[23bb007277] Bijlage 2 behorende bij 23bb007275 over 'STRIJDERS' - Stichting JOZ

Sommige meiden zullen in zijn geheel niet onder een van deze categorieën kunnen worden geschaard, terwijl andere meiden binnen hun performance wellicht elementen uit verschillende stereotypen combineren. Het categoriseren van performances kan ons echter helpen bij het beter doorgronden van gender- en identiteitsvraagstukken die binnen straatculturen een belangrijke rol lijken te spelen. Omdat de hierboven benoemde stereotypen met name zicht geven op de frames die jongens hanteren voor het categoriseren van meiden die zich binnen straatculturen begeven, is het interessant om te bekijken in hoeverre deze archetypen vallen te herkennen in de woorden van de geïnterviewde meiden binnen dit onderzoek. In deze paragraaf bespreken we vier stereotype performances van meiden uit Delfshaven die naar voren komen uit de bespreking in de vorige paragraaf.

Rustige meid In de bespreking van de performance van straatidentiteit van meiden in Delfshaven in de vorige paragraaf valt in de eerste plaats overduidelijk de typering van ‘rustige meid’ te herkennen, die grote gelijkenissen vertoont met de in literatuur beschreven identiteit van ‘good girl’. Uit de woorden van de respondenten wordt duidelijk dat het grootste gedeelte van de meiden binnen Delfshaven zich presenteert langs deze identiteit, om hiermee binnen deze setting gerespecteerd te worden. Het stereotype ‘rustige meid’ lijkt hiermee het meest dominante frame. Dit is in lijn met de literatuur, waarin gesteld wordt dat verreweg de meeste vrouwen die zich binnen straatculturen begeven zich bedienen van de performance van ‘good girl’. De identiteit van ‘rustige meid’ of ‘good girl’ komt voort uit de traditionele genderrollen die binnen straatcultuur vaak sterk van kracht zijn. Als gevolg hiervan is een van de kenmerkende gedragsverwachtingen van deze performance dat meiden zich super vrouwelijk dienen te 70

gedragen. Deze vrouwelijkheid loopt als een rode draad door de beschrijvingen in de vorige paragraaf. Met name met betrekking tot de elementen van de performance van straatidentiteit die kunnen worden getypeerd als ‘masculien’, valt op dat deze door vrouwen vrijwel niet worden uitgedragen. Zo schetsen de respondenten dat het meiden in Delfshaven over het algemeen geen punten oplevert om zich gewelddadig te presenteren, hun betrokkenheid bij criminaliteit te communiceren of hun wijk af te schilderen als een gevaarlijke plek. Volgens de respondenten levert het meiden binnen de lokale straatcultuur vooral respect op als zij zich in meerdere opzichten zo onopvallend mogelijk gedragen. Een van de quotes uit de vorige paragraaf illustreert deze verwachting. “Gewoon thuis zitten, ik weet niet. Ze waarderen het als een meisje rustig is, niet te druk is op straat. Niet te veel zeg maar op bepaalde plekken begeven waar bepaalde mensen zijn.” (Jongedame Delfshaven, 21 jaar) Ook een andere respondente schetst hoe van meiden binnen Delfshaven vooral wordt verwacht dat zij zich onopvallend en vrouwelijk gedragen. “Ja ik vroeg een keer een jongen van ‘stel je voor wat zou je ervan vinden als een meisje zou vechten met een ander meisje om jou?’ Hij zei ‘nee man dat kan echt niet, dat is echt een afknapper’.

En toen hoorde je de andere jongens praten ‘noo wat gaat een meisje om dit dat’ snap je. Dus ik denk dat ze vechten ook niet zo stoer vinden bij meiden. Ze zeggen ook zo van: ‘een meisje moet gewoon een dame blijven’. Moet gewoon netjes zijn, ze mogen geen straattaal zeggen, ze mogen geen ‘broer’ zeggen tegen een jongen. Dat vinden zij allemaal raar. Ik denk dat ze dat alleen een afknapper vinden.” (Jongedame Delfshaven, 15 jaar) In lijn met wat in de literatuur wordt beschreven over ‘good girls’, geven de respondenten aan dat van meiden wordt verwacht dat zij ‘serieus’ zijn en zich focussen op de toekomst. Een van de respondenten schetst hoe deze eigenschappen maken dat een ‘rustige meid’ wordt gezien als ‘trouwmateriaal’. “Ik denk dat het niet zozeer gaat om stoer, ik denk meer dat ze de beste lijken door alles goed op een rijtje te hebben soort van. Dat ze niet iets doen wat niet mag. De andere meiden bepalen dat. Als ze niet op feestjes is, als ze niet drinkt, als ze geen drugs gebruikt, als ze geen seks voor het huwelijk heeft of zo, als ze een hoog niveau [onderwijs] doet of zo, als ze dat allemaal doet, dan is zij de beste soort van. Bij de meiden denk ik. Is heel anders dan bij de jongens. Het omgekeerde eigenlijk. Alles wat een jongen doet en stoer is, dat is het beste voor hun. Maar bij meisjes is dat andersom.

Je moet echt precies alles het omgekeerde doen van wat jongens doen. Ik denk dat voor de jongens ze dan denken: ‘dit is misschien het meisje waarmee ik zou kunnen trouwen’ of zo. Want de andere meisjes worden dan als vuil behandeld soort van. Zo van: ‘oh ik heb het al met haar gedaan, die is niets meer waard’. Dat is wat ik denk dat jongens denken. Ja ik denk het wel. Ook door meiden ook wordt dat heel vaak gezegd.” (Jongedame Delfshaven, 19 jaar) 71

Het meest duidelijk komt de performance van ‘rustige meid’ naar voren met betrekking tot seksualiteit. In de vorige paragraaf zagen we dat het om door anderen gezien te worden als ‘rustige meid’ – en daarmee gerespecteerd te worden binnen de straatcultuur van Delfshaven – voor meiden belangrijk is zich te presenteren als iemand die weinig (romantische) contacten met jongens onderhoudt of heeft onderhouden. ‘Rustig zijn’ heeft vanuit dat idee dus ook nadrukkelijk betrekking op de seksuele moraal van meiden. In de gesprekken werd deze seksuele moraal door verschillende meiden verbonden aan het begrip ‘trots’. “Sowieso moet je je trots hoog houden. Gewoon, als je geen niet echt groot verleden in dit gebied hebt. Want verleden is echt belangrijk hè. Als jij een verleden hier hebt, als jij met iemand hier contact hebt. Iedereen komt er achter. Dat is wel echt te merken hier.” (Jongedame Delfshaven, 19 jaar) “Gewoon je moet respect hebben, je moet trots hebben, je moet niet makkelijk over komen. Je merkt echt verschil tussen makkelijke dames hier en dames die gewoon echt rustig zijn en hun dingen doen, dat merk je wel.

En zoals ik al eerder zei: de verhalen gaan hier snel rond, dus je weet echt wel wie goed zijn en wie niet.” (Jongedame Delfshaven, 20 jaar) Volgens de literatuur houdt de vrouwelijkheid die van ‘good girls’ wordt verwacht ook in dat zij fysiek aantrekkelijk zijn voor mannen. Meiden dienen zich niet alleen te gedragen als een dame, maar er ook op en top vrouwelijk uit te zien. Ook deze gedagsverwachting komt overduidelijk naar voren in de woorden van de geïnterviewde meiden in Delfshaven. In paragraaf 4.1 zagen we dat uiterlijk een belangrijk onderdeel uitmaakt van de performance van vrouwen. Een van de respondenten vat de gedragsverwachting hieromtrent kernachtig samen. ”Ja je moet gewoon mooi zijn, je moet een mooi lichaam hebben, mooie spullen dragen en gewoon mooie spullen hebben. Super vrouwelijk. Ik denk gewoon kleding en ik denk dat ze er zelf ook gewoon goed uit moeten zien, zonnebank gewoon en naar de kapper, nagels.” (Jongedame Delfshaven, 18 jaar) Al met al lijken op basis van de interviews veel van de meiden in Delfshaven zich te profileren als ‘rustige meid’, wat betekent dat zij zich zo kuis en vrouwelijk mogelijk presenteren en dat zij bijzondere aandacht besteden aan hun fysieke voorkomen.

One of the guys Naast de performance van ‘rustige meid’ valt binnen de presentaties van meiden in Delfshaven nog een ander stereotype te herkennen. Een aanmerkelijk kleiner gedeelte van de meiden lijkt zich op basis van de interviewgesprekken te presenteren als ‘one of the guys’, dat in de literatuur ook wel ‘she-male’ wordt genoemd. Om deze performance vorm te geven, bedienen deze meiden zich – tegengesteld aan wat we zagen bij ‘rustige meiden’ – van kenmerken die 72

over het algemeen worden gezien als meer ‘masculien’. Met andere woorden: vrouwen die zich presenteren als ‘one of the guys’ proberen zich meer te profileren als mannen, met als doel dezelfde positie te kunnen innemen als mannen. In de interviewgesprekken met de meiden werden op verschillende momenten jongedames besproken die zich volgens de respondenten meer presenteerden ‘zoals de jongens’. “Je hebt wel een aantal stereotypes die eruit schieten. Bijvoorbeeld: ‘hee ik heb gister die neergestoken’. En ‘ik was daarbij’. Maar dat zijn de dames die bij de mannen willen horen, die zijn niet echt de dame-dames.” (Jongedame Delfshaven, 20 jaar) “Ik denk weer gewoon de kleine groep, net als in het begin bij dat ‘geweld’. Zulke wijven noem ik ook gewoon manwijven. Is een kleine groep, maar het is er wel denk ik.” (Jongedame Delfshaven, 18 jaar) “Ik had wel een vriendin, die woont hier in Delfshaven. Ze had een heel kort lontje. Zij droeg wel altijd messen bij zich. En bij mij probeerde ze daar wel stoer over te doen, van: ik heb een mes bij me, ik heb broers die in de drugs zitten. Dat soort dingen. En dat ze ook iemand heeft gestoken. Maar ik weet op zich niet of dat waar is. Ik zag dat ze heel vaak ruzie kreeg met andere meiden en zo.

En dat ze dan als ze ruzie kreeg altijd eindigde met: ‘je weet echt niet met wie je te maken hebt!’ En toen ik dat zag ik dacht gelijk; ik kan hier niet mee omgaan.” (Jongedame Delfshaven, 19 jaar) “Ik denk dat dat meer is bij de dames die al met criminaliteit te maken hebben gehad. Die in dat circuit zitten. Dus ook contact hebben met die jongens. Die zoiets hebben van: ik ga me beter maar zo gedragen, zodat ik bij de jongens hoor. Dan dat ze mij gaan gebruiken. En daar komt dat van: ‘kom maar niet aan me’ vandaan.” (Jongedame Delfshaven, 20 jaar) “Als je bij jongens kijkt dan is misschien 90 procent van de jongens zo, en graag wilt laten zien dat je geen spelletje met ze kan spelen. En ik denk dat het bij dames ook zo is, maar dat het gewoon 10 procent is ofzo. Denk niet dat je veel van zulke meiden hebt.” (Jongedame Delfshaven, 18 jaar) De meiden die meer voldoen aan de gedragsverwachtingen van jongens worden door de respondenten betiteld als “niet echt dame-dames” of zelfs als “manwijven”. Uit de literatuur blijkt dat niet alleen het voldoen aan specifieke gedragsverwachtingen, maar ook het gebruik van esthetische elementen die worden gezien als mannelijk, kan bijdragen aan de identiteit van ‘one of the guys’.

Dit kwam in ons onderzoek met name naar voren binnen onze online etnografie, waar we regelmatig meiden aantroffen die gebruikmaakten van straattaal en scholden met kanker, zaken die door respondenten eerder werden betiteld als mannelijk (en agressief). Ook uit de gesprekken met professionals kwamen een aantal prachtige voorbeelden naar voren van hoe de performance van ‘one of the guys’ – door een van de respondenten zelfs 73

precies zo genoemd – binnen Delfshaven nadrukkelijk te onderscheiden valt. Een van de professionals noemde meiden die zich gewelddadig opstellen en met geld showen “een bepaald soort meiden, een beetje jongensachtiger”. Onderstaand citaat sluit naadloos aan op wat er binnen de literatuur over dit stereotype beschreven wordt. “Bij meiden zijn het vooral zorgen voor het loskomen van ouderlijke structuren. En als ze er van los komen zie je ook wel eens dat zij er tegen op moeten boksen tegen de jongens op straat. De meiden die je op straat ziet, zijn wel echt one of the guys. Ze worden geaccepteerd door de jongens als ze gewoon hun mannetje staan en af een toe een paar tikken uitdelen. Dan worden ze niet als lustobject gezien, maar als gelijke. Dan worden ze soort van met rust gelaten. Dan heb je dus de meiden binnen de straatcultuur die door de jongens zijn opgenomen. En zij zullen ook echt elkaar beschermen. Dus als jij zo sterk als meid ben om in die positie te komen, dan ben je gelijk een stuk veiliger.

Ben je kwetsbaar of wil je dat niet, dan sta je voor moeilijkere vraagstukken.” (Professional Delfshaven) Al met al blijkt een beperkte groep meiden binnen Delfshaven zich te profileren als ‘one of the guys’, waarbij zij zich zoveel mogelijk proberen te presenteren naar de gedragsverwachtingen die voor mannen gelden en de meer esthetische stijlelementen die daarbij komen kijken omarmen. Deze meiden lijken door jongens meer gezien te worden als “gelijke”, maar worden door andere meiden over het algemeen beschouwd als minder vrouwelijk.

Hard to get In de beschrijvingen van de manieren waarop meiden binnen Delfshaven zich presenteren, kwam ook regelmatig de term ‘hard to get’ voorbij. “Als een meisje zich als een slet gedraagt, wordt dat het meest gewaardeerd. Maar dan krijgt ze geen respect. Wel in je gezicht, dan gaan ze doen dat je belangrijk bent en heel leuk, maar dat is niet de realiteit. Om echt respect te krijgen zou je als vrouw meer hard to get moeten doen” (Jongedame Delfshaven, 18 jaar) Volgens de respondenten is er een specifieke groep meiden die zich – net als ‘rustige meiden’ – overduidelijk vrouwelijk presenteert. Het verschil tussen beide stereotypen is echter dat deze groep zich niet zozeer ‘onopvallend’ profileert, maar juist uitdagend. Een van de quotes uit de vorige paragraaf vat deze manier van profileren treffend samen. “Kijk, tegenwoordig is het zo ze willen zich allemaal heel sexy kleden en zo. Maar toch op een bepaalde manier laten weten van je kan mij niet krijgen want ik ben beter dan jij. Het is niet per se waar, maar het is wel een bepaald beeld dat ze willen geven. Van oke ik ben tof, ik loop in m’n dure kleding, decollete’tje, je ziet m’n kont ditdat. Allemaal leuk en aardig, maar je kunt niet aan mij komen. Als je tegen me praat is het ‘nee iel, zwerver’. Het is toch een bepaalde vorm van dat je aandacht krijgt, maar dat je die 74

aandacht niet hoeft terug te geven. Meiden willen gewoon meer het idee hebben van; ‘als ik het wil, dan kan ik het krijgen. Ik hoef alleen maar zo [knippen in vingers] te doen’.” (Jongedame Delfshaven, 22 jaar) Zoals duidelijk wordt uit bovenstaande beschrijving, combineren meiden die zich presenteren als ‘hard to get’ het feminiene voorkomen van ‘good girls’ met de meer masculiene branie van ‘one of the guys’. Deze beschrijving van ‘hard to get’ doet denken aan het in de literatuur beschreven stereotype van ‘bad girl’, waarbinnen vrouwen in hun voorkomen volledig voldoen aan het plaatje van ‘sexy vrouw’, maar er niet voor zullen terugdeinzen op een meer masculiene manier te reageren op ongewenste toenadering of provocaties van mannen. Zoals we zagen in de vorige paragraaf maken professionals zich zorgen over deze performance van meiden. “Tegelijkertijd maak ik me ook zorgen over de stereotypen over wat een leuk meisje is en waaraan meiden graag willen voldoen: dikke lippen, grote billen. Ook daarom posten meiden sexy pics. […] Je ziet niet dat meiden zozeer opzichtig consumeren, maar wel dat ze pronken met hun lichaam. Ze posten sexy beelden en willen vervolgens vooral uitstralen dat ze niet makkelijk te krijgen zijn.

‘Hard to get’ spelen.” (Jongedame Delfshaven, 15 jaar) Al met al kunnen we op basis van de beschrijvingen in de vorige paragraaf stellen dat er binnen Delfshaven een beperkte groep meiden is die zich presenteert als ‘hard to get’. Hiermee wordt niet bedoeld dat zij enkel onbereikbaar zijn voor jongens, maar dat zij zich uitdagend profileren om eventuele avances van jongemannen vervolgens af te wijzen.

Promiscue meid In de beschrijvingen van de performances van meiden uit Delfshaven in de vorige paragraaf komt overduidelijk nog een vierde stereotype naar voren. Respondenten beschrijven een specifieke groep meiden die een zekere positie inneemt binnen de straatcultuur van Delfshaven door zich promiscue te presenteren. In tegenstelling tot meiden die zich presenteren als ‘rustige meid’ of ‘hard to get’, profileren promiscue meiden zich juist als seksueel gewillig en actief. Waar ook ‘one of the guys’ in sommige gevallen pronken met hun seksualiteit, gebeurt dit bij ‘promiscue meiden’ – in tegenstelling tot de masculiene presentatie van ‘one of the guys’ – overduidelijk op een feminiene manier. In de literatuur over straatcultuur wordt het stereotype van ‘promiscue meid’ vaker beschreven, al wordt het – in tegenstelling tot de performances van ‘good girl’, ‘one of the guys’ en ‘bad girl’ – niet benoemd als een performance van straatidentiteit. De reden hiervoor is gelegen in het feit dat meiden met deze manier van presenteren weliswaar van alles voor elkaar krijgen, maar over het algemeen geen ‘respect’ verwerven – waarop performances van straatidentiteit normaal gesproken gericht zijn. Onderstaande – eerder aangehaalde – quote van een van de respondenten beschreef dit voor de setting van Delfshaven.

75

“Als een meisje zich als een slet gedraagt, wordt dat het meest gewaardeerd. Maar dan krijgt ze geen respect. Wel in je gezicht, dan gaan ze doen dat je belangrijk bent en heel leuk, maar dat is niet de realiteit.” (Jongedame Delfshaven, 18 jaar) In lijn met de bevindingen van Harding (2010: 164) beschrijven meiden dat binnen Delfshaven op een specifieke manier naar ‘promiscue meiden’ wordt gekeken. Meiden die zich langs dit stereotype presenteren worden over het algemeen niet gezien als geschikte personen om een relatie mee aan te gaan. Omdat jongens binnen Delfshaven volgens de respondenten echter lang niet altijd uit zijn op romantische relaties, kunnen meiden die zich langs dit stereotype presenteren echter wel degelijk populair zijn. Onderstaande quotes uit de vorige paragraaf maken dit duidelijk. “Ja, precies, maar ik denk dat binnen die straatcultuur is het ook, mensen willen gewoon neuken, om het zo maar te zeggen, mensen zijn niet op zoek naar een vrouwtje ofzo snap je. Dat komt wel, maar dat komt later.” (Jongedame Delfshaven, 18 jaar) “Meiden zijn achter elkaars rug vaak jaloers. In het geval van het 13-jarige meisje waren ze jaloers op haar ronde vormen waardoor ze er veel ouder uitzag dan dat ze was. Meiden maken zo’n meisje dan bij jongens zwart achter haar rug door te zeggen dat ze ‘makkelijk’ is. Daarmee hopen ze dat jongens op haar afknappen.

Ironisch genoeg heeft dat zwart maken juist vaak een tegengesteld effect. Jongens denken dat zij dan vast ook kans maken bij zo’n makkelijk meisje en gaan haar daardoor juist aandacht geven.” (Professional Delfshaven) In de vorige paragraaf zagen we eveneens dat meiden die zich presenteren als ‘promiscue’ door jongens gewaardeerd worden, maar dat zij ook vooral ondergeschikte positie innemen. “Naast het feit dat meiden een bepaalde ‘macht’ kunnen hebben, zijn er meiden in de groep die het ‘sletje’ zijn. Dit is geen bewuste keus, maar dit is van die meiden meer een manier om erbij te horen. De ‘sletjes’ zijn zichtbaar binnen de Antilliaanse en Kaapverdische groep, maar niet bij de Marokkaanse groep. Maar die zijn wel er! Meiden die zich zo presenteren hebben vaak een problematische thuissituatie, LVB, financiële problemen, familie in gevangenis en zijn vrij jong seksueel actief. Op hun 13e of 14e.” (Professional Delfshaven) “In de drillrapgroepen zie je geen meiden in de kern van de groep, namelijk de groep die geweld gebruikt. Je ziet ze wel in clips terugkomen, meer als gebruiksvoorwerp. Het verwachtingspatroon dat ik voor de meiden in deze groepen zie is het zijn van accessoire. Ze hebben geen actieve rol in groep, maar ze zijn nodig voor seksuele lusten, dat zie je ook in clips.

Heel stereotype.” (Professional Delfshaven) Al met al blijkt er op basis van de beschrijvingen van de manier waarop meiden zich binnen de straatcultuur van Delfshaven presenteren een groep meiden te zijn die zich presenteert als ‘promiscue’. Volgens zowel de geïnterviewde meiden als de professionals worden deze meiden 76

binnen de setting van de straat weliswaar gewaardeerd, maar worden zij – in tegenstelling tot meiden die zich presenteren ‘rustige meid’, ‘one of the guys’ of ‘hard to get’ – niet gerespecteerd.

5.3 Resumerend Hoewel de performance van straatidentiteit voor jongemannen in Delfshaven een belangrijkere rol lijkt te spelen dan voor meiden, wordt uit de gesprekken duidelijk dat ook laatstgenoemden beïnvloed raken door de aanwezige straatcultuur. Ook voor jonge vrouwen is overduidelijk sprake is van een ‘apenrots’, waarop zij proberen zo hoog mogelijk te geraken door te voldoen aan de geldende gedragsverwachtingen. Een aantal van de elementen van de performance van straatidentiteit van jongemannen worden door de respondenten herkend in de manier waarop meiden zich binnen Delfshaven presenteren. Ook meiden blijken zich binnen hun presentatie een gewelddadig imago aan te meten, hun antipathie jegens de overheid te etaleren, hun buurt te ‘representen’ en opzichtig te consumeren. Hoewel deze elementen door meiden op een andere – vaak meer vrouwelijke – manier worden ingevuld, vallen op een hoger abstractieniveau overeenkomsten te ontdekken met de manier waarop mannen zich presenteren. De meer masculiene elementen als het claimen van hun betrokkenheid bij de illegale economie, het afschilderen van hun eigen buurt als een gevaarlijke plek of het zinspelen op hun seksuele activiteiten blijven in de performance van meiden grotendeels achterwege. Deze blijken uit de woorden van de meiden met name statusverhogend te werken voor jongemannen, en niet zozeer voor meiden.

Hoewel de performance van straatidentiteit van meiden dus overeenkomsten vertoont met die van jongens, zijn er ook nadrukkelijk verschillen te ontdekken. Bovendien wordt op basis van dit hoofdstuk duidelijk dat er voor meiden – in tegenstelling tot de jongens – niet per se één stereotype performance geldt. In de manier waarop meiden in Delfshaven zich presenteren vallen overduidelijk drie verschillende performances te herkennen die we kennen uit de literatuur. Verreweg de meeste meiden lijken zich te presenteren als ‘rustige meid’, wat betekent dat zij zich zo kuis en vrouwelijk mogelijk presenteren en dat zij bijzondere aandacht besteden aan hun fysieke voorkomen. Deze meiden schikken zich naar de klassieke genderrollen die binnen straatculturen prominent aanwezig zijn. Naast de identiteit van ‘rustige meid’, blijken meiden zich ook op een andere manier te kunnen presenteren om mee te tellen binnen de straatcultuur van Delfshaven. Een aanmerkelijk kleiner deel van de meiden presenteert zich als ‘one of the guys’, waarbij zij zich zoveel mogelijk proberen te presenteren naar de gedragsverwachtingen die voor mannen gelden en de meer esthetische stijlelementen die daarbij komen kijken omarmen. Deze meiden weigeren zich te schikken naar de rol van ‘good girl’ en streven ernaar een gelijke positie in te nemen ten opzichte van de jongens.

Een eveneens klein gedeelte van de meiden presenteert zich als ‘hard to get’, waarmee niet zozeer wordt bedoeld dat zij enkel onbereikbaar zijn voor jongens, maar dat zij zich uitdagend profileren om eventuele avances van jongemannen vervolgens af te wijzen. Binnen 77

het onderzoek kwamen ook meiden naar voren die zich presenteren als ‘promiscue’, maar die hiermee – ondanks het feit dat het hen wel degelijk iets kan opleveren – niet per se stijgen op de sociale ladder. Belangrijk is om in de eerste plaats nogmaals te benadrukken dat we hier te maken hebben met stereotypen. Deze vallen weliswaar overduidelijk te herkennen in de woorden van de respondenten, maar geven geen limitatieve opsomming van de manieren waarop meiden binnen de straatcultuur van Delfshaven zich (kunnen) presenteren. Sommige meiden zullen in zijn geheel niet onder een van deze categorieën kunnen worden geschaard, terwijl andere meiden binnen hun performance wellicht elementen uit verschillende stereotypen combineren. Hoewel het uitlichten van stereotypen van waarde is voor de analyse van dit onderzoek, zouden deze categorieën daarom nadrukkelijk geen eigen leven moeten gaan leiden (vgl. Harding, 2010: 186). In de tweede plaats wordt uit de beschrijving van de stereotypen duidelijk dat deze met name zicht geven op de frames die jongemannen in Delfshaven hanteren voor het categoriseren van de presentaties van vrouwen. Hoewel we in dit onderzoek nadrukkelijk de meiden aan het woord hebben gelaten, valt uit de manier waarop zij de verschillende gedragsverwachtingen bespreken op te maken dat deze in grote mate door de jongemannen zijn bepaald.

78

6. De positie van meiden binnen de straatcultuur van Delfshaven Uit de interviewgesprekken met zowel professionals als jongeren kwamen niet alleen inzichten naar voren over de manier waarop meiden zich presenteren, maar ook nadrukkelijk over de positie die zij innemen binnen de straatcultuur van Delfshaven. In onderstaande paragraaf bespreken we achtereenvolgens welke positie meiden innemen ten opzichte van elkaar (6.1), welke positie zij innemen ten opzichte van jongens (6.2), welke invloed het digitale domein heeft op hun positie (6.3), hoe (on)zichtbaar meiden zijn (6.4) en hoe sommige meiden zich tussen twee werelden lijken te begeven (6.5). De ervaringen van professionals en meiden worden door elkaar heen gepresenteerd.

6.1 De positie van meiden ten opzichte van elkaar Uit de interviewgesprekken kwam heel duidelijk naar voren dat meiden in Delfshaven het niet altijd even makkelijk maken voor elkaar. Zoals in de vorige paragraaf reeds naar voren kwam, lijken meiden onderling veel competitie te ervaren. “Meiden vormen geen front, terwijl ze dat wel zouden moeten doen. Er is veel onderlinge concurrentie.” (Professional Delfshaven) Verschillende respondenten geven zicht op de voornaamste reden waarom meiden elkaar soms zo naar het leven staan. Volgens zowel de geïnterviewde professionals als de meiden heeft veel te maken met onzekerheid. “Gewoon wanneer meiden onzeker zijn over zichzelf en ze zien iets wat een ander misschien wel heeft wat zij niet hebben, dan gaan ze daar gemeen over doen. Gewoon zorgen dat je daar onzeker over wordt, omdat zij daar onzeker over zijn. Ze reflecteren hun gevoelens heel erg op jou. En ze zeggen ook gewoon alles. Dus sommige dingen komen heel hard aan voor bepaalde meisjes. En zeker in een maatschappij als dit waarin iedereen elkaar ziet als competitie, komen sommige dingen heel hard aan. Waardoor ze weer hebben: ‘oke ik moet harder gaan’, of ‘ik moet dit of ik moet dat’.” (Jongedame Delfshaven, 22 jaar) Op basis van de laatste zin van bovenstaande quote rijst het vermoeden dat de competitie tussen meiden wellicht ook voordelen met zich meebrengt.

Zoals ook duidelijk werd in paragraaf 4.2 werd dit in de interviewgesprekken met zowel de professionals als meiden een aantal keer naar voren gebracht. Meiden zouden elkaar door te wedijveren naar een hoger niveau stuwen. Een van de geïnterviewde meiden geeft echter zicht op hoe dit effect vaak maar tijdelijk is. “Kijk, ik merk er is ook heel veel competitie onder de vrouwen zelf. Dat ze beter willen zijn, meer geld willen verdienen, dat ze willen doen alsof ze alles op een rijtje hebben en zo. Ja dat zorgt er gewoon voor dat er gewoon ook soms nare situaties zijn van ‘oh 79

ja eh ik kan jouw man nemen, ik heb jouw man geregeld’. Dat ze daar ruzie over krijgen. Of van ‘ja jouw man wil mij want ik heb dit, ik heb dat bla bla bla, ik zie er beter uit’. Maar aan de andere kant denk ik ook wel, weet je wat het grappige is: die vrouwen die empoweren elkaar ook weer een soort van. Omdat het toch wel weer vrouwen zijn en ze zien van: ‘oke, dit leven is toch een bepaald soort hard, wij vrouwen hebben elkaar, want die mannen daar kunnen we niet op rekenen’. En dat ze dan toch weer shit samen gaan doen. Maar ja, dan uiteindelijk, kom je weer op een bepaalde gunfactor. En daar gaat het dan weer mis. In eerste instantie werken ze samen om vooruit te komen, en dan op een gegeven moment – wanneer de rest van de competitie wegvalt – dan blijven ze tegen elkaar, en daar gaat het mis.” (Jongedame Delfshaven, 22 jaar) De respondent illustreert deze dynamiek desgevraagd met een praktijkvoorbeeld uit Delfshaven. “Een meisje hier van Delfshaven, zij maakt altijd eten. Zij is vorig jaar begonnen met eten maken, net voor corona. Ging ze thuis bezorgen en zo. Super lekker eten. En als je op haar Snapchat kijkt, gewoon iedereen die zij kent die nu een business begint of zo, alle vrouwen die zij kent ze is ze dood aan het promoten dit dat. Wanneer een van haar vriendinnen weer haren doet en een actie heeft, zij gooit het meteen. En zo is het andersom ook.

Maar dan op een bepaald punt, wanneer ze merkt ‘hee die persoon verdient meer dan ik’, dan stopt ze met die persoon te posten. Dan krijgen ze daar onderling ruzie om. Dan denk ik: ‘oke ze zijn er op een bepaald soort manier voor elkaar’, maar als ze merken ‘hee diegene gaat dikker dan ik, of beter dan ik’, dan is dat meteen klaar.” (Jongedame Delfshaven, 22 jaar) Waar bovenstaand voorbeeld kan worden opgevat als enigszins onschuldig, geven respondenten in de interviews ook zicht op hoe meiden onderling bijzonder gemeen kunnen zijn. “Kan bijvoorbeeld gaan over uiterlijk. Maar meiden, als zij gemeen willen zijn, ze gaan hoe dan ook over relaties beginnen. Als zij weten jij hebt een vent, dat is iets waarmee je een dame gaat pakken. ‘Hee jij hebt toch een vent? Ik heb hem vorige week nog geneukt’. ‘Hij vroeg vorige week nog mijn nummer’. Kijk als dames zijnde, als je dat hoort, je voelt je meteen voor schut gezet. Dus jouw zelfvertrouwen gaat meteen naar beneden. En je probeert je nog groot te houden. Maar dan, krijg je daar weer ruzie over thuis. Denken ze weer: ‘fuck die mannen’, gaan ze weer domme dingen doen. Of ja weet je dat ze, bijna gewoon pestgedrag als ze je tegenkomen. Zo van: ‘oh je haar is lelijk’. Altijd afgeven op iemand. ‘Ik zie dat je nog steeds die kapotte schoenen draagt’.

Echt meiden-gemeen.” (Jongedame Delfshaven, 22 jaar) Een van de respondenten geeft een voorbeeld van hoe meiden soms ontzettend ver gaan in het zwartmaken van anderen, en welke verstrekkende gevolgen dit kan hebben.

80

“Wat er ook heel veel onder dames gebeurt, wat ik echt heel erg vind, is dat ze kinderbescherming voor elkaar bellen. Ja, want dan weten ze.. dan zijn ze bijvoorbeeld vriendinnen met elkaar geweest, maar op een gegeven moment hebben ze ruzie gekregen. Maar dan weten ze van ‘oh die vriend is een dealertje’, of wat dan ook. En dan bellen ze kinderbescherming: ‘ja en die en die d’r vriend die is gewoon dealer, en dat kind zit daar gewoon, en er wordt vanuit huis gedeald bla bla bla’. En dan komt de kinderbescherming, komt jeugdzorg effe langs, en dan ben je je kind kwijt. En daarna hebben die vrouwen helemaal niks meer te verliezen…dus wat ga je doen? Domme dingen… zijn gewoon dames van 23, 24 hoor. Zijn jonge dames die hun kind kwijtraken.” (Jongedame Delfshaven, 22 jaar) Zowel de geïnterviewde meiden als de professionals stellen dat de concurrentiestrijd – en met name het gemene gedrag onderling – een zware wissel trekt op veel meiden in Delfshaven. Een van de professionals schetst dat social media hierin een katalyserend effect kunnen hebben. “De invloed van social media is vooral bij meiden heel groot. Meiden zijn onzeker en krijgen veel over zich heen op social media.

Ze bezorgen elkaar een negatief zelfbeeld terwijl ze elkaar heel hard nodig hebben.” (Professional Delfshaven) Al met al wordt duidelijk dat er onder meiden binnen de straatcultuur van Delfshaven een onderlinge concurrentiestrijd woedt die op sommige momenten problematische vormen aanneemt. De manier waarop meiden elkaar naar het leven staan leidt tot veel onzekerheid en bezorgt meiden een negatief zelfbeeld. In de gesprekken geven zowel professionals als jonge vrouwen bovendien zicht op hoe de rivaliteit veel onderling wantrouwen veroorzaakt. De manier waarop meiden elkaar zwartmaken en naar beneden proberen te halen leidt tot een sociaal onveilige omgeving.

6.2 De positie van meiden ten opzichte van jongens In de vorige paragraaf zagen we dat meiden het elkaar onderling behoorlijk lastig kunnen maken. In de gesprekken werd ook veelvuldig gesproken over de positie die jonge vrouwen innemen ten opzichte van hun mannelijke leeftijdsgenoten. Veel van de professionals beschrijven dat meiden bezig lijken aan een inhaalslag ten aanzien van de jongens, waarbij zij mondiger, actiever en onafhankelijker zijn. “Het is positief dat er minder verschil is tussen jongens en meiden, meiden hebben een sterkere rol gekregen. Ze laten zich de kaas niet van hun brood eten en letten meer op hun eigen grenzen.” (Professional Delfshaven) “Hun zelfbeeld, opkomen voor zichzelf is positief. Dat wordt ook gestimuleerd op school. Ze hebben gesprekken en les over ‘De baas over je lichaam ben je zelf’. Meiden 81

zijn mondiger dan vroeger. Dat vinden wij – volwassenen – niet altijd makkelijk. Dan hoor ik een collega zeggen: ‘ze had echt een grote mond.’ In sommige gevallen vind ik dat juist goed. Dat een meisje zegt: ‘Ik heb daar geen zin in.’ Als ze dat hier zegt, zegt ze dat hopelijk ook in andere situaties.’” (Professional Delfshaven) “Ik heb de rol van ‘dames’ in de straatcultuur zien veranderen. Waren ze vroeger vooral slachtoffer, tegenwoordig vechten ze en zijn ze rebels thuis. Ze zijn sportiever geworden, komen meer voor zichzelf op. Er zijn activiteiten op school waarin leerlingen leren rappen. Inmiddels bestaan de deelnemersgroepen voor de helft uit meiden. En meiden durven nu ook gewoon de concurrentie aan met jongens.” (Professional Delfshaven) “In het verleden waren meiden meestal het slachtoffer. Ze werden als slachtoffer gezien en mannen dader. Maar nu worden meiden ook vaker dader. Meiden die zelf hun zaakjes regelen.” (Professional Delfshaven) Vermeldenswaardig is ook de rol die professionals meiden toedichten in het positief beïnvloeden van de dynamiek van een groep. Op basis van de gesprekken blijkt de positie van meiden ten opzichte van de jongens te kunnen helpen in het de-escaleren van specifieke situaties.

De professionals geven echter zicht op dat deze positie slechts is voorbehouden aan een aantal meiden, die hun invloed in veel gevallen ontlenen aan (familie)relaties. “Juist als er meiden bij komen, dan verandert de samenstelling van de groep. Ook de vibe van de groep verandert. Dan is het anders, jongens willen niet meer tot overlast zijn. Als er meiden in het spel komen, dan zien we dat de groep verdwijnt. Meiden geven een positieve draai in een groep. Maar ze kunnen ook zeggen tegen de jongens: ‘doe ff normaal man’. Zeker een meisje dat goed ligt in een groep heeft veel invloed. Als je status hebt en jongens jou mogen, een populair meisje… (Professional Delfshaven) “Meiden zijn goed in staat om situaties te dempen of de-escaleren. Bij jongens onderling is er veel sprake van macho cultuur, maar als er dan vrouwen bij komen dan zie je dat dat invloed heeft op de sfeer. Als er een meid bij komt uit hun eigen omgeving, dan is zo’n meid veel beter in staat op de boel te sussen dan de politieagent. Hoe gaan dames met deze ‘macht’ om? Sommigen maken er handig gebruik van: ze gebruiken hun vrouwelijke kanten om dingen gedaan te krijgen bij jongens. Dit doen ze door te flirten, maar ook door tijdens een onenigheid tussen jongens het op te nemen voor één van beiden en er vervolgens wat terug voor te verwachten van die jongen voor wie ze het opneemt.

Echter, het is een enkeling die dit op deze manier doet, ze zijn ondervertegenwoordigd.” (Professional Delfshaven) Op basis van wat hierboven door professionals wordt gesteld, lijken de verschillen tussen jongens en meisjes binnen de straatcultuur van Delfshaven kleiner te zijn geworden. Toch schetsen professionals dat meiden in veel gevallen binnen deze cultuur nog steeds een positie 82

‘in de periferie’ innemen. Met name ten opzichte van jongens nemen meiden absoluut geen gelijkwaardige positie in. “In zijn algemeenheid is er een grotere mondigheid bij dames, de tweede, derde generatie is mondiger. Ze hebben ook veelal gestudeerd. Ze eisen hun rechten op en pikken het niet meer dat ze zo in een hoekje worden gezet. Binnen die straatcultuur zie je dat eigenlijk nog niet terug. Nee, niet dat ze daar actiever zijn en zich meer mee gaan bemoeien. In de straatcultuur worden meiden echt nog als minder gezien. Ze lopen daar echt nog 30 stappen achter in de emancipatie” (Professional Delfshaven) “De positie van meiden is in deze wijk heel fragiel. Meiden willen aandacht, jongens spelen daar handig op in. Hun kwetsbaarheid is voor anderen een middel om iemand te pesten of wraak te nemen.” (Professional Delfshaven) “Op straat heerst een cultuur van onveiligheid voor meiden. Er is veel seksuele intimidatie dat varieert van nakijken, fluisteren tot verbale en fysieke intimidatie. Vervolgens doen meiden thuis online sexy poses op social media en lopen daar ook het risico ‘aandacht van verkeerde ogen’ te krijgen.” (Professional Delfshaven) “In Delfshaven zijn jongens nog dominant. Dat heeft ook te maken met de bevolkingssamenstelling die overwegend Marokkaans is. In Beverwaard en Spangen bijvoorbeeld wonen overwegend Antilianen en Surinamers.

Hier zijn meiden veel dominanter aanwezig in het bepalen van de normen en waarden die gelden op straat. Dat is heel lokaal bepaald.” (Professional Delfshaven) Al met al lijken meiden op basis van de gesprekken met professionals binnen de straatcultuur van Delfshaven overduidelijk een achtergestelde positie in te nemen ten opzichte van hun mannelijke leeftijdsgenoten. Dit beeld komt overeen met wat de meiden in de interviewgesprekken vertelden over de verhoudingen tussen jongens en meisjes. Ook zij stellen dat voor meiden binnen Delfshaven andere gedragsverwachtingen lijken te gelden en dat zij zich in de publieke ruimte – zowel on- als offline – niet altijd even senang voelen. De positie van meiden is niet gelijkwaardig aan die van mannelijke leeftijdsgenoten. De specifieke problemen die meiden ervaren als gevolg van deze ongelijkwaardigheid worden in hoofdstuk 7 uitgebreid besproken.

6.3 Meiden in een hybride werkelijkheid Uit de interviewgesprekken komt naar voren dat de straatcultuur van Delfshaven overduidelijk gezien dient te worden als een hybride cultuur: een cultuur waarin on- en offline dwars door elkaar heen lopen en constant invloed op elkaar uitoefenen. Deze dynamiek wordt door een van de respondenten treffend geïllustreerd.

83

“Ik zie dat mensen problemen hebben met elkaar en dat ze het online beginnen te gooien in de hoop dat mensen misschien een kant kiezen of wat dan ook. En dat dat probleem zo wordt uitgebreid dat ze in realiteit wel iets móeten doen omdat ze op internet al zo groot hebben gepraat. Bijvoorbeeld: ‘die gaat met die z’n vent’. Of ‘jij hebt mijn vent geneukt’. Bla bla bla. Dan wordt dat vrolijk op Snapchat gegooid van: ‘zij is een hoer, zij neukt mijn man bla bla’. Vervolgens denkt dat andere meisje weer van: ‘oke hier moet ik op reageren, want zij exposete mij voor de hele wijk’, voor iedereen die zij heeft op Instagram of Snapchat of Facebook. Weet je. En dat gaat dan heen en weer, tot op een gegeven moment.. want je hebt ook altijd mensen aan de zijlijn die een beetje beginnen te stoken. Van ‘ja ik zou het echt niet accepteren man, je kan niet zo over je heen laten lopen’, ‘ja als je niks doet nu, laat je echt zien dat je pussy bent bla bla bla’. Dus dan gaan ze elkaar in het echt opzoeken, om die confrontatie toch wel te laten zien van.. eh, ik ben de baas in deze situatie. En dan gaan dames gewoon met elkaar vechten en zo, dat ik denk van ‘what the fuck gebeurt hier?!’” (Jongedame Delfshaven, 21 jaar) Niet alleen in dit voorbeeld, maar eigenlijk in het hele onderzoek lopen social media als een rode draad door de verhalen van zowel professionals als meiden.

Duidelijk wordt dat de publieke ruimte van Delfshaven niet alleen wordt gevormd door de fysieke straat, maar dat ook nadrukkelijk het online domein een belangrijke rol vertegenwoordigt in de levens van meiden in Delfshaven. Een van de respondenten verklaart daarover het volgende. “Wat offline gebeurt, gebeurt online ook. Online groter en stoerder dan offline als je tegenover elkaar staat. Dat is gewoon een feit. Maar ik vind het geen twee verschillende werelden.” (Professional Delfshaven) Ook de professionals onderschrijven volmondig de belangrijke rol van social media binnen de levens van de meiden in Delfshaven. Volgens een van de professionals reikt die impact veel verder dan de jongeren zelf soms doorhebben. “De meiden weten precies van anderen waar iedereen is. Deze informatie halen ze van Snapchat. Ze hebben zelf amper meer door hoeveel die online wereld hun offline wereld beïnvloedt!” (Professional Delfshaven) De vraag die zich opdringt is wat de belangrijke rol van social media doet met de positie van meiden binnen de straatcultuur van Delfshaven. In de gesprekken kwam dit onderwerp ruimschoots aan bod. In de eerste plaats schetsen verschillende respondenten de mogelijkheden die het gebruik van platformen als Snapchat, YouTube en Tiktok meiden bieden. In een van de dubbelgesprekken vertellen twee meiden over hoe zij via social media nieuwe mensen leren kennen.

“En via apps heb ik ook soms gewoon dat ik mensen leer kennen. Bijvoorbeeld via Snap. Dan worden ze gepromoot en dan voeg ik ze toe en dan gaan we gewoon kletsen

84

eigenlijk. Gewoon voor de gezelligheid. Gewoon vragen hoe elkaars dag was en zo.” (Jongedame Delfshaven, 12 jaar) “Ik zit bijvoorbeeld in een Ramadangroep. Daarin praten we over van alles. Als je iets moeilijk vindt of je moet een keuze maken of zo en je zegt het in die groep, dan zegt iedereen gewoon wat hij vindt.” (Jongedame Delfshaven, 12 jaar) In het vervolg van het gesprek leggen de meiden uit dat ze deze mensen in eerste instantie leren kennen via Snapchat en dat het contact zich pas verplaatst naar Whatsapp wanneer ze deze internetvrienden “goed goed” kennen. Om te bepalen of degene met wie ze contact hebben ook daadwerkelijk degene is die hij of zij zegt, hebben de meiden altijd eerst contact via FaceTime. In sommige gevallen spreken de meiden uiteindelijk ook af met deze contacten, maar in sommige gevallen blijft het contact beperkt tot online. Uit bovenstaand voorbeeld blijkt duidelijk de meerwaarde van het gebruik van social media voor de controle die meiden hebben over hun eigen sociale contacten. Ook in veel andere gesprekken gaven meiden zicht op de manier waarop zij aan de hand van social media meer controle ervaren over wie zij wel en niet binnenlaten in hun sociale leven. Snapchat lijkt hierin keer op keer te dienen als een soort ‘voorportaal’ aan de hand waarvan meiden bepalen of ze mensen dichterbij willen laten komen.

“Als ik het zo beter kan uitleggen, als ik een jongen echt leuk vind geef ik mijn nummer en als ik gewoon diegene niet echt zo leuk vind en ik wil toch niet ‘nee’ zeggen of zo dan geef ik mijn Snap, zo moet je dat zien.” (Jongedame Delfshaven, 18 jaar) “Ik heb een gesloten account en ik laat alleen mensen toe die ik ken. Ik krijg geen rare berichten of zo. Ik doe echt alleen mensen toevoegen waar ik vaker mee heb gesproken. Niet dat ik ze één keer heb gezien en dat ik ze gelijk op mijn Insta heb, dat niet.” (Jongedame Delfshaven, 19 jaar) De hierboven geschetste dynamiek raakt aan de bevindingen van Lane (2019: 38) die stelt dat specifieke genderrollen binnen straatcultuur op social media weliswaar in stand blijven, maar dat meiden in het online domein meer controle ervaren. Op basis van de interviewgesprekken lijkt deze controle voor meiden in Delfshaven echter slechts gedeeltelijk op te gaan. Opvallend genoeg gaven meiden aan veelvuldig te worden lastiggevallen op LinkedIn, het platform dat bedoeld is voor zakelijk gebruik. Omdat gebruikers op dit platform over het algemeen hun eigen naam gebruiken – en vaak geen connectie nodig is om iemand te kunnen benaderen – blijkt de eerder benoemde controle hier grotendeels afwezig. Ook op platformen als Snapchat, Whatsapp en Instagram blijkt de controle van meiden over hun online contacten echter lang niet altijd op te gaan.

Meiden geven aan door de mogelijkheid dat zaken (tegen hun zin in) worden gedeeld juist een gebrek aan controle te ervaren. “Ik denk dat het als meisje in Delfshaven ook online [net als offline] niet prettig is, want jongens kunnen gesprekken doorsturen. En meestal komen andere meiden er ook achter, en dan wordt er weer geroddeld. Dat je dan met een jongen praat of zo. Ik weet 85

niet of het uitmaakt wat voor gesprekken het zijn. Het is wel het ergst als het gesprekken zijn die kunnen leiden tot een naaktfoto of zo. Ik denk dat dat wel het ergste is. Maar zelfs alleen praten zou ook al erg zijn eigenlijk. Want dan zijn meiden bezig met jongens, soort van. En ik weet niet, dat wordt niet altijd goed gezien door andere meiden. Vooral wanneer het een jongen is met een slecht imago voor de meiden. Als ‘ie in de drugs zit of veel meiden heeft gehad. En zij praat er dan mee, dan wordt er ook heel slecht over haar gedacht. Dan denken ze gelijk van: ‘oh zij is weer net als een van de andere meiden met wie hij omging’. Als je met een ‘goede jongen’ praat is dat minder snel erg.” (Jongedame Delfshaven, 19 jaar) Waar meiden op social media dus weliswaar controle ervaren over het toelaten en afhouden van specifieke personen, blijven zij zich in het online contact dat zij onderhouden kwetsbaar voelen. De respondenten stellen dat het online domein – net als de fysieke buitenruimte – voor meiden geen prettige plek is. Opvallend vaak kwam in de interviews de rol van wachtwoorden binnen dit proces ter sprake. Veel meiden blijken – als ultiem teken van hun vriendschap – elkaars wachtwoorden te kennen. Het feit dat andere mensen toegang hebben tot hun social media-accounts maakt de positie van meiden extra kwetsbaar.

Een van de professionals illustreert hoe dit in de praktijk soms misgaat. “Dat zijn dan in de basis vriendinnen van elkaar, maar dan gebeurt er weer iets, waardoor de relatie verbroken wordt en met een simpele klik staat van alles online. De drempel daarvoor is echt heel erg laag. Voor degene die het online gooit, zou het statusverhogend werken. Zo van, ‘ik heb haar even lekker exposed en kijk even hoe belangrijk ik nu ben’.” (Professional Delfshaven) Uit de gesprekken kwamen twee manieren naar voren waarop meiden hun online kwetsbaarheid het hoofd proberen te bieden. In de eerste plaats stellen meiden dat zij hun online gedragingen aanpassen, om negatieve gevolgen te voorkomen. “Ja ik ben heel voorzichtig met wat ik allemaal zeg en stuur naar mensen, maakt niet uit of het jongens zijn of meiden. Want ja, op zich alles staat op internet en kan makkelijk gescreend [gescreenshot] worden, en je kan er echt niet van af. Het is echt moeilijk om op internet ergens vanaf te komen. Dus ik doe daar echt heel voorzichtig mee. Ook bij de meiden. Je denkt dat je heel makkelijk met iemand kan praten, maar het kan zijn dat ze dan die dingen die jij vertrouwd zegt dan door gaat vertellen aan andere meiden. En dat wil ik absoluut niet. Ik ben daarvoor niet bang bij mijn echte goede vriendinnen, maar met alle andere mensen ben ik heel voorzichtig. Met mijn vriendinnen heb ik dat vertrouwen.

Maar andere meiden waarmee ik net vriendinnen ben geworden of niet heel lang of zo, dan doe ik daar wel heel voorzichtig mee met wat ik allemaal zeg. […] En meestal als ik foto’s plaats dan is het echt meer van mijn gezicht, nooit echt mijn hele lichaam. Dat doe ik bewust. Ik denk dat ze dan zouden roddelen over mij van: ‘hee kijk haar lichaam, het is misschien veel te dun’. Want dat heb ik heel vaak gehoord van meiden, dat ze mij heel dun vinden. En ik kan daar niet tegen. Ik word daar verdrietig 86

en onzeker van. Dus dan doe ik dat bewust niet, want dat wil ik gewoon niet.” (Jongedame Delfshaven, 19 jaar) Veel meiden geven aan online zo voorzichtig (en onzichtbaar) mogelijk te zijn, om te voorkomen dat een berichtje, foto of video tegen hun zin in wordt gedeeld met anderen. De tweede manier waarop meiden proberen te voorkomen online in een kwaad daglicht te worden gesteld, is door social media grotendeels te vermijden. Veel van de geïnterviewde meiden geven aan maar heel beperkt gebruik te maken van social media en vooral zelf heel weinig te posten. Een aantal respondenten stelt de alomtegenwoordigheid van social media voornamelijk als een last te ervaren. Op de vraag wat volgens hen zou gebeuren als social media er niet meer zouden zijn, gaven zij de volgende tekenende antwoorden. “Ik denk een hele rust. Ik denk dat exposen niet meer zou bestaan, het aantal zelfmoordplegers minder was, minder roddel, niet iedereen zou elkaar kennen. Geloof mij, er zijn mensen die mij kennen, waarvan ik niet eens weet wie ze zijn. Het zou een hele rust zijn. Maar mijn gevoel zegt dat het alleen maar meer gaat worden. Er komt bijvoorbeeld weer een nieuwe app waar iedereen op zit.” (Jongedame Delfshaven, 15 jaar) “Minder bedreigingen. Ik heb daar zelf geen last van, maar anderen wel. Exposen en zo.

Die dingen zijn echt bij social media gaan horen” (Jongedame Delfshaven, 12 jaar) Al met al blijken social media de positie van meiden binnen de straatcultuur van Delfshaven op verschillende manieren te beïnvloeden. Social media meiden geven meiden in de eerste plaats meer controle over hun sociale contacten en over wie zij wel en niet dichtbij laten komen. Social media kunnen langs deze weg een buffer vormen tegen opdringerig gedrag van jongens. Desalniettemin blijken social media op basis van de verhalen van respondenten de positie van meiden voornamelijk te bemoeilijken. Het gebruik van social media maakt meiden kwetsbaar, omdat hun online uitingen gemakkelijk tegen hun zin in kunnen worden gedeeld. Meiden blijken zich aan te passen aan deze realiteit door zich online voorzichtig en zoveel mogelijk buiten het zicht te bewegen, of door social media zoveel mogelijk te vermijden. Net als de offline buitenruimte van Delfshaven, vormt het online domein voor meiden in grote mate een sociaal onveilige omgeving.

6.4 De (on)zichtbaarheid van meiden De positie van meiden binnen de straatcultuur van Delfshaven wordt ook deels bepaald door hun zichtbaarheid. Uit de interviewgesprekken komt naar voren dat meiden minder zichtbaar zijn in de publieke ruimte dan jongens. Volgens een van de professionals “hoort hangen op straat gewoon niet bij meiden”. Vrijwel alle professionals wijzen erop dat meiden minder zijn terug te zien binnen het straatbeeld van Delfshaven.

87

“Wat voor een meiden zijn dit? Er zijn twee soorten meiden: meiden die helemaal niet op straat komen en zich met name thuis terugtrekken en meiden die meer onderdeel uitmaken van een grotere straatcultuur. Er is maar een klein clubje van de meiden die echt zichtbaar op straat gezien worden.” (Professional Delfshaven) “De dominantie van jongens viel mij ook op tijdens de bijeenkomst ‘Wapens de wijk uit’. Er waren zo’n 80 jongens en 5 meiden. Waar zijn die tienermeiden dan? Ze zijn niet op het plein waar ouders ze vanaf het balkon kunnen zien. Terwijl je ze liever op het plein zou hebben dan op de Schiedamseweg of thuis achter social media, zonder toezicht en met alle gevaren van dien.” (Professional Delfshaven) Een van de professionals vermoedt dat meiden liever binnen zijn omdat de buitenruimte voor hen niet voelt als een veilig plek. “Ik zeg niet dat ze helemaal niet aanwezig zijn op straat, ze lopen wel op straat. Maar het is niet dat ze echt in een groep op een plein gaan hangen. Ik weet niet waarom dat is. Ik merk wel dat, als ik met meiden spreek, ze heel graag een plek willen hebben waar ze zich veilig voelen. En dat is binnen.” (Professional Delfshaven) Veel professionals van verschillende partijen onderschrijven bovenstaande bewering dat meiden eigenlijk nooit in groepen worden aangetroffen. Als meiden wel in het straatbeeld verschijnen, is dat vaak alleen.

Volgens een van de respondenten vallen de meiden die wel gezien worden onder te brengen in drie groepen. “Ik maak twee rondes per dag waarin ik met een collega de wijk in ga. Ik zie voornamelijk jongens tijdens deze rondes. Maar de meiden die ik zie, kan ik duidelijk in verschillende categorieën plaatsen. Je hebt de jonge meiden van 10 tot 12 jaar. Zij giechelen veel en zijn bezig met filmpjes maken voor Tik Tok. Dan heb je de wat oudere meiden van 13 tot 16 jaar. Zij doen veel aan window shoppen, jongens kijken. En dan heb je nog 16+. Die zie je erg weinig, zij gaan namelijk naar andere wijken om daar te chillen, werk of ze zijn thuis. […] In de middaguren zijn jongere meiden actief, van 10 tot 15. Ze zijn veel met elkaar in gesprek, video’s maken, bewegen, voetballen. In de avonduren zijn het meer de oudere meiden actief op straat. […] Als ze dan wél in de avonduren aanwezig zijn dan doen ze: hangen, soms met jongens chillen. Maar ze gaan dus vooral veel naar andere wijken, omdat ze niet gezien willen worden, omdat ze bang zijn dat men gaat praten.” (Professional Delfshaven) De bewering dat meiden van 16 jaar en ouder grotendeels buiten het zicht van instanties blijven, wordt onderschreven door een aantal andere professionals. “Vanaf 15 jaar zie je ze minimaal.” (Professional Delfshaven)

88

“Ik werk op de pleinen met jonge kinderen, ook meisjes. Vanaf een jaar of 14 zien we meisjes niet meer. Deze zijn dan vooral binnen om hun moeder te helpen thuis.” (Professional Delfshaven) “We komen heel weinig meiden tegen in groepen. De enkele meiden die ik zie zijn 1416 jaar oud.” (Professional Delfshaven) Volgens een aantal professionals zorgen social media ervoor dat meiden minder zichtbaar zijn in de buitenruimte. Meiden zouden elkaar online – buiten het zicht van professionals – opzoeken. De mate waarin professionals zicht zeggen te hebben op dit online gedeelte van de publieke ruimte verschilt wezenlijk. Waar sommige professionals aangeven veelvuldig online te monitoren en in contact te staan met jongeren, geven anderen aan in zijn geheel geen zicht te hebben op wat er zich online afspeelt. In ieder geval stellen professionals dat de verplaatsing van meiden richting het online domein de onzichtbaarheid zou hebben vergroot en dat hen dit grote zorgen baart. Het feit dat meiden zich minder in de buitenruimte laten zien zorgt er in de eerste plaats voor dat zij voor professionals moelijker te bereiken zijn. “Op straat hangen weinig meiden dus daar lukt contact maken niet.” (Professional Delfshaven) “Ik maak me zorgen over de onzichtbaarheid van meiden, omdat ik daardoor ook niet kan zien als een meisje afdwaalt.

Bij jongens is dat makkelijker te merken omdat ze dominant aanwezig zijn op straat.” (Professional Delfshaven) “Nu gaan we met de jongeren in gesprek op straat, maar er zullen voldoende jongeren zijn die thuis zitten. Die bereiken we niet. Er zijn genoeg jongeren die we niet bereiken. […] Meiden zijn moeilijk te bereiken, het is een lastige doelgroep. Moeilijk om over de drempel heen te krijgen om mee te doen met een activiteit. Je ziet ze bijna niet op straat. Dus en ik merk dat je vooral bij meiden, dat ik heel veel moet investeren om hen over een drempel heen te krijgen om ze bij een activiteit voor meiden te krijgen.” (Professional Delfshaven) “Ik ben bezorgd dat meiden ‘kwijt raken’ voordat ze bij ons in het vizier komen. Dat ze afgezonderd online bezig zijn en zonder toezicht onder invloed komen van verkeerde anderen. Ik hoor ook vaak van moeders die niet weten waar hun dochter uithangt en heel bezorgd zijn.” (Professional Delfshaven) Volgens verschillende professionals is het gevolg van het feit dat meiden moeilijker te bereiken en monitoren zijn dat de problematiek – wanneer deze uiteindelijk in beeld komt – vaak al vergevorderd is. “Voor de meiden maak ik mij het meeste zorgen over ‘dat wat we niet zien’. En wat zit er in die meiden wat best wel zorgelijk is maar waar ze zelf mee rond lopen en blijven rond lopen.

Krijgen ze daar bijvoorbeeld een trauma van, of krijgen ze een heel groot 89

exces en slaan ze door in crimineel gedrag. En hebben we daarin in de aanloop daarheen weinig kunnen constateren wat er dan ineens is. Bij de jongens werkt dat anders. Zij hebben ruzie, maar zeggen 5 minuten later ‘biertje’ en dan is het allemaal weer koek en ei. Maar bij de meiden blijft dat veel langer etteren. Dus kortom: wat we niet zien, daar maak ik mij zorgen over.” (Professional Delfshaven) “De kloof tussen jongerenwerk en hulpverlening was heel groot, is in de laatste jaren wel kleiner geworden. Maar het wijkteam is opgeschaalde hulp. Vanaf welk moment komen jongeren in beeld bij het wijkteam? Wat is er al aan vooraf gegaan? Er moet écht wat aan de hand zijn, voordat jongeren in beeld komen bij het wijkteam.” (Professional Delfshaven) “Persoonlijk vind ik dat er heel veel aandacht is voor jongens en problematiek rondom hen. Maar je ziet dat er steeds meer problematiek bij meiden gaande is en het verschil is minimaal. Meiden belanden bijvoorbeeld ook in de drugswereld. Ze komen in dat soort zaken terecht. En omdat ze zo moeilijk te bereiken zijn is dat heel gevaarlijk. Kan goed mis gaan. Jongens zie je op straat, maar dat doen meiden niet. Die hangen niet op plein, dus die moet je op een andere manier bereiken. Dit gaat vaak via scholen, dat lukt ook wel. We hebben goed contact met scholen, dat is een goede ingang.

Maar het kost veel tijd en je moet veel investeren om vertrouwensband met hen te krijgen. Dus er wordt veel gedaan voor jongens, maar er moet ook veel gedaan worden voor meiden. Daarom ben ik daar op gaan inzetten.” (Professional Delfshaven) Uit de gesprekken blijkt het niet alleen voor professionals moeilijk om jonge vrouwen te bereiken, maar blijven de problemen van meiden in sommige gevallen in zijn geheel buiten zicht. “Wat misschien nog moeilijker is, is de vraag: ‘wat zit er in de meiden, wat zij niet uiten?’ Voor heel veel meiden hier in de wijk is er een grote drempel om problemen met ouders te bespreken. Mogelijk stappen ze nog wel naar een leraar toe. Ik denk dat er grote sleutelposities bij docenten liggen. Ook naar de jongens toe. Dat het een leraar moet zijn, maar ergens ook wel een vertrouwensmaatje. En dat we op die manier wel langzamerhand de zorgen in kaart kunnen brengen. Maar dat is nog wel het moeilijkste: wat zit er in die kopjes?” (Professional Delfshaven) “Er is een grote tendens dat meiden niet praten over hun problemen. De reden dat de meiden het niet tegen ouders willen praten, komt doordat meiden zich zeer verantwoordelijk voelen voor de familie.

Belangrijk om de eer hoog te houden.” (Professional Delfshaven) Het feit dat meiden minder op straat zijn heeft niet alleen tot gevolg dat professionals moeilijker in contact kunnen komen, maar kan volgens respondenten ook eenzaamheid bij de meiden zelf tot gevolg hebben.

90

“Ik merk dat er onder meiden veel eenzaamheid is. Ze zitten veel op hun kamer, hebben weinig contact met hun ouders en – zeker sinds corona – ook weinig met leeftijdgenoten. Ik zie meiden die alleen maar binnen zitten, liefst op hun eigen kamer, weinig vriendschappen hebben op school. Soms komt er dan ook een aanmelding van school of ouders die aan de bel trekken. Oudere meiden ziet ze vaker met een depressieve stoornis.” (Professional Delfshaven) “Ook als we met jongeren op straat in gesprek gaan, dan zeggen ze ook: ‘er is niets te doen op dit moment, het is saai’. Tijdens de online lessen merkten we dat er veel eenzaamheid is onder de jongeren. Daar maak ik me wel zorgen over. Nu gaan we met de jongeren in gesprek op straat, maar er zullen voldoende jongeren zijn die thuis zitten. Die bereiken we niet.” (Professional Delfshaven) Al met al kunnen we op basis van de gevoerde gesprekken stellen dat meiden vanaf een bepaalde leeftijd in grote mate onzichtbaar zijn in het publieke domein. Deze meiden zijn hierdoor voor professionals moeilijk te bereiken, waardoor eventuele problematiek vaak te lang doorspeelt. Omdat meiden hun problemen vaak ook niet uiten aan anderen, maken professionals zich zorgen over de positie van deze meiden binnen de straatcultuur van Delfshaven.

6.5 Leven in twee werelden In de interviewgesprekken kwam naar voren dat sommige meiden met een Marokkaanse achtergrond niet alleen te maken hebben met de gedragsverwachtingen uit de straatcultuur van Delfshaven, maar daar bovenop de invloed van een deel van hun eigen gemeenschap ervaren. Deze meiden lijken zich in sterke mate te begeven in een ‘gemeenschap bínnen een gemeenschap’. In de gesprekken kwam veelvuldig naar voren dat deze meiden onder invloed van een deel van de Marokkaanse gemeenschap in Delfhaven een andere positie innemen binnen de straatcultuur van Delfshaven dan andere meiden. “Vrouwen hier in Delfshaven hebben ook een grote onzekerheid, maar op een ander gebied. Ze voelen zich heel erg verantwoordelijk. Ze willen altijd verantwoording afleggen. Dan heb ik het echt over Marokkaanse dames. Wat ik merk is dat heel veel dames hier in twee werelden leven. Ik vind dat best wel triest om te zien. Ze weten niet hoe ze zich moeten gedragen. Moeten ze zich gedragen als een meisje uit Nederland? Hier geboren en getogen? Of moeten ze zich gedragen zoals haar familie haar wil zien? En dat wekt echt veel onzekerheid. […] Meiden snakken heel erg naar aandacht. Positief of negatief; aandacht is aandacht. En vooral als je een heel onzeker meisje bent. Het maakt niet uit van wie je aandacht krijgt.. Ze willen gewoon aandacht, die ze thuis niet krijgen.