[23bb008452] Bijlage behorende bij 23bb008451 over ontwikkelperspectief NOVEX - gebied Rotterdamse Haven
Tekst van het document
Verstedelijking en leefomgeving |
Natuurlijk systeem
ļl Verstedelijking en leefomgeving m Economie
Stapeling milieueffecten in stedelijk gebied zoals Pernis en Rozenburg Mogelijke toename risico door ammoniak overslag/verwerking Leefbaarheid van de kernen
Groene verbindingen tussen haven en omgeving Groene buffer rond woonkernen
* Stapeling milieueffecten in ste delijk (ontwikkel)gebied - Combinatie met andere leefbaarheidsopgaven stedelijke aandachtgebieden - Verduurzaming en isolatie-opgave bestaande woningen
Energietransitie Ruimtevraag energie-infra structuur (omzetting en trans port) Gevolgen toepassing alterna tieve grond-en brandstoffen voor veiligheid Effecten energietransitie op strategische positie (voorraad, bunkering)
i Circulair en klimaatneutraal Vervanging fossiele infrastructuur, tijdeiijk extra ruimte/milieudruk Ruimtedruk door lagere energiedichtheid alternatieve brandstoffen
Klimaatadaptatie Maatregelen nodig ten behoeve klimaatadaptatie Veiligheid/adaptatie lange ter mijn bij versnelde zeespiegel stijging
Circulair en klimaatneutraal Circulaire maakindustrie met kennisuitwisseling tussen stad en haven Behoefte aan groeiruimte voor circulaire bedrijvigheid tbv. start- en scale- ups
^yVerstedelijking en leefomgeving
DE NOORDOEVER dTEEmma STADSHAVENS
* Milieueffecten in stedelijk (ontwikkel)gebied * Verstedelijkingsopgave noor doevers rond HOV en woondeal zorgt dat meer mensen binnen milieubelast gebied komen te wonen, * Vernieuweingsopgave bestaand stedelijk weefsel irt energie transitie en omgevingskwaliteit * Verstedelijkingsopgave rondom Oude lijn en Oostflank (samen hang met NOVEX Zuidelijke Randstad)
Uitbreiding betere aansluiting met haven innovatiecluster M4H-RDM Hoogwaardige banenmotor irt tekort aan arbeidskrachten
Netwerk en transport Positie distributie en bijbeho rende infratstructuur
Klimaatadaptatie Maatregelen ten behoeve kli maatadaptatie
I Natuurlijk systeem Groene verbindingen tussen haven en omgeving hebben ruimtelijken ecologisch belang Realisatie getijdenpark en land schapspark zuidelijke Randstad
Mobiliteit en transport Mogelijke congestie door bunde ling transportstromen uit West land, haven en stad nabij verstedelijkingslocatie Oostflank
MAASVLAKTE I EN II
PETROCHEMISCH COMPLEX
CKmDl
fčiüjīōīüįì ÿ Verstedelijking en leefomgeving! Verstedelijking rondom transportroutes met toename vervoer gevaarlijke stoffen
î Circulair en klimaatneutraal
i Verstedelijking en leefomgeving I
Economie
1 Stapeling milieueffecten in ste delijk (ontwikkel)gebied
Goede verbindingen tbv beter benutten arbeidspotentiëel zuidover - havens
Circulaire maakindustrie met kennisuitwisseling tussen stad en haven
Mobiliteit en transport
I Natuurlijk systeem
Mobiliteit en transport
Toename (gevaarlijk) goederen vervoer A15 en spoor
Omgevingskwaliteit en recrea tieve waarde rond Brielse Meer en Oude Maas Natuurcorridor OostvoorneOude Maas
Toename (gevaarlijk) goederen vervoer A15, A16, N3 en spoor
Energietransitie Energieopwekking (wind) rond Brielse Meer Ruimtevraag inpassing Deltacorridor
Energietransitie Aanlanding windenergie 1 Behoefte capacitiet aansluitin gen hoogspanningsnet 1 Aansluiting Deltacorridor
Klimaatadaptatie * Verzilting Brielse Meer * Waterverdelingsvraagstuk
\
3 - Vijf onderscheidende ontwikkelrichtingen
40
Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied Rotterdamse haven, december 2023
3.1 Pijlers onder het perspectief
Wat is een denkbare toekomst voor de Rotterdamse haven? Om dit te verkennen hebben we de opgaven
De kansrijke ontwikkelingen uit de
zoals beschreven in hoofdstuk 2 vertaald naar
ontwikkelrichtingen vormen samen de pijlers onder
vijf onderscheidende ontwikkelrichtingen voor
het ontwikkelperspectief.
de toekomst van de havenregio. In iedere ontwikkelrichting ligt het zwaartepunt bij een andere categorie van opgaven om van daaruit te doordenken wat het voor de haven betekent als díe opgave leidend zou zijn.
Het maximaal benutten van alle benoemde kansen is in de praktijk onmogelijk: er is niet voldoende (milieu)ruimte. Niet alles kan en dit vraagt om het maken van keuzes. De synthese van de ontwikkelrichtingen maakt dit inzichtelijk. Door
Bij elke ontwikkelrichting kijken we naar kansen in
de ontwikkelrichtingen naast elkaar te leggen
de periode tot 2050; kijken we vooruit naar 2070
wordt duidelijk waar oplossingen elkaar niet in
en ook terug naar 2030. Samen bestrijken de vijf ontwikkelrichtingen de eerder geanalyseerde
de weg zitten en waar zelfs synergie kan worden
opgaven en dragen bij aan het beantwoorden van de hoofdvraag (hoe de transitie in balans met de
‘schuurt’. Dit zijn de vraagstukken met verschillende
omgeving vorm te geven).
gesprek nodig is. In 4.2 zijn deze beschreven als
gevonden. Tegelijkertijd wordt duidelijk waar het keuzemogelijkheden waarover het strategisch aanzet voor de uitvoeringsagenda.
41
Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied Rotterdamse haven, december 2023
3.2 Vijf ontwikkelrichtingen in één oogopslag WAARDEN
We hebben vijf ontwikkelrichtingen verkend:
»
Groene
Industriehaven:
de
energie-
en
Groene Industriehaven
Duurzame Hubfunctie
grondstoffentransitie spelen de hoofdrol;
»
Duurzame Hubfunctie: de sterke internationale op- en overslag van goederen en energie in de haven behouden en verduurzamen, met maximale meerwaarde voor de omgeving;
»
Haven in de metropool: de synergie tussen de economie van haven en stad staat centraal.
L-
Haven en stad zoeken elkaar op;
»
Circulaire voor
maakhaven:
circulaire
een belangrijke rol maakindustrie die bijdraagt
aan de energietransitie, maar ook aan meer werkgelegenheid in de regio;
»
^
Strategische positie NL in wereld
^
Strategische positie NL in wereld
^
Waardetoevoeging binnen Haven-industrieel complex
^
Verknoping met NW-EU economie
^
Inzetten op maximale regionale meerwaarde uit
Schone haven in de delta: focus op een robuust en toekomstbestendig deltasysteem waarbinnen haven en natuur beiden duurzaam functioneren.
^
(Inter)nationaal (energie en grondstoffen) systeem prio over regio
Deze
richtingen
geven
op
verschillende
^
wijze
invulling aan de waarden welvaart, welzijn en natuur (people, planet, profit). Daarmee samenhangend
^
Import en verwerking energiedragers tbv
Grote rol in import en transport energiedragers naar achterland
optimaal transport en gebruik Verstedelijking en leefomgeving
is er verschil in thematische focus op de opgaven en neemt de ontwikkelrichting een eigen positie in het bovenregionale systeem in. Samen bestrijken
hubfunctie en beperking lokale overlast
Verstedelijking en leefomgeving
©
Grondstoffen- en energiesysteem
Grondstoffen- en energiesysteem
Circulair en klimaatneuiraal
de ontwikkelrichtingen de hele bandbreedte van opgaven, waardoor er een complementair beeld van
O
landschap
mogelijke ontwikkelingen in de haven ontstaat.
Klimaatbestendigheid
42
Mobiliteit en distributie
Natuur en landschap
Klimaatbestendigheid
Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied Rotterdamse haven, december 2023
Haven in de Metropool
Circulaire Maakhaven
Schone haven in de Delta
*
*
t-A.
*
Ruimte voor stedelijke kenniseconomie
*
Leefkwaliteit: omgevingswaarden en
Strategische positie in waardetoevoeging NWEU
economische waarden hand in hand, met acceptatie enige belasting
*
*
Transitie gedreven door innovatie
*
*
Beperkingen transport gevaarlijke grondstoffen
bescherming romp haven en stad
Haven werkgever voor praktisch, theoretisch en niet geschoolden
bereikbare haven
Transitie gedreven door innovaties en beperken gebruik Beperking vervuilende processen nabij natuur
Verstedelijking en leefomgeving
©
Circulair en klimaatneutraal
Mobiliteit en distributie
*
Verstedelijking en leefomgeving
Grondstoffen- en energiesysteem
I *
Nul emissie prio over haven ontwikkeling
*
®
1
*
Focus op toegankelijke woningmarkt en
Verstedelijking en leefomgeving
Economie
Robuuste adaptatie voor lange termijn,
P'*nJ
-į-
ļ
Natuur en landschap
àt\ Klimaatbestendigheid
Grondstoffen- en energiesysteem
Economie
„
(
Mobiliteit en distributie
X
J
^
*
fíýffk Circulair en
~\ tĮLLĮļ klimaatneutraal
ļ
Y
gT\
Natuur en landschap
Klimaatbestendigheid
Grondstoffen- en energiesysteem
landschap
Klimaatbestendigheid
43
Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied Rotterdamse haven, december 2023
De ontwikkelrichtingen onderscheiden zich eveneens
BOVENREGIONALE POSITIONERING
op bovenregionale positionering (hoe verhoudt de
Groene Industriehaven
Duurzame Hubfunctie
^
Verwerking, opslag en doorvoer
^
Doorvoer nationaal, Europees en internationaal
^
Strategische positie in internationale energie- en
^
Beperkte verwerking in de haven
haven zich tot Nederland, Noordwest-Europa en de wereld) en in sturingsmogelijkheden om tot de ontwikkelrichting te komen.
grondstoffenmarkt ^
Kansen voor optimale modal shift materialentransport
VOORBEELDEN VAN STURINGSMOGELIJKHEDEN Stimuleren van innovatie en verduurzaming
Samenhangend logistieke strategie/beleid op
chemie
rijksniveau
Investeren in mitigerende maatregelen
Investeren in ontsluiting en infrastructuur Stimuleren verduurzaming mobiliteit Investeren in mitigerende maatregelen
44
Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied Rotterdamse haven, december 2023
Haven in de Metropool
Circulaire Maakhaven
Schone haven in de Delta
^
^
Kruispunt in internationale migratiestromen
^
Ruimte voor deltadynamiek, systeemherstel
^
Havenpositie vormgeven vanuit ruimtelijke
r»
^
Lokale/regionale functie havenactiviteiten
^
Verwerking tbv veilig transport
Grondstofstromen sluiten op meest passende schaal; van lokaal tot wereldwijd
^
Sterke verweving met lokale en (boven) regionale maakclusters
‘contramal’
VOORBEELDEN VAN STURINGSMOGELIJKHEDEN ^
Nationaal locatiebeleid zware industrie, EU
•
afstemming
Nationaal en regionaal locatiebeleid maakindustrie
^
Binnen havengebied sturen op herstructurering
^
Binnen havengebied sturen op herstructurering
^
Scherpere kaders mbt stapeling milieu- en
^
Woonbeleid gericht op betaalbaarheid,
veiligheidsaspecten
^
bereikbaarheid en beschikbaarheid
Sturen op beperken consumptie (bijvoorbeeld cf PBL ‘omgevingsbudget’)
^
Investeren in robuust dynamisch watersysteem waarin haven kan blijven functioneren
^
Progressief begrenzen emissies en milieu effecten (bijv. versneld CO2 emissierechten opkopen)
45
Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied Rotterdamse haven, december 2023
3.3 Groene Industriehaven In
deze
ontwikkelrichting
wordt
ingezet
op
hernieuwbare energiebronnen en grondstoffen (incl.
Den Haag Zoetermeer
recyclaat) voor raffinage en de chemische industrie4. Dit vraagt om extra ruimte en transportbewegingen, want door de lagere energie-inhoud van alternatieve
grondstoffen is er meer volume nodig dan voor olie. In deze ontwikkelrichting mag de inzet op de groene industriehaven ten koste gaan van andere
Holland
ladingstromen zoals containers en wordt de potentie van de haven als gebied voor hoge milieucategoriebedrijven maximaal benut. In deze ontwikkelrichting worden vrijkomende gronden van bijvoorbeeld een
laassluis
Rotterdam
Schiedam
olieraffinaderij ingevuld door de groene chemie. De
Vlaardingen
haven behoudt haar bunkerfunctie voor hernieuwbare
Brielle
energiebronnen en speelt daarmee een belangrijke rol in de verduurzaming van de scheepvaart. Naast de
focus op brandstoffen groeit de rol voor producten uit Barendrecht
de chemie, en dus de samenhang met grondstoffen.
Spijkeni' Hells
Oud-Beijerland
N
4 Deze ontwikkelrichting omvat ook de inzet op
Legenda
alternatieve circulaire en hernieuwbare feedstocks, zoals
Ontwikkelingen 'ì
afvalplastics, biogene stromen en CO2, voor de productie van chemicaliën, kunststoffen en brandstoffen. Deze inzet
Huidige havenfuncties chemie/industrie
Opslag, verwerking en productie hernieuwbare energiedragers
Olieterminal
L* Indien nodig, ruimte voor chemie op Maasvlakte M
Kolenterminal
Aandacht voor leefbaarheid woonwijken/kernen
kennen we nu al in de Rotterdamse haven als ‘circulaire
Transport .,-ęĪ
hub'-strategie.
Clusteren minder overlastgevende functies in de
Minimaliseren milieu- en risico impact agv aanvullende in-doorvoer grondstoffen Milieueffecten mitigeren aan de bron
46
Ruimte voor diverse stoffen in buisleidingen
stadshavens als die elders niet (meer) passen Innovatie en proeflocaties groene industrie
Ruimte voor verwerking en converise
Omgeving
Raffinage
^
Inzetten op meer vervoer over water Voldoende capaciteit aanlandingen, hoogspanningsnetwerk en stations Zo min mogelijk milieu- en veiligheidsdruk door toename volumestromen over spoor en weg
Stedelijk gebied ļ
Water
Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied Rotterdamse haven, december 2023
Positionering
Economie
Bovenregionaal
^
^
^
De Rotterdamse Haven behoudt haar positie
economische drager het toevoegen van waarde
gebaseerd op schonere/veiligere brandstoffen
brandstoffen en energie. Hierbij hebben bio
door verwerking en omzetting van grondstoffen;
en elektrificatie.
based en hernieuwbare grond- en brandstoffen
en de in- en doorvoer van deze producten.
brandstoffen.
Daarnaast speelt de haven een sleutelrol in het nationale (duurzame) energiesysteem en is
Dit betekent dat de haven haar positionering in
daarmee een facilitator voor het verduurzamen
het internationale transportsysteem behoudt.
en robuuster maken van de Nederlandse
Naar het achterland blijft de haven voorzien in
economie.
energiedragers en materialen voor industriële
•
•
processen.
schaalniveau door het leveren van hernieuwbare
^
als gevolg van toename chemische processen,
omzettingsprocessen plaats die de
daaraan gekoppelde gezondheidseffecten. ^
Mogelijk toename van vervoer van ammoniak over het spoor, met bijbehorende omgevingsveiligheidsrisico’s en
geproduceerd.
is groot, evenals de behoefte aan op- en
Uitwisseling reststromen/restwarmte met omgeving.
Mogelijk grotere druk op omgevingskwaliteit met name voor het aspect belevingswaarde en
De energievraag in de haven en het achterland
^
Effect op leefomgeving
transporteerbare grond- en brandstoffen worden
^
Nederland.
Aanpak transport goederen en vervoer door
In de haven zelf vinden veel energietransitie elders (in NoordwestEuropa) vereenvoudigen, omdat er makkelijk
bijdrage aan strategische autonomie van
inzetten op meer vervoer over water.
grond- en brandstoffen en producten. ^
Circulair op Europees niveau, chemie als
regionale bereikbaarheid over weg en spoor, en
De haven speelt een hoofdrol in de materialentransitie op Noordwest-Europees
^
o.a. ruimte voor diverse stoffen in buisleidingen,
Rol in transities ^
Negatieve effecten verminderen door systeem
in het produceren van chemische producten,
de plek ingenomen van fossiele grond- en
^
De groene industriehaven heeft als sterke
veiligheidsbeleving van de bewoners. ^
Blijvende vraag naar specialistische kennis en praktisch geschoolde mensen.
overslag en transport.
47
Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied Rotterdamse haven, december 2023
3.4 Duurzame hubfunctie In deze ontwikkelrichting ligt de focus op de logistieke functie van de haven met onder andere het accommoderen van de groei van de containeroverslag en de import en doorvoer van energiestromen. De haven van Rotterdam behoudt haar mondiale logistieke rol, met de nadruk op containeroverslag, energiestromen
Den Haag Zoetermeer
en grondstoffenimport. In de haven vindt geen assemblage
of
distributie
plaats
van
niet-
havengerelateerde bedrijvigheid. Het gebruik van containers zal blijven groeien, ook voor circulaire stromen zoals biomassa en recycling. Dit vereist een slimmere containerlogistiek, gericht
op CO2-neutraliteit in 2050, efficiënt ruimtegebruik
Schiedam
Rotterdam
Vlaardingen
en het voorkomen van logistieke knelpunten. De hubfunctie van Rotterdam draagt lokaal nationaal bij aan werkgelegenheid en en welvaart. Rotterdam faciliteert grote rederijen met duurzame schepen, waardoor de emissies verminderen. Gunstige locatie en goede water- en spoorverbindingen maken bundeling van lading
Barendrecht Spijkeni'
HM
en efficiënt vervoer mogelijk, maar congestie blijft
Oud-Beijerland
een risico. Dit vereist een geïntegreerde aanpak. Hierbij gaat het onder andere om het sturen op een duurzame modal shift, naar zo veel mogelijk vervoer via binnenvaart en spoor in plaats van over de weg. Daarnaast zijn buisleidingen een belangrijke modaliteit voor sommige stromen.
N
Legenda Ontwikkelingen ^
Maatregelen zoals elektrificatie en gebruik van walstroom verminderen de milieueffecten. Distributie wordt in het achterland uitgebreid, inclusief spoorinvesteringen in Oost-Nederland en Duitsland. De Delta-Rhine Corridor voorziet in transport
van hernieuwbare energie en grondstoffen voor industriële clusters in het achterland. 48
Westwaartse uitbreiding haven denkbaar tbv productie, opslag en doorvoer energie/grondstoffen/materialen Ruimtegebrek voor realisatie PEH op Maasvlakte door ruimtevraag doorvoerfunctie Aandacht voor leefbaarheid woonwijken rond
a de haven en in het achterland
wederzijds versterken greenport en haven:
3 meerwaarde uit hubfunctie
Huidige havenfuncties hubfunctie
Preferentie volgorde modaliteiten
Stukgoed 1 containers
^ B uisleidingen
Distributie
^ V aarwegen
Natte bulk
Spoorwegen
Droge bulk
^ H oofdwegen
Omgeving Stedelijk gebied
Minimaliseren milieu- en risico impact agv. aanvullende in-doorvoer grondstoffen
|
Water
Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied Rotterdamse haven, december 2023
Positionering
Economie
^
^
Behoud van de hubfunctie als basis voor duurzame groei in de containeroverslag.
^
internationaal en nationaal vanwege de import en export van goederen. Directe en lokale
Faciliteren van de energiebehoefte in de
werkgelegenheid is beperkt.
haven en het achterland in samenhang met de Delta Rhine Corridor (richting Chemelot en Ruhrgebied). ^
Beweegt mee met internationale markt.
^
Naast lokale positionering, ook sterke nationale/
De economische meerwaarde is met name
Effect op leefomgeving ^
Beperkt door het treffen van mitigerende bronmaatregelen.
^
Noordwest-Europese betekenis.
Opslag grote hoeveelheden nieuwe energiedragers als ammoniak veranderen het risicoprofiel en de veiligheidsbeleving van de
Rol in transities
bewoners. ^
Door de hubfunctie en de rol van de containerschepen in de mondiale logistieke keten vindt in deze ontwikkelrichting een
Bovenregionaal ^
versnelde verduurzaming van deze keten plaats. ^
In deze ontwikkelrichting wordt de energievraag
Nijmegen) is een corridor aanpak nodig. •
van de markt gevolgd. Dit betekent deels afwenteling op andere gebieden, bijvoorbeeld door ammoniak niet hier maar elders te kraken (splitsen) en dus ook te vervoeren door
Voor flexibiliteit/overslag (o.a Dordrecht,
Delta Rhine Corridor volledig benutten en doorvoer faciliteren met een NH3 buisleiding.
•
Geïntegreerde aanpak dreigende congestie op bovenregionale transportnetwerken waarbij gestuurd wordt op een duurzame modal shift.
tussenliggende gebieden. ^
Belangrijke facilitator voor het sluiten van kringlopen op internationaal niveau.
49
Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied Rotterdamse haven, december 2023
3.5 Haven in de metropool In deze ontwikkelrichting ligt het accent op de synergie tussen de economie van stad en haven,
Den Haag
vanuit de overtuiging dat een vitale metropoolregio cruciaal is voor de transitie van de haven. De stad leidt mensen op, is een kraamkamer voor innovaties en biedt aantrekkelijke woonmilieus voor mensen die in en aan de haven van de toekomst willen werken. Verstedelijking en havenontwikkeling gaan zoveel mogelijk hand in hand, waarbij wederzijdse [♦AŴ w«v
acceptatie het uitgangspunt is. Woonmilieus moeten
♦♦Äft
- natuurlijk binnen grenzen - een bepaalde milieu-
y
impact accepteren. Bedrijven in de haven moeten
WM
omgaan met de nabijheid van de stad, dit vraagt ook om maatschappelijk verantwoord ondernemen.
Oostvoorne.
Tegelijkertijd wordt de omgevingskwaliteit verbeterd,
VW
zowel voor de bestaande stad als bij nieuwe stedelijke ontwikkeling. Het benutten van de potentie van
kWAti
A
wonen dicht bij de haven betekent dat de logistieke Wi vm:
en industriële functie van de haven op bepaalde plekken minder (milieu)gebruiksruimte krijgt. En er
Oud-Beijerland
veel nadruk ligt op kennis en innovatie, en maritieme dienstverlening. In deze ontwikkelrichting vormen
N
de stadshavens de overgangszone naar de haven in de metropoolregio op de as Den Haag-Dordrecht.
Legenda
De komst van nieuwe opleidingen van de TU Delft
Ontwikkelingen "į
naar Rotterdam kan een aanjager zijn van deze ontwikkelrichting.
Agv ruimtedrui elders (uitplaatsen overlast gevende sectoren) mogeliji uitbreiding Maasvlakte
a
2»
yy
Mix wonen, werien, leren en innoveren, onderdeel van ontwiiielians Westflani
-OSteriere relatie stedelijieen havenactiviteiten
Extra aandacht voor leefbaarheid iernen Rozenburg, Heijplaat en Pernis
Geen transport ammoniai: omzetten naar waterstof op afstand van woningen
Innovatiedistrict M^/RDM/Waalhaven: acceptatie van druite/overlast, maar ooi
Onderdeel recreatief systeem (historische iern/ strand)
Omgevingsiwaliteit in woongebieden rondom de haven verbeteren
Metro (huidig) Snelweg (huidig)
o Nieuwe oeververbindingen
Historische dijien en waterlopen verbinden stad en buitengebied voor recreanten Aandacht/versteriing van natuur- en recreatiegebieden
50
Trein (huidig)
+Ĩ++ Verstedelijiing
Behoud/versteriing recreatieve waarde
locatiebeleid ten behoeve van minder overlast gevende functies
Betere bereikbaarheid van de haven “O-
Warmtenet (bestaand/gepland) verder uitrollen
Omgeving Stedeliji gebied I
Water
Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied Rotterdamse haven, december 2023
Positionering
Economie
^
^
De verweving en synergie van haven en andere functies binnen de metropoolregio Rotterdam-
versterken van de (maritieme) kennis- en
Den Haag wordt versterkt. De regionale
dienstensector en het toepassen van innovaties
functie van de haven wordt daarmee groter, de
ten behoeve van schone haven (industriële)
internationale positie kleiner.
activiteiten.
Rol in de transities ^
^
woningmarkt betekent ook duurzame inzetbaarheid van arbeidspotentieel voor de
streven naar een aanvaardbare milieukwaliteit.
haven.
Stedelijke en havenactiviteiten in elkaars nabijheid kunnen tot hinder leiden, dit vraagt om wederzijdse acceptatie. Wanneer
Effect op leefomgeving ^
functiemenging niet lukt is verplaatsing van
Leefomgevingskwaliteit en economische waarden gaan hand in hand. Menging van
risicovolle processen/opslag nabij woonkernen
functies waar mogelijk, extra aandacht voor
een mogelijkheid. Er wordt ingezet op veilige dragers en
Sterke inzet op een gezonde en prettige leefomgeving met een toegankelijke
Systeemkeuzes voor energie en materialentransitie worden gedreven door het
^
Belangrijkste economische inzet is het
ruimtelijke kwaliteit en de openbare ruimte. •
modaliteiten, dus zoveel mogelijk transport van
Het sturen op wonen, werken en leren dichter bij de haven betekent daarmee ook dat op die
gevaarlijke stoffen via buisleidingen en meer
locaties mogelijk hogere acceptatieniveaus van
op elektriciteit en waterstof als dragers dan op
milieubelastinggevraagd worden dan op andere
ammoniak. Dat betekent dat in de haven ruimte
locaties.
nodig is voor omzetting en batterij-opslag. Hierdoor ontstaat ruimtedruk op plekken waar de haven het verst van stedelijk gebied ligt; de Maasvlakte. Daarnaast is er meer demi-
Bovenregionaal ^
Risico is dat bundeling van industrie uit het Zesde cluster in de Rotterdamse haven teveel
water nodig om waterstof te produceren (1 ton
extra ruimtevraag betekent, daarom ook sturen
waterstof vereist circa 9 ton demi-water).
op dergelijke concentraties elders (bijvoorbeeld in Groningen, Zeeland)
51
Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied Rotterdamse haven, december 2023
3.6 Circulaire maakhaven De kern van deze ontwikkelrichting is inzet op levensduurverlenging, reparatie en recycling, van
Den Haag Zoetermeer
boorplatforms5 tot gebruiksproducten, en van plastics
tot bouwstoffen. Kringlopen sluiten op juiste schaal: volume doet ertoe bij het terugwinnen van primaire
grondstoffen. Het is een regionale opgave: ook n
andere werkgebieden in de regio en de rest van Nederland spelen in samenhang met de haven
)ek v. Holland
een belangrijke rol. Als circulaire maakhaven is de Rotterdamse haven een cruciale schakel in de verschillende kringlopen en wordt de potentie van de haven als gebied voor hoge milieucategorie-bedrijven
Rotterdam
maximaal benut. In deze ontwikkelrichting kunnen ook niet-havengerelateerde activiteiten in de haven
Jostvoorne
gevestigd worden, mits ze de circulaire waardeketens versterken. Daarnaast is er ook inzet op maritieme
maakindustrie (o.a. offshore wind, verduurzaming Barendrecht
schepen) en het optimaliseren van retourstromen. Onderdeel van deze ontwikkelrichting is een focus op verdere groei van de haven als werkgever en leerplek. 5
5 Circulaire maritieme maakindustrie vormt een centraal onderdeel van deze ontwikkelrichting; dat wordt aangevuld met andere waardenketens. Circulaire industrie in de chemiesector krijgt niet hier, maar in de ontwikkelrichting ‘groene chemie' een centrale plek.
Legenda Ontwikkelingen Ruimte voor maritiem offshore cluster op Maasvlakte
— Milieueffecten mitigeren bij bron
Uitbreiding circulaire ecosystemen (grondstoffenhubs)
— van materiaalstromen
Extra inzet op bereikbaar en betaalbaar
ŕ wonen tbv voldoende arbeidspotentieel
Maakindustrie in samenhang met kennisinstellingen (innovatie en prototyping) en human
r capital (onderwijs, leefkwaliteit)
Tussenschaal wordt benut, groeikansen voor scale-ups.
52
Minimaliseren milieu- en risico impact agv.
Ę\\ aanvullende in-doorvoer grondstoffen
Inzet op sluiten van regionale kringlopen
«1 Ruimte voor innovatie, kennisontwikkeling en
Hogere milieucategorie te benutten voor maakindustrie V7Å 5-6 VZ\ 4-5
Omgeving Stedelijk gebied
circulaire maak
Regionale bedrijventerreinen
|
Water
N
Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied Rotterdamse haven, december 2023
Positionering ^
^
Haven als werkgever en als schakel voor
^
ontstaat meer strategische autonomie. Ook
Europa (reshoring, terughalen van productie ).
wordt waarde toegevoegd aan grondstoffen en
^
inzet op beperken afhankelijkheid van de
aan kracht in deze ontwikkelrichting. Het gaat dan potentieel om een breed spectrum aan
Effect op leefomgeving ^
vinden van voldoende arbeidspotentieel. ^
ontvanger.
grondstofstromen, op systeemniveau energie
^
^
Voor het kunnen vestigen van niethavengerelateerde activiteiten in de haven
Lokaal een grote energiebehoefte voor
moet worden bekeken hoe de huidige
productie, daarom moet deel van de
veiligheidscontour aangepast kan en moet
binnenkomende waterstofdragers worden
worden.
gekraakt voor eigen gebruik in het
^
Milieu impact neemt toe in directe omgeving, daarom zowel mitigeren bij bron als bij de
Uitgangspunt is dat het lokaal sluiten van bespaart.
Aandachtspunt is betaalbaar wonen en leefbaarheid in de omgeving in relatie tot het
elementen die nodig zijn om de transitie mogelijk
^
havenindustrieel complex.
Bovenregionaal
Geen expliciete impact op systeemkeuze voor
^
waterstof of ammoniak.
maakclusters (zoals Tata Steel, Chemelot, etc).
toenemende vraag naar woningen.
Ruimte voor maakindustrie van offshore te maken.
Voorstel ontwikkelen ten aanzien van grote
banen, van praktisch tot kennis. Dit leidt tot een
Onderdeel van regionaal ecosysteem met start- en scale-ups en groeimogelijkheden voor
^
^
De rol van de haven als ‘banenmachine’ wint
wereldmarkt.
Rol in de transities
Circulair ecosysteem, kringlopen sluiten op juiste schaal (van wijkniveau tot EU-niveau).
materialen.
Sterke verwevenheid op Europees niveau
innovatieve bedrijven.
^
Door maakindustrie naar Nederland te halen
strategische autonomie van Nederland en
(schaalvoordeel hoogwaardig hergebruik),
^
Economie
Waar grootschalige maakindustrie in het binnenland klem zit, kan deze naar de haven, mits passend in de (beoogde) waardeketens.
53
Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied Rotterdamse haven, december 2023
3.7 Schone haven in de delta -
De basisgedachte van deze ontwikkelrichting is dat
-
de transities van de haven plaatsvinden in een delta
Den
die de ruimte krijgt om zich te versterken. De robuuste
Zoetermeer
natuur- en klimaatadaptatie in en rond de haven voor de lange termijn bepaalt de ontwikkelruimte voor de haven zelf. Deze ontwikkelrichting kiest voor een radicale verduurzaming van de haven, om gesteld te
.
.
.
staan voor de onzekere toekomst, zowel wat betreft beleidskeuzes (op het gebied van duurzaamheid, natuur en water) als feitelijk (klimaatverandering). In deze ontwikkelrichting staat het streven naar brede welvaart centraal, met daarbij prioriteit voor ‘planet’ boven ‘profit’. Dit veronderstelt dat de samenleving
Rotterdam
Schiedam
in bredere zin een zekere mate van consuminderen aanvaardt. Deze richting past in een ontwikkeling van (west-)Nederland die sterk anticipeert op klimaatverandering
en
op
de
noodzaak
Oostvoorne
voor
"-j.
natuurherstel. Een watersysteemkeuze is nodig om
BdOĘŴŞ.
enerzijds dynamiek in de natuur de ruimte te geven en
Barendrecht
tegelijkertijd havenactiviteiten te kunnen waarborgen. De haventransitie wordt ingezet met sterke focus op
Oud-Beijerland
beperking van de impact van de bedrijvigheid en logistiek in de haven op de natuur- en recreatieve 0
waarden in de omgeving. Voorbeelden zijn herstel en ontwikkeling van de vooroevers rond de Maasvlakte en een bypass van natte natuur tussen kust en Oude Maas met ruimte voor de natuurlijke dynamiek en
Legenda Ontwikkelingen Maasvlakte: herstel en ontwikkeling vooroevers: aandacht voor een ecologisch goed functionerende voordelta. Geen uitbreiding
interactie tussen zee en het Rijn-Maassysteem. Deze ontwikkelrichting vergroot de leefomgevingskwaliteit
Ruimte voor natuurlijke dynamiek; op termijn adaptatie voor beperkte zoetwater -beschikbaarheid
in en rond de haven en daarmee de aantrekkelijkheid van de regio. Haven en omgeving trekken zo het benodigde talent aan.
a
‘Bypass natte natuur' tussen kust en Oude Maas (al dan niet verzilt op lange termijn) Getijdenpark xxxl: waar mogelijk, onderwaternatuur realiseren
54
Natuurherstel in de leefomgeving Ontwikkelingen Landschapspark Zuidvleugel Stad ^ m ^Groene verbindingen door/langs haven en stad versterken Schuifruimte als gevolg van bestaande dynamiek en afbouw fossiele bedrijven ^—lnzetten. buistransport tbv verminderen industriële processen in de haven
Water Waterkeringen Natura 2000 Natuurnetwerk Nederland
5
N
Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied Rotterdamse haven, december 2023
Positionering
Economie
^
^
^
De zuidwestelijke delta vormt het kruispunt van migratieroutes: de kustzone met
minder grote economische drager dan in andere
onderwaternatuur, duinnatuur en trekvogels die de kustlijn volgen; en de verbinding tussen het
ontwikkelrichtingen. Uitgangspunt is dat de samenleving bereid is de kosten wil dragen voor
Rijn-Maassysteem en de zee.
een duurzaam en robuust deltasysteem.
De haven gaat in transitie waarbij sectoren die
^
industriesysteem (als resultaat van mitigerende
verdwijnen. Dit beperkt op korte termijn de
innovaties en verschoning) ontstaat mogelijk
internationale positie van de haven, waar zij op
elders in Nederland verdienvermogen.
Rol in de transities
Effect op leefomgeving ^
Wel heeft de doorvoer en beperkte verwerking
chemie. De haven kan daarentegen koploper
van energiedragers een effect op de
zijn waar het gaat om schone processen en
leefomgeving. ^
materialensysteem. Doorvoerfunctie van energiedragers blijft, maar
diepzeehaven. De omgeving krijgt juist meer natuurlijke dynamiek, met ruimte voor recreatie en toerisme. Het visuele contrast tussen natuur
Onderdeel van een maatschappelijke beweging
en haven levert een bijzondere beleving van het
met sterkere inzet op energiebesparing,
landschap op.
beperking van consumptiegoederen en kringlooplandbouw
De uitstootvrije havenactiviteiten blijven grootschalig, geconcentreerd rond de
beperkte verwerking ter plekke. ^
De milieueffecten van de haven zijn beperkt.
Er is beperkte ruimte voor energie-industrie en
onderdeel van een decentraal energie- en
^
Dankzij decentralisatie van het energie- en
niet snel genoeg schoner kunnen worden zullen
lange termijn juist koploper kan worden.
^
In deze ontwikkelrichting is de haven een
Bovenregionaal ^
Positionering ruimtevraag in relatie tot andere industriële clusters met minder ruimtelijke beperkingen in Noordwest-Europa.
55
Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied Rotterdamse haven, december 2023
3.8 Synthese: synergiekansen en knelpunten Het confronteren van de ontwikkelrichtingen met
inzet op recreatie, natuurontwikkeling en
Vraagstukken voor de haven als geheel
elkaar laat zien waar synergie mogelijk is en waar
omgevingskwaliteit.
^
Ruimtegebrek in de haven (fysieke ruimte en milieuruimte)
^
Omgevingsveiligheid in relatie tot de energietransitie
^
Wonen nabij de haven in relatie tot de transitie van de haven
knelpunten ontstaan. Knelpunten zijn vaak ruimtelijk van aard (verschillende sectoren die dezelfde ruimte nodig hebben, ofwel activiteiten die overlast veroorzaken voor andere functies). Synergiekansen zijn vaak meer strategisch van aard. Enkele voorbeelden van mogelijke synergie: ^
^
^
De Schone Haven in de Delta past (mits schoon), door een lager groepsrisico in natuurgebieden dan in steden, mogelijk goed bij ontwikkelrichtingen met hogere risico’s voor omgevingsveiligheid.
Naast deze synergiekansen zien we op basis
Het arbeidspotentieel en economisch
van de verschillen in de ontwikkelrichtingen een
perspectief van Haven in de Metropool met de Circulaire Maakhaven als banenmotor met
aantal knelpunten naar boven komen, daar waar
Vraagstukken in deelgebieden
opgaven in een bepaalde mate conflicteren. Deze
^
Ruimtedruk op de Maasvlakte
toevoeging van lokale meerwaarde.
vraagstukken vertalen zich in meerdere of mindere
^
De transitie van het petrochemisch complex
^
Strategische positionering van de haven en omgevingsveiligheidsrisico’s in het achterland
^
Versterken van de synergie tussen haven en stad in de Stadshavens
De strategische kracht van de Groene Chemiehaven en de Circulaire maakhaven in
mate ook naar de deelgebieden (Maasvlakte, Petrochemisch complex en Stadshavens).
een hernieuwbaar industriesysteem. Bovendien zijn het beiden ontwikkelrichtingen die de hoge milieuclassificatie en de watergebondenheid benutten. ^
De rol die de Groene Industriehaven speelt voor waardetoevoeging in de Duurzame Hubfunctie, met daarbij de samenhang met de bunkerfunctie van de haven.
^
De gezonde en prettige leefomgeving die ontstaat bij Schone Haven in de Delta draagt bij aan de Haven in de Metropool door de
56
Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied Rotterdamse haven, december 2023
Circulaire Maakhaven
Duurzame Hubfunctie
+ Omgevingskwaliteit, recreatie
t Kansen slim gebruik reststromen
+ Sociaal-economische
+ Behoud import consumptie
+ Schone leefomgeving
" Beperkte lokale meerwaarde chemisch cluster " Milieu- en veiligheidseffecten industrie op bestaande stad
+ Wonen/werken/leren/
+ H2 en elektriciteit, geen krakers/ammoniak Beperkte emissies in haven versus veiligheid in
" Beperking mogelijkheden woningbouw nabij haven
uitwisseling
innoveren
+ Ruimtelijke zoneringsstrategie op regioniveau
goederen
± Externe effecten te mitigeren (elektrificatie havenprocessen en transport) " Beperkte lokale meerwaarde doorvoer goederen
- Milieu- en veiligheidseffecten industrie op bestaande stad
de stad " Beperking mogelijkheden woningbouw nabij haven " Milieu-effecten industrie op natuur
" Milieu-effecten industrie op natuur
+ Kansen haven als 'bastion'
- Beperkt ruimte om ruimtelijke druk chemie op te vangen
+ Inzet op kennis, innovatie
+ Externe effecten te mitigeren (elektrificatie havenprocessen en transport)
in dynamische omgeving
" Concurrentie scheepvaart en dynamisch watersysteem + Toevoegen meerwaarde aan + Invoer, doorvoer en verwerking grondstoffen en materialen in grondstoffen de haven + Behoud positie bunkerhaven + Chemisch én mechanisch hernieuwbaar/circulair
Groene Industriehaven
Schone haven in de delta
Groene Industriehaven
+ HMC ruimte en watergebondenheid benutten - Ruimteconcurrentie binnen HMC
Synthesematrix, positieve (+J en negatieve (-) aspecten van het combineren van ontwikkelrichtingen. Circulaire maakhaven
knelpunten op hoofdlijnen.
Schone haven in de delta
+ Gezamenlijk behoud/versterking internationale positie/ autonomie
+ Gezamenlijk profijt HMC ruimte en watergebondenheid - Ruimteconcurrentie binnen HMC
+1 Combineren transport
+ HMCruimte en watergebondenheid benutten " Ruimteconcurrentie binnen HMC
Duurzame Hubfunctie
De matrix rechts beschrijft de synergiekansen en
Haven in de metropool
Haven in de Metropool
57
4 - Ruimtelijk ontwikkelperspectief 2030 en 2050
58
mviĩv
..•.'.'ŵį— .
vv»"
'įįĒŜP-
'ľŕfclřîííV
-Vř? įįr ļM»-ļŕ'
'ţįj^įlţ..
-Í5ÿîí-V
SäW
3»25Kö-
.rŗjM’*'
"^äř^fcr-
r-ì'î?.
Üįfegġļafc ;: T-- jr.
įįLyf' r-ííėįj
„Vr-ÿ-ą.
íXį^^'íś^ír^įŕ ïT» - . . V
Şļ*- t
f V
W - wr* *į»ţ*.ľ
«*Vř
V -' .legg*-
.-ŕ?aS?
-■ăį\^
sfS3?S «s-įïļ
r
SS^'
JT íiY^ ļšŞfc'ýhļF-' •-’~~-r
Ĵt. .'- ;' ’~
i ĽS v X
1 iā~‘ ■', •^ř'Pìr -''ï?ŵvļ :- .w i
Foto:,HaveriBedrijf Rotterdam '.O
4.1 Ontwikkelperspectief voor een duurzame en toekomstbestendige Rotterdamse haven De stapeling van complexe opgaven en lokale,
Ontwikkelperspectief Visiekaart Transitie van de haven
regionale en (inter)nationale belangen maakt dat
Sleutelgebied in de transities
de Rotterdamse haven is benoemd als NOVEXgebied. De opgaven zijn beschreven in hoofdstuk
Aanvoer e lekteiciteit wind op zee
2. Met ontwerpend onderzoek hebben we in vijf
Rĩealisatie/uitbreiding hoogspanningsstations
onderscheidende ontwikkelrichtingen verkend hoe de toekomst van de haven eruit zou kunnen zien
Regelvermogen elektriciteitsvoorziening
Versterken ^deMie gebied, oa met Landschapspars Zuidvleugel en Set^eena^ XL Duurzame instandhe uding kwaliteit Natura 2000-gebieden
Locale aanlanding wind op zee
Voorbereiden lange termijn (na 2070) opgaven klimaatverandering Blijvende optimalisatie zoetwatervoorziening natuur, laniaouwen industrie
M aasvlakte: balans tussen benutten deep sea potentie en ruimte voor de energietransitie
(hoofdstuk 3).
Tronsitins: Ombou w, afbouw, opbouw
In deze paragraaf wordt het ruimtelijk ontwikkelperspectief voor de Rotter damse Haven beschreven. Dit is een belangrijke stap in de gewenste transitie. We zetten hiermee gezamenlijk een stip op de horizon voor 2030 en 2050 (met doorkijk naar 2100).
In balans met de leefomgeving
O
Converdie elektri cíteit naar groef waterstof
©
Cebnuik CO2 mie r^^^kkr^rmte m greenport
In een krachtige toekomstbestendige metropoolregio Synergie stad en haven: wonen, werken, leren en innoveren
Belangnjke locaties in de transitie naar een ''-^^^circulaire economie
Stedelijk woongebied
Meekoppolkansen vot)r ven^ernen impact leefomgeving benutten
Rol regionale bedrijventerreinen in transities Koppelkansen met greenport optimaal benutten
\
Verkering zeewaarte vitbreiden van de inaneu
Toekomstbestendig transportsysteem —
Universiteitslocatie
O
Verstedelijkingsopgave rond stations Hoekse Lijn
Vol(tooReerrgnsportebpgciteit buisleidingen Vol(tooRee ^ansportcap aciteit hoogspanningsnet Vervoer over water
Ontwikkellocaties stedelijk gebied nabij haven
©
Duurzaam bereikbare haven voor werknemers
O
Scholing t.b.v. human capital in de transities
Vervoer over spoor
Doorontwikkelen innovatieclusters
Vervoer over weg
Mitigatie milieu effecten in bestaande en nieuwe leefgebieden Verbinding ontwikkeling Westfìank (Spaanse Polder - M4H - Waalhaven) en kennisinstellingen Ontwikkeling nieuwe stadsbrug Spoorlijnen (trein - metro)
60
Rotterdamse haven als sleutel in transities
Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied Rotterdamse haven, december 2023
Beweegt naar het meest duurzame HIC ter wereld Ombouw, afbouw en opbouw Prioriteit aan de energie-, grondstoffen en materi alentransitie Slimme specialisatie in relatie tot andere industrieclusters Nederland
Gezamenlijke regie op een coherente transitie
Balans tussen benutten deep sea potentie en ruimte voor de energietransitie
Rol voorálle partijen om samen regie te voeren Inzetten op slimme functiecombinaties en efficiënt ruimtegebruik Gezamenlijk sturen op het juiste bedrijf op de juiste plek
Delft
We richten ons op de korte én lange termijn (inclusief doorkijk 2100)
Hoek v. Holland
Mogelijk grootschalige productie hernieuwbare waterstof op land nabij aanlanding WOZ, waterstofbackbone en industriële clusters. Klimaatverandering heeftop lange termijn impact op haven en industrie, bijvoorbeeld vwb. verzilting en zoetwatertekort Natuursystemen staan door klimaatverandering onderdruk Strategie Deltaprogramma voldoet tot 2070; nieuwe inzichten kunnen leiden tot bijstellen van de tijdshorizon
Rotterdam
Maassluis Vlaardingen
Oostvoorni Brielle Ombouw, afbouw, opbouw Ridderkerk
Barendrecht ipijkenisse Hellevoetsluis
Zwijndrecht
lordrecht 0
5
km
Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied Rotterdamse haven, december 2023
Rotterdamse haven als sleutel in de transities
verdienvermogen van de haven met lokale, regionale
vitale metropoolregio is cruciaal voor de transitie van
en (inter-)nationale meerwaarde.
de haven. We hanteren de drie leidende principes uit
De energie-, grondstoffen- en materialentransitie bestaan
naast
elkaar
en
kennen
onderlinge
afhankelijkheid. Het slagen van deze transities staat of valt met het slagen daarvan in de Rotterdamse haven. De Rotterdamse haven beschikt namelijk over unieke kenmerken en kwaliteiten zoals een
hoge milieudassificatie (categorie 5 en 6), een goede multimodale ontsluiting en aanlanding van wind op zee. De Rotterdamse haven speelt ook een sleutelrol in de nationale klimaatopgave omdat 400Zo van de CO2 opgave waar Nederland voor staat in 2030 in deze haven gerealiseerd kan worden. Ook voor het slagen van de genoemde transities in Noordwest-Europa is de Rotterdamse haven een cruciale schakel en versneller. Kortom: als het hier niet lukt, dan lukt het nergens.
de NOVI: niet afwentelen, meervoudig ruimtegebruik
Ombouw, afbouw en opbouw Transities zijn complexe processen en met veel onzekerheid omgeven. Dit gaat veel vragen van alle betrokken partijen. Deze ombouw van de haven is wat betreft impact vergelijkbaar met de wederopbouw van de haven na de Tweede Wereldoorlog. In deze transitie is enerzijds ombouw van het bestaande (namelijk de fossiele en lineaire economie) nodig. Bestaande bedrijven spelen hierin een cruciale rol. Anderzijds kan ook afbouw nodig zijn: als bedrijven niet mee kunnen in de transitie, dan is er op termijn geen plek meer voor die bedrijven. Een derde beweging die wordt ingezet is de opbouw van het nieuwe (de klimaatneutrale en circulaire economie). Daarin is ruimte voor nieuwe initiatieven en spelers, die de gewenste dynamiek op gang brengen: start
We bewegen naar het meest duurzame haven- en industriecomplex ter wereld In 2050 heeft de Rotterdamse haven de energie-,
grondstoffen en materialentransitie verwezenlijkt, in lijn met de (inter)nationale doelstellingen. Daarmee is de Rotterdamse haven in 2050 het meest duurzame haven- en industriecomplex ter wereld én blijft internationaal concurrerend. Zo bieden we perspectief voor het duurzaam en toekomstbestendig
62
ups, innovatieve bedrijven en scale-ups.
en gebiedskenmerken centraal stellen. We vullen deze zo in, dat we ruimtelijke kwaliteit behouden en waar mogelijk versterken. Ruimtelijke kwaliteit ontstaat wanneer er synergie is tussen de gebruikswaarde, toekomstwaarde en belevingswaarde van een plek of gebied. Dat kan ook betekenen dat er voor de haven juist keuzes gemaakt worden die hier mogelijk knellen,
maar
elders
meer
ruimtelijke
kwaliteit
opleveren. Op nationaal niveau werkt het Rijk met de nieuwe Nota Ruimte aan een eerlijke verdeling van de lusten en lasten van de ruimtelijke opgaven. Gezondheid en omgevingsveiligheid zijn prioriteit voor de leefomgeving. Omgevingsveiligheid is een randvoorwaarde voor de transitie van de haven. Investeringen die bijdragen aan de transitie kunnen meekoppelkansen hebben om milieuruimte te winnen en daarbij de leefomgeving gezonder en veiliger te maken. We geven de transitie vorm binnen wettelijke kaders.
We realiseren de transities in goede balans met de leefomgeving
We zien daarbij dat wettelijke kaders steeds strenger worden (ook op Europees niveau). We passen
We realiseren de transitie van de haven in goede
maatwerk toe bij het behoud, en waar mogelijk
balans met de leefomgeving, vanuit het streven naar
versterken, van de omgevingskwaliteit. Immers: de
brede welvaart. In de omgeving van de Rotterdamse
haveneconomie van de toekomst is in de praktijk niet
haven speelt een stedelijke verdichtingsopgave. Een
altijd stil, schoon en geurloos.
Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied Rotterdamse haven, december 2023
Krachtige toekomstbestendige metropoolregio in de nabijheid van de haven
de toekomst alleen maar groter. De samenwerkende partijen realiseren zich dat niet alles kan: er zijn keuzes nodig.
Voor de transitie van de haven is een krachtige toekomstbestendige metropoolregio in de nabijheid een belangrijke succesfactor. Stedelijke economie en
haveneconomie
verbonden.
En
zijn
een
namelijk
onlosmakelijk
aantrekkelijk
woon-
en
leefklimaat in de nabijheid van de haven is ook voor de werknemers in de haveneconomie van belang. Daarbij speelt ook bereikbaarheid een belangrijke rol. We streven naar het verbeteren van de match tussen vraag en aanbod voor wat betreft werkgelegenheid. Met het opstellen van een gezamenlijke humancapital agenda, van werkgevers, overheid en onderwijsinstellingen. Daarin nemen we ook (om) scholing passend op de arbeidsvraag uit de drie transities mee. We zetten in op een blijvende rol van de maakindustrie als onderdeel van de Rotterdamse
We geven prioriteit aan de realisatie van de energie-, grondstoffen- en materialentransitie De hoofdopgave voor dit NOVEX-gebied is het
realiseren
van
de
energie-,
grondstoffen-
en
materialentransitie. De inzet is om zoveel als mogelijk deze transities binnen de bestaande (milieu en fysieke) ruimte te laten plaats vinden. In de verdere uitwerking richting de Nota Ruimte leggen we de relatie
met andere
industriële NOVEX-gebieden
in Nederland en verkennen we de mogelijkheden van slimme specialisaties en uitwisseling. In die Nota Ruimte werkt het Rijk aan een visie die heel Nederland sterker maakt en daarbij recht doet de onderscheidende kracht van alle regio’s. We voeren
haven en de omliggende regio.
daarom ook het gesprek over waar opgaven die niet in de Rotterdamse haven lijken te passen elders
We kunnen binnen de bestaande (milieu)ruimte niet alle opgaven en ontwikkelingen realiseren
een plek kunnen krijgen, zónder de problemen af te wentelen naar elders of op toekomstige generaties.
Het beroep op de ruimte in de Rotterdamse haven is nu al groot, zowel voor de realisatie van de energie-,
grondstoffen-
en
materialentransitie
als
voor
maatschappelijke opgaven. Het ruimtebeslag wordt in
63
Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied Rotterdamse haven, december 2023
We voeren samen regie op een coherente transitie en optimalisatie van ruimtegebruik
en omgekeerd. Daarbij zijn we ons ervan bewust
haven en industrie. Dit kan een risico worden voor
dat we vooral maatregelen en keuzes proberen te
het functioneren van de haven, en daarmee voor de
voorkomen die later andere en betere keuzes in de
realisatie van de transitie van de haven. Tegelijkertijd
Randvoorwaarde voor het slagen van de transitie
weg staan (zogenaamde lock-ins).
kunnen de veranderingen ook worden gezien als
van de haven is dat de transitie coherent is. Een coherente transitie vraagt namelijk minder ruimte dan een incoherente transitie. In een incoherente transitie passen bestaande bedrijven zich niet of moeilijk aan waardoor nieuwe ontwikkelingen minder goed kunnen worden ingepast. Daardoor is er meer ruimte nodig. Een coherente transitie zorgt bovendien voor een versnelling. Voor een coherente transitie is een goede samenwerking essentieel. Hierin is een uitdrukkelijke rol weggelegd voor álle samenwerkende partijen om regie te voeren op optimaal ruimtegebruik. Daarbij zetten we eerst in op slimme functiecombinaties
en efficiënt ruimtegebruik. We sturen gezamenlijk op het juiste bedrijf op de juiste plek. Zowel kijkend naar kade gebonden activiteit als naar activiteiten gerelateerd aan de drie transities.
kans om in de transitie werk met werk te maken. Ook natuursystemen rondom de haven staan door
We bieden een doorkijk naar 2100
klimaatverandering onder druk. Er zijn nog veel
Het eindbeeld van hernieuwbare waterstof voorbij 2050 is nog onzeker. Het Rijk voorziet na 2050 een belangrijke rol voor hernieuwbare waterstof als onderdeel van het Nederlandse energiesysteem. Hernieuwbare waterstof zal op land grootschalig worden
geproduceerd
in
de
omgeving
van
aanlandlocaties van offshore windenergie en nabij het hoofdnetwerk voor waterstof (H2 backbone), in elk geval in de omgeving van de industriële clusters6. Waar mogelijk zal transport van waterstofdragers zoveel
mogelijk via
ondergrondse
buisleidingen
onzekerheden. Het Deltaprogramma geeft aan tot 2070 met het huidige watersysteem voor veiligheid en zoet water nog vooruit te kunnen, maar bedrijven in het havengebied zullen rekening moeten houden met toenemende verzilting en zoetwatertekorten. Deze tijdshorizon kan worden bijgesteld op basis van nieuwe inzichten. Bij de verdere uitwerking van het ontwikkelperspectief richting een uitvoeringsagenda en toekomstige herijkingen houden we rekening met actualisatie van het Deltaprogramma RijnmondDrechtsteden.
verlopen7. Import van waterstof zal waarschijnlijk ook op de lange
termijn nodig en efficiënt zijn om aan de vraag van
We richten ons op de korte én lange termijn Er zijn opgaven op zowel de korte als de lange termijn.
de industrie te voldoen. Zo mogelijk wordt hiervoor samengewerkt in EU-verband. Ook technologische doorbraken kunnen belangrijk zijn voor de toekomst van de waterstofeconomie.
We werken samen aan een toekomstbestendige haven en houden daarom nu al rekening met de lange termijn, vanuit het besef dat keuzes op de korte termijn structurerend zijn voor de lange termijn
64
Op de lange termijn kan klimaatverandering met zeespiegelstijging, veranderingen in rivierwaterafvoer en zoetwatervoorziening grote impact hebben op de
6 Ontwerp-programma Energiehoofdstructuur, Kamerstuk 31239, nr. 380. 7 Contourennotitie Nota Ruimte, Kamerstuk 29435, nr. 264.
Gebruik generator verboden walstroom beschikbaar avenbedrijf Rotterdam - Danny Cornelissen
65
Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied Rotterdamse haven, december 2023
4.1 Aanzet voor de uitvoeringsagenda De
confrontatie
van
de
vijf
onderscheidende
ontwikkelrichtingen (hoofdstuk 3) laat zien dat er naast
strategisch
omgevingsmanagement,
omgevingspartijen
(gemeenten,
maar
om ook
het
synergiekansen ook vraagstukken met verschillende
bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties) ook
keuzemogelijkheden zijn. Drie gespreksonderwerpen
bij het vervolg zo goed mogelijk te betrekken (4.4).
Als ontwikkelprincipe voor het ruimtegebruik denken we aan deze volgorde: 1.
bedrijvigheid
complexen te verstevigen en dynamiek op gang
tekstboxen illustreren per vraagstuk hoe deze in
te brengen.
I. Omgaan met ruimtegebrek
gebiedsniveau.
Op
Voor de korte termijn benoemen we vier urgente
ontwikkelrichting een aanvullende ruimtevraag (bij geen inkrimping andere functies) óf een beperking
vraagstukken waarvan de aanpak randvoorwaardelijk is voor de drie transities. Samen met de drie
van
(‘juiste bedrijf op de juiste plek’) om logische
zijn van toepassing op de haven als geheel. De meerdere of mindere mate te vertalen zijn naar
Herstructureren/uitplaatsen
basis
van
prognoses
heeft
bijna
iedere
2.
Intensiveren van het ruimtegebruik, transformeren of krimp.
3.
Onderzoek naar mogelijke uitbreiding zeewaarts:
van de transitie door ruimtetekort. Voor de opgave
alleen als alle andere mogelijkheden tot inbreiden
gespreksonderwerpen voor de haven als geheel,
circulair
en benutten bestaande ruimte zijn gebruikt.
vormen deze urgente vraagstukken de aanzet voor
onzeker, maar ook bij een lage ruimtevraag wordt een tekort al zichtbaar. Een ander probleem is dat
de uitvoeringsagenda.
is
de
Deze onderwerpen zijn van toepassing op de haven als geheel. Per onderwerp is het dilemma beschreven, de keuzemogelijkheden en bandbreedte daarvan zodat dit in een nadere uitwerking kan worden meegenomen.
ruimtebehoefte
erg
voor heel Nederland een structureel tekort aan hoge milieucategorie
Drie gespreksonderwerpen
toekomstige
bedrijfsterreinen
wordt verwacht,
terwijl juist deze terreinen een cruciale rol spelen in de transities. Het gebrek aan ruimte speelt in de gehele haven, maar komt op gebiedsniveau specifiek naar voren op de Maasvlakte (Tekstbox E). Daarnaast speelt ruimtegebrek bij de aanpak van logistieke opgaven op de transportcorridors (buisleidingen, weg en rail). Het ruimtetekort kan naar verwachting
Voor deze onderwerpen geldt dat in het vervolg, vanaf 2024, een nadere uitwerking moet worden gemaakt en/of nadere afspraken moeten worden gemaakt. Het resultaat hiervan zal een gezamenlijke uitvoeringsagenda met regionale investeringsagenda zijn. Ook gaan we door met het in 2023 ingerichte
deels opgelost worden door efficiënt ruimtegebruik, clustering, afbouw, technische innovaties of door af te wentelen op andere gebieden.
Het dilemma van de beperkt beschikbare ruimte in de Rotterdamse haven en de ruimte die de transitie vraagt, vergt een nadere uitwerking van enerzijds de benodigde fysieke- en milieuruimte en anderzijds de sturing op het gebruik van deze schaarse (milieu) ruimte. Onderzoek naar de noodzaak van uitbreiding zeewaarts vormt daarbij een solide en onafhankelijke basis ter voorbereiding op politieke besluitvorming. Daarbij wordt ook de vraag
meegenomen wat
Nederland minimaal nodig heeft van de Rotterdamse haven, gelet op de leveringszekerheid enerzijds en de internationale positie anderzijds. Tegelijkertijd zal
een
dergelijk
onderzoek de
onzekerheden
rond externe ontwikkelingen (bijv. economische of technologische) niet wegnemen. De toenemende vraag naar zandsuppletie t.b.v. kustverdediging als gevolg van zeespiegelstijging is een aandachtspunt als het gaat om de mogelijkheden tot zeewaartse
66
uitbreiding.
Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied Rotterdamse haven, december 2023
II. Omgevingsveiligheid in relatie tot de transitie van de haven Het aantal soorten grond- en brandstoffen neemt toe als gevolg van de energie- en materialentransitie. Er vinden al vergelijkbare activiteiten plaats in de haven,
E - Ruimtedruk op de Maasvlakte
bijvoorbeeld in het petrochemisch cluster (Tekstbox F)
In dit deel van de haven vinden met name activiteiten
duurzaam in stand te houden. Op de Maasvlakte
en richting achterland. Een deel van de nieuwe stoffen
plaats die horen bij de haven als maximale hub.
I
voor
is potentieel minder veilig dan wat er nu door de haven
Tot 2030 lijken de verschillende ontwikkelingen
een kerncentrale (als alternatief voor Borssele). De ruimtelijke consequenties hiervan zijn niet
getransporteerd en gebruikt wordt. Specifiek voor
in het gebied goed te kunnen worden ingepast. De verwachte groei in de containeroverslag kan worden opgevangen door middel van intensivering. Hierdoor ontstaat dus geen extra ruimtedruk. Na 2030 ontstaat ruimtedruk (zowel fysiek als milieu) door de mogelijke aanlanding van wind op zee en door de import van bijv. waterstof(dragers). De concrete ruimtevraag bestaat uit de benodigde infrastructuur, stations en eventueel voor conversie van elektriciteit, waterstof en andere dragers als ammoniak. Er zal in het kader van programma VAWOZ
vanuit
EZK daarom
plaatsvinden voor uitbreiding
een
verkenning
richting
zee
om
bestaat een
planologische
reservering
meegenomen in dit ontwikkelperspectief. In een gebiedsgerichte uitwerking voorde Maasvlakte zouden de mogelijkheden om beschikbare en vrijkomende
ruimte
primair te
benutten
voor
energie-infrastructuur en watergebonden en deepsea bedrijvigheid kunnen worden verkend. Andere elementen voor een gebiedsgerichte uitwerking kunnen zijn het in stand houden en versterken van de duinnatuur en de vooroevers, vanwege de lange termijn samenhang tussen natuur, delta en haven.
ammoniak geldt dat het op grote schaal importeren, opslaan/overslaan, kraken en transporteren van ammoniak impact heeft op risicocontouren, de potentiële omvang van eventuele calamiteiten en de veiligheidsbeleving van omwonenden. Transport naar het
achterland
kan
omgevingsveiligheidseffecten
langs de transportroute (buis, water, spoor of weg) hebben (Tekstbox G). Ook in brede zin heeft meer diversiteit in grondstoffen veiligheidseffecten: de veiligheidsregio moet meerdere typen incidenten kunnen bestrijden. Het Rijk werkt aan een visie op waterstof en
waterstofdragers
zoals
ammoniak,
waarbij het transport van waterstofdragers op langere
die ontwikkelingen mogelijk te maken. In het gebied rond de Maasvlakte bestaat de opgave
termijn
vooral
via
ondergrondse
buisleidingen
om de bestaande natuurkwaliteit te verbeteren en
hierbij zoveel mogelijk moeten worden hergebruikt
zal moeten verlopen. Oude buisleidingen zullen en daarnaast is het slim clusteren van transport belangrijk. Tegelijkertijd zijn op de korte termijn al keuzes nodig in de Rotterdamse haven, vanwege actuele initiatieven voor risicovolle energiedragers op korte afstand van het stedelijk gebied. Partijen zijn
67
Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied Rotterdamse haven, december 2023
het op dit moment nog niet eens over hoe daarmee om te gaan (bijvoorbeeld ten aanzien van ruimtelijke differentiatie).
Hiervoor zullen we
een
integrale
visie opstellen, op basis van ‘joint fact finding’ en voor de hele Rotterdamse haven voor de hele ammoniakketen (transport, opslag, overslag, kraken) in relatie tot veiligheid, stikstofdeposities, en andere opgaven zoals de woningbouw.
G - Strategische positionering van de haven en omgevingsveiligheidsrisico’s in het achterland Wat er straks in de haven gebeurt, heeft invloed op het achterland. Zowel voor wat betreft omgevingsveiligheid en bereikbaarheid als voor economische ontwikkelkansen en woningbouw. Vraagstukken die daarbij spelen
F - Transitie van het petrochemisch complex
zijn de gevolgen van de positionering van de
68
Het petrochemisch complex speelt een cruciale
zouden kunnen zijn het versnellen van de transitie
rol in de energie- en grondstoffentransitie. Er zijn
van het petrochemisch complex, het beperken van
in de corridor Rotterdam-Ruhrgebied en de
grote onzekerheden, vooral voor de opslag van
de (tijdelijke) overlast voor de omwonenden, het
consequenties wat betreft omgevingsveiligheid in
natte bulk zit een grote bandbreedte in de mogelijke
verder benutten en versterken van de arbeidsrelatie
andere gebieden als gevolg van systeemkeuzes
ruimtevraag. Ook kan er een toename van milieu-
tussen dit deel van de haven en de omliggende
in de Rotterdamse haven. Tegelijkertijd zijn
en veiligheidseffecten zijn als gevolg van de transities. Het gebied wordt gekenmerkt door lang
gemeenten en meekoppelen van kansen om de
deze bovenregionale en zelfs (inter)nationale
lopende contracten, strategische belangen en hoge investeringen. De nabijheid van de woonomgeving
kernen te versterken. Daarnaast is voor dit cluster extra aandacht nodig vanuit de ontwikkelrichtingen
speelt ook hier, voor wat betreft milieu en veiligheid
materialentransitie en circulair, omdat de uitwerking
maar ook wat betreft de bereikbaarheid voor
ook weer doorwerking heeft of kan hebben op
mensen die in de haven werken. Leefbaarheid is
bovengenoemde omgevingsaspecten.
leefbaarheid in Rozenburg, Pernis en omliggende
haven voor achterlandhavens en overslagpunten
vraagstukken voor een groot deel afhankelijk van nationale keuzes in ordenende netwerken voor energie en economie, zoals beschreven in de Contourennotitie Nota Ruimte. Die nationale keuzes zijn onderdeel van de nieuwe Nota Ruimte die is voorzien voor 2024. Het ontwikkelperspectief en de uitwerking in het
dus een belangrijke opgave. Onderdelen van een
vervolgtraject werken daarbij agenderend voor
gebiedsgerichte uitwerking voor het chemiecluster
besluiten op nationaal niveau.
Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied Rotterdamse haven, december 2023
III. Synergie tussen haven en stad in relatie tot de
Ook na realisatie van de huidige woningbouwopgave
en aantrekkelijk woon- en leefklimaat en de (milieu)
in
is de verwachting dat aanvullend
ruimte voor de haven in het vervolgtraject uit, waarbij ook de mogelijkheden voor ruimtelijke differentiatie
een belangrijke succesfactor voor de transitie van
woningbouwplannen ontwikkeld zullen worden in het stedelijk gebied rond de haven. Realisatie van
de haven (Tekstbox H). Stedelijke economie en
de energie-, grondstoffen- en materialentransitie in
haveneconomie zijn onlosmakelijk verbonden. En woningbouw nabij de haven is ook voor de
de haven levert daarmee een spanning op tussen
transitie van de haven Een krachtige metropoolregio in de nabijheid is
de
regio
van activiteiten in de haven en bronmaatregelen in relatie tot de woningbouwopgave kunnen worden meegenomen. We verkennen ook hoe de
werknemers in de haveneconomie van belang. Voor
enerzijds de woningbouwopgave en anderzijds de ruimte voor de transitie van de haven. Vanuit
de logistieke opgave in samenhang en met oog op
instandhouding van de havenactiviteiten is personeel
NOVEX-gebied
synergie aangepakt kunnen worden.