elektrische
alle woningen en functies worden de reguliere parkeernormering
parkeerterreinen waarvan de westelijke in eigendom is van WVH
rijder.
toegepast, met uitzondering van de zorgwoningen. Voor dit
en de oostelijke van de gemeente. Het oostelijke terrein verdwijnt
Wijs parkeervakken niet toe aan specifieke woningen,
programma wordt een lagere norm toegepast omdat uit de
door de bouw van de nieuwe Lemairehof. Na parkeertellingen en
zo hoeven niet alle vakken laadpunt-ready ontworpen te
praktijk blijkt dat het autogebruik en -bezit lager is dan de norm
gesprekken met de flatcommissie is gebleken dat er restcapaciteit
worden, maar kunnen meerdere gebruikers één laadpunt
voorschrijft. De parkeereis voor deze zorgwoningen wordt
is op het parkeerterrein van WVH. Deze kan worden ingezet voor
delen.
beschreven onder het kopje 'Lemairehof'.
de nieuwe bewoners van de Lemairehof. WVH is gevraagd om te
parkeervakken gelijktijdig van 3,5 kW kan worden voorzien,
De parkeervoorzieningen voor de woningen worden allemaal
is nog niet bekend of WVH dit ook zal uitvoeren. Als het terrein compacter wordt, kan er een extra stuk park worden gemaakt.
Realiseer een netaansluiting waarmee ten minste 25% van de
beslissen om het parkeerterrein anders en beter in te richten. Het
naast andere hierop aangesloten energiedragers. Door deze
op eigen terrein opgelost. Elke woonhof krijgt een eigen
eis alvast mee te nemen in bouwprojecten, wordt voorkomen
parkeervoorziening. De verschijningsvorm is uitgewerkt in
Daarnaast is er ook nog een openbaar parkeerterrein aan de
dat bewoners op een later moment voor hoge kosten en
hoofdstuk 11: Ontwikkelprincipes deelgebieden.
overkant van de Prins Hendrikweg, gelegen bij HBC Doelgericht.
overlast komen te staan.
60
Van deze 24 parkeerplaatsen komen 5 plaatsen op eigen
terug naar index
Dit kan als overloopterrein worden gebruikt.
Projectambitiedocument en Nota van Uitgangspunten Lemairepark
Huidig parkeerterrein Houtmanflat
7. Mobiliteit
Parkeerterrein met aangepaste inrit en voorrijruimte voor zorgcomplex
Ambitie: compact parkeerterrein en direct pad nar het park vanuit de Houtmanflat
terug naar index
61
8. Ecologie en natuurinclusief bouwen 8.1 Verbonden met groene omgeving 8.2 Natuurinclusieve gebouwen en buitenruimte 8.3 Vastgestelde beschermde soorten 8.4 Gidssoorten 8.5 Algemene uitgangspunten bouwblokken 8.6 Uitgangspunten deelgebieden 8.7 Parkinrichting 8.8 Gidssoorten park
62
terug naar index
Projectambitiedocument en Nota van Uitgangspunten Lemairepark
ĮŞļţļļįjf'
'-'0ffjv M WKêmŖw. Pk'ŴŕWlS rayļjpįŵ'. Ţ^&fåĘ-Sájå M& RA -- -* .ļ,®
ŗV*
— ^' v4t«j^îr' *i's'.~ţfiř' lí ' p
8.1 Verbonden met groene omgeving
bouwen. Dit houdt in dat er op zo'n manier wordt gebouwd dat
De twee zomerverblijfplaatsen van de gewone dwergvleermuis
de natuur er baat bij heeft. Het project Lemairepark biedt een
in de Houtmanflat kunnen aangetast worden door de toename
grote kans om de biodiversiteit een impuls te geven, temeer
van verlichting tijdens werkzaamheden. Het essentieel
omdat er zowel nieuwbouw als herinrichting van de buitenruimte
foerageergebied kan aangetast worden door het rooien van
Het Lemairepark heeft de potentie om een schakel te worden die
plaatsvindt. De nieuwe gebouwen en buitenruimte worden op
groen en de toename van verlichting tijdens de werkzaamheden
groene gebieden in Hoek van Holland verbindt. Het Lemairepark
elkaar afgestemd en versterken elkaar daardoor.
en in de toekomstige situatie. Om overtreding op de Wet
Holland maar sluit wel aan op belangrijke ecologische structuren,
Per gebouw is er steeds een eigen ontwerpopgave. Bij het
gepositioneerd, waardoor het groen van het essentiële
bijvoorbeeld de groene verbinding via de Hoekse Hillweg en Prins
ontwerpen moet een ecoloog van de gemeente betrokken
foerageergebied behouden kan blijven. Daarbij wordt rekening
Hendrikweg en de groenblauwe verbinding van de Krimsloot die
worden. Voor de beschreven gidssoorten dienen de habitat
gehouden met het plaatsen van verlichting en zal de groenstrook
uitkomt op het Nieuwlandsepark, dat zowel onderdeel is van het
randvoorwaarden meegenomen te worden in het ontwerpproces.
is geen ecologisch kerngebied binnen de wijken van Hoek van
natuurbescherming te voorkomen zijn de bouwvelden anders
niet extra worden aangelicht. Ook wordt door middel van
Natuurnetwerk Nederland als het Natura 2000-gebied 'Solleveld
een mantelzoom vegetatie en wadi's nieuw foerageergebied
& Kapittelduinen'. Deze wil de gemeente versterken. Uitwisseling
gecreëerd. Er is daarom geen sprake van overtreding van de Wet
tussen deze groene gebieden versterkt de biodiversiteit. De ambitie is dat het Lemairepark een bijdrage levert aan de biodiversiteit in de grotere ecologische structuur van de Krimsloot en het Nieuwlandsepark.
8.2 Natuurinclusieve gebouwen en buitenruimte
8.3 Vastgestelde beschermde soorten
natuurbescherming. Indien de plannen wijzigen en groen wordt gerooid van het essentieel foerageergebied zal een ecoloog moeten beoordelen of er sprake is van overtreding op de Wet natuurbescherming en is het aanvragen van een ontheffing mogelijk noodzakelijk.
In januari 2021 is een quickscan flora en fauna uitgevoerd. Hieruit
Vogels
zijn mogelijkheden voor vleermuisverblijfplaatsen in holtebomen
Tijdens het nader onderzoek zijn geen nestplaatsen van
en in de aanwezige flat waargenomen, alsook mogelijkheden voor
huismussen of een essentieel functioneel leefgebied van
essentieel leefgebied voor de huismus nabij de Griffioenstraat.
huismussen gevonden in het plangebied. Het uitvoeren van
Voor deze beschermde diersoorten is in 2022 nader onderzoek
de werkzaamheden leidt niet tot een overtreding van de Wet
uitgevoerd. Onderstaand zijn de resultaten daarvan samengevat.
natuurbescherming als het gaat om de huismus. Buiten het
Vleermuizen
van het Lemairepark, hier zijn zowel nesten en functioneel
van groot belang voor een leefbaar dorp. De gebouwde omgeving
Binnen het plangebied is een essentieel foerageergebied van
leefgebied aanwezig.
biedt steeds meer plek aan bijzondere dieren en planten die
de gewone dwergvleermuis aangetroffen (onderstaande figuur,
De Gemeente Rotterdam werkt continu aan het aantrekkelijker, groener en gezonder maken van de gemeente. Biodiversiteit is
plangebied zijn huismussen waargenomen in de wijk ten noorden
zich niet of veel minder thuis voelen in het buitengebied of
geel gearceerd). Dit foerageergebied wordt als essentieel
Zorgplicht
juist van oorsprong niet in het stedelijk gebied voorkomen. Een
aangemerkt, omdat er geen vergelijkbare alternatieve
In de Wet natuurbescherming is een zorgplicht opgenomen (zie
goed functionerende en aantrekkelijke openbare ruimte is een
foerageergebieden aanwezig zijn in de directe omgeving van het
Bijlage 1). Uit de zorgplicht volgt dat nadelige gevolgen voor fauna
van de belangrijkste voorwaarden voor fijn wonen, werken en
plangebied. Bij het onderzoek zijn in het plangebied geen paar-
of flora voorkomen worden of dat noodzakelijke maatregelen
leven. De kwaliteit van de openbare ruimte in zowel oppervlakte
en kraamverblijfplaatsen aangetroffen. Buiten het plangebied
getroffen worden. In het plangebied komen algemene
als verschijningsvorm is bepalend voor de bijdrage die deze
zijn wel paar- en zomerverblijfplaatsen waargenomen van de
grondgebonden zoogdieren en algemene broedvogels voor
kan leveren aan de biodiversiteit. Ook gebouwen bieden veel
gewone en ruige dwergvleermuis. Er wordt vanuit gegaan dat de
waarmee in de uitvoering van het project rekening moet worden
kansen om de biodiversiteit te versterken. De gemeente wil de
zomer- en paarverblijfplaatsen ook als winterverblijfplaats kunnen
gehouden.
biodiversiteit binnen haar grondgebied niet alleen behouden,
dienen. Tijdens het onderzoek zijn geen essentiële vliegroutes
maar juist ook bevorderen. Ze stimuleert daarom natuurinclusief
waargenomen.
terug naar index
Projectambitiedocument en Nota van Uitgangspunten Lemairepark
'
Legenda I
1 Rlangot»ed
I
l Onderroeksgeöted
Resultaten NO Gewone dwerg vieennus tomervertjMptaats Gewone dwergvieermuo íorrvcrverWijfpiaati Gewone dwergvieermus íomerverWijfptoats Gewone dwergvleer-mus paartemtonurn Gewone dwergvieermus essenbeel foerageergetwed Ruige dwergv'eermuB paartemtonurn
150 i» Kaart uit 'Nader onderzoek vleermuizen en huismus', van Habitus in december 2022
8. Ecologie en natuurinclusief bouwen
terug naar index
65
8.4 Gidssoorten De Gemeente Rotterdam werkt aan het vergroten van de biodiversiteit door de gemeente in te delen in kernbiotopen. Dit zijn gebieden die een bepaald ecologisch karakter hebben. Per kernbiotoop zijn drie gidssoorten aangewezen. Wanneer voor
8.5 Algemene uitgangspunten bouwblokken
.
Op ieder dak dient ten minste één soort verblijfplaats voor insecten te komen. Dit kan bijvoorbeeld een insectenhotel, dood hout of stenenhoop zijn.
.
Er dienen op de daken rustige plekken ingericht te worden waar dieren kunnen verblijven zonder grote verstoring door de aanwezigheid van mensen.
deze soorten alle levensbehoeften aanwezig zijn, dan zorgt dit
In deze paragraaf worden de ecologische uitgangspunten
ervoor dat ook aan de levensbehoeften van een groot aantal
uitgeschreven voor de bouwblokken. Allereerst algemeen, daarna
zijn die afgestemd is op de gidssoorten en die daarnaast samen
andere soorten wordt voldaan. De levensbehoeften worden
specifiek voor de Hoekse Hillhof en Kijkuythof en vervolgens
door de diversiteit aan bloeiperiodes bijna het gehele jaar door
altijd uitgedrukt in de 4V's: Verblijfplaats, Veiligheid, Voedsel
voor de Lemairehof en Prins Hendrikhof. De gidssoorten
en Verbinding. Het Lemairepark bevindt zich in kernbiotoop
per woonhof zijn bepaald op basis van de locatie specifieke
'wijken na 1970'. Dit houdt in dat het gebied is aangewezen
landschapskenmerken zoals bijvoorbeeld het aangrenzende
streekeigen zijn, zodat deze wat betreft voedselvoorziening
voor de volgende gidssoorten: sperwer, atalanta en gewone
foerageergebied van de gewone dwergvleermuis waar het
aansluit bij de diersoorten die aanwezig zijn in het Lemairepark
dwergvleermuis. Aanvullend zijn op deze specifieke locatie de
Kijkuythof naast ligt.
huismus en gierzwaluw ook geschikt als gidssoorten.
.
In ieder bouwblok en in het park dient beplanting aanwezig te
nectar geeft. .
De beplanting moet bij voorkeur inheems en anders
en de omgeving. .
In gevels lager dan 9 meter dient nestgelegenheid aanwezig
Binnentuinen en erfafscheiding
te zijn voor tenminste de huismus en algemene broedvogels,
Naast deze soorten komen uit omliggende grensgebieden
Om het groen verder te versterken, biedt een haag als
zoals koolmees en pimpelmees.
migrerende soorten naar en door het Lemairepark. In de buurt
erfafscheiding uitkomst. Deze kan bij oplevering al aangeplant
naast het park zijn (veel) huismussen, egels en gierzwaluwen
zijn. Bij voorkeur is de haag afgestemd op de doelsoorten.
aanwezig. Het plangebied biedt kansen om ook voor deze soorten
Daarnaast moet worden ingezet op een natuurvriendelijke
het leefgebied uit te breiden.
inrichting van de privétuinen en het zoveel mogelijk groen invullen van de ruimte, zowel in privétuinen als de openbare ruimte. Uitgangspunt hierbij is het 'ja, tenzij-principe'. Dit betekent dat het maaiveld groen moet zijn, tenzij dat in verband met het gebruik ervan niet mogelijk is.
Groene gevels en daken Binnen het ontwerp van de nieuwbouw zijn groene gevels en daken een goede mogelijkheid voor het maken van kwalitatieve overgangen naar de omliggende buitenruimtes. Groene gevels en daken kunnen biodiversiteit stimuleren door rekening te houden met gebiedseigen dier- en plantensoorten. Hiervoor zijn aanvullende factsheets opgenomen in de bijlagen.
Algemene randvoorwaarden .
Alle platte daken van gebouwen, gebouwdelen of parkeerdekken dienen een ecologische functie te hebben, zoals een bruin of groen dak.
66
terug naar index
Natuur inclusief bouwen (bodem - gevel - dak) voor de gidssoorten
Projectambitiedocument en Nota van Uitgangspunten Lemairepark
8.6 Uitgangspunten deelgebieden
.
Tussen 3 en 20 meter hoogte dienen diverse
Gierzwaluw
vleermuisverblijven te worden gemaakt voor zomer-, paar-,
.
Er dienen neststenen of nestgelegenheden te worden
.
In het ontwerp moeten toegangen voor de gierzwaluw
winter- en kraamverblijffuncties. .
Randvoorwaarden Hoekse Hillhof en Kijkuythof
.
Huismus
.
Minimaal 50 procent van de gevels van de nieuwbouw is geschikt voor de gewone dwergvleermuis.
worden ingepast, zoals een spleet tussen de dakgoot en de
De verblijfsvoorzieningen in de gevels dienen in alle
muur waardoor de gierzwaluw in de holte van de dakgoot kan
windrichtingen te worden geplaatst. De invliegopening van verblijfplaatsen moeten donker zijn.
Om leefgebied voor de huismus te realiseren, dienen
Gevels mogen dus niet worden aangelicht en strooilicht dient
onderstaande maatregelen te worden genomen:
te worden vermeden.
.
In de muren of daken van de nieuwbouwwoningen moeten
meegenomen in het ontwerp.
.
verblijfsvoorzieningen voor de huismus worden voorzien.
nestelen. .
te worden aangebracht (niet grenzend aan de binnentuin). .
Verblijfplaatsen onder de inbouwvoorziening moeten een vrije valruimte van circa 2 meter hebben.
voorkeur grenzend aan de binnentuinen (of waar functioneel
.
. . .
Randvoorwaarden Lemairehof en Prins Hendrikhof
ingepast. .
Gewone dwergvleermuis
hoogte.
.
mee ontworpen in de nieuwbouwwoningen. Bij voorkeur in de
Er zijn minstens zes neststenen bij elkaar of de huizen voorzien
vorm van een geschikte spouwmuur met 2,5 tot 3 centimeter
op een andere manier in geschikte nestelplekken.
brede vrije ruimte en te bereiken via grotere open stootvoegen
Om veilige plekken te maken, moeten enkele grotere (2 meter
.
.
geplant. Daarbij worden de volgende soorten geadviseerd: .
hulst en vlinderstruik. . Er dienen verblijfsvoorzieningen voor vleermuizen te worden mee ontworpen in de nieuwbouwwoningen. Bij voorkeur in de vorm van een geschikte spouwmuur met 2,5 tot 3 centimeter brede vrije ruimte en te bereiken via grotere open stootvoegen
Verblijfplaatsen moeten onder de inbouwvoorziening een vrije
komen. valruimte van circa 3 meter hebben.
8.7 Parkinrichting
Tussen 3 en 20 meter hoogte dienen diverse
Het parkontwerp wordt uitgewerkt in lijn met de ecologische
vleermuisverblijven te worden gemaakt voor zomer-, paar-,
ambities in dit Projectambitiedocument. Door de buitenruimte
winter- en kraamverblijffuncties.
gericht op het vergroten van biodiversiteit in te richten, wordt een
Minimaal 50 procent van de gevels van de nieuwbouw is
duurzame vorm van groen geborgd. Het is van belang om bij het
geschikt voor de gewone dwergvleermuis.
parkontwerp een ecoloog te betrekken, met name bij het bepalen
De verblijfsvoorzieningen in de gevels dienen in alle
van de groenstructuur, de verlichting en de inrichting van habitats
windrichtingen te worden geplaatst.
voor dieren. Zie hoofdstuk 4: Buitenruimte voor een gedetailleerde
De invliegopening van verblijfplaatsen moeten donker zijn.
uitwerking van het park.
Gevels mogen dus niet worden aangelicht en strooilicht dient
Gewone dwergvleermuis .
.
inmetselbare vleermuiskasten. .
die aantrekkelijk zijn voor insecten. Ook dient een grote
sporkehout, wegedoorn, klimop, grote kattenstaart, struikhei,
Mogelijke alternatieven in het ontwerp zijn: geschikte gevelbetimmering, boeiboorden en sierlijsten of eventueel
Bij de groeninrichting dienen er planten te worden aangeplant diversiteit aan zaad- of besdragende plantensoorten te worden
Roofdieren mogen niet via randen bij de nestkast kunnen
van circa 2 centimeter breed. .
Binnen 50 meter van de aan te leggen nestgelegenheid dient minimaal 20 m2 wintergroen aanwezig te zijn.
.
Er dienen verblijfsvoorzieningen voor vleermuizen te worden
Minimaal 25 procent van de huizen is geschikt voor de huismus.
worden geplant. .
De verblijfsvoorzieningen aan de gevels dienen in de noord- of oostgevel te worden geplaatst.
Verblijfsvoorzieningen worden geplaatst tussen 3 en 15 meter
hoog) dichte (stekelige) heesters of meerstammige bomen
De nestplekken worden op minimaal 6 meter hoogte gerealiseerd. De groepen zijn daarbij op verschillende hoogtes
groen binnen 50 meter is). .
Er moeten minimaal 4 groepen van 5 nestkasten worden gerealiseerd.
De verblijfsvoorzieningen voor de huismus moeten worden ingepast in de noordelijke, oostelijke en westelijke gevel. Bij
De nestgelegenheid dient aan de buitenzijde van het bouwblok
.
te worden vermeden.
Verlichting
Verblijfplaatsen moeten onder de inbouwvoorziening een vrije
In het gehele projectgebied dient aandacht te zijn voor het
valruimte van circa 2 meter hebben.
voorkomen van verstoring door verlichting. Verlichting verstoort dieren die in de schemering en nacht gebruik maken van het park.
van circa 2 centimeter breed. 8. Ecologie en natuurinclusief bouwen
terug naar index
67
Uit het ecologisch nader onderzoek naar vleermuizen is naar voren
Het groen, onderdeel van het essentieel foerageergebied van
gekomen dat er een essentieel foerageergebied van de gewone
vleermuizen, dient volledig behouden (en onverlicht) te blijven
dwergvleermuis is. Onderstaande maatregelen gelden in en om dit gebied: ^
om overtreding op de Wet natuurbescherming te voorkomen. .
^
Kruidenrijk grasland op de kade zorgt dat er minder lichtuitstraling op de Krimsloot is. Daarnaast biedt het een biotoop voor insecten en beschutting voor zoogdieren die op
verlichting richting het aanwezig essentieel foerageergebied
voor verkoeling, nemen CO2 en fijnstof op en bevorderen de
de grond leven.
biodiversiteit beter dan kleinere bomen. Wanneer er wordt ingezaaid dienen zaadmengsels te worden
Mantel-zoomvegetatie
aangeschaft bij Stichting Landschapsonderhoud Rotterdam
Het Lemairepark is grotendeels al omringd met grotere bomen.
aangelicht of verlicht. Als dit toch noodzakelijk is, geldt in elk
(SLR). Dit zijn zaadmengsels die in Rotterdam zelf zijn geoogst
De rand van het foerageergebied van de dwergvleermuizen
geval een maximum van 2 lux.
en daarmee gebiedseigen zijn.
bestaat uit een mantel-zoomvegetatie met inheemse beplanting
Bij het planten van nieuwe bomen en struiken dient rekening
waarbij de overgang kruidenrijk - heester - bomen goed te zien
dient zo veel mogelijk te worden beperkt en tegengehouden.
te worden gehouden met een kwalitatief goede en ruime
is. Deze rand kan nog verder worden versterkt door deze over
Dit kan bijvoorbeeld door strategisch beplanting in te passen.
standplaats en een goede bodemstructuur. Dit houdt in: een
de gehele rand van het Lemairepark uit te breiden. Het is de
In geen geval wordt de toekomstige brug over de Krimsloot
minimaal 60 centimeter dikke laag vruchtbare grond (minimaal
verwachting dat daarmee het foerageergebied voor vleermuizen
aangelicht of verlicht.
6 procent organische stof). De grond moet daarbij een open
wordt uitgebreid. Ook biedt het verloop aan vegetatie de
Ook in het park moet verlichting worden vermeden.
structuur hebben. Er dient daarom rekening gehouden
benodigde schuilmogelijkheden voor kleine zoogdieren, schuil
Uitgangspunt is dan ook om geen verlichting toe te passen
te worden met de werkvolgorde, zodat bouwverkeer en
en broedplaatsen en voedsel voor vogelsoorten en nectar- en
werkzaamheden de grond (ook de onderlaag) niet verdichten.
waardplanten voor vlinders. Het is daarmee van zeer grote waarde
Beplanting moet worden afgestemd op de gidssoorten die zijn
voor de biodiversiteit. De onderstaande uitgangspunten gelden bij
aangewezen per bouwblok.
de uitbreiding van de mantel-zoomvegetatie:
Er moet gekozen worden voor een grote variatie aan
.
Maximaal gebruik van inheemse soorten.
worden gericht op boom- en waterstructuren.
plantensoorten die elk seizoen bloeiende planten heeft. Deze
.
Gebruik van doorn-, bes- en nootdragende heesters.
Eventuele verlichting dient laag te worden gehouden en
dienen daarbij inheems of anders streekeigen te zijn en bij
.
het horizontaal uitschijnen van licht moet daarbij worden
voorkeur bloemen, zaden of bessen te dragen.
.
Voor de gevels geldt het uitgangspunt dat deze niet worden
De uitstraling van licht richting het water van de Krimsloot
.
langs de paden tenzij dit sociaal echt noodzakelijk wordt gevonden. ^
Nieuw aan te leggen groen blijft onverlicht.
^
Wanneer er verlichting wordt aangebracht, mag deze niet
^
.
De groeilocaties van bomen dienen ingericht te worden, zodat de boom groot en oud kan worden. Grote bomen zorgen
situatie.
^
Het opvullen van de huidige damwanden biedt mogelijkheden voor vissen om in te schuilen of voedsel te zoeken.
Tijdens de werkzaamheden en in de nieuwe situatie mag de van vleermuizen niet toenemen ten opzichte van de huidige
^
.
. .
vermeden.
.
Wadi's Als verlichting vanuit sociale veiligheid noodzakelijk blijkt, kan
Ecologisch gezien hebben wadi's tot doel beschutting te bieden
verlichting bijvoorbeeld als dimverlichting aangebracht worden
aan zoogdieren die op de grond leven. Verder moeten de planten
op lage lichtmasten, waarbij deze ingesteld wordt op dimmen
in de wadi's van het vroege voorjaar tot het late najaar voedsel
in de nachtelijke uren. Daarnaast kunnen in de led-armaturen
leveren aan insecten en vogels.
Een ruime variatie aan heesterbeplantingen, zowel solitair als in groepen. Planten van kruidenvegetatie met een groot aandeel aan nectarrijke planten.
.
Met inhammen in het groen kunnen ook doorsteekpaden worden gemaakt. Daardoor ontstaat een overgang tussen dichtere en minder dichte vegetatie.
.
afschermende kappen (toepassing back-light) worden gebruikt
Door in de randen inhammen te maken, wordt ook luwte gecreëerd. Deze biedt extra warmte en beschutting, wat
om lichtbundels alleen te richten op de plekken die verlicht moeten
Oever Krimsloot
aantrekkelijk is voor onder andere vlinders. In een lage, weinig
worden en zo de uitstraling te beperken.
De oever van de Krimsloot biedt verschillende mogelijkheden
productieve vegetatie met ligging op het zuiden is er daar
om deze meer natuurinclusief te maken. Dit moet verder worden
namelijk een voor dagvlinders benodigd warm microklimaat te
Beplanting
uitgewerkt in samenwerking met het Hoogheemraadschap
vinden.
.
De inrichting van het groen moet een duurzaam karakter
van Delfland en in afstemming op de aangetroffen
hebben. Er wordt gekozen voor soorten die lang meegaan en
bodemverontreiniging. Hieronder staan enkele mogelijkheden.
die kunnen overleven in een veranderd klimaat.
.
.
De huidige beplanting moet zoveel mogelijk behouden blijven.
Op plekken waar een natuurvriendelijke oever of een variant daarop kan worden aangelegd, biedt dit de mogelijkheid om
.
Het is belangrijk de zoom met ruigtekruiden (en dus nectar) in stand te houden door periodiek en gefaseerd te maaien.
.
In deze zone kunnen ook de voor insecten benodigde takkenrillen worden geplaatst.
een zachte overgang tussen het land en het water te creëren.
68
terug naar index
Projectambitiedocument en Nota van Uitgangspunten Lemairepark
8.8 Gidssoorten park
Kijkuythof 3, Hoekse Hillhof 1 en 2 in de openbare ruimte van .
Een verbinding van aaneengesloten struweel en
doorkruist door paden zodat rustige plekken zonder verstoring
bosplantsoenranden, gecombineerd met kruidenrijk grasland .
De vleermuisverblijfplaatsen in de omliggende wijken kunnen
Er moet zoveel mogelijk aaneengesloten bosplantsoen worden gecreëerd. Voor zover mogelijk is, wordt het bosplantsoen niet
(minimaal 5 meter breed).
Vleermuizen
.
het park.
ontstaan. .
Het leefgebied moet aansluiten op de groenstructuren in de
De huidige bomen en bosplantsoen blijven behouden zodat in de nieuwe situatie al volwassen bomen aanwezig zijn.
omgeving. In het plangebied is een gelijkmatige spreiding van kruidenrijk
Egel (park)
verbindingen in de buurt. Hierbij zijn ten minste de volgende
grasland, struweel, houtwallen en bosplantsoenranden
Om leefgebied voor egels te realiseren moeten de volgende