Document · PDF

[24bb002719] Afschrift brief wijkraad Bloemhof met ongevraagd advies over Rol Gemeente, Overheden en grondbeleid bij bodemdaling

Commissie Bouwen, Wonen en Buitenruimte (2022-2026) 15 mei 2024, gemeente RotterdamBij agendapunt: Bouwen en Wonen40.084 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 4 van 5

We stemmen beheerplannen af op specifieke gebieds kenmerken, waarbij we kijken naar factoren als de bodem opbouw, het type bebouwing, het grondgebruik en – wanneer aanwezig – het peil van het oppervlaktewater. Door het risicogestuurd reinigen van leidingen voorkomen we verstoppingen. Waar nodig vinden reparaties en vervangingen plaats. In het begin van de planperiode van het nieuwe GRP bepalen we de onderhoudsbehoefte voor de gehele gemeente Rotterdam. Monitoren van de grondwaterstanden • Beheer van het grondwatermeetnet • Automatisering van een deel van het grondwatermeetnet We willen een nog beter inzicht krijgen in het bodem- en grondwatersysteem van de stad. De gemeente Rotterdam werkt daarom voor een totaalbeeld samen met eigenaren van particuliere terreinen. Dit doen we ook op het gebied van gegevensuitwisseling. Zo vergroten we de gezamenlijke kennis. Het grondwatermeetnet brengt de actuele grondwatertrends in het openbare gebied op wijkniveau in beeld. De komende planperiode vindt er een automatiseringsslag van het meetnet plaats. Zo spelen we in de toekomst nog beter in op nieuwe ontwikkelingen en behoefte aan gegevens over het grondwatersysteem. Verspreid in Rotterdam staan er zo’n tweeduizend peilbuizen onder de grond. Circa achttienhonderd – ondiep – gelegen peilbuizen geven inzicht in het gedrag van freatisch grondwater, het ondiepe grondwaterniveau.

Dit ondiepe meetnet geeft een globaal maar wel gebiedsdekkend beeld van het gedrag van het grondwatersysteem. De overige peilbuizen zijn dieper gelegen peilbuizen met filters in het eerste watervoerend pakket. Tot 2022 bouwen we het aantal handmatige metingen af. Tegelijkertijd vergroten we het aantal dataloggers – geautomatiseerde meetapparaten – van tweehonderd tot circa vijfhonderd stuks. Dat stelt ons in staat om de grondwaterstand continu te meten. We plaatsen deze dataloggers op strategische locaties, ook waar we nu bijvoorbeeld nog niet meten. Denk aan drainage en/of infiltratieleidingen, wadi’s of soortgelijke hemelwaterinfiltratievoorzieningen. Dankzij de metingen krijgen we een beter beeld van onder andere de grondwaterstand bij kwetsbare bebouwing en de invloed van neerslag en droogte – in combinatie met gegevens uit de regenradar. Diepe peilbuizen maken ook het effect van het getij onder de stad inzichtelijk. We meten louter in openbare gebieden. In principe plaatsen we geen peilbuizen op particulier terrein, hooguit in uit zonderlijke gevallen op tijdelijke en projectgebonden basis. We willen particulieren wel stimuleren om op eigen terrein te meten.

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

Deel III Rotterdams GRP-programma 2021-2025

Deelprogramma kennis en communicatie 4.1 Uitgangspunten deelprogramma kennis en communicatie 4.1.1 Communicatie

Doel We communiceren actief met Rotterdammers en Rotterdamse bedrijven over het stedelijk watersysteem. We werken samen aan innovatieve oplossingen en maat regelen om overlast te beperken en voorkomen. Een heldere en duidelijke communicatie vanuit de gemeente Rotterdam richting Rotterdammers en Rotterdamse bedrijven zorgt ervoor dat zij: • weten hoe ze het riool verstandig gebruiken en daar ook naar handelen; • maatregelen nemen op hun eigen terrein om wateroverlast door hevige regen zoveel mogelijk te voorkomen; • maatregelen nemen op eigen terrein om nadelige gevolgen van de grondwaterstand zoveel mogelijk te beperken. • zich bewust zijn van de klimaatverandering en accep teren dat er daardoor vaker water op straat staat tijdens en na hevige regenbuien; We verstrekken informatie over actuele ontwikkelingen op het gebied van water, het rioolstelsel en onderhouds werkzaamheden aan het stedelijk watersysteem. Tegelijkertijd communiceren we over de verantwoordelijkheid én noodzaak van Rotterdammers en Rotterdamse bedrijven om hun bijdrage te leveren aan het oplossen van de waterbergingsopgave en het verwerken van hemelwater. We zoeken onze inwoners op om te luisteren naar hun wensen en behoeften. Zo organiseren we bewoners avonden om hen te informeren waarbij we ook gezamenlijk op zoek gaan naar oplossingen voor het minimaliseren van nadelige gevolgen.

Onder de noemer communicatie verstaan we ook een snelle behandeling en beantwoording van meldingen over storingen en klachten – volgens de gemeentelijke service norm. De ontvangst en registratie van de klachten en meldingen vindt plaats via het Melding Systeem Buitenruimte (MSB). Ook via het Waterloket kunnen per e-mail vragen worden gesteld en opmerkingen gemaakt over het stedelijk watersysteem.

4.1.2 Digitaliseren en automatiseren

Doel • De mogelijkheden van digitalisering en automatisering nog meer benutten voor een effectief en efficiënt waterbeheer ten behoeve van een klimaatbestendige stad De automatische bediening van rioolgemalen levert zeer veel informatie op. Ook overstorten uit het meetnet en de regenradar leveren veel gegevens op. Het verzamelen, verwerken en analyseren van uitkomsten van al deze informatie geeft ons de mogelijkheid de bestaande infrastructuur te optimaliseren en te onderhouden. Het stelt ons ook in staat om sneller beslissingen te nemen en deze keuzes beter te onderbouwen. Een verdere digitalisering en automatisering levert dan ook een belangrijke bijdrage aan een klimaatbestendig stedelijk watersysteem. De digitalisering en automatisering brengt ook andere verantwoordelijkheden met zich mee, zoals extra waakzaamheid op het gebied van veiligheid, toegankelijkheid en privacy. Voor het beheer en de verwerking van gegevens is uniformiteit een belangrijke vereiste. De vraag naar medewerkers die de resultaten op de juiste manier kunnen interpreteren, zoals dataspecialisten, neemt daardoor toe.

4.1.3 Innoveren en kennisdelen

Doel • Het benutten en ontwikkelen van innovaties die bijdragen aan het stedelijk watersysteem van de toekomst • Het delen van kennis De gemeente Rotterdam is een ‘productieve stad’. Om onze doelen, zeker op de lange termijn, te behalen is het nodig om volop gebruik te maken van de innovatiekracht in de stad. Zo hebben we bijvoorbeeld vanuit het klimaatakkoord van Parijs een grote opgave om de uitstoot van CO2 terug te brengen. Ons energieverbruik moet omlaag en de productie van lokale en regionale duurzame energie uit onder meer zon moet fors omhoog. We nemen deel aan de uitvoering van deze ambitie door in de komende vijf jaar meer dan 3000 m2 aan zonnepanelen op daken van gemalen te plaatsen. Maar ook door het project Gemaal op zon, waarbij de benodigde energie voor het verpompen van afvalwater wordt geleverd door zonnepanelen. De ambitie is om uiteindelijk vijftig gemalen op zon te realiseren. Door innovatieve denkkracht en het benodigde budget kunnen we deze nieuwe wegen inslaan.

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

Deel III Rotterdams GRP-programma 2021-2025

4.2 Dit doen we de komende planperiode 4.2.1 Maatregelen communicatie

Waterloket • We zorgen dat het Waterloket steeds actueel is Op het Waterloket – een website van de gemeente Rotterdam – staat alle actuele informatie en achtergrond informatie over het stedelijk watersysteem. Het Waterloket vormt de basis van alle communicatie rondom het water en de riolering. Voor vragen hierover kunnen bewoners mailen naar waterloket@rotterdam.nl. We zijn actief op Twitter onder @Stadsbeheer010 en we gebruiken altijd ‘#waterloket’ in onze tweets. Monitor Gemeentelijke Watertaken • We leveren gegevens aan voor de Monitor Gemeentelijke Watertaken Via de driejaarlijkse Monitor Gemeentelijke Watertaken informeren we de gemeente Rotterdam en haar bewoners over de prestaties van het gemeentelijke waterbeheer. Hoe staat het met de aanpak van regenwateroverlast? Moeten we letten op gezondheidsrisico’s van afvalwater? Wordt de riolering vernieuwd als het moet? Wat kost het? Ook kijkt de monitor naar maatschappelijke trends en opgaven voor de komende jaren. De monitor is de opvolger van de Benchmark Rioleringszorg. De monitor is – meer dan de benchmark – gericht op het laten zien van de prestaties voor de samenleving. De Stichting Rioned voert de monitor uit.

Communicatieplan • We actualiseren jaarlijks het Communicatieplan Water We betrekken zoveel mogelijk onze samenwerkingspartners – zoals de waterschappen – bij de communicatie rondom alle veranderingen in de komende planperiode. Hiervoor hebben we een Communicatieplan Water opgesteld. We actualiseren dit plan elk jaar. Het communicatieplan berust op vier speerpunten: • Rotterdammers op een toegankelijke manier van informatie voorzien. Dat doen we zowel actief als passief. Onder actief scharen we bijvoorbeeld aanbelacties. Onder passief verstaan we de verspreiding van – digitale – folders. De gemeente Rotterdam informeert haar bewoners over de riolering en het water, over werkzaamheden, waterveiligheid in buitendijks gebied en over de actuele stand van zaken in geval van een calamiteit. Communicatiemiddelen die we hiervoor gebruiken zijn bijvoorbeeld het Waterloket, de Stadskrant en social media. • De eigen verantwoordelijkheid en zelfredzaamheid. Zo moeten Rotterdammers weten wanneer zij bij de gemeente terechtkunnen voor bepaalde kwesties. Maar ze moeten ook weten wanneer iets hun eigen verantwoordelijkheid is. Daartoe zorgen we voor specifieke informatie over – bijvoorbeeld – rioolaansluitingen, een verantwoord gebruik van het riool en de eigen rol bij het verwerken van hemelwater.

Maar ook over de invloeden van een ander gebruik van de buitenruimte en uitleg over (het accepteren van) situaties waarin water op straat komt te staan. Dit doet de gemeente onder andere met aanbelacties over verantwoord rioolgebruik.

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

Deel III Rotterdams GRP-programma 2021-2025

• Educatie: de gemeente Rotterdam laat jongeren kennis maken met het functioneren van het stedelijk water systeem. Bijvoorbeeld via bliksemstages, rondleidingen, begeleiding bij profielwerkstukken en gastcolleges. • De gemeente Rotterdam organiseert bewonersavonden om haar bewoners te informeren én samen op zoek te gaan naar oplossingen voor het minimaliseren van nadelige gevolgen van wateroverlast. Informatievoorziening aan de gemeenteraad • We informeren jaarlijks de gemeenteraad over de voortgang Het vaststellen van een nieuw Gemeentelijk Rioleringsplan is het aangewezen moment voor de gemeenteraad om mede de richting van het beleid te bepalen. De opgave voor de planperiode 2021-2025 bestaat uit een verzameling aan onderzoeken en maatregelen die verdeeld zijn over vier deelprogramma’s. De gemeenteraad wordt jaarlijks door het college geïnformeerd over de voortgang van de vier deelprogramma’s.

4.2.2 Maatregelen digitalisering en automatisering

Informatie medewerkers op niveau (I-plan Water) • Workshops Het is belangrijk dat medewerkers nut en de noodzaak inzien van de digitaliserings- en automatiseringslag die plaatsvindt. Daarom organiseren we workshops waarbij we collega’s hierover vertellen en hen wegwijs maken op het gebied van beschikbare applicaties en tools. Actueel houden basisgegevens • Het beheersysteem verder invullen • Systeemoverzicht actueel houden Voor het registreren en beheren van basisgegevens gebruiken we beheersysteem Obsurv. De komende planperiode vullen we dit beheersysteem verder met gegevens van de stedelijke waterassets. Om de data op orde te krijgen, gaan we aan de slag met het Programma Data en Informatie. We houden het systeemoverzicht van de gemeentelijke riolering actueel en werken voortdurend aan een verdere verbetering van de toegankelijkheid. Dit doen we onder meer door gebruik te maken van visualisaties en slimme ontsluiting van gegevens. Om de basisdata op juistheid te controleren, gaan we verder met het ontwikkelen van het programma, Pro-Inf. Analyse en sturing • Meetnet overstorten • Centrale Automatische Sturing (CAS) 2.0 • Regenradar Rijnmond • Verdere ontwikkeling van Pro-Inf • Verdere ontwikkeling van ‘De Stad als meetnet’ We werken verder aan het functioneren van de overstorten vanuit het Meetnet overstorten.

Met CAS 2.0 sturen we op basis van beschikbare procesgegevens het systeem efficiënt, slim en automatisch aan. Daarvoor gebruiken we gegevens vanuit het Meetnet overstorten, PCS7 en de

regenradar. Met de gegevens van de Regenradar Rijnmond voeren we systeemanalyses uit voor het bepalen van stelselcapaciteit en het functioneren van gemalen. Met Pro-Inf visualiseren we automatische systeemanalyses. ‘De Stad als meetnet’ gaat over de samenhang van de verschillende meetnetten en de ontwikkelingen om tot integrale systeemanalyses te komen. Zo hebben de regenradar, CAS 2.0, het Meetnet overstorten, het Meetnet grondwater en afzonderlijke meetnetten van hemelwatervoorzieningen met elkaar te maken. Een goede samenhang start met een inventarisatie. Van daaruit breiden we verder uit met nieuwe meetnetten en verbeteren we applicaties. Datadeling • We delen gegevens • We benutten bestaande samenwerkingsverbanden We werken de komende planperiode verder aan samenwerkingen op het gebied van gegevensdeling, zowel intern als extern. Binnen die verschillende samenwerkings verbanden brainstormen we met de andere partijen over de toekomst van het waterbeheer. Via Lizard – een kennisdelingsplatform van elkaars meetnetten – agenderen we zaken zoals (de rol van) datadeling.

Samenwerking IIFO • Adviseren en ondersteunen bij het applicatiebeheer en de ontwikkeling daarvan • Informatievoorziening via het opstellen van het I-plan De directie van Innovatie, Informatievoorziening, Facilitair en Onderzoek (IIFO) van het cluster Bestuurs- en concernondersteuning beheert de applicaties die wij gebruiken en ontwerpt de informatiearchitectuur. We adviseren en ondersteunen bij het applicatiebeheer en het ontwerp van applicaties. Informatievoorziening hierover gaat via het informatieplan. Security • Risicogestuurd beheer van software en applicaties • Werken aan bewustwording van beveiliging van de kantoor- en procesautomatisering omgevingen Met het vastleggen van goede procesafspraken beheren we applicaties op een risicogestuurde wijze. We werken daarnaast actief aan verdere bewustwording van het belang van gegevensbeveiliging, In figuur 12 staan de verschillende d atastromen in hun onderlinge relaties benoemd. Aangegeven is ook in welk vlak de verschillende maatregelen plaatsvinden.

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

Deel III Rotterdams GRP-programma 2021-2025

Drinkwater verbruik

Informatiebeheer /bestandbeheer

Waterpeilmetingen (WSHD, HHD, HHSK)

Watersysteem- en RWZI Info (peilgebieden objecten, lozingspunten, etc)

CPRW

S&O, BWR

Meetnet Overstorten (H2gO) Obsurv CAS

PCS7

Regenradar Rijnmond

WMO

Lizard

Datadeling en visualisatie

PRO-INF

Systeemanalyse

Process Historian Systeemoverzicht Basis op orde

Analyse en sturing Samenwerking IIFO Security

Datadeling

Informatie medewerkers op niveau

Nog te realiseren datastroom

Database

Datastroom

Procesgegevens

Drinkwaterbedrijven (Evides/Dunea)

Software / applicatie

Waterschappen (WSHD, HHD, HHSK)

Systeemgegevens

Gemeente Rotterdam

Doelstelling

Figuur 13 Schema datastromen en digitaliseringsprojecten

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

Deel III Rotterdams GRP-programma 2021-2025

4.2.3 Maatregelen Innoveren en kennisdelen

Landelijk netwerk aanpak bodemdaling • We nemen deel aan landelijke kennisnetwerken over de aanpak van bodemdaling De gemeente Rotterdam neemt actief deel aan een landelijk netwerk waarin kennis en ervaring wordt uitgewisseld over de aanpak van bodemdaling. De gemeente is lid van de ambtelijke kerngroep van het Platform Slappe Bodem (PSB) en heeft een coördinerende rol binnen de deel expedities Governance en Economie van Bodemdaling van het Nationaal Kennisprogramma Bodemdaling (NKB). De gemeente draagt ook bij aan andere deelexpedities van het NKB. Gemeenten met slappe bodems kampen door zetting van de ondergrond met hogere kosten voor het onderhoud en beheer van onder meer de ondergrondse infrastructuur. Onderzoek is nodig om te kijken hoe deze gemeenten efficiënter en duurzamer kunnen omgaan met de gevolgen van bodemdaling. Dit onderwerp staat ook op de onderzoeksagenda bodemdaling van het Rotterdams Weerwoord. COASTAR-programma • We nemen deel aan het COASTAR-programma De gemeente Rotterdam neemt samen met elf andere organisaties – waaronder de Provincie Zuid-Holland, water schappen en drinkwaterbedrijven – deel aan het Coastal Aquifer Storage And Recovery (COASTAR) programma.

De deelnemende partijen hebben afspraken gemaakt over het gezamenlijk zoeken naar een verbetering van de zoetwatervoorziening en het waterbeheer met behulp van de ondergrond. Voor het benutten van stimuleringsgelden vanuit het Ministerie werken wij zoveel mogelijk samen met Topconsortia Kennis en Innovatie (TKI). Via deze samenwerking is bijvoorbeeld de aanleg van de Urban Water Buffer in Spangen tot stand gekomen. Onderzoek en plannen • We werken aan innovatie • We nemen deel aan innovatieprojecten van anderen • We voeren onderzoeken uit naar continue verbetering in het stedelijk watersysteem Elk jaar laten we onderzoeken wat wij kunnen verbeteren aan onze dienstverlening. Deze onderzoeken initiëren we zelf of nemen daaraan deel. Het innovatieve karakter is hierin een belangrijk element. Rotterdam is koploper op veel onderdelen van de rioleringszorg en de klimaatadaptatie. Het is dan ook onze ambitie die rol nog meer te versterken. Om hier extra invulling aan te geven, is in de riolerings begroting de post ‘onderzoeken en plannen’ opgenomen.

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

Deel III Rotterdams GRP-programma 2021-2025

Hoe organiseert en financiert Rotterdam de rioleringszorg 5.1 Inleiding Om alle gestelde doelen te bereiken en de benodigde maatregelen en onderzoeken uit te voeren, zijn er voldoende financiële middelen nodig. Een belangrijke randvoorwaarde daarbij is genoeg en goed opgeleid personeel. In dit hoofdstuk beschrijven we de benodigde (financiële) middelen.

5.2 Medewerkers, vaardigheden en competenties

5.3.1 Overzicht totale uitgaven in de rioleringszorg in de planperiode

De lasten voor de rioleringszorg bestaan onder andere uit de uitgaven voor het dagelijks beheer en onderhoud en de vervanging van bestaande riolering. Aan de rioleringszorg worden ook nog enkele kosten toegerekend van andere producten uit de begroting van Rotterdam. De totale uitgaven voor zowel het beheer als onderhoud, vervanging en verbetering van de riolering in de planperiode van het GRP 2021-2025 worden weer gegeven in tabel 5.

In de voorgaande delen beschreven we op hoofdlijnen welke activiteiten er de komende periode plaatsvinden. Om alle activiteiten uit te voeren, is er voldoende en goed opgeleid personeel nodig.

In deel III, hoofdstuk 1 tot en met 4, beschrijven we per programma welke activiteiten we uitvoeren in de periode 2021-2025.

De primaire verantwoordelijkheid voor de invulling van de gemeentelijke watertaken binnen de gemeente Rotterdam ligt bij de afdeling Water van Stadsbeheer. Maar ook vanuit andere afdelingen zijn er medewerkers betrokken bij het borgen van een robuust en klimaatbestendig stedelijk watersysteem. Zoals vanuit Gebiedsbeheer, Uitvoering Werken en het Ingenieursbureau van Rotterdam.

Kapitaallasten van investeringen Vervangingsinvesteringen voor gemalen en persleidingen en investeringen voor maatregelen in het kader van de zorgplichten hemelwater, grondwater en afvalwater worden geactiveerd.

De vormgeving van het stedelijk watersysteem van de toekomst is een uitdaging. Het vraagt van medewerkers om meer vaardigheden dan alleen traditionele rioleringstechniek. Denk aan vaardigheden op het gebied van digitalisering, automatisering en innovatieve denkkracht. Aanvullend vraagt het ook om extra competenties op het gebied van samenwerken. Naast een vaste bezetting werken we met trainees, young professionals en afstudeerders.

5.3 Financiële middelen en kostendekking In de komende planperiode gaan we aan de slag met de aanleg en het beheer van het stedelijk watersysteem. Dat doen we volgens de eerder beschreven strategie. Deze paragraaf beschrijft welke financiële middelen hiervoor nodig zijn en hoe we voorzien in de dekking van deze kosten.

Toelichting lasten en investeringen

De voorgenomen investeringsuitgaven in de planperiode zijn in tabel 6 weergegeven. De investeringen worden geactiveerd en afgeschreven over een periode van 30 jaar, tegen een rentepercentage van 1,75 procent. Perceptiekosten Perceptiekosten zijn de gemaakte kosten voor de inning van de rioolheffing. Toerekeningen Toerekeningen zijn uitgaven die aan de rioleringszorg worden toegerekend uit andere producten uit de begroting van de gemeente Rotterdam. Denk hierbij aan veegkosten, een aandeel in de kapitaallasten van investeringen in groene daken, waterpleinen en baggerkosten. Bijdragen van derden De waterschappen dragen bij aan de investeringskosten en de jaarlijkse exploitatiekosten van bepaalde eind gemalen in Rotterdam. BTW De bij de exploitatie- en investeringsuitgaven behorende BTW wordt aan de rioolheffing toegerekend.

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

Deel III Rotterdams GRP-programma 2021-2025

Lasten

2021

2022

2023

2024

2025

Programma afvalwater

18.995

19.245

19.295

19.345

19.395

Programma hemelwater

300

350

400

450

500

Programma grondwater

800

735

895

800

920

Programma data en communicatie

2.030

1.880

1.980

2.030

Kapitaallasten van investeringen

7.252

8.526

9.562

10.592

11.229

Perceptiekosten

1.138

Beheer riolering en gemalen

7.703

Voorziening rioolvervanging

31.071

32.518

34.036

35.733

37.674

Subtotaal

69.289

72.095

74.909

77.741

80.589

Begroting product Riolen en rioolgemalen 9

Toerekeningen

6.606

6.641

6.671

6.665

6.659

Bijdragen van derden

-658

BTW

8.608

8.768

8.984

9.109

9.247

Niet toerekenbaar

-244

-283

-322

Subtotaal overig

14.312

14.468

14.675

14.794

14.926

Totaal

83.601

86.563

89.584

92.535

95.515

Tabel 5 Totale uitgaven rioleringszorg 2021-2025 (excl. BTW, x €1.000) (Alle bedragen zijn in €.)

5.3.2 Inkomsten uit de rioolheffing

Onder de noemer rioolheffing, heffen we een directe belasting (op basis van art. 228a uit de Gemeentewet) ter bestrijding van kosten die voor de gemeente verbonden zijn aan: • de inzameling en het transport van huishoudelijk afvalwater en bedrijfsafvalwater; • de inzameling van afvloeiend hemelwater en de verwerking van het ingezamelde hemelwater; • het treffen van maatregelen die structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk voorkomen of beperken.

De rioolheffing in Rotterdam is een eigenarenheffing waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen woningen en niet-woningen. Woningen vallen onder het basistarief. De hoogte van de belasting voor niet-woningen is gebonden aan de waarde van het pand (WOZ-waarde). Niet-woningen betalen het basistarief en daar bovenop nog een bedrag dat is gebaseerd op de WOZ-waarde van het pand.

Lasten

2021

2022

2023

2024

2025

Vervanging en aanleg persleidingen

3.250

3.350

5.350

3.200

3.000

Vervanging rioolgemalen

525

8.440

7.997

1.135

1.050

Zorgplicht afvalwater (nieuwe aansluitingen)

100

Zorgplicht hemelwater: Scheiden waterstromen

6.600

Zorgplicht hemelwater: Aanleg groen-blauwe voorzieningen

4.000

Zorgplicht grondwater

1.650

1.565

1.500

Bijdragen derden

-2.140

-1.447

-135

16.125

21.915

24.100

16.400

16.250

Totaal

Tabel 6 Investeringsoverzicht GRP 2021-2025 (excl. BTW, x €1.000) (Alle bedragen zijn in €.)

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

Deel III Rotterdams GRP-programma 2021-2025

5.3.3 Heffingseenheden

In de door ons opgestelde rioolheffingsberekening gaan we uit van circa 344.560 heffingseenheden. Dit aantal heffingseenheden is onder te verdelen in 320.845woningen en 23.715 niet-woningen. Door nieuwbouw en de sloop van woningen en niet-woningen wijzigt het aantal heffingseenheden elk jaar. Hier houden we rekening mee in de rioolheffingsberekening. We hanteren als uitgangspunt dat het aantal heffingseenheden jaarlijks toeneemt met 2.500.

5.3.4 Meerjarige ontwikkeling van de rioolheffing De uitgangspunten voor een meerjarig riooltarief: • We volgen zoveel mogelijk het huidige waarderings stelsel vervangingsinvesteringen riolen met een jaarlijkse directe afschrijving van de investering. • De jaarlijkse vervangingsinvesteringen riool worden direct in één keer afgeschreven. Het belangrijkste kenmerk van deze methodiek is dat lasten niet naar de toekomst worden geschoven en er dus geen rente wordt berekend. Zo houden we de lasten voor de inwoners van Rotterdam lager. Voor de benodigde financiële middelen wordt de in het GRP 2016-2020 ingestelde methodiek in de periode 20212025 voortgezet. Hierbij betalen we een gedeelte van de jaarlijkse kosten direct uit de rioolheffing én een ander gedeelte van de kosten wordt tijdelijk geleend. De lening wordt in een aantal jaar afgelost waarbij gestreefd wordt naar een goede balans tussen enerzijds tariefsontwikkeling en anderzijds omvang en looptijd lening.

De lening kunnen we aflossen door: • Een geleidelijke tariefsverhoging. Het tarief gaat in de jaren 2021-2028 elk jaar met € 6 (exclusief de jaarlijkse inflatiecorrectie, CPI) omhoog. • Groei van het aantal aansluitingen op het riool, zonder de kosten met een gelijk tred meegroeien. Met de groei van het aantal aansluitingen was in GRP4 geen rekening gehouden, in GRP wel. Dat is de voornaamste reden dat de lening beperkter van omvang is en dat de tarieven minder hoeven te stijgen dan was voorzien in GRP4. • Het tarief bedraagt aan het eind van de collegeperiode (2022) €231,70 (exclusief CPI), het tarief aan het eind van de planperiode van het GRP5 (2025) bedraagt € 249,70 (exclusief CPI). Het maximum tarief wordt in 2028 bereikt en bedraagt € 267,70 (exclusief CPI). In de periode 2028 t/m 2033 blijft het tarief gelijk. Vanaf 2034 kan het tarief weer licht dalen (exclusief CPI). • Als alles is afgelost, kan het tarief weer dalen (exclusief CPI). Dat is naar verwachting omstreeks 2034. Deze systematiek past binnen het besluit Begroting en verantwoording (de financiële gemeentelijke spelregels) en hiermee wordt ook zoveel mogelijk de huidige financieringswijze gevolgd. • In dit scenario is er geen plotselinge en sterke daling in het tarief zichtbaar, is de stijging vlakker en het maximum tarief lager dan waar we vanuit gingen in het GRP 2016-2020.

Lening(x1.000) Tarief

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

2034

2035

2036

2037

2038

€53,7

€57,7

€60,0

€63,2

€62,9

€60,3

€55,3

€47,9

€40,1

€32,1

€21,8

€13,6

€5,3

€1,3

€-0,0

€225,7

€231,7

€237,7

€243,7

€249,7

€255,7

€261,7

€267,7

€256,7

€249,9

€246,64

€246,6

Figuur 14 Ontwikkeling basistarief rioolheffing. De bedragen zijn gebaseerd op prijspeil 1 januari 2020. Jaarlijks moeten deze met de optredende inflatie (CPI) worden geïndexeerd.

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

Bijlagen

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

Bijlagen

Bijlage 1 Woordenlijst Begrip

Verklaring

Afkoppelen

Het niet meer inzamelen en naar de RWZI transporteren van hemelwater.

Afvalwater

Al het water waarvan de houder zich met het oog op de verwijdering daarvan ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen (opmerking: hieronder wordt dus ook afvloeiend regenwater begrepen).

Afvoerend oppervlak

Het naar de riolering afwaterende oppervlak.

Bemalingsgebied

Een rioleringsgebied waaruit het afvalwater door een gemaal wordt verwijderd.

Beoordelen

Het toetsen van een parameter aan de bijbehorende maatstaf en het geven van een oordeel over de uitkomsten van de toetsing.

Bergbezinkbassin

Reservoir voor de tijdelijke opslag van afvalwater waarin tevens slibafzetting plaatsvindt met een voorziening om het slib te kunnen verwijderen en waaruit overstorten kunnen plaatsvinden.

Collecteurriool

Onderheid verzamelriool bestemd voor transport van afvalwater naar het gemaal

DI(T)-leiding

Drainage-infiltratieleiding. Met de DI-leiding wordt (grond)water afgevoerd of aangevoerd. Als de leiding ook een transportfunctie heeft voor hemelwater spreken we van een DIT-leiding.

Doelmatigheid

De beheertaken voor het afvalwater, hemelwater en grondwater voert Rotterdam op doelmatige wijze uit. Dat wil zeggen dat zij de kosten van de maatregelen afweegt tegen de risico’s voor milieu, volksgezondheid en leefbaarheid van de stad. Op deze manier worden ingewikkelde onderwerpen op een maatschappelijk verantwoorde manier opgelost.

Drainage

De afvoer van water uit de bodem over en door de grond en door het waterlopenstelsel.

Drooglegging

Het hoogteverschil tussen het oppervlaktewaterpeil en het maaiveld.

Droogweerafvoer (dwa)

De hoeveelheid afvalwater die per tijdseenheid in een droogweersituatie via het rioolstelsel wordt afgevoerd.

Drukriolering

Riolering waarbij het transport plaatsvindt door middel van pompjes en persleidingen.

DWA-rioolstelsel

Zie vuilwaterrioolstelsel.

Overstort

Rioolput voorzien van een overstortdrempel die loost buiten het in beschouwing genomen rioolstelsel, meestal op oppervlaktewater.

Effectiviteit

Mate van invloed van een maatregel op een situatie of probleem.

Efficiëntie

Balans tussen risico en de kosten.

FAW-proces

Startpunt voor het werken aan het stedelijk watersysteem is het functioneel advies water. We maken een ontwerp waarbij we in samenhang kijken naar rioolstelsel, grondwaterstand, oppervlaktewater en de gehele buitenruimte. Het FAW-proces is ingedeeld in drie fasen: inventarisatie, variantenstudie en functioneel advies water.

Freatisch grondwater

Het grondwater in de bovenste bodemlaag, dat (indirect) in contact staat met de atmosfeer. De freatische grondwaterstand is een andere term voor grondwaterspiegel.

Fundering op staal

Fundering zonder funderingspalen.

Gemeentelijk riolering

De riolering, gelegen in de openbare ruimte niet zijnde inrichtingen en openbaar toegankelijke ruimten in eigendom van derden, die bij de gemeente in eigendom of beheer is en bestemd voor de inzameling, transport of verwerking van afvalwater, hemelwater en grondwater, met inbegrip van de daartoe behorende rioolgemalen, persleidingen, installaties van overeenkomstige aard en voorzieningen voor het verwerken van hemelwater en grondwater, met uitzondering van het particuliere riool, bijzondere rioolaansluitingen en bijzondere voorzieningen;

Gemengd rioolstelsel

Rioolstelsel, waarbij afvalwater inclusief ingezamelde neerslag door één leidingstelsel wordt getransporteerd.

Gescheiden rioolstelsel

Rioolstelsel, waarbij afvalwater exclusief neerslag door een leidingstelsel wordt getransporteerd en neerslag door een afzonderlijk leidingstelsel rechtstreeks naar oppervlaktewater wordt afgevoerd.

Gronddekking

Dikte van grondpakket tussen maaiveld en bovenkant riool.

Grondwater

Water beneden het grondoppervlak, meestal beperkt tot het water beneden de Grondwaterspiegel.

Grondwateronderlast

Problemen die zich voordoen als gevolg van lage grondwaterstanden. Bijvoorbeeld aantasting van houten funderingen als gevolg van droogstand.

Grondwateroverlast

Problemen die zich voordoen als gevolg van hoge grondwaterstanden. Bijvoorbeeld plasvorming op binnenterreinen of vocht in kruipruimten.

IBA

Een systeem voor de individuele behandeling van afvalwater

Huishoudelijk afvalwater

Afvalwater dat overwegend afkomstig is van menselijke stofwisseling en huishoudelijke werkzaamheden;

Infiltratie

Intreding van water in de bodem.

Inspectie

Het waarnemen, herkennen en beschrijven van de toestand.

Kruipruimte

Ruimte onder de beganegrondvloer in gebruik voor het bereiken van leidingen voor inspectie, onderhoud of reparatie, en voor ventilatie van de vloer en eventuele houten constructiedelen onder de woning.

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

Bijlagen

Begrip

Verklaring

Maatstaf

Grenswaarde (getalsmatig) op basis waarvan geconcludeerd wordt of aan een functionele eis wordt voldaan.

MJOB

Meerjaren Onderhoudsbehoefte.

Onderhoud

Herstel van het oorspronkelijke functioneren, waarbij de toestand van objecten ongewijzigd gehandhaafd wordt.

Onderzoek

Het verzamelen, ordenen, analyseren en verwerken van gegevens, zodanig dat informatie kan worden afgeleid over de toestand en het functioneren van de buitenriolering.

Ontwatering

De afvoer van water uit percelen over en door de grond en eventueel door drains, kleine sloten en greppels naar een stelsel van grote waterlopen, met als functie afwatering.

Ontwateringsdiepte

De afstand tussen de grondwaterstand en het maaiveld.

Riooloverstorting

De lozing van afvalwater via een overstortdrempel naar oppervlaktewater.

Peilbuis

Algemene term voor een buis of soortgelijke constructie met een kleine diameter waarin een grondwaterstand c.q. stijghoogte kan worden gemeten.

POB

Programma overleg Buitenruimte

POK

Programma overeenkomst

Regenwaterriool

Riool alleen bestemd voor de inzameling en het transport van neerslag.

Renovatie

Herstel van het oorspronkelijke functioneren, waarbij een ingrijpende toestandswijziging wordt doorgevoerd; evenaren technische staat van nieuwe aanleg.

Reparatie

Herstel van het oorspronkelijke functioneren, waarbij een beperkte toestandswijziging wordt doorgevoerd.

Riolering

Het samenstel van riolen, rioolputten en bijbehorende voorzieningen voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater.

Riool

Samenstel van buizen tussen twee putten bestemd voor de inzameling en/of het transport van afvalwater.

Rioolaansluiting

Aansluiting, in eigendom van een particulier, van een gebouw, woning, object of perceel op de gemeentelijke riolering.

Rioolwater zuiveringsinrichting Het totaal van de grond, gebouwen en apparatuur voor de zuivering van afvalwater (RWZI). SAMP

Strategisch Assetmanagementplan

SPOR

Stedelijke programmering openbare ruimte

Stedelijk Afvalwater

Stedelijk afvalwater: huishoudelijk afvalwater of een mengsel daarvan met bedrijfsafvalwater, afvloeiend hemelwater, grondwater of ander afvalwater.

Stedelijk Watersysteem

Samenhangend geheel van rioolstelsel, buitenruimte en oppervlaktewatersysteem bedoeld voor het verwerken van afvalwater, grondwater en afstromend hemelwater in Rotterdam (stedelijk- en havengebied).

Stijghoogte

Hoogte boven een referentievlak tot waar het water in een peilbuis stijgt. Deze stijghoogte is afhankelijk van de druk van het grondwater ter plaatse van de opening onder in de peilbuis.

Uitgiftepeil

Vastgesteld peil waarop de openbare buitenruimte is ontworpen en waarop deze onderhouden dient te worden.

Uitlegger

Loze leiding op een rioolput of een leiding bestemd voor mogelijke toekomstige aansluiting.

Verbeterd gescheiden rioolstelsel

Gescheiden rioolstelsel met voorzieningen waardoor de neerslag slechts bij wat grotere regenbuien naar oppervlaktewater wordt afgevoerd. Het meest vervuilde deel van de neerslag wordt 'geborgen' in de riolering en naar de zuivering afgevoerd.

Vervangen

Herstel van het oorspronkelijke functioneren, waarbij het bestaande object wordt verwijderd en een nieuw gelijkwaardig object wordt teruggeplaatst.

Vrijvervalriool

Riool waardoor afvalwater door middel van de zwaartekracht wordt getransporteerd.

Vuilwaterriool

Riool alleen bestemd voor de inzameling en het transport van huishoudelijk en bedrijfsafvalwater, niet zijnde neerslag.

Vuilwaterrioolstelsel

Rioolstelsel voor de inzameling en het transport van huishoudelijk en bedrijfsafvalwater, niet zijnde neerslag.

Wadi

Systeem voor hemelwaterafvoer door drainage en infiltratie.

Waterbergingsopgave

Het verschil tussen de huidige situatie en de provinciale norm voor acceptatie van wateroverlast/ inundatie en de daarmee gepaard gaande risico’s bij hevige regenval (rekeneenheid is m3 of ha).

Waterveiligheid

Bescherming tegen overstroming.

Water op straat

Het optreden van waterstanden boven maaiveldniveau.

Wateroverlast

Het optreden van waterstanden boven maaiveldniveau waarbij hinder of schade wordt ondervonden.

WPV

Waterpasserende verharding

Zetting

Bodemdaling als gevolg van inklinking, van krimp, door de bouw van kunstwerken, het ophogen van de grond of het aanbrengen van andere materialen.

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

Bijlagen

Bijlage 2 Referenties Nr. Referentie [1] Gemeente Rotterdam, Rotterdams Weerwoord, urgentiedocument, Rotterdam, 2019. [2] Gemeente Rotterdam, Visie Openbare ruimte 2019-2029, Een gezond en groen Rotterdam voor iedereen, Rotterdam, 2019. [3] Gemeente Rotterdam, Verkenning omgevingsvisie Rotterdam, Rotterdam, maart 2018. [4] Gemeente Rotterdam, Slim Beheer Assetmanagement in Rotterdam, Rotterdam, 2019. [5] Gemeente Rotterdam, Assetmanagementplan Water en Riolering, Rotterdam, 2019. [6] Ministerie van Binnenlandse Zaken, Aan de slag met de omgevingswet, [Online]. Available: https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/regelgeving/instrumenten/bruidsschat/achtergrond/. [Geopend 9 april 2020]. [7] Deltaprogramma ruimtelijk Adaptatie, Standaardisatie neerslaggebeurtenissen stresstest wateroverlast, 14 juni 2018. [8] Gemeente Rotterdam, Herijking beleid (grond)uitgiftepeilen in buitendijksgebied, Beleid en Onderbouwing, Rotterdam, 2018. [9] Gemeente Rotterdam, Waterschap Hollandse Delta, Hoogheemraadschap Schieland en de Krimpenerwaard en het Hoogheemraadschap van Delfland, Herijking Waterplan 2, Werken aan water voor een aantrekkelijke en klimaatbestendige stad, Rotterdam, 2013. [10] Stowa, Afkoppelen, kansen en risico's van anders omgaan met hemelwater in de stad, Amersfoort, 2019. [11] Gemeente Rotterdam, Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2019 - 2022, Rotterdam, 2019.

[12] Gemeente Rotterdam, Waterschap Hollandse Delta, Hoogheemraadschap Schieland en de Krimpenerwaard en het Hoogheemraadschap van Delfland, Waterplan 2, Werken aan water voor een aantrekkelijke stad, Rotterdam, 2007. [13] Rotterdamse afvalwaterketen, Lange Termijnvisie (2015) [14] Gemeente Rotterdam, Rotterdam gaat voor groen, 20 hectare erbij, Stadsontwikkeling, april 2019.

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

Bijlagen

Bijlage 3 Overzicht voorzieningen Voorzieningen

GRP 2 2006-2010 Stand 2005

GRP 3 2011-2015 Stand 2009

GRP 4 2016-2020 Stand 2014

GRP 5 2021-2025 Stand 2019

2.533 1.779 454 121 nb 179 n.b. n.b.

2.594 1.809 532 152 50 51 n.b. n.b.

2.341 1.802 303 122 46 9 21 n.b.

2.678 1.711 567 183 46 14 26 6

208

312

321

365

Afvalwater Vrijvervalriolering (km), waarvan: • Gemengd riool • Hemelwaterriool (inclusief DIT 101 km) • Afvalwaterriool • Waarvan onderheide riolering • Waarvan onbekend • Oppervlaktewater • Buiten bedrijf Persleidingen (km) Gemalen Districtsgemalen (stuks)

Rioolgemalen (natte put gemalen en microgemalen) (stuks)

381

949

927

893

Tunnelgemalen (stuks)

Afsluiters (stuks)

653

1454

1.555

1.646

Ont- en beluchters (stuks)

151

130

132

Overstorten (hemelwateruitlaten, gemengd/vgs, nooduitlaten pompunits) (stuks)

377

341

464

515

Terugslagklep (stuks)

121

321

252

295

Wervelventiel (stuks)

Individuele Behandeling Afvalwater (stuks)

n.b.

Bergbezinkbassins (stuks)

n.b.

Middelen

Hemelwater Waterplein (met infiltratiereservoir) (locaties) Infiltratiereservoir (locaties)

Retentieplein (locaties)

Waterpasserende verharding (ha)

n.b.

Wadi’s / groenstrook (aantal locaties)

n.b.

Lamellenafscheider (stuks)

n.b.

140.000

360.000

170.000

175.000

130

175

Ca. 2000

Lijngoten Groene daken (m2)

n.b.

51.000

Kolken Grondwater Drainage (km) Peilbuizen grondwatermeetnet (stuks)

n.b

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

Bijlagen

Bijlage 4 Tabel exploitatie uitgaven beheer en onderhoud Programma stedelijk afvalwater Vrijvervalriolering

2021

2022

2023

2024

2025

Jaargebonden onderhoud (Correctief onderhoud)

1.200.000

Inspecties+inmeten bob’s

500.000

550.000

600.000

650.000

700.000

Project adviezen (Functionele en algemene adviezen)

275.000

Projecten (Projectmatig onderhoud, nagekomen kosten en nagekomen revisiestukken)

965.000

Reinigen

1.719.527

Inmeten overstorten

200.000

Inspecties collecteurriolen

750.000

Onderhoud rioolaansluitingen

1.500.000

Energiekosten

1.800.000

Jaargebonden onderhoud (Periodiek en storingsonderhoud)

4.128.000

Projecten (Groot onderhoud)

800.000

1.000.000

Bijdragen, premies, belastingen

375.000

Kolken en lijngoten Jaargebonden onderhoud (bijdrage aan wegen)

565.000

Jaargebonden onderhoud

1.785.000

Gemalen

Rioolreiniging Persleidingen

912.828

1.520.000

18.995.355

19.245.355

19.295.355

19.345.355

19.395.355

300.000

350.000

400.000

450.000

500.000

300.000

350.000

400.000

450.000

500.000

Beheer drainagestelsel

75.000

Beheer Grondwater meetnet

625.000

560.000

720.000

625.000

745.000

Beheer Grondwater (Algemene adviezen en bijdrages)

100.000

800.000

735.000

895.000

800.000

920.000

Jaargebonden onderhoud

subtotaal

Programma hemelwater Onderhoud hemelwatervoorzieningen subtotaal

Programma grondwater Grondwater

subtotaal

Programma kennis en communicatie Meten, monitoren

Procesautomatisering

1.080.000

880.000

830.000

880.000

en onderzoek

Digitalisering en automatisering

200.000

250.000

300.000

350.000

400.000

Onderzoek en plannen

500.000

Kennisontwikkeling

175.000

Communicatieplan

75.000

2.030.000

1.880.000

1.980.000

2.030.000

Leidingenbestand

232.000

Perceptiekosten

1.138.000

Beheer Riolering en gemalen

6.310.187

Beheervergoeding gebieden

1.160.501

subtotaal

8.840.688

totaal exploitatie

30.966.043

31.051.043

31.311.043

31.416.043

31.686.043

subtotaal

Kostenplaatsen Kostenplaatsen

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

Bijlagen

Bijlage 5 Overzichtstekening stedelijk watersysteem De overzichtstekening is te downloaden via de website van de gemeente Rotterdam. Actuele gegevens over de gemeentelijke riolering van Rotterdam en de speciale voorzieningen die zich daarin bevinden zoals: overstorten, rioolgemalen, afsluiters ed. zijn te raadplegen via onderstaande link. De gegevens op deze site worden maandelijks geactualiseerd. www.rotterdamopendata.nl/dataset/het-rioolsysteem-van-rotterdam Ook zijn diverse gegevens over de gemeentelijke riolering te vinden via de webapplicatie Gisweb: www.gis.rotterdam.nl/

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

Bijlagen

Bijlage 6 Evaluatie GRP 4 (2016-2020) We hebben veel bereikt de afgelopen planperiode. Op basis van vier speerpunten en voortgangsrapportages informeerden we elk jaar de gemeenteraad. Deze evaluatie richt zich op wat we bereikten in periode 2016-2020. Daarbij blikken we ook terug op de kostenontwikkelingen.

Vervanging van riolen planperiode 2016-2020

Doelstelling 200km

Vervangen km in 2016

39,0 km

Vervangen km in 2017

38,2 km

De doelen van het GRP waren: • het beschermen van de volksgezondheid en het milieu door doelmatig inzamelen en transporteren van stedelijk afvalwater; • het voorkomen van wateroverlast door doelmatig inzamelen, transporteren en verwerken van hemelwater; • het voorkomen van of beperken van structureel nadelige gevolgen van een hoge of lage grondwaterstand door doelmatige maatregelen in openbaar gebied; • Rotterdammers van dienst zijn en bewustzijn tot stand brengen over hun rol in het stedelijk watersysteem door actief communiceren en de Rotterdammers en Rotterdamse bedrijven handelingsperspectieven te laten zien.

Vervangen km in 2018

41,4 km

Vervangen km in 2019

38,9 km

Vervangen km in 2020

42,5 km

1. De verwerking van stedelijk afvalwater

Rioolvervanging Er werd afgesproken 200 kilometer riool te vervangen. Begin 2020 stond de teller op 157,5 kilometer. Het afkoppelen van hemelwater is onderdeel van de vervangingsstrategie. Veel van de rioolvervangingsprojecten voerden we integraal uit. Een integrale aanpak betekent dat er ook een vernieuwing van de buitenruimte plaatsvond, van gevel tot gevel. Tegelijkertijd brachten we tijdens deze werkzaamheden ook het maaiveld terug naar het uitgiftepeil. We inspecteerden de vrijvervalriolering aan de hand van putvideo’s. De rioolreiniging vond plaats op basis van prioriteitstelling, waarbij we keken naar de functie van het riool – schoon of vuilwater – en locaties met extra veel vuilbezinking.

Tabel 7 Vervanging van riolen in de planperiode

Persleidingen We inventariseerden het areaal aan persleidingen. Dit gaf inzicht in de diversiteit van het aanlegjaar, de materialen en de diameters: gegevens die nuttig zijn voor het bepalen van het benodigde onderhoud en het investeringsprogramma. Voor de grote hoofdtransportleidingen maakten we leidingpaspoorten met de mogelijke risico-onderdelen (faal mechanismen). Rotterdam heeft in totaal 365 kilometer persleidingen met diverse diameters (zie figuur 15). We stelden een nieuw meerjarenplan op voor de vervanging van persleidingen. Op basis van dit plan werd een deel persleidingen vervangen in de Prins Alexanderlaan en de Hoofdweg en een deel van de persleiding in de Aveling. In de Van Vollenhovenstraat ligt het gewelf van het hoofd gemaal Westersingel naar de Nieuwe Maas. In 2017 brachten we daar een overstortbemalingsleiding aan waardoor de afvoercapaciteit van de overstortbemaling aanzienlijk is vergroot. In 2016-2019 is in totaal 1.026 meter persleiding vervangen dan wel verlegd. In 2020 komt daar naar verwachting nog 381 meter bij.

100

km persleiding

80 60 40 20 0

<=75

76-150

151-250 diameter

Figuur 15 Km persleiding per diameter in mm (2019)

251-750

751-1000

>1000

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

Bijlagen

Gemalen Recent zijn diverse districtsgemalen gerenoveerd. Bij districtsgemalen heeft de bedrijfszekerheid een hoge prioriteit. Daarom hanteren we voor deze gemalen een preventieve onderhoudscyclus. Bij vijf grote gemalen zijn elektrotechnische, mechanische of bouwkundige onder delen vervangen. Bij de renovatie van gemalen pasten we diverse innovatieve maatregelen toe op het gebied van energiebesparing, zoals ledverlichting op laagspanning, zuinige hoogrendementsmotoren en zonnepanelen. Daarnaast installeerden we verschillende nieuwe lokale gemalen. Rotterdamse Samenwerking in de Afvalwaterketen (RoSA) De algemene doelstelling van de samenwerking in RoSA is de optimalisatie van de afvalwaterketen. De bestuurlijke overeenkomst voor de Rotterdamse Samenwerking in de Afvalwaterketen is in 2018 aangevuld met Evides. In de Regionale Studie is onder andere bekeken: • wat het effect is van het afkoppelen van het hemelwater op de RWZI’s – waarbij we dus minder water naar de RWZI’s pompen; • of het afvalwater effectiever tussen bepaalde RWZI’s kan worden verdeeld; • naar de toekomst: wat het betekent dat meer afvalwater naar de RWZI’s wordt gepompt doordat Rotterdam er nog 50.000 woningen bij krijgt in de komende jaren. Voor de verder invulling van de Langetermijnvisie is gewerkt aan voorbeeldprojecten.

Stand van zaken Vrijwel alle panden van Rotterdam – inclusief de glastuinbouwbedrijven – zijn voorzien van een gemeentelijke riolering. Met het Strategisch Assetmanagementplan (SAMP) en het Assetmanagementplan Water en Riolering (WAMP) dat we voor deze GRP-periode opstelden, werken we aan een slim beheer van de riolering, met een juiste

balans tussen kosten, prestaties en risico’s. Dit gebeurt niet alleen voor de Rotterdamse assets, maar ook voor die van andere stakeholders via een gezamenlijke gebieds- of wijkgerichte uitvoering. De gemiddelde leeftijd van de vrijvervalriolen neemt verder toe, zie figuur 16. Het aantal gemalen neemt toe. In 2011 was er sprake van een duidelijk kantelpunt, veroorzaakt door de realisatie van veel drukrioolgemalen in de Waterwijk van Nesselande. Het stichten van een gemaal heeft meerdere redenen. Zo zijn rioolgemalen nodig als de afstand tot de aansluiting van nieuwbouwpanden op het hoofdriool meer dan 40 meter bedraagt. Een andere reden – die steeds belangrijker wordt – is het afschot van de riolering in relatie tot het diepste punt én het niet ophogen van de buitenruimte. Hierdoor is het vaak niet meer mogelijk het afvalwater onder vrijverval te lozen richting het eindgemaal. Als gevolg daarvan ontstaan er meer en kleinere bemalingsgebieden met opvoergemalen om het afvalwater af te voeren naar het eindgemaal. Het energieverbruik van gemalen neemt af, ondanks het toenemende aantal gemalen. Sinds 2010 voeren we een actief beleid voor het terugdringen van het energieverbruik; dit beleid werpt nu vruchten af. Voor het in stand houden van het robuuste stedelijk watersysteem is onder andere het ‘slim vervangen’ van riolering noodzakelijk.

Daarbij speelt de ouderdom van het totale stelsel in combinatie met omgevingsfactoren een rol. In Rotterdam kampen we te met een slappe bodem. Die wordt veroorzaakt door een niet homogene bodemopbouw met lokaal sterk verschillende zettingen. Bodemdaling en verzakking van het rioolstelsel in combinatie met het niet altijd terug kunnen gaan naar het uitgiftepeil heeft consequenties voor de vervanging van de riolering en het stedelijk watersysteem. Het leidt ertoe dat meer gebieden onder bemaling nodig hebben met pompinstallaties/gemalen die het af te voeren water omhoog moeten pompen. Dit brengt ook hoge kosten met zich mee voor onderhoud en beheer.

2. Doelmatig verwerken van hemelwater

Een robuust stelsel helpt bij het verminderen van wateroverlast bij extreme neerslag. Daarom scheiden we ook schone en vuile waterstomen. Andere belangrijk aspecten van de verwerking van hemelwater zijn verbetering van de inrichting van de buitenruimte en innovatieve verwerking van hemelwater. Binnen de Rotterdamse Samenwerking in de Afvalwater keten (RoSA) werken deelnemers aan een Regionale Studie. Binnen deze studie kijken zij voor het gehele RoSA-gebied naar reële kansen voor het afkoppelen van water. Zo brengen ze het procentuele aantal vierkante meters daken en buitenruimte in kaart dat hiervoor kan worden ingezet. Zij onderzoeken ook de impact van het lokaal vast te houden/te bergen hemelwater op het oppervlaktewater systeem.

Figuur 16 Gemiddelde leeftijd vrijverval riolen

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

Bijlagen

Nieuwe waterpleinen en ondergrondse bergingen zorgen lokaal voor tijdelijke berging en het vertraagd afvoeren van regenwater. Dat maakt de gescheiden verwerking van schoon hemelwater en andere waterstromen mogelijk. Bovendien zorgt dit ervoor dat dit water niet bijdraagt aan overstromingen vanuit de riolering of vanuit oppervlaktewater. In de planperiode 2016-2020 realiseerden we dergelijke bergingen bij onder andere het Ammersooiseplein, Berkelplein, Frederiksplein, het Grotekerkplein bij de Laurenskerk, Koningsveldenplein, in de Staringbuurt in Spangen en bij de Platostraat. In 2018 is ook de Urban Water Buffer (UWB) in Spangen in gebruik genomen. Hier wordt een diepere watervoerende zandlaag gebruikt voor de infiltratie en opslag van het hemelwater. Het water wordt ook weer opgepompt om het kunstgrasveld te besproeien. Na zes jaar van voorbereiding opende in 2018 de Blauwe Verbinding. Dat is een belangrijke schakel in het stedelijk watersysteem in Rotterdam Zuid.

District met nummer Niet op riool Via riool naar oppervlaktewater of grondwater Via riool naar RWZI

1 2 3 4 5 6 7 8 9

Hillegersberg ’s-Gravenhof Westen Oud Mathenesse Spangen Noorden Blijdorp Overschie Centrum

Sinds het eind van 2019 ligt er veertien hectare water passerende verharding in Rotterdam. Via deze verharding infiltreert het regenwater in de ondergrond, waar het overtollige water via drainage vertraagd wordt afgevoerd. Ter illustratie: de opvangcapaciteit van het hemelwater is door de aangelegde verharding twee keer zo groot als de bergingscapaciteit van de ondergrondse waterberging in het Museumpark. Tussen 2016 en 2019 viel er op elf momenten meer dan vijftien millimeter neerslag in één uur. Wanneer er – behalve bij een wolkbreuk – over een langere periode zoveel water valt, spreken we van zware neerslag. In diezelfde periode waren er 29 momenten dat er meer dan twintig millimeter neerslag per etmaal viel. Dat heeft niet tot grote overlast in de stad geleid, waaruit we kunnen afleiden dat de gemeentelijke riolering robuust is en veel neerslag in korte tijd kan verwerken. Lokaal waren er een paar plekken waar wateroverlast werd ervaren. Veelal was dat in verzakte gebieden of op locaties waar weinig groen is.

10 Oosten 11 Tussendijken 12 Spaanse Polder 13 Schiebroek 14 Kaapweg 15 Krimsloot 16 Oost-Abtspolder 17 Ommoord 18 Het Lage Land

Figuur 17 Verhard oppervlak, Afvoer van hemelwater per district in Rotterdam

19 Zevenkamp 20 Kralingseveer 21 Oudeland 22 Meeuwenplaat 23 Charlois 24 Pendrecht 25 Carnisse 26 Zuiderpark 27 Pernis

28 Zuiden 29 IJsselmonde Dorp 30 Lombardijen 31 Beverwaard 32 Vondelingenplaat 33 Botlek 34 Europoort 35 Maasvlakte 36 Groot IJsselmonde

37 Heyplaat en Pieren 38 Brainpark III 39 Rozenburg 40 Prinsenland 42 Nesselande

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

Bijlagen

Stand van zaken We benutten steeds meer mogelijkheden om schone en vuile waterstromen te scheiden en daardoor het hemelwater te benutten voor de stad Rotterdam zelf. We koppelden in de vorige periode zestien procent verhard oppervlak af van de riolering. Het hemelwater van dit oppervlak stroomt dus niet meer af naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie. In de kaart Verhard oppervlak (Figuur 17) geven we per riooldistrict met een rode kleur aan welk deel van het verhard oppervlak is aangesloten op de RWZI. Het hemelwater van dit verharde oppervlak gaat naar de RWZI. De grootte van de cirkel geeft een indicatie van de hoeveelheid verhard oppervlak in een district. Van dit verharde oppervlak – de cirkel is honderd procent – geven we in donkergroen aan welk verhard oppervlak niet is aangesloten op de gemeentelijke riolering. In het stedelijk gebied is veel verhard oppervlak aangesloten op de RWZI. Een beperkt deel van het verhard gebied is aangesloten op de hemelwaterriolering, aangegeven in lichtgroen. In het westelijke havengebied bevindt zich een groot verhard gebied. Dit oppervlak is niet aangesloten op de RWZI. Veel hemelwater infiltreert hier via zaksloten en wadi’s in de ondergrond. Een deel loost via gemeentelijke hemelwaterriolen rechtstreeks op het oppervlaktewater.

3. Ontwikkelingen hoge en lage grondwaterstanden

Een te hoge of een te lage grondwaterstand kan nadelige gevolgen hebben. Het kan zelfs voorkomen dat in één straat beide situaties voorkomen. Een te lage grondwaterstand – ook wel grondwateronderlast – kan leiden tot droogstand van houten paalfunderingen. Dit is ongewenst. In het GRP 2016-2020 namen we als ambitie op om in de periode tussen 2011 en 2021 in de meest urgente funderingsrisicogebieden de riolen die vóór 1980 werden aangelegd te vervangen of op een andere manier waterdicht te maken. Deze riolen hebben namelijk mogelijk een nadelig drainerend effect op het grondwater. Tot het einde van 2019 vervingen we 32 procent van deze riolen. Voor 22 procent troffen we voorbereidingen voor latere vervanging. Circa acht procent bevindt zich in de fase van vooronderzoek. We vervingen in deze GRP-periode minder dan we bij aanvang inschatten. Meerdere factoren spelen hierbij een rol. Zoals de afhankelijkheid van inzet van andere stakeholders, de benodigde extra afstemming met waterschappen en nieuwbouwontwikkelingen. We zijn sinds 2018 in nauw overleg met de Samenwerkende bewonersgroepen Hillegersberg en Hoogheemraadschap over de grondwaterproblematiek. We geven rioolver vangingsprojecten vorm waarbij we kijken naar en werken aan de grondwaterproblematiek in relatie tot de houten funderingen.

In 2017 en 2018 werden in de Agniesebuurt, de Hoevebuurt en Middelland Actiegroepen ‘Droge Voeten’ opgericht. De actiegroepen bestaan uit verontruste bewoners die in gesprek gaan met de gemeente en het waterschap. Bijvoorbeeld over de grondwatersituatie in relatie tot

rioolvervangingsprojecten en over klimaatbestendigere inrichting van het gebied. Samen met de actiegroepen inventariseren we de problemen die optreden, wat effectieve maatregelen zijn en wie welke verantwoordelijkheid draagt. Stand van zaken In een aantal Rotterdamse wijken zijn er structureel problemen die verband houden met de grondwaterstand. Van de riolen in de meest urgente risicofunderingsgebieden vervingen we tot 2019 32 procent. Rioolvervangings projecten en herinrichting van de buitenruimte hebben soms effect op de grondwaterstanden. De gemeente Rotterdam, waterschappen en particulieren hebben ieder een eigen verantwoordelijkheid bij het voorkomen van structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand.

4. Communiceren met Rotterdammers en Rotterdamse bedrijven

De Rotterdamse communicatie rond water en riolering richtte zich op: • hoe Rotterdammers zelf kunnen bijdragen aan een goed werkend stedelijk watersysteem en een klimaat bestendige stad; • participatie van Rotterdammers zelf; • educatie gericht op basisschoolleerlingen en leerlingen van het voortgezet onderwijs. Bij deze participatie en communicatie werkten we samen met onze ketenpartners, zoals de waterschappen en woningcorporaties. Er was vooral veel contact met de vier grote woningcorporaties en waterschappen over het verwerken van hemelwater op eigen terrein. Binnen deze samenwerking haalden we veel expertise en kennis op over klimaatadaptatie en deelden we onze visies over de uitvoering. WaterSensitive Rotterdam WaterSensitive Rotterdam is door de gemeente opgezet voor het realiseren van de ambities uit de Rotterdamse Adaptatie-strategie. Gemeentemedewerkers gingen in het kader van klimaatadaptieve projecten in gesprek met bewoners en andere partijen die actief zijn in de wijk. Gaandeweg groeide het aantal projecten onder de vleugels van WaterSensitive. In april 2018 riep het Museum Rotterdam WaterSensitive Rotterdam uit tot Echt Rotterdams Erfgoed. Sindsdien is WaterSensitive Rotterdam onderdeel van de hedendaagse collectie van het museum. Het museum kenmerkte de manier van werken en de realisatie van projecten als ‘echt Rotterdams.’

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

Bijlagen

Communicatie met Rotterdammers over water en riolering vond plaats via nieuwsberichten op www.rotterdam.nl/ waterloket en tweets via @waterloket010. De informatievoorziening gaat bijvoorbeeld over huisaansluitingen, verantwoord gebruik van het riool, wateroverlast in kelders en kruipruimtes, de eigen rol bij het verwerken van hemelwater en wat dit betekent voor een ander gebruik van de buitenruimte en acceptatie van een mate van waterop-straat situaties. Dit doet de gemeente onder andere met aanbelacties over een verantwoord rioolgebruik en het actieprogramma ‘Tegel eruit, groen erin’. Met dit programma doen we mee aan de landelijke Operatie Steenbreek om de leefomgeving te vergroenen en het water makkelijker in de grond te krijgen. Vragen van bewoners kwamen binnen en werden beantwoord via het e-mailadres waterloket@rotterdam.nl. De homepage van het Waterloket heeft jaarlijks 6.500 unieke bezoekers. Het twitteraccount van het Waterloket heeft zo’n 750 volgers. We informeerden bewoners over riolerings projecten bij hun in de buurt via brieven, flyers en bewonersavonden. Berichtgeving rondom veranderingen vond plaats via andere gemeentelijke communicatiekanalen en publicaties in (vak)bladen. We haakten ook aan bij diverse Rotterdamse evenementen. We gaven rondleidingen tijdens de Girlsday en in het gemaal Westersingel tijdens de Open Monumentendag.

In de Week van Ons Water organiseerden we samen met de waterschappen een watersafari. Tijdens de Maand van de Onderwereld organiseerden we in samen werking met JINC bliksemstages voor basisschoolleerlingen uit groep 7 en 8. In januari 2019 organiseerden we een jongerendebat Water en Klimaat voor Rotterdamse iddelbare scholen. m Innovatieprojecten waarover we communiceerden zijn het gemaal van de toekomst, riothermie, dataloggers in grondwaterpeilbuizen, de Regenradar Rijnmond en de Urban Water Buffer in Spangen. In de Schepensstraat en de Robert Fruitstraat betrokken we bewoners actief bij de nieuwe aanpak bij het omgaan met water in hun buurt.

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=RotterdamRaad&id=3fe0b1a4-0ada-4cef-8fcd-61e76189af02