[23bb006223] Bijlage behorende bij 23bb006221 over Doelen voor Rotterdamse doeners Voluntary Local Review

Het ontstaan van Heilige Boontjes Rodney van den Hengel: “Ik ken Marco, mede-eigenaar, via het welzijnswerk dat ik deed voor Thuis op Straat. We zagen dat de re-integratietrajecten van 6 tot 8 weken veel te kort waren om jongeren met problemen echt goed te helpen. Toen besloten we samen een bedrijf te starten dat wél voorziet in een duurzame, langdurige re-integratie. We zochten naar een product waarmee je kan loskomen van subsidies en uiteindelijk onafhankelijk kunt opereren. We dachten eerst in de richting van fietsenmakers, maar het werd koffie!” Hoe werkt Heilige Boontjes? Het bedrijf bestaat uit een commerciële entiteit en een stichting om de persoonlijke problematiek van de deelnemers aan te pakken. Met het Grand Café en zakelijke bestellingen verdienen we geld om verschillende activiteiten van de stichting te bekostigen. Onze missie is om jongeren ‘met een rafelrandje’ op te leiden en te begeleiden bij hun terugkeer in de maatschappij. Daarbij werken we met drie modules van drie maanden, waarbij we ook kijken naar ieders persoonlijke situatie. We kijken waar ieders talenten liggen en proberen diegene dan naar de best passende baan te begeleiden. Het opleidingstraject wordt gefinancierd door de gemeente, de bv zet de jongeren aan het werk en voorziet ze van een arbeidscontract.

Verder helpen we via stichting bij het wegnemen van schulden, het vinden van huisvesting, maar ook ondersteunende therapieën. We gaan dus verder dan een gemiddeld re-integratiebedrijf.

daarvan aan een goede gezondheid en welzijn. Maar ook op de andere terreinen proberen we onze impact zo groot mogelijk te maken. Dat begint al bij de inkoop. We kiezen voor Fairtrade en Rainforest Alliance gecertificeerde koffies én kopen ook koffie in bij Pure Africa. Deze organisatie verbetert met eerlijke prijzen en microkredieten de positie van Rwandese koffieboeren. Maar we zijn bijvoorbeeld ook van het gas af, gebruiken geen plastic meer en onze verpakkingen zijn duurzaam. Bestellingen brengen we rond met een eco-bus en een elektrische bakfiets en ons meubilair is opgebouwd uit kozijnen, afkomstig uit een lokaal sloopproject. Verder wordt ons koffieafval door Coffee Based gebruikt als grondstof voor kopjes, agenda’s en andere producten. Kortom, we zijn echt circulair bezig. Het goede voorbeeld Ons klantenbestand groeit nog steeds, dus dat is mooi. En sinds dit jaar hebben we een SROI-licentie (keurmerk voor social ondernemen), waardoor we bedrijven in de regio ook kunnen ontzorgen met een koffiecontract, op hun kantoorlocaties. Doel van Heilige Boontjes blijft om zo’n 30 Rotterdamse jongeren per jaar te laten re-integrerenre en er 20 tot 25 per jaar aan het werk te hebben in onze zaak. De jongeren zijn de toekomst. Laten we hen vooral het goede voorbeeld geven van hoe ze die toekomst kunnen creëren. Dat begint met oprecht, integer en eerlijk zijn.

Doe vooral menselijk, er is al genoeg theater.

Meer weten? Ga naar www.heiligeboontjes.com De SDG’s voor Heilige Boontjes Dat zijn er veel. Op de eerste plaats werken we natuurlijk aan armoedebestrijding en in het verlengde

8

Waardig werk en economische groei

Rotterdamse situatie Rotterdam is onderdeel van een krachtige economische regio Rijnmond met 1,2 miljoen inwoners, een bruto regionaal economisch product van 110 miljard en ruim 600.000 banen. Rotterdam heeft een aantal economische troeven zoals een sterk ondernemersklimaat voor middel­kleine bedrijven en snelgroeiende bedrijven en de infrastructuur in de haven, groeiende niches zoals waterstof en medische technologie. Ook de samen­ werkingen tussen toponderwijsinstellingen in Rotterdam en omgeving zoals de TU Delft, Erasmus MC, dde Erasmus Universiteit, hogescholen en vakonderwijs dragen bij aan een aantrekkelijk innovatief vestigings­ klimaat voor startende en gevestigde bedrijven. 8.1 De Rotterdamse ondernemers en de economie staan ook voor grote uitdagingen. De afgelopen jaren waren zwaar, door de gevolgen van de Corona pandemie en de oorlog in Oekraïne is de toekomst voor velen nog steeds onzeker. De pandemie kwam boven op de gevolgen van wereldwijde ontwikkelingen zoals klimaatverandering, uitputting en prijsverhogingen van grondstoffen en voortgaande digitalisering. De huidige personeelstekorten in veel sectoren en het (kwalitatieve) verschil tussen vraag naar en aanbod van arbeidskrachten in onze regio lijken structureel te zijn. Dit raakt het ondernemerschap en de economie in het hart want het vraagt om een andere manier van produceren en bedrijfsvoeren.

Het biedt echter ook een enorme kans om ondernemerschap en innovatie te laten zien en daarin onderscheidend te zijn. De werkgelegenheid is in de regio Rijnmond van 2015 tot 2021 toegenomen. De groei van de regionale werkgelegenheid concentreert zich vooral in de stad Rotterdam. Tegelijkertijd is werkloosheid in stad en regio in de afgelopen jaren gedaald. De groei van de regionale werkgelegenheid is vooral te danken aan de groei van de (zakelijke) dienstverlening en consumentendiensten. De regionale economie is weerbaar en veerkrachtig en blijkt in staat een schok als de coronacrisis te kunnen doorstaan.

Ontwikkeling jaarlijkse groei werkgelegenheid in procenten

Figuur 8.1: Ontwikkeling jaarlijkse groei werkgelegenheid in procenten Bron: CBS, CPB/bewerking NEO Observatory 3%

2%

1%

0%

-1%

-2%

-3% 2009/ 2013 Rijnmond

2014/ 2019

2020/ 2021

2022/ 2023

Nederland

Bron: CBS, CPB/bewerking NEO Observatory

32

In 2020 groeide het aantal mensen met een bijstands­ uitkering fors, als gevolg van de coronacrisis. In de eerste maanden van 2021 steeg dit nog voorzichtig door, maar vanaf mei werd een daling ingezet. In het najaar van 2022 is het aantal mensen met een bijstandsuitkering al weer gedaald tot net onder het aantal van vlak voor de coronacrisis.

duurzame werkgelegenheid. De noodzakelijke inzet op de transities en de snelle technologische ont­wik­ kelingen leiden tot een nieuwe personeelsvraag en verschuivingen in de werkgelegenheid. Mensen kunnen hierdoor de overstap van werk naar werk maken, eventueel met behulp van om-, her-, en bijscholing.

Ambitie Rotterdam leunt als havenstad met een sterke inter­ nationale positie zwaar op economische sectoren die de leefomgeving fors belasten en die aan het einde van hun groei zitten. Het is belangrijk om het verdienvermogen en de kans op een goed en gezond leven van Rotterdammers voor de komende generaties op peil te houden. Nu is de kans om te investeren in nieuwe economische bedrijvigheid; in een schone, circulaire en innovatieve haven die de energie-hotspot, het waterstofcentrum en grondstoffenleverancier van Europa wordt. En daarmee ook te investeren in

Wij vergroten het verdienvermogen van onze stad door een inclusieve en duurzame economische groei en waardig werk voor iedereen. Werk biedt een inkomen, waardoor het dagelijks leven beter betaalbaar wordt en stress vermindert. Maar werk is meer dan inkomen alleen. Werk geeft ons sociale relaties en maakt ons onderdeel van de gemeenschap. In Rotterdam doet iedereen op basis van zijn kunnen mee in de maatschappij. Het collegetarget is om het aantal bijstandsgerechtigden in Rotterdam te verlagen tot 30.000.

33

Figuur 8.2: Uitstromers uit naar de bijstand naar twee werkjaar dat binnen twee jaar De aanpak Uitstromers uit de bijstand werk dat binnen niet terugkeert in de bijstand 8.2

Een optimale gemeentelijke dienstverlening voor ondernemers is essentieel. Door minder regels en bureaucratie en het hanteren van een ‘ja, mits-houding’. Voor meer ruimte voor de economie en vernieuwend ondernemerschap wordt gewerkt aan aantrekkelijke winkelgebieden (in samenwerking met winkeliers, wijkraden en klanten), innovatieve werk­gebieden en toekomstbestendige werklocaties. Dat is vertaald in een collegetarget gericht op het handhaven van voldoende beschikbare bedrijfsruimte in de wijken, waarbij tegelijkertijd de kwaliteit en het gebruik van de bedrijfs­ruimten op industrie- en bedrijven­terreinen wordt verbeterd. In tijden van crisis wordt bovendien extra dienstverlening geboden aan kwetsbare onder­nemers.

niet terugkeert in de bijstand Bron: CBS (microdata)

100%

50%

0% 2015 Rotterdam

2017 Amsterdam

2019 Den Haag

2021 Utrecht

2022 G4

Bron: CBS

Daarnaast is sociaal ondernemen belangrijk. Samen met fondsen, opleidingen, bedrijven en inwoners pakken we grote maatschappelijke problemen aan. Talrijke partijen in het Rotterdamse leveren hier een gezamenlijke bijdrage aan. We willen daarom ondernemerschap maximaal de ruimte geven en nieuwe bedrijven welkom heten in onze stad. De gemeente zorgt ervoor dat ondernemers kunnen doen waar ze goed in zijn: ondernemen. Onder­ nemers worden gestimuleerd om bij te dragen aan de economische transities, versterking van de economische structuur en de aansluiting tussen onderwijs en arbeids­ markt. Dit sluit aan bij de groeiende impact economie in Rotterdam. Dat is een economie waarin maat­ schappelijke waarde centraal staat, boven aandeel­ houderswaarde. De impact economie trekt nieuwe ondernemingen aan en stimuleert ondernemers om op een positievere manier een bijdrage te leveren aan de Rotterdamse economie. Daardoor komen banen beschikbaar voor Rotterdammers en regiobewoners en dragen we bij aan een schone, innovatieve en circulaire economie.

We spraken begin 2019 af om samen te investeren in een toekomstbestendige en inclusieve arbeidsmarkt in de regio Rotterdam-Rijnmond. Samen met werkgevers en onderwijsinstellingen in de regio Rijnmond zorgen we, onder andere door Leerwerkakkoorden (LWA), voor een goede aansluiting tussen opleidingen en de arbeidsmarkt. Inmiddels zijn er Leerwerkakkoorden op de terreinen haven, zorg, energietransitie, bouw en techniek, transport, logistiek, personenvervoer en binnenvaart, facilitaire dienstverlening en het middenen kleinbedrijf. In 2023 worden de LWA afgerond en worden de succesvolle activiteiten voortgezet via andere en deels nieuwe programma’s. Daarnaast richten we samen met partners uit het onderwijs en bedrijfsleven een Rijnmonds Arbeidsmarkt Perspectieffonds (RAP010) op. Doel is om werkzoekenden in de regio te begeleiden naar (nieuw) duurzaam werk. Het zwaartepunt ligt daarbij op sectoren waar grote tekorten zijn, zoals de zorg, de haven, het onderwijs, OV, veiligheid en techniek. Hiermee helpen we meer Rotterdammers aan werk én komt er meer en goed personeel beschikbaar voor bedrijven, zodat we economisch kunnen groeien als stad. We inspireren, informeren en stimuleren mkb’ers om digitaal, duurzaam en circulair te ondernemen.

Samen met onze partners zorgen we dat aanwezige kennis, middelen en netwerken zo laagdrempelig mogelijk worden aangeboden om het Rotterdamse kleine en middelgrote mkb vooruit te helpen.

34

Melk van de Floating Farm in Merwe4Haven. Fotograaf Louis Meulstee

35

9

Industrie, innovatie en infrastructuur

Rotterdamse situatie Rotterdam staat voor grote opgaven als het gaat om industrie, innovatie en infrastructuur. Energie-, water-, grondstoffen- en informatiesystemen, (digitale) infra­ structuur en het mobiliteitsnetwerk zijn essentieel om de stad leefbaar te houden, een verdere groei van de stad mogelijk te maken én om aan de klimaatdoelstellingen te voldoen. Rotterdam moet deze systemen versterken met het oog op de toekomst. Sturen op resilience – veerkracht – draagt hieraan bij. Stedelijke veerkracht is het vermogen van mensen, organisaties, bedrijven en systemen om te overleven, zich aan te passen, vanuit waarde en kwaliteit te functioneren en te groeien ongeacht spanningen en crises. We moeten ervoor zorgen dat onze groeiende en ‘ver­ dichtende stad’ beter bereikbaar wordt. Daarbij streven we naar een duurzaam, energiezuinig Rotterdam met een betere luchtkwaliteit. Rotterdam zet in op nul-emissiemobiliteit – dus uitstootvrij - voor personen­vervoer, goederenvervoer en het gemeentelijke wagenpark. Het aanleggen van een goede laadinfrastructuur voor elektrisch vervoer is een belangrijke randvoorwaarde. Ook is het belangrijk om marktontwikkeling van vul­ punten voor zwaar vervoer aangedreven op waterstof te volgen zodat ook daar in de toekomst in de behoefte kan worden voorzien.

Rotterdam heeft in 2022 de inter­ nationale Avere E-visionary Award gewonnen voor goede laadinfrastructuur en is volgens ALD Automotive de meest EV-vriendelijke gemeente. 9.1

Geleverde elektriciteit in 1000 kwh (2021)

Figuur 9.1: Geleverde elektriciteit in 1000 kwh (2021)3

De haven werkt aan de energietransitie en verduurzaming door middel van vier pijlers, onder andere het vernieuwen van het energiesysteem door over te stappen op groene stroom en waterstof en het verduurzamen van het transport. Het streven is een CO2 neutrale haven te zijn in 2050, met een tussenstap van 55% reductie in 2030.

Ambitie Belangrijke doelstellingen zijn op groei van de stad gerichte duurzame aanpassingen van de infrastructuur en verduurzaming van de industrie en de haven.

Bron: CBS

1.205.941

474.764

3.449.889

1.366.471

Industrie

Vervoer en opslag

Energievoorziening

Overige sectoren

Het grondstoffensysteem willen we vernieuwen en verduurzamen met behulp van hoogwaardig hergebruik en recycling, circulaire productiemethoden, levensduurverlenging, flexibele ontwerpprincipes, waterstof en duurzame biomassa. We werken toe naar een aardgasvrij Rotterdam, zodat gebouwen in de toekomst op een duurzame manier worden verwarmd. Rotterdam wil dat in 2030 het gebruik van primaire grondstoffen in de stad is gehalveerd. Verder is Rotterdam volgens de planning in 2050 volledig

Bron: CBS

3

2021 is voorlopig.

36

9.2

circulair. Ook is de stad voorstander van het sluiten van kolencentrales. Hierbij wordt wel eerst gekeken naar nieuw en passend werk voor de werknemers. Voor 2040 maken we al het gemotoriseerd vervoer uitstootvrij. Het gehele gemeentelijke wagenpark is in 2030 emissieloos.

Geleverd aardgas in 1000 M³ (2021)

Figuur 9.2: Geleverd aardgas in 1000 M³ (2021)4 Bron: CBS 284.342

1.545.712

3.558.419

Aanpak We maken de groei en ‘verdichting van de stad’ mogelijk met slimme duurzame en integrale aanpassingen aan het verkeers- en vervoersnetwerk. We zetten ons in voor vervoers­middelen en vervoerssystemen die schoner en stiller zijn, minder ruimte claimen en voor iedereen toegankelijk zijn. Een toekomstbestendige energie-infrastructuur voor elektrisch rijden is hier een onderdeel van. We werken samen met bewoners aan wijkgerichte oplossingen zoals mobiliteitshubs, waarin verschillende vormen van vervoer ruimtelijk worden samengebracht. Met werkgevers werken we aan oplossingen voor zakelijk verkeer. Daarnaast verduurzamen we het gemeentelijk wagenpark. Samen met onze havenpartners zetten we ons in voor de verduurzaming van de industrie en de haven. Daarnaast gaat het om het vernieuwen en verduurzamen van het energiesysteem van de haven, met behulp van groene stroom, blauwe en groene waterstof (lokaal geproduceerd én geïmporteerd) en elektrificatie van industrieprocessen. De gemeentelijke visie op waterstof biedt een helder kader voor de ontwikkeling en inzet van waterstof en handelingsperspectief voor investeringen en subsidieverstrekkingen. 4

Industrie

Energievoorziening

Overige sectoren

Bron: CBS

De wederopbouw van Rotterdam na de Tweede Wereld­ oorlog betekende het aanleggen van een ruim opgezet stratenpatroon in de stad. Dit gaf de auto ruim baan. Uit de gegevens blijkt dat de auto nog altijd een relatief populair vervoersmiddel is in Rotterdam. Verder blijkt ook dat Rotterdammers relatief weinig gebruikmaken van de fiets: in de Maasstad vindt het minste aantal verplaatsingen per fiets plaats van de G4. Fietsen wordt gestimuleerd. Zo streeft de gemeente naar extra plekken voor fietsparkeren in de binnenstad. Innovatie gaat hand in hand met innovatieclusters waar innovatieve bedrijven, kennisinstellingen en over­heden samen optrekken. Partners zoals Innovation Quarter, Economic Board Zuid-Holland en Havenbedrijf Rotterdam, maar ook Erasmus Center for Entrepreneurship, Yes!Delft, Smart Port en Up!Rotterdam zijn essentieel voor het aanjagen van innovaties.

2021 is voorlopig.

37

In de stad

Marie-José Baartmans, directeur BREYTNER

Zero Emissie Stadslogistiek (ZES) Breytner: samen op weg naar emissievrij Rotterdam In 2025 moeten alle nieuwe bestel- en vrachtauto’s in de binnenstad uitstootvrij zijn. Zero Emissie Stadslogistiek (ZES) is een gezamenlijke opgave van de gemeente en het bedrijfsleven in Rotterdam. Het is een duurzame aanpak van de logistieke sector op weg naar een gezonde, duurzame en bereikbare stad. Afspraken, acties en de wil om samen te werken zijn vastgelegd in een convenant dat inmiddels door zo’n 60 bedrijven is ondertekend. Marie-José Baartmans van BREYTNER Zero Emission Transport, richt zicht als een van de ZES-partners volledig op emissievrij transport. Zij was een van de eerste ondertekenaars van het convenant.

Ontstaansgeschiedenis BREYTNER Marie-José Baartmans: “In 2014 waren er grote problemen met de luchtkwaliteit rondom de ’s Gravendijkwal. De levensverwachting bleek in dit gebied zo’n 3 tot 5 jaar korter dan in de rest van het land. Nadat bewoners in opstand kwamen, besloot de gemeente in 2015 dit traject volledig af te sluiten voor dieselvrachtwagens. Dat werd meteen de eerste Zero Emissie Zone van Nederland. Dat was voor ons als transportbedrijf wel een en eyeopener. Wetende dat de stad altijd bevoorraad zal moeten worden, zijn wij in dat jaar gestart met emissievrij transport als onze core business.” Samenwerking binnen ZES Vanaf het begin werken we nauw samen met de gemeente Rotterdam en andere partners en hebben we regelmatig brainstormsessies. Bijvoorbeeld over waar laadpalen zouden moeten komen, waar je hubs zou kunnen maken om van container te wisselen van diesel naar elektrisch vervoer, dat soort zaken. Ook organiseert de gemeente regelmatig bijeenkomsten vanuit Logistiek010 over mobiliteit en zero emissie transport. Wij zijn dan vaak aanwezig om ons verhaal te vertellen en vragen te beantwoorden over de kansen en de toekomst binnen de transportsector. Ontwikkelingen We begonnen in 2015 met twee trucks en zitten nu op twaalf. Dat lijkt misschien weinig, maar daarmee zijn we het een na grootste zero emissie transportbedrijf van Nederland.

Waar in de beginjaren onze actieradius en

mogelijkheden met wissellaadbakken best wel beperkt waren, kunnen we nu steeds zwaardere en grotere trans­porten aan en verzorgen we volledige trajecten van A naar B. De belangrijkste uitdagingen De kracht van het batterijpakket en de actieradius van elektrische vrachtwagens en bestelbussen neemt nog steeds snel toe. De techniek vormt dan ook niet de barrière. De uitdagingen zitten meer in de hoogte van de investeringen voor transportbedrijven en het voorzien in voldoende aansluitingen om die trucks en vele bestelbussen op te laden. Daarom is het zo belangrijk om samen na te denken over oplossingen en daarop beleid te maken. Ambitieus blijven Mijn advies is klein beginnen, maar wel beginnen. Bezoek de bijeenkomsten van Logistiek010 waar heel veel kennis wordt gedeeld. Wat betekent zo’n transitie naar een nieuwe technieksoort? Hoe beïnvloedt dat mijn bedrijfsprocessen? Begin met één elektrische truck in je vloot of kijk naar hoe je één stroom zou kunnen verduurzamen. Misschien kun je aanhaken bij andere bedrijven of ladingen bundelen. Samen staan we sterker in de transitie naar emissievrij. Daarom hoop ik ook dat we daar met elkaar ambitieus in blijven.

Meer weten over Zero Emissie Stadslogistiek? Ga naar www.logistiek010.nl

5

10

Gender­ gelijkheid

Ongelijkheid verminderen

Rotterdamse situatie In Rotterdam is diversiteit een feit. Rotterdam telt 175 verschillende nationaliteiten. Geen bevolkingsgroep is meer in de meerderheid en ook tussen mensen in een ‘groep’ zijn er verschillen: de gelaagdheid van persoonlijke kenmerken maakt iedere persoon uniek. Stereotype beelden doen geen recht aan de realiteit. Diversiteit is een gegeven en inclusiviteit het streven. Onze overeenkomsten zijn groter dan onze verschillen. Rotterdammers kunnen op allerlei gebieden dezelfde doelen, waarden, wensen of uitdagingen hebben. Tegelijkertijd speelt ongelijkheid een belangrijke rol in het maatschappelijk debat. Samenleven met verschillende groepen gaat vaak goed, maar soms ook niet. Het kan voor bewoners problemen opleveren zoals racisme en discriminatie en zich niet (meer) thuis en veilig voelen in hun wijk. Black Lives Matter-protest juni 2020

In sociaal en economisch opzicht zijn er verschillen in bijvoorbeeld opleiding, werk en inkomen, de omgang met buurtbewoners en eenzaamheid van ouderen en ook jongeren. Ongelijkheid wordt in Rotterdam scherp in beeld gebracht met het wijkprofiel. Hierin staan indexscores voor sociale indicatoren over de (ervaren) kwaliteit van leven, zelfredzaamheid, samenredzaamheid, participatie en binding met de wijk. Volgens de Omnibusenquête 2021 heeft 20% van de Rotterdammers zich in het afgelopen jaar wel eens gediscrimineerd gevoeld. Dit aandeel is ten opzichte van 2018 iets toegenomen, maar is nog wel lager dan in 2017. Onder Rotterdammers met een migratieachtergrond is dit percentage relatief hoog (26%, tegen 13% zonder migratieachtergrond). Verder neemt de ervaren discriminatie af naarmate men ouder wordt. Het verschil tussen mannen en vrouwen is niet

groot; vrouwen zeiden iets vaker wel eens discriminatie te hebben ervaren. De helft van de Rotterdammers die zich gediscrimineerd voelden, noemt ras of huidskleur als één van de gronden waarop werd gediscrimineerd; dat komt neer op 9% van alle Rotterdammers. Ook veel genoemd: nationaliteit (41% van wie zich gediscrimineerd voelden), godsdienst of levensovertuiging (21%), geslacht (20%) en leeftijd (16%). De ervaren discriminatie vond in de helft van de gevallen van de ondervraagde Rotterdammers plaats op straat. Drie van de tien ervoeren discriminatie tijdens het winkelen en een kwart op de werkvloer. Slechts 6 % van de geïnterviewden gaf aan de discriminatie te hebben gemeld of aangifte te hebben gedaan.

40

Hierbij hanteert het CBS de volgende definities:

Figuur 5 & 10.1: Opleidingsniveau voor mannen en vrouwen Bron: CBS (microdata) 10 & 5.1 Opleidingsniveau voor mannen en vrouwen. 10 & 5.1 Opleidingsniveau voor mannen en vrouwen.

48%

57%

55%

48%

57%

55%

38%

30%

35%

38%

30%

35%

14%

12%

14%

0 0

10%

2018 2018

2020 2020

Vrouwen 50 Vrouwen 50

100 100

•

midden: tussen laag en hoog

•

hoog: HBO- of WO-diploma

Laag Laag Mannen 30 100 Mannen 30 Midden 100 Midden Hoog Hoog

10%

12%

2016 2016

laag: geen startkwalificatie en niet bemiddelbaar voor betaalde arbeid

10 & 5.1 Opleidingsniveau voor mannen en vrouwen. 10 & 5.1 Opleidingsniveau voor mannen en vrouwen.

Vrouwen 30 Vrouwen 30

100 100

•

0 0

100 100

23%

30%

28%

23%

30%

28%

36%

34%

36%

36%

34%

36%

42% 42%

44% 44%

47% 47%

41% 41%

41% 41%

39% 39%

18% 18%

15% 15%

15%

2016 2016

2018 2018

2020 2020

27% 27%

25% 25%

29% 29%

38% 38%

46% 46%

36% 36%

35% 35%

29% 29%

35%

2016 2016

2018 2018

2020 2020

15%

Mannen 50 Mannen 50

dingsniveau voor mannen en vrouwen.

or30 mannen en vrouwen. en

40%

35%

35%

40%

35%

35%

Laag

vrouwen. 0 0

48%

57%

2016 2018 Laag 2016 2018 55% Bron: Laag CBS (microdata) Midden Bron: CBS (microdata)

55%

57% 55%

Midden

Midden

2020 2020

14%

2016

30% 35% 12%

2018

Hoog

Hoog

en 50

Hierbij hanteert CBS de volgende definities: • laag: geenhet startkwalificatie en niet bemiddelbaar 30% 35% Realistisch en ontspannen. Dat is hoe webemiddelbaar in Rotterdam • laag: geen startkwalificatie en niet voor betaalde arbeid voor betaalde met35%verschillen omgaan. We • midden: tussenarbeid laag houden en hoog ons allen aan • midden: tussen laag en hoog hoog: 10%HBO- of WO-diploma 12% de Nederlandse met als belangrijkste de • hoog:wetten, HBO- of WO-diploma

2018 2020 1 van onze Grondwet zegt ‘Allen die Grondwet. Artikel 10%

10%

2020

23%

zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen 2020 gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan’.

30% 30%

35%

Hoog

Ambitie Hierbij hanteert het CBS de volgende definities:

38%

0 0

28%

De ambitie is dat iedere Rotterdammer mee moet kunnen doen aan de samenleving. In onze stad is geen ruimte voor discriminatie, racisme, moslimhaat, seksisme, antisemitisme, haat tegen LHBTIQA+ of voor welke vorm van uitsluiting dan ook. Er is meer nodig om te zorgen dat mensen naar deze wet leven en daar heeft de overheid een taak in. We zetten in op gelijkwaardigheid en inclusie en tegen discriminatie en racisme.

28% 28% 34%

36% 34%

36% 36%

40% 35%

36%

35%

41 35%

35%

De aanpak Naar aanleiding van onder andere de Black Lives Matter-protesten in 2020 is de gemeente in gesprek gegaan met de stad. Er is gesproken met mensen die een grote diversiteit aan Rotterdammers vertegen­ woordigen. De gesprekken waren waardevol: soms confronterend, maar altijd constructief. De opgedane inzichten gaan over erkenning, eigenaarschap en educatie. Samen met organisaties in de stad werken we aan maatregelen om extremisme, discriminatie en racisme

10 & & 5.2 5.2 Individueel Individueel inkomen inkomen voor voor mannen mannen en en vrouwen vrouwen (2020) (2020) 10

terug te dringen. Ook werken we aan de emancipatieagenda waarbij niet alleen vrouwenemancipatie centraal staat, maar ook anti-discriminatie, diversiteit en emancipatie van LHBTIQA+-ers. Dat gebeurt door te werken aan meer veiligheid, voorlichting, zichtbaarheid en afstemming van en met Rotterdammers. De gemeente spant zich in om het eigen personeelsbestand een afspiegeling te laten zijn van de brede samenleving. De gemeente past geen algoritmen toe die direct of indirect beslissingen baseren op gegevens die terug te voeren zijn naar afkomst.

Iemand is economisch zelfstandig als het persoonlijke inkomen uit arbeid (als werknemer of uit eigen onderneming) hoger is dan de bijstandsuitkering voor  een alleenstaande. 10 & 5.2 Individueel inkomen voor mannen en vrouwen (2020) 10 & 5.2 Individueel inkomen voor mannen en vrouwen (2020)

Figuur 5 & 10.2: Individueel inkomen voor mannen en vrouwen. Bron: CBS (microdata)

100 100

100 100

Vrouwen 30 Vrouwen 30

Mannen 30 Mannen 30

Geen inkomen Geen inkomen Niet ec. zelfst. Niet ec. zelfst. 61% 61%

12% 12%

63% 63%

64% 64%

11% 11%

10% 10%

Ec. zelfst. Ec. zelfst.

73%

75%

74%

73%

75%

74%

8% 8%

0 0

100 100

28% 28%

2016 2016

25% 25%

2018 2018

26% 26%

2020 2020

100 100

Vrouwen 50 Vrouwen 50

52%

0 0

56%

52% 56% 10 & 5.2 Individueel inkomen voor mannen en vrouwen (2020)

56% 56%

8%

19%

8% 16%

19%

16%

2016 2016

2018 2018

8% 8% 18% 18%

2020 2020

Mannen 50 Mannen 50

67%

72%

68%

67%

72%

68%

inkomen voor mannen en vrouwen (2020) 11% 11%

en en vrouwen (2020) Vrouwen 30

38% 38%

0 0

0

2016 2016

61%

Bron: CBS (microdata) Bron: CBS (microdata) Geen 63% inkomen

63%

Niet 64%ec. zelfst.

12% 64%

Ec.11% zelfst.

10%

25% 2016 26% 2018

9% 9%

6% 6%

100

11% 28%

11% 11%

33% 33%

35% 35%

Geen inkomen

2018 Geen inkomen 2018

2020 Niet ec. zelfst. 2020

Niet ec. zelfst. 64%

Ec. zelfst.

0 0

5%

6% 6%

27%

5% 23%

27%

23%

26%

2016 2016

2018 2018

2020 2020

26%

Ec. zelfst. 10%

Iemand is economisch zelfstandig als het persoonlijke 10% is economisch zelfstandig als het persoonlijke Iemand 25% uit arbeid (als werknemer 26% inkomen of uit uit eigen eigen inkomen uit arbeid (als werknemer of onderneming) hoger hoger is is dan dan de de bijstandsuitkering bijstandsuitkering voor voor onderneming) 26% 2020 een2018 alleenstaande. een alleenstaande. 2020

2020 Vrouwen 50 100

42 52%

56%

56%

56%

56%

43

In de stad

Marieke Hillen, nitiatiefnemer en werkbestuur Het Wijkpaleis

Mooi, Mooier, Middelland: Samen werken aan veiligheid en verbinding Mooi, Mooier, Middelland is een samen­werking tussen de gemeente Rotterdam en de inwoners van de wijk Middelland in Rotterdam West. Binnen deze co-creatie zijn het de bewoners en ondernemers die de kar trekken en de koers bepalen van de ontwikkeling in de wijk. Wijkbewoner Marieke Hillen was vooral in de beginjaren intensief betrokken bij het programma dat startte in 2015 en inmiddels is verlengd tot 2024.

Betrokken geraakt Marieke Hillen: “Als een van de initiatiefnemers van Singeldingen was ik al bezig met projecten in de wijk. Daarbij zag ik Mooi, Mooier, Middelland als een gezamenlijke ontdekkingstocht, waarbij we zochten naar antwoorden op vragen als: Wie is nou eigenlijk de stad, wie maakt de stad? Vragen die Saskia Sassen, sociologe en schrijfster van het boek ‘Global City’, zich ook wel stelde. En ook: hoe kunnen we met elkaar een veiligere omgeving creëren, zonder meteen te denken aan meer camera’s en meer blauw op straat?” Steeds meer initiatieven in de wijk Door Mooi, Mooier Middelland staat de wijk veel meer op het netvlies bij de eigen bewoners. De eerste jaren leidde het ook tot veel fysieke, zichtbare ingrepen. Bijvoorbeeld het beter organiseren van speelpleintjes waar jongeren overlast bezorgden. Ook zijn we in 2015 met meerdere initiatieven samen ‘Het Huis van de Wijk’ geworden. Die 13 initiatieven, waaronder Het Wijkpaleis, Buurtatelier, Oranjerie, Oostervant en de Spoortuin liggen verspreid door de wijk en vormen samen een ongelooflijk sterk netwerk van mensen die samen weer een gemeenschap vormen. De kracht van Mooi, Mooier Middelland De grootste kracht zit in het netwerk dat door de initiatieven is ontstaan. De duurzame gemeenschappen, waarmee we armoede en ongelijkheid tegengaan.

Bewoners zijn Middelland steeds meer gaan zien als een wijk die je met elkáár maakt. Zo bekommeren buurtgenoten zich bijvoorbeeld om een groep mannen en vrouwen die in de verslaving zat. Ze zijn met hen het ‘Clean Up’ project gestart. Dat gaat over ‘clean’ blijven en de wijk ‘clean’ houden. Die mensen leveren nu een positieve bijdrage in de wijk. Niet alleen door op te ruimen, maar ook door te helpen met verhuizingen, vloeren leggen, en zo meer. Het gaat om het benutten van de potentie van mensen in de wijk en het verbinden van kennis en kunde. Nog genoeg te doen in de wijk Na de spurt die we in 2015 met elkaar hebben ingezet, lijkt Mooi, Mooier Middelland in rustiger vaarwater te zitten. Maar er speelt nog genoeg. Op dit moment wordt er samen met Woonstad gewerkt aan de vergroening en het gezamenlijk gebruik van de binnenterreinen rondom sociale huurwoningen. Daarnaast is de herinrichting van de Claes de Vrieselaan een groot project. Ook dat wordt weer op een co-creatie manier aangepakt. Zolang we als bewoners actief betrokken blijven en tijdig aan de bel trekken als er iets speelt, kan Middelland alleen maar mooier worden.

Kijk voor meer informatie op www.mooimooiermiddelland.nl, www.huizemiddelland.nl en www.wijkpaleis.nl

11

Duurzame steden en gemeenschappen

Rotterdamse situatie Rotterdam is populair: steeds meer mensen willen er wonen, werken en recreëren. Het realiseren van vol­ doende woningen, werkgelegenheid en voorzieningen is essentieel om deze komst naar de stad op te vangen. Een aantal grote transities zijn merkbaar. De aanpassing aan de gevolgen van klimaatverandering is er één van. Rotterdam profiteert al eeuwenlang van zijn gunstige ligging in de delta, tegelijkertijd hebben de zee­spiegel­ stijging en klimaatverandering hier extra impact. Ook de energietransitie heeft grote impact op de stad en de regio, omdat onze industrie en logistiek nog grotendeels gebruik maken van fossiele brandstoffen. Dit gebruik zal vervangen moeten worden door meer duurzame energiebronnen. Bovendien streven we naar een circulaire economie, waarbij we waardevolle grondstoffen, materialen en producten zo lang mogelijk benutten en hoogwaardig hergebruiken. De manier waarop we in steden reizen verandert, er komen steeds meer nieuwe vormen van vervoer bij die om een plek vragen. De stad kent nog andere grote uitdagingen op het gebied van ruimtegebruik. Tot slot speelt bij al deze transities digitalisering een onmisbare rol. Ondanks een voorzichtige omslag door de stijgende rentetarieven waren tot en met 2022 sterk stijgende woningprijzen te zien op de woningmarkt. Eind 2022 is een kentering ingezet.

Het prijs­verschil van woningen in het derde kwartaal van 2021 was 24% hoger dan in het jaar daarvoor.

Figuur 11.1: Gemiddelde verkoopprijs bestaande bouw per m² Bron: WOZ monitor (Calcasa) 11.1 Ontwikkeling gemiddelde verkoopprijs per m² €4500

€4000

€3500

€3000

€2500

€2000

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

kw4

kw3

kw2

kw1

kw4

kw3

kw2

kw1

kw4

kw3

kw2

kw1

kw4

kw3

kw2

kw1

kw4

kw3

kw2

kw1

kw4

kw3

kw2

kw1

kw4

kw3

kw2

kw1

kw4

kw3

kw2

€1500 kw1

Gekoppeld aan deze stijgende woningprijzen is een groeiende ongelijkheid. Een deel van de huishoudens heeft voldoende inkomen en kan zich een koopwoning veroorloven, terwijl andere Rotterdammers moeite hebben om aan een betaalbare en goede woning te komen. Dit wordt onder andere veroorzaakt door onvol­ doende startkapitaal, teruglopend betaalbaar aan­bod,

2022

Appartementen Eengezinswoningen Totaal Bron: Calcasa - zie SDG11

46

almaar stijgende huurprijzen en de kwaliteit van huur­ woningen. Tegelijkertijd ligt er een grote opgave in de sanering van asbestdaken, klimaatadaptie, funderings­ herstel, achterstallig onderhoud, verduur­zaming en aardgasvrij maken.

Figuur 11.2: Perspectieven voor de toekomst van de fysieke leefomgeving Bron: Omgevingsvisie Rotterdam

De kwaliteit van de beschikbare woningvoorraad heeft deels historische wortels, gelegen in de Tweede Wereldoorlog en daarna. Na WOII zijn snel veel woningen gebouwd, die als tijdelijk waren bedoeld maar waarvan er veel tot op de dag van vandaag nog worden bewoond. De opgave om deze woningen aan te passen naar de eisen van de huidige tijd is begroot op 10,7 miljard. Per woning is dat een gemiddelde investering van circa 65.000 euro, waarvan 39.000 euro niet is terug te verdienen door bijvoorbeeld waardestijging of door een lagere energierekening.

Ambitie Rotterdam kiest voor goede groei. Groei die bij­draagt aan het welzijn van de inwoners, aan een duur­zame samenleving en aan economische vooruit­gang. Groei die het Rotterdamse rijke erfgoed en de identiteit onders­teunt en versterkt, waarbij we Rotterdammers betrekken bij het proces van veran­dering. Deze goede groei is essentieel om ervoor te zorgen dat we een aantrekkelijke stad zijn en blijven voor alle Rotterdammers, want samen maken we de stad.

De ambitie is een veilige en uitnodigende woon­ omgeving, met een vitale gemeenschap. Iedere bewoner is er thuis en kan zich er vrij bewegen. Zo’n wijk legt de basis voor gezondheid en perspectief, met bewoners die weerbaar zijn tegen criminaliteit en ondermijning. In leefbare wijken is sprake van aantrekkelijke woon­milieus met voldoende variatie in woningen, een woning­ voorraad met voldoende kwaliteit en duurzame toekomstwaarde.

Om richting te bepalen voor deze goede groei biedt het kompas van de Omgevingsvisie vijf perspectieven: compact, gezond, inclusief, duurzaam en productief.

47

De aanpak We willen de bestaande woningvoorraad in Rotterdam voldoende beschikbaar houden voor eigen bewoning en de particuliere woningvoorraad die betaalbaar moet zijn ook betaalbaar houden. De gemeente fungeert daarbij als marktmeester door opkoopbescherming toe te pas­sen en te handhaven en het programma ‘Goed Huren en Verhuren’ door te zetten. Ook de samenwerking met partijen in de stad door verschillende subsidie­regelingen, regionale afspraken en akkoorden met de industrie (klimaatakkoord, klimaatdeals) draagt bij aan een duurzame en veerkrachtige stad. Iedere Rotterdammer moet de mogelijkheid hebben te wonen in een woning die past bij het inkomen. Hiervoor is een collegetarget vastgesteld om minimaal 14.000 woningen in verschillende segmenten te realiseren. Dit stimuleren we door nieuwe woningen te bouwen in verschillende prijssegmenten en afspraken te maken met woningbouwcorporaties. Zo voorkomen we ongewild vertrek van starters, ouderen of sociale stijgers uit de stad. Ook gaan we door met de aanpak van de woningvoorraad in de wijken op Zuid, via het Nationaal Programma Rotterdam Zuid.

Het groener maken van de woonomgeving en het schoonhouden van de stad dragen bij aan een pret­ tig leefklimaat. De transities naar een circulaire, klimaat­adaptieve en biodiverse stad zijn hiervoor interessante oplossingsrichtingen. Er zijn daarom collegetargets vastgesteld om het plaatsen van afval rond containers en zwerf­afval te verminderen én meer groen aan te leggen. Om meer Rotterdammers structureel een leven lang te laten bewegen of te sporten wordt gewerkt aan sport­programmering. Daarbij is extra aandacht voor een aantal specifieke doelgroepen: kinderen in achter­stands­situaties, ouderen en mensen met een beperking.

Fotograaf: Joep-Boute

48

Voor cultuur is de doelstelling optimale voorzieningen te bieden om een breed, artistiek hoogwaardig aanbod te presenteren voor een divers publiek. Ruimte voor nieuw talent is essentieel.

Rotterdamse Wijkprofiel. Het Wijkprofiel levert daar­ mee een belangrijke indicator. De wijk waarin iemand woont kan namelijk grote invloed hebben op de kwaliteit van het dagelijkse leven.

Rotterdam ontwikkelt zich verder als een klimaat­ adaptieve deltastad met een robuust stedelijk (bodem) watersysteem. We beschermen zoveel mogelijk tegen extreme weersinvloeden, onder andere door de spons­ werking van de stad te herstellen. Met het programma Rotterdams Weerwoord is een beweging in gang gezet om samen met de Rotterdammers de stad aan te passen aan klimaatverandering. Daarnaast voeren we een actieve aanpak voor een betere luchtkwaliteit en voor het verminderen van geluidsoverlast. Beide dragen bij aan een betere gezondheid.

Bewoners in een belangrijk deel van de wijken ervaren de eigen straat en wijk helaas niet altijd als een leefbare, uitnodigende woonomgeving die hen kansen biedt. En ze ervaren vaak overlast van hun buurtgenoten. Waar dat escaleert, leidt dat tot polarisatie. In dat ongenoegen voelen ze zich niet gehoord, dat leidt tot weinig vertrouwen in de overheid. Dat op zijn beurt uit zich onder meer in een lage corona­vaccinatie­graad en een lage opkomst bij de verkiezingen.

De gemeente betrekt Rotterdammers nog meer en beter bij ontwikkelingen en maatregelen die hun leef­ omgeving raken. Dat gebeurt onder andere door wijk­ akkoorden uit te voeren, gebiedsconferenties en Tourde-wijken te organiseren, participatie-instrumenten stadsbreed in te zetten en bewonersinitiatieven te subsidiëren.

Verschillen in veiligheid zien we terug in criminaliteits­ cijfers, ervaren overlast en hoe veilig mensen zich voelen. Wat opvalt is dat de objectieve meting van veiligheid hoger uitvalt dan de subjectieve meting. Daarnaast is er een groot verschil in veiligheid (objectief en subjectief) tussen verschillende gebieden en wijken.

De verschillen tussen wijken worden zichtbaar in de sociale, fysieke en veiligheidsindex van het

11.2 Veiligheidsindex (2022) Figuur 11.3: Veiligheidsindex - 2022 Bron: Wijkprofiel

Veiligheidsindex (2022) Bron: Wijkprofiel

49

12

Verantwoorde consumptie en productie

Rotterdamse situatie Stad en haven van Rotterdam zijn nu nog grotendeels afhankelijk van primaire grondstoffen en de daaraan verbonden werkgelegenheid. Er zijn nog veel barrières op de weg naar een volledig circulaire economie, onder andere in werkgelegenheid, onderwijs, wet- en regelgeving en ruimteschaarste. Toch heeft Rotterdam alles in huis om grote stappen te zetten naar een circulaire samenleving, dat blijkt uit recent onderzoek naar de grondstoffenstromen in stad en haven.

Ambitie We hebben te maken met een groeiende wereldbe­vol­ king, in combinatie met de uitputting van de grond­stoffen van onze planeet en een temperatuurstijging. Dit vraagt om een radicale vermindering van het gebruik van niet-hernieuwebare primaire grondstoffen. In Rotterdam willen we dat circulair de maatstaf is in de stad en dat het fossiele grondstoffengebruik met 50% is verminderd in 2030. In 2050 is de Rotterdamse samenleving volledig circulair. Materiaalkringlopen zijn dan gesloten en door afval te zien als grondstof krijgt het opnieuw waarde. In een circulair Rotterdam consumeren en produceren we binnen de perken: binnen de grenzen van wat de aarde aankan. Zo kan Rotterdam een fijne, leefbare en schone stad zijn, ook voor de generaties na ons. Doordat grondstoffen schaarser worden en de (energie)kosten voor productie en transport hoger worden, bestaat het risico dat producten voor steeds minder mensen bereikbaar zijn. Een transitie waarbij circulair het nieuwe normaal wordt is nú nodig. Door minder materialen toe te passen en deze beter, langer en opnieuw te gebruiken werken we toe naar een volledig circulaire economie in 2050. Dit draagt bij aan een groener en duurzamer Rotterdam. Een stad die gezonder en schoner is. En economisch veerkrachtiger.

De aanpak Afgelopen jaren is er veel ervaring opgedaan in allerlei projecten, van de bouw tot textiel, van voedsel tot plastics, met Rotterdammers en ondernemers. De afgelopen jaren stonden in het teken van leren door te doen. De lessen uit deze projecten worden verder gebracht. We breiden de circulaire werkwijzen uit die succesvol zijn gebleken en investeren in schaalbare projecten om onze impact te vergroten. We zetten doelgerichte stappen om de grote opgave van de grondstoffentransitie aan te pakken. Zo wordt circulair denken en doen onderdeel van de normale manier waarop we bouwen, produceren en consumeren. Samenwerking met partners in de stad is de kern om succesvol te kunnen zijn in deze transitie. Kringlopen sluit je immers niet met de grondstoffen zelf, maar met alle collega’s, bedrijven en bewoners die daarbij betrokken zijn.

50

Verantwoord consumeren en produceren gaat ook via de stappen minder (consuminderen), beter (duurzamer aanbod van producten), langer (reparatie en herstel) en opnieuw (hergebruik en recycling). Dit vraagt om bewustzijn en gedragsverandering van zowel ondernemers als bewoners op het moment van aanschaffen en produceren én van de afweging en manier van afdanken. Goede afvalscheiding door huishoudens is essentieel voor hoogwaardige recycling en is daarmee één van de schakels die nodig zijn om een circulaire economie te bereiken. Hoe we omgaan met grondstoffen en de inzet op circulariteit zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Onze doelstellingen zijn minder restafval en meer schone grondstofstromen glas, textiel, papier en gfe+t. Hoe hoger de kwaliteit van de inzameling, hoe hoogwaardiger de verwerking tot nieuwe grondstoffen en producten. We voegen enkele schakels aan de inzamelketen toe. We werken hard om de hoeveelheid afval te verminderen, bijvoorbeeld door voedselverspilling tegen te gaan. Tegelijkertijd bieden de stromen die we inzamelen ook kansen voor Figuur 12.1: Gescheiden en niet gescheiden grondstoffen per inwoner in kg tonnen Bron: Gemeente Rotterdam 500

40%

30%

29,1%

29,3%

126

125

129

35,4%

151

36%

166

We informeren en motiveren Rotterdammers om hun afval te scheiden en we faciliteren hen om hun grondstoffen gemakkelijk op de juiste manier aan te bieden. We werken aan een slimme en efficiënte inzameling, waar de Rotterdammers van op aan kunnen. We wijzen ondernemers op de regels voor bedrijfsafval en stimuleren hen om meer grondstoffen te scheiden. We maken de stad schoon en pakken zwerfafval en naastplaatsingen aan. Fijn huishoudelijke restmaterialen zijn grondstoffen die overblijven na het bron- en nascheiden van grondstoffen. In deze restmaterialen zijn nog potentieel te scheiden grondstoffen aanwezig, omdat niet alle bewoners alle grondstoffen scheiden.

12.2 Ontwikkeling gemiddelde verkoopprijs per m²

Figuur 12.2: Hoeveelheid ingezameld fijn en grof huishoudelijk restmateriaal per jaar Bron: Gemeente Rotterdam

12.1 Ontwikkeling gemiddelde verkoopprijs per m²

30,8%

de stad, voor een gezond leefklimaat en werkgelegenheid. Het gfe+t keert terug naar de stad in de vorm van compost, het hout van onze milieuparken wordt hergebruikt als bouwmateriaal. De toekomstige Upcycle Mall is een inspirerende plek waar grondstoffen, hergebruik en nieuwe werkgelegenheid samenkomen.

37,3%

168

35,2%

143

400

200.000

190.000

9.916

9.231 10.946

16.004

180.000

300

14.972

170.000

20%

12.069

200 10%

100 307

0%

2016

302 2017

296 2018

276 2019

296 2020

281 2021

13.265

160.000

264 2022

0

150.000

184.080

182.126

178.248

165.389

176.359

168.279

159.817

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

kg gescheiden grondstoffen per inwoner p.j.

Fijn huis huishoudelijke restmateriaal in kg tonnen

kg fijn en grofrestmateriaal per inwoner p.j.

Grof huishoudelijke restmateriaal in kg tonnen

scheidingspercentage

Bron: Gemeente Rotterdam

Afvalscheiding bij Milieupark

Fijn huishoudelijke restmaterialen zijn grondstoffen die overblijven na het bron- en nascheiden van grondstoffen. In deze restmaterialen zijn nog potentieel te scheiden grondstoffen aanwezig, omdat niet alle bewoners alle grondstoffen scheiden.

51

In de stad

Lorenzo van Galen en Pim Roggeveen oprichters van WEAR

WEAR Geeft sneakers een tweede leven WEAR verkoopt ‘pre-loved’ sneakers en biedt cleaningdiensten aan om de levensduur van sneakers te verlengen. Lorenzo van Galen en Pim Roggeveen startten hun sneakerbedrijf om een bijdrage te leveren aan een meer duurzame consumptiemaatschappij. Tegelijkertijd geven ze mensen uit het onbenut arbeidspotentieel de kans om hun talenten te ontdekken en te ontwikkelen.

Het idee van WEAR ‘A fresh step’ Lorenzo van Galen: “We zijn allebei sneakerliefhebbers en tijdens de Impact Days in 2019 raakten we geïnspireerd door de sociale en duurzame ondernemers die zich daar presenteren. In 2020 schreven we een businessplan voor het verkrijgen van een startbudget van gemeente Rotterdam via CitLab010, en in april 2021 openden we een pop-up winkel in de Van Oldenbarneveltstraat. Daar konden we ons idee fysiek testen en onze eerste werknemer aannemen. De combinatie van sneaker cleaning service en de verkoop van ‘pre-loved’ sneakers waar een nieuw zooltje inzit, bleek uniek en succesvol. Eind 2021 kregen we een startsubsidie en konden we de stappen zetten die we voor ogen hadden. Dankzij een mooi partnership met CBRE, verhuur commercieel vastgoed, die achter onze visie en missie staat, zit de WEAR Store sinds de zomer van 2021 in de Koopgoot.” Waar komen de schoenen vandaan? We hebben een partnership met een aantal grote kledinginzamelaars, zoals Reshare, Sympany en de Boer Group. Daar kopen wij de afgedankte schoenen in, sorteren ze en daarna begint het schoonmaakproces. Dat gebeurt in onze loods in Rotterdam-Zuid, waar we duizenden kilo’s schoenen per jaar verwerken. Hier slaan we de sneakers ook op en doen we de fotografie en e-commerce. Er staan nu zo’n 1.000 paar sneakers online en daar komt elke week een verse voorraad bij.

Allemaal klaar voor hun tweede leven. De resultaten tot nu toe Die zijn goed. We draaien boven verwachting en qua omzet is het nu 50/50; de helft verkoop en de helft

sneaker cleaning service. Steeds meer mensen zien onze toegevoegde waarde. Want door schoenen een tweede leven te geven, pakken we een stukje overconsumptie aan. Daarnaast creëren we via het WerkgeversServicepunt Rijnmond ook werk voor kwetsbare doelgroepen. In totaal zijn we nu met twaalf, waaronder drie garantiebanen en we zijn aan het kijken hoe we in Rotterdam-Zuid meer doelgroepen kunnen faciliteren. Toekomstplannen Er liggen best veel kansen en we hebben grote ambities. Bijvoorbeeld ons concept uitrollen in andere Europese landen en samenwerken met grote sneakermerken. Die zijn straks verplicht oplossingen te zoeken voor hun overproductie en schoenen die niet worden gedragen. Daar ligt voor ons ook een kans. Tweede leven Alleen al in Nederland zamelen we jaarlijks 120 miljoen kilo textiel in en geschat wordt dat zo’n zelfde hoeveelheid tussen het normale afval verdwijnt. Mijn boodschap is dus vooral: kijk eerst wat je hebt, voordat je iets nieuws koopt. Vaak wordt iets weggegooid of vervangen, terwijl het nog goed is. En als je het dan toch weg wilt gooien, zorg dan dat het in de juiste bak terechtkomt. Want dan krijgen jouw schoenen en kleding tenminste nog een tweede leven.

Meer weten over WEAR? Of wil je een paar te gekke ‘pre-loved’ sneakers aanschaffen? Ga naar de webshop via www.wear-store.nl

13

Klimaat­ actie

Rotterdamse situatie Klimaatverandering heeft vier grote klimaattrends tot gevolg die ook in Rotterdam merkbaar zijn: we krijgen steeds meer te maken met extreme regen, droogte en warmte én de zeespiegel stijgt. Voor Rotterdam is het essentieel om ook de thema’s grondwater en bodemdaling toe te voegen. De gevolgen van al deze thema’s zijn met elkaar verbonden en versterken elkaar. Deze effecten en de stijgende zeespiegel zorgen ervoor dat het woon- en vestigingsklimaat van Rotterdam onder druk komt te staan. Vast staat dat Rotterdammers in actie moeten komen om de klimaatcrisis te bestrijden. Bewoners, ondernemers en organisaties moeten de handen ineenslaan om Rotterdam op een goede manier door te kunnen geven aan toekomstige generaties Rotterdammers.

Hittestress, Binnenhavenbrug wordt gekoeld. Figuur 13.1: Hittekaart gevoelstemperatuur

Ambitie Het Rotterdams Weerwoord heeft de ‘Klimaatopgave in kaart’. Hierin worden keuzes gemaakt en doelen voor 2030 gesteld. Een belangrijk doel van Rotterdam is om de aangescherpte landelijke norm van 55% CO2-reductie in 2030 te halen. In 2050 moet de stad klimaatneutraal en 100% klimaatadaptief zijn, dus bestand tegen weersextremen. Verder streeft Rotterdam naar een doorgaande verbetering van de luchtkwaliteit, oftewel het verminderen van de uitstoot van de luchtverontreinigende stoffen (fijnstof, NOx) in de woonomgeving en het havengebied. Tenslotte zien we een economische hefboom voor ons: effect op groene werkgelegenheid, groene investeringen en versterking van het vestigingsklimaat in de nieuwe economie. Dit laat zien hoe inzet op klimaatactie ook voordelen voor de stad met zich mee kan brengen. Rotterdam wil weerbaar en veerkrachtig zijn en hecht waarde aan leervermogen en veranderkracht. Zo kan de stad crises, problemen en risico’s aanpakken die zijn verbonden aan klimaatverandering en maken we de mensen, de stad en de stedelijke systemen veerkrachtiger.

Aanpak Belangrijk in de Rotterdamse klimaataanpak is het principe ‘van voor de stad, naar door de stad’. De sleutel tot een succesvolle klimaatadaptatiestrategie ligt niet alleen bij de gemeente die maatregelen neemt in de openbare ruimte, maar ook bij bedrijven, instellingen en de Rotterdammer in zijn of haar eigen werk- en leefomgeving.

54

Om hitte(stress) tegen te gaan is nodig de stad groener te maken. Om de opnamecapaciteit te vergroten en het grondwater aan te vullen vervangen we tegels en asfalt door groen of waterdoorlatende verharding. Een win-win situatie is het plaatsen van waterbergende voorzieningen op gebouwen; dit vermindert wateroverlast en reduceert hitte. Door vitale voorzieningen zoals nutsvoorzieningen en communicatiesystemen hoger aan te leggen, verminderen we zowel de risico’s van overstroming vanuit de rivier als door extreme neerslag. De komende jaren moeten de zeven groene stadsprojecten een bijdrage leveren aan het verlagen van hittestress, het hitte-eilandeffect en het verkleinen van de afstand van de Rotterdammers tot koelte.

Hittestress en stedelijk hitte-eilandeffect Van de grote steden in Nederland heeft Rotterdam de op een na hoogste score op hittestress; de stress die mens en dier ervaren bij een hoge gevoelstem­ peratuur. Deze hittestress kan leiden tot slaapver­ storing, gedragsverandering en verminderde arbeids­ productiviteit. Hittestress wordt in Rotterdam verergerd door het hitte-eilandeffect: in de stad is ’s nachts de luchttemperatuur extra hoog, onder andere door veel steen en asfalt in de woonomgeving. Dit heeft onder andere slaap- en concentratieproblemen tot gevolg. In een aantal Rotterdamse wijken vinden mensen boven­ dien onvoldoende verkoeling in hun huis en directe omgeving. Vooral ouderen zijn hierdoor extra kwetsbaar.

Verder willen we als stad ook groeien en dat willen we op een goede, duurzame manier doen. Om een plek te bieden aan meer bedrijvigheid, inwoners en mobiliteit moeten we fors investeren in het totale energiesysteem: het opwekken, transporteren en opslaan van warmte en elektriciteit. Om de stad draaiende te houden én om de landelijke klimaat­ doelen te halen, moeten we de verandering van het energiesysteem in goede banen leiden. Daarbij moeten we blijvend inzetten om zoveel mogelijk energie te besparen en duurzame banen te creëren.

Figuur 13.2: CO2-uitstoot hoofdsectoren in gemeente Rotterdam (kton) Bron: Klimaateffectatlas 13.2.1 CO2-uitstoot hoofdsectoren in gemeente Rotterdam (kton) Bron: DCMR Milieudienst Rijnmond 9.000 8.000 7.000 6.000 5.000 4.000 3.000 2.000

CO2-uitstoot Rotterdam spant zich met de energietransitie in om de klimaatverandering te temperen, onder meer door de uitstoot van CO2 terug te dringen. Bovendien is er veel winst te behalen in het terugdringen van CO2-uitstoot in de materialenketen, bijvoorbeeld in de bouwsector en bij productieprocessen. Het grootste deel van de uitstoot komt voor rekening van de industrie en de energiesector.

1.000 0 2015

2016

2017

2018

2019

Gebouwde omgeving

Verkeer en vervoer

Industrie, Energie, Afval 52 en Water

Landbouw, bosbouw en visserij

2.158

2020

2021

929

Industrie Energiesector

Sinds 2016 neemt de totale uitstoot duidelijk af, dat komt vooral door een sterke daling bij de energiesector. Ook de maatregelen van de klimaataanpak spelen een rol in de afname.

9.842

14.272

Gebouwde omgeving Mobiliteit Landbouw

13.2.2 De CO2-uitstoot van de verschillende sectoren in Rotterdam Bron: DCMR Milieudienst Rijnmond

55

Milieuproblemen Een goed milieu draagt bij aan een fijne leefomgeving. Wanneer we Rotterdammers vragen hoe zij het milieu beleven, kijken we in welke mate bewoners te maken hebben met stankoverlast, geluidsoverlast en water­ overlast. 13.3 Percentage bewoners dat stank-, water- of geluidsoverlast ervaart

In Rotterdam is stankoverlast door het verkeer de grootste boosdoener wat de subjectieve ervaring van het milieu betreft, gevolgd door wateroverlast. Figuur 13.3: Percentage bewoners dat stank-, water- of geluidsoverlast ervaart Bron: wijkprofiel 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% 2016 Stankoverlast

2018 Wateroverlast

2020

2022

Geluidsoverlast

Bron: Wijkprofiel

56

De Maas, wateroverlast

57

14

Leven in het water

Rotterdamse situatie De toenemende negatieve effecten van klimaatveran­ dering, overbevissing en vervuiling vormen een bedrei­ ging voor de intrinsieke waarde van het zee-ecosysteem en voor het gebruik dat ervan gemaakt wordt. De uit­stoot van landbouw en industrie belandt net als zwerf­vuil in het binnenland en via de rivieren ook in de zee. Ongeveer een derde van de CO2 die we uitstoten wordt door de oceanen opgenomen. Daardoor worden de oceanen zuurder. De grote rivieren voeren water af dat via de Nieuwe Waterweg bij Hoek van Holland in zee terechtkomt. Met de afvoer van water komen afvalstoffen en zwerf­ afval mee. De stad Rotterdam draagt eveneens bij aan de vervuiling van de rivieren. Via het land en de oevers voeren wind en regen zwerfafval uit de Rotterdamse gebieden aan. Met rivierwater uit de Maas wordt drink­water gemaakt. De Rotterdammer recreëert veel en graag langs en op de rivier. Schone rivieren zijn van levensbelang voor Nederland en de natuur. De primaire verantwoordelijkheid voor opgaven op dit gebied ligt bij de provincie en het rijk, aangevuld door de waterschappen. Toch pakt de gemeente Rotterdam ook zijn verantwoordelijkheid. Dit omdat Rotterdam als stad aan Maas bijdraagt aan het probleem én de Rotterdammer hier last van ervaart.

Ambitie Onze ambitie is dat Rotterdamse wateren in 2050 afval­vrij zijn. Dat is goed voor dier, mens en milieu. Zo behouden én vergroten we de biodiversiteit in de stad. Concreet betekent dat 90% minder rivierafval in 2030 en in 2050 afvalvrije wateren in en rondom Rotterdam.

Recreatiegebied Kralingse Plas

58

Aanpak De gemeente en vele vrijwilligers dragen bij aan het opruimen en schoonmaken van water en oevers. Rivierafval wordt steeds beter geregistreerd en gemonitord, nieuwe opruimtechnieken worden ontwikkeld en we maken nieuwe beheerafspraken. Het rivierafval wordt op een circulaire manier verwerkt door initiatieven voor recycling te stimuleren. Zo is in 2020 de gemeente Rotterdam aan­gesloten als partner in de Marine Litter Taskforce. Het doel van deze internationale taskforce is om te onderzoeken en vast te stellen welk verband er is tussen goed afval­manage­ ment en de preventie van plasticafval dat naar onze oceanen stroomt.

In het voor- en najaar doen vrijwilligers onderzoek naar afval langs het water. Zij registreren welk soort afval zij vinden en hoe groot dit is. Dit gebeurt steeds op een vastgesteld stuk oever van 100 meter. Zo zien we of de maatregelen die we in Rotterdam nemen het goede effect hebben.

59

15

Leven op het land

Op het gebied van biodiversiteit ligt er een grote uitdaging voor Nederland. Met de scores voor de kwantiteit en kwaliteit van natuur behoort Nederland tot de Europese achterhoede; de trend is overwegend achteruitgang of stilstand. Slechts 12% van de beschermde ecosystemen en een kwart van de beschermde soorten is goed behouden gebleven. De Nationale Monitor Duurzame Gemeenten geeft aan dat er ook in Rotterdam druk ligt op het “ecologisch kapitaal”. 15.1 Ecologisch kapitaal score

Figuur 15.1: Ecologisch kapitaal score

Bron: De Nationale Monitor Duurzame Gemeenten, het PON & Telos

50 15.1 Ecologisch kapitaal score

40

Getijdenpark Eiland van Brienenoord

50

Rotterdamse situatie

30 40

Rotterdam kampt met een teruggang in de biodiversi­teit. Er verblijven steeds meer mensen per vierkante meter in de stad. Toenemende bebouwing en verstening is een van de belangrijkste oorzaken van de vermindering van de biodiversiteit. Tegelijkertijd staat Rotterdam voor een grote bouwopgave. Dit is ook een kans om biodiversiteit volwaardig mee te nemen in deze ontwikkeling.

30

20 20

10 10

0 0

2016

2016

Rotterdam

Rotterdam

2018

2018

Amsterdam

2020

Utrecht

Amsterdam

2022

2020

2022

Den Haag

Utrecht

Bron: De Nationale Monitor Duurzame Gemeenten, het PON & Telos

Den Haag

Rotterdam ligt in de delta van Nederland; dicht bij de zee, met een grote rivier midden door de stad en veel water aan de randen er omheen. Zeewater dringt door

Bron: De Nationale Monitor Duurzame Gemeenten, het PON & Telos

60

de stijging van de zeespiegel verder de rivierbedding vangen fijnstof af en slaan CO2 op. Daarnaast geven in. Rivierwater wordt in periodes van droogte door bomen sfeer en dragen ze bij aan de biodiversiteit. verdamping steeds zouter. Zouter rivierwater heeft een Hiervoor hebben bomen water nodig. Wanneer bomen effect op het aantal soorten waterplanten en -dieren. voldoende water tot hun beschikking hebben, dragen Op plekken waar zeewater de bodem kan indringen, ze maximaal bij aan een leefbaar klimaat in de stad. verzilt deze. Dat kan invloed hebben op ons voedsel. Ook levert de lage grondwaterstand minder tegendruk Figuur 15.2: Oppervlakte van bomen in m² per inwoner (2021)5 15.2 Het oppervlakte voor zeewater, waardoor zeewater verder het land in Bron: Cobra Groeninzichtboom, uitgedrukt in een % van de totale oppervlakte (2 kan dringen. 25%

In Rotterdam komen nog te veel van dezelfde soorten planten voor. Hoewel er de laatste jaren meer soorten bomen worden aangeplant, bestaat nog steeds een groot deel van de stadsbomen uit één soort, de plataan. Dit maakt de bomen kwetsbaar voor ziekten en zorgt voor weinig biodiversiteit. Maar ook luchtvervuiling en geluidsoverlast beïnvloeden de biodiversiteit. Meer diversiteit in de aanplant is dan ook noodzakelijk. Om de stad leefbaar te houden hebben we veel en verschillende soorten grote bomen nodig. Ze produceren zuurstof, verkoelen de omgeving,

5

20% 15% 10% 5% 16,4%

13,7%

17,0%

20,1%

16,2%

0% Rotterdam

Amsterdam

Utrecht

G4

Den Haag

2021 is voorlopig.

Bron: Cobra Groeninzicht

61

Ambitie Rotterdam herstelt, behoudt en versterkt de biodiversi­ teit in alle Rotterdamse biotopen en de relatie met de duinen, de delta en de omliggende poldergebieden. Planten en dieren vormen samen met de omgeving een ecosysteem. Een groene aantrekkelijke leefomgeving draagt bij aan een goed vestigingsklimaat en de gezondheid van mensen. Daarbij draagt meer groen ook bij aan de verbetering van het klimaat en de biodiversiteit. Zeker in relatie tot de ambities voor woningbouw is het toevoegen van groene ruimte noodzakelijk.

Aanpak De biodiversiteit herstellen en behouden en inzetten als natuurlijk kapitaal vraagt om een andere verhouding tussen mens en natuur. Met deze andere verhouding moeten we rekening houden bij het inrichten, ontwikkelen en beheren van de stad en het ommeland. We zetten in op het behouden van de groene en blauwe structuren waar het redelijk tot goed gaat en op het verbeteren van de structuren waar het niet goed gaat. Om in Rotterdam een fijne, aantrekkelijke, groene en veilige buitenruimte te behouden en versterken is het collegetarget meer groen vastgesteld op 20 hectare meer groen in 2026. Een andere ambitie is om de komende jaren 40 hectare bijenlandschap te realiseren. Met zeven groene stadsprojecten wordt de openbare ruimte aantrekkelijker voor flora, fauna en bewoners. Bij de aanbesteding van nieuwe pro­jecten is er in het ontwerp aandacht voor bijvoor­beeld het vasthouden van regenwater of laten schuilen van vleermuizen. Zo trekt Rotterdam niet alleen meer mensen maar ook natuur aan.