[23bb006223] Bijlage behorende bij 23bb006221 over Doelen voor Rotterdamse doeners Voluntary Local Review

62

Schotse Hooglanders op Landtong Rozenburg

63

In de stad

Marco Pastors, directeur NPRZ

Het NPRZ wil niemand achterlaten in Rotterdam Zuid Het Nationaal Programma Rotterdam Zuid (NPRZ) is een uniek 20-jarig partnerprogramma dat zich sinds 2011 inzet om de kansen van de bewoners van Rotterdam Zuid te vergroten en ze een betere toekomst te geven. Het programma waarin Rijk, gemeente, corporaties, schoolbesturen, werkgevers, politie en Openbaar Ministerie als gelijkwaardige partners optrekken en samenwerken richt zich op de pijlers: Thuisbasis op orde, School, Werk, Wonen en Veilig.

NPRZ vergroot kansen Marco Pastors, directeur NPRZ: “Kansen helpen vergroten begint al op school. Scholen op Zuid bieden kinderen 10 uur per week extra les aan, buiten de reguliere 26 uur. Zo zorgen we voor een rijke invulling van hun tijd. Want in armere wijken zijn zaken als sport, cultuur of extra huiswerkbegeleiding voor de jeugd niet vanzelfsprekend. Verder zorgen we dat onze kinderen al vanaf hun 10e jaar goed nadenken over wat ze willen worden later, waar ze goed in zijn, en wat kansrijke beroepen zijn. Daarbij stimuleren wij ze richting zorg en techniek, vanwege salarissen, de werkgevers en de ondernemerskansen.” Programma voor werkzoekenden Voor mensen met een uitkering hebben we extra hulp beschikbaar. Daardoor kunnen we mensen sneller en vaker spreken en ze doelgericht verder helpen. Niet alleen richting de arbeidsmarkt, maar bijvoorbeeld ook als de afhankelijkheid van toeslagen het vinden van werk gaan verhinderen. Per werkzoekende en per thuissituatie of huishouden kijken we naar de beste oplossing. Door de breedte van ons partnerschap hebben we alle oplossingen onder handbereid. Een ander succesvolle activiteit is dat werkgevers tegen leerlingen zeggen: ‘Als jij deze opleiding kiest en je rondt hem af, dan heb je gegarandeerd werk bij ons’. Inmiddels bieden we elk jaar zo’n 800 van deze zogenoemde ‘AanDeBak-garanties’ aan.

Het werkt zeer motiverend en bestrijdt bovendien arbeidsdiscriminatie. Wat onderneemt het NPRZ op woongebied? Veel woningen op Zuid zijn oud, klein, gehorig en slecht geïsoleerd. Renovatie, samenvoegen of sloop-nieuwbouw

zijn dan vaak de beste oplossingen. Om ervoor te zorgen dat mensen die maatschappelijk klimmen en het beter krijgen niet meteen wegverhuizen van Zuid, transformeren we waar mogelijk de woningvoorraad. Daardoor wordt de sociale cohesie in de wijk sterker. De rol van politie en Openbaar Ministerie In armere wijken liggen criminelen op de loer om mensen geld te laten verdienen in het criminele circuit. Die slechte weg willen we afsluiten. Daarom is er op Zuid en in de regio extra inzet op het gebied van opsporing en handhaving en hebben we wijkrechtspraak in het Huis van de Wijk, dat uniek is in Nederland. Daarbij kan de rechter niet alleen een passende straf opleggen aan de dader, maar ook meteen passende hulpverlening afspreken. Zo wordt er op maat gezorgd voor een verbinding naar de goede weg. De kracht van het programma Wat sterk is, is dat alle partijen destijds ‘JA’ hebben gezegd tegen dit 20-jarige programma en dat iedereen nog steeds zuinig is op die afspraak. We hebben nu al een aantal doelen bereikt. Iedereen is het erover eens dat deze samenwerking dé manier is om de tweedeling te bestrijden en niemand achter te laten. Met duidelijke doelen, interventies dicht bij mensen, alle partners binnenboord en een gezamenlijk programmabureau. Niet voor niets wordt deze aanpak nu door het Ministerie van Binnenlandse Zaken ook in 19 andere gebieden in Nederland aanbevolen.

Meer weten? Ga naar www.nprz.nl

16

Vrede, justitie en sterke publieke diensten

Rotterdamse situatie Vrede, rechtvaardigheid en veiligheid worden onder andere bevorderd door sterke, betrouwbare, transparante en toegankelijke publieke diensten. Het wijkprofiel laat zien dat Rotterdam in de afgelopen jaren steeds veiliger is geworden en dat bewoners dat ook merken. Klassieke vormen van criminaliteit zoals diefstal, geweld en inbraak zijn gedaald. Tegelijkertijd laat het wijkprofiel zien dat in de kwetsbare wijken het veiligheidsniveau laag is en de veiligheidsbeleving achterblijft. In die wijken ervaren inwoners minder gevoel van ‘samen’, en beoordelen zij de kwaliteit van de openbare ruimte slechter. Een uitdaging voor de stad is de impact van de haven op de veiligheid in Rotterdam. De haven brengt naast banen ook drugs de stad in, en daarmee criminaliteit en ondermijning. Rotterdam vormt als grootste haven van Europa met een Gerechtsgebouw aan de Noordsingel hoogstaande infrastructuur, een belangrijk internationaal knooppunt en één van de belangrijkste toegangspoorten van goederen naar Europa. De keerzijde is dat de haven Figuur 16.1: Drugsdelicten (vervaardiging, handel en bezit) per 10.000 hiermee ook een aantrekkingskracht heeft voor allerlei inwoners vormen van criminaliteit.

De Rotterdamse haven vormt 16.1 Drugsdelicten Bron: Dataportaal van de politie (vervaardiging, handel en bezit) per 1000 inwoners één van de belangrijkste logistieke knooppunten voor de invoer en doorvoer van cocaïne. Criminelen zetten 15 medewerkers in de haven onder druk om mee te werken 12 aan de drugssmokkel. 9 6 3 12,6%

12,3%

14,4%

12,6%

13,7%

12,4%

12,3%

9,8%

12%

9,5%

0 2017

2018

Rotterdam

G4

2019

2020

2021

Bron: Dataportaal van de politie

66

De excessen van de drugscriminaliteit zijn op straat te zien in de vorm van ripdeals, liquidaties en schietpartijen. Het aantal drugsdelicten is in Rotterdam dan ook hoger dan in andere grote Nederlandse steden. Deze georganiseerde criminaliteit kent geen landsgrenzen. De aanpak van criminaliteit vraagt dan ook een brede samenwerking, ook met andere havens in Europa, om wereldwijd de verhandeling van drugs te bestrijden en vraagt een lange adem.

Ambitie Voor Rotterdam is het belangrijk dat bewoners, onder­ nemers en bezoekers zich thuis, veilig en wel­kom voelen. Want veiligheid is verbonden aan het individuele leven en welzijn van Rotterdammers, de straat, stad en wereld waarin zij wonen. Hier werken we hard aan: samen met de politie, justitie, handhavers, woningcorporaties, onderwijsinstellingen, werkgevers, jongerenwerkers, bewoners en stadsmariniers. De stadsmariniers werken onder andere aan het verbeteren van de veiligheid in een bepaald gebied dat extra aandacht nodig heeft. Hierin staan centraal: bouwen aan veilige wijken, voorkomen van jeugdcriminaliteit, bestrijden van ondermijnende criminaliteit, omgaan met polarisatie en tegengaan van extremisme, bestrijden van cybercriminaliteit en criminaliteit met grote impact.

Vrede en rechtvaardigheid bevorderen we ook door sterke publieke diensten, die aansluiten bij de behoefte van de stad. We zetten in op het meer structureel en vroegtijdig betrekken van de Rotterdammer en de Rotterdamse ondernemers bij beleid en uitvoering; van consultatie en inspraak naar meer coproductie en cocreatie. Als Rotterdammers meer participeren kunnen we beter inspelen op wat nodig is in de wijk. Daarom is als collegetarget voor de huidige collegeperiode 20222026 bepaald dat 75% van de acties uit de wijkplannen, opgesteld door gemeente en wijkraden, naar het oordeel van de wijkraden moet zijn uitgevoerd. Een ander vastgesteld collegetarget is om het aantal Rotterdammers dat ontevreden is over de dienstverlening van de gemeente sterk te verminderen. We vinden het ook belangrijk dat Rotterdammers de gemeente zien en ervaren als betrouwbaar en toegankelijk in het bieden van dienstverlening en ondersteuning. We communiceren Rotterdammer-gericht, inclusief en in begrijpelijk Nederlands. Ook zetten we in op betrouwbare, veilige en toegankelijke verkiezingen. Als organisatie streven we ernaar om zoveel mogelijk een afspiegeling te zijn van de bevolking zodat herken­ baarheid groter wordt. We voeren een inclusief HR-beleid en verzorgen trainingen Inclusiviteit voor ambtenaren.

Kinderraad in de de Raadzaal

67

De Aanpak In een aantal kwetsbare wijken zijn stadsmariniers aangesteld om de veiligheid te verbeteren, bijvoorbeeld met een pleinenaanpak, de inzet van stewards, community-events en het organiseren van bijeenkomsten met bewoners en ondernemers. Met straataanpakken werken we aan het achterhalen van misstanden achter de voordeur, het aanpakken van uitbuiting en fraude en krijgen we meer grip op goede en slechte verhuurders. We zetten handhavers in voor een groter veiligheidsgevoel, minder overlast op straat, het tegengaan van seksuele straatintimidatie op hotspots en een veiliger openbaar vervoer. We zetten in op het bestrijden van ondermijnende criminaliteit. Misdaad mag niet lonen en bewoners, bedrijven en het openbaar bestuur moeten weer­baar zijn. Deze aanpak zet in op individuele en collectieve weerbaarheid vanuit een gedeelde verantwoordelijkheid. Met de gezamenlijke inzet van bewoners en bedrijven, gemeentelijke diensten, de Veiligheidsregio RotterdamRijnmond (VRR), politie, DCMR Milieudienst Rijnmond, Havenbedrijf en maatschappelijke organisaties worden de negatieve effecten op stad en inwoners zo klein mogelijk gehouden. Zo staan we ‘samen sterk’ als het gaat om risicobeheersing, incidentbestrijding en crisisbeheersing. Werken aan veiligheid en met elkaar het juiste doen, betekent dat we intensief samenwerken met anderen.

Dit doen we in afstemming met veiligheidspartners en andere steden (G4) in Nederland. En met het Nationaal Programma Rotterdam Zuid (NPRZ). We werken samen met steden in Europa en de rest van de wereld om lessen en inzichten te delen, bijvoorbeeld met het European Forum for Urban Security, het Strong Cities Network, het Radicalisation Awareness Network en Eurocities. We bevorderen de toegankelijkheid van onze dienst­ verlening door de kwaliteit ervan te verbeteren door middel van servicenormen, directere communicatie­ middelen en door Rotterdammergericht te werken. Voor dat laatste zetten we ervaringsdeskundigen en sleutel­figuren in en participeren we in het programma ‘Menselijke Maat’. Daarnaast staan we open voor feedback. Die krijgen we onder meer via klanttevredenheidsonderzoeken, via bezwaarprocedures en via onze sociaaljuridische dienstverlening. We realiseren wijkhubs voor een betere participatie en toegankelijkheid in de wijk. Bewoners kunnen er terecht met vragen of problemen; de gemeente en andere organisaties uit de wijk kunnen er samenwerken en ontmoeten. De 39 wijkraden vormen een belangrijke spil in deze samenwerking met en in de wijk. De wijk­ raad verbindt, onderhoudt en activeert het netwerk in de wijk en vertegenwoordigt dit netwerk richting de gemeenteraad en het college.

Tot slot hebben bewoners een stem in welke initiatieven uit de wijk geld krijgen via het participatieplatform Mijn Rotterdam.

68

69

17

Partnerschap om de doelen te bereiken

Rotterdamse situatie Rotterdam is geen eiland, maar een stad met een functie in de regio en in verbinding met andere steden en de wijde wereld voorbij de Nederlandse grens. Samenwerking is dan ook noodzakelijk om de beleidsdoelstellingen en doorbraken te kunnen realiseren. Dit gebeurt al sinds vele tientallen jaren in diverse nationale en internationale samenwerkingsverbanden op bijna elk beleidsterrein. Deze vormen van samenwerking vinden plaats tussen verschillende typen partners en op verschillende schaal­ niveaus. Daarvoor is het bestaande beleid gezamenlijk of in samenspraak met allerlei bedrijven, organisaties, zorgverleners, het onderwijsveld, Havenbedrijf Rotterdam, het Rijk en andere overheden geformuleerd en wordt vaak ook gezamenlijk uitgevoerd. Een mooi voorbeeld daarvan is het Nationaal Programma Rotterdam Zuid. Hierin zetten we met diverse partijen in op verdere verbetering van het onderwijs, het ondersteunen van werkzoekenden en het verminderen van het aantal mensen in de bijstand, voor meer cultuuraanbod en het verbeteren van de woning­ voorraad, zodat sociale stijgers ook op Zuid blijven wonen. Lokaal werken we samen met Rotterdammers en Rotterdamse bedrijven aan het bouwen van de stad. Met maatschappelijke instellingen werken we aan het aanpakken van bijvoorbeeld armoede en eenzaamheid.

Op regionaal niveau wordt onder andere samengewerkt op milieugebied (DCMR), werkgelegenheid (de Arbeidsmarktregio), Veiligheid (VRR, veiligheids­huis), openbaar vervoer en economisch vestigingsklimaat (Metropoolregio Rotterdam Den Haag), groene ruimte (recreatiegebieden), jeugd (jeugdhulp Rotterdam Rijnmond) en gezondheid (GGD Rotterdam Rijnmond). Op hoger nationaal schaalniveau vindt de samen­ werking plaats onder andere in G4-verband en als lid van de VNG, de Vereniging Sport en Gemeenten en de Vereniging Zuid-Hollandse gemeenten.

Dijkwerkers Maashaven

Internationale samenwerking zit in de genen van onze havenstad. Rotterdam heeft al jaren een actief inter­nationaal programma, onderhoudt wereldwijd contacten en relaties en behartigt daarbij de Rotterdamse belangen. Onder andere bij de Europese Unie. Rotterdam volgt de beleidsontwikkelingen over de rol en het belang van de SDG’s voor het Europees beleid op. Verder werken we samen met zuster- en partnersteden, in netwerken als Eurocities dat is ontstaan in 1986 in Rotterdam, Polis, het Comité van de Regio’s, ICLEI, Resilient Cities Network, C40, U20, EFUS gericht op veiligheid, WUOC met betrekking tot sport en de Transport Decarbonisation Alliance. Naast bestuurlijke inzet is Rotterdam ook op ambtelijk niveau (internationaal) actief en wordt Rotterdam als koploper gezien en gewaardeerd op tal van terreinen, zoals mobiliteit en klimaatadaptatie.

70

Samenwerking met kennispartners is een vorm van samenwerking die essentieel is voor de uitdagingen van vandaag. Zo bevorderen we maatschappelijke innovatie. De coronacrisis maakt zichtbaar dat in grote complexe maatschappelijke uitdagingen veel aspecten met elkaar samenhangen. Maatschappelijke problemen zijn nooit in monodisciplines - vanuit een enkel deskundigheidsgebied - te vangen, zijn nooit

óf technologisch óf sociaal van aard. Ze zijn altijd beiden en vragen om een integrale aanpak. Ze vragen om nieuwe vormen van kennis en kennisontwikkeling die volgens de Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR) alleen mogelijk is als wetenschapsgebieden naar elkaar toegroeien, convergeren. Binnen de convergentieagenda werken de TU Delft, Erasmus MC en Erasmus Universiteit Rotterdam samen.

71

Nawoord Met deze vrijwillige zelfevaluatie zet de gemeente Rotterdam een belangrijke stap in het toepassen van de Sustainable Development Goals. De lezer krijgt een beeld waar de stad staat en hoe het handelen van de gemeente bijdraagt aan de verschillende SDG’s. De toon is op z’n Rotterdams: er wordt hard gewerkt, er wordt veel bereikt. En ja, er is ook nog wel werk aan de winkel. Wat de VLR mooi laat zien is dat Rotterdam probeert de SDG’s te verbinden aan haar eigen opgaven. Daarmee voorkomt ze dat doelen op elkaar gestapeld worden of agenda’s elkaar gaan beconcurreren. Ze voorkomt ook dat de SDG’s een eigen, parallelle beleidswerkelijkheid vormen. Tegelijk gaat de VLR nog niet in op mogelijke trade-offs tussen de verschillende SDG’s. Of juist de synergie die er mogelijk is. In de toekomst kan het interessant zijn om meer te redeneren vanuit een aantal overkoepelende transformaties, waarmee in samenhang aan de verschillende SDG’s kan worden gewerkt.

is deze VLR in dit stadium – begrijpelijkerwijs – wel wat overheidscentrisch. Het is een spannende, maar waardevolle exercitie om nu te gaan verkennen hoe deze VLR veel meer het product kan worden van een lerend netwerk waarin ook de partners van de stad deelnemen. Ik rond af. De stad mag trots zijn op deze mooie, eerste stap. In een eerder advies aan de gemeente spraken wij over de SDG’s als doelen voor doeners. En dat zijn ze, zeker in Rotterdam. Er wordt hard gewerkt. En tegelijk nodigt deze review ook uit om scherp te blijven hoe al dat werk het meest impactvol kan gebeuren. Arwin van Buuren, Hoogleraar Bestuurskunde Erasmus Universiteit Rotterdam en Academic Director GovLab010

Deze VLR is een eerste poging. Een zeer waardevolle poging. Tegelijk is het goed om na te denken hoe dit instrument verfijnd kan worden. Er is gebruikgemaakt van bestaande indicatoren. Dat brengt vanzelfsprekend beperkingen met zich mee en het verdient aanbeveling om te kijken welke nieuwe indicatoren aanvullend relevant zijn. Soms is de keuze voor interpretatie en afbakening van een SDG, ook vanwege de indicatoren die beschikbaar zijn, wat willekeurig en smal. Om maar iets te noemen: als wetenschapper valt het mij natuurlijk direct op dat bij onderwijs er (nog) geen aandacht is voor de rol van het wetenschappelijk onderwijs. Voor de toekomst is het dus goed om de SDG’s grondiger te operationaliseren: wat verstaan we eronder en wat hoort er dus allemaal bij? Dan wordt het ook makkelijker om de vraag te beantwoorden waar er mogelijk activiteiten ontbreken, die wel cruciaal zijn. Dit vraagt om een robuuste theory of change waarmee je kunt beredeneren op welke wijze jouw activiteiten en inzet en de outputs die daarmee gerealiseerd worden, leiden tot de noodzakelijke outcomes die op hun beurt aan de beoogde impact bijdragen. Tot slot. De SDG’s raken de hele stad. En alle acties in de stad hebben invloed op deze SDG’s. Wat dat betreft

72

Conclusie In Rotterdam werken we aan de Sustainable Development Goals om de brede welvaart in de stad te versterken. De zeventien SDG-doelen vormen hiervoor een kompas. Met deze Voluntary Local Review laten we niet alleen zien dat Rotterdam de SDG’s omarmt, maar ook hoe we dat doen. We geven een beeld van de SDG’s in Rotterdam en laten -globaal- zien hoe we aan de SDG’s werken. Per SDG geven we een beeld van onze ambitie is, de huidige situatie, de aanpak en welke indicatoren wij exemplarisch vinden voor het monitoren van de voortgang op deze SDG’s. Op sommige doelen zetten we goede stappen, zoals klimaatadaptatie: een belangrijk thema waar Rotterdam koploper is. Op andere doelen zoals het bestrijden van de groeiende armoede is er meer werk te verzetten. Het eindjaar van de SDG’s, 2030, komt heel snel dichterbij. De grote en urgente opgaves die er zijn moeten voortvarend worden aangepakt. Voor alle doelen geldt het Rotterdamse adagium ‘geen woorden maar daden’. Vandaar ook de titel van deze Voluntary Local Review: Doelen voor Rotterdamse Doeners. De Voluntary Local Review is een eerste stap. Volgende stappen zouden kunnen zijn het in meer detail uitwerken van de SDG’s in de Rotterdamse context en kijken naar waar de SDG’s elkaar positief of juist negatief beïnvloeden. Maar we zien deze VLR met name als uitnodiging om samenwerking te zoeken.

het gesprek aan te gaan en concrete stappen te zetten die bijdragen aan het behalen van de SDG’s in Rotterdam. SDG 17 ‘Samenwerking om de doelen te bereiken’, is daarom voor ons van groot belang. Die samenwerking blijven we zoeken en bestendigen op alle niveaus: in de organisatie, in de stad, in de Metropoolregio Rotterdam Den Haag, in Nederland, in Europa en mondiaal. Aan de slag dus, waar mogelijk in samenwerking, want alléén samen kunnen we de doelen realiseren.

73

Referentielijst A Actieprogramma Integratie & Samenleven 2019 – 2022; Relax. Dit is Rotterdam(2019), Gemeente Rotterdam. URL: https://rotterdam.raadsinformatie.nl/document/7235898/1/18bb10996 Afvalvrije Wateren, Gemeente Rotterdam; Rotterdam Circulair. URL: https://www.rotterdam.nl/wonen-leven/afvalvrije-wateren/

C Circulair Rotterdam; Kansen voor nieuwe banen in een afvalvrije economie (2018), Metabolic, Circle Economy, Blue City & Spring Associates in opdracht van de Gemeente Rotterdam. URL: https://rotterdamcirculair.nl/wp-content/uploads/2018/07/circulair_rotterdam-20180805-def.pdf Coalitieakkoord 2022-2026; Eén Stad (2022), Rotterdam. URL: https://gemeenteraad.rotterdam.nl/Reports/Document/c370eb5c-1cf3-4430-bf3bb433a1030664?documentId=87498dd4-2379-4962-9bdc-41353c1eae22 Convenant Zero Emissie Stadslogistiek Rotterdam; Samen op weg naar nul (2020), Gemeente Rotterdam. URL: https://rotterdam.raadsinformatie.nl/document/9494579/1#search=%22ZES%20%22

E Economische verkenning Rotterdam 2022; De economie van Rotterdam tijdens en na corona (2022), Gemeente Rotterdam; Stadsontwikkeling & Onderzoek en Business Intelligence. URL: https://evr010.nl/wp-content/uploads/2022/03/EVR-2022_TOEGANKELIJK.pdf European Handbook for SDG Voluntary Local Reviews (2020), Publications Office of the European Union; Siragusa, A., Vizcaino, M.P., Proietti, P. and Lavalle, C. URL: https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/bitstream/JRC118682/european_handbook_for_sdg_ voluntary_local_reviews_online.pdf European Handbook for SDG Voluntary Local Reviews - 2022 Edition (2022), Publications Office of the European Union; Siragusa, A., Stamos, I., Bertozzi, C. and Proietti, P. URL: https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/bitstream/JRC129381/JRC129381_01.pdf

F Het Factorenmodel: ontwikkelen van een factorenmodel voor alle leeftijden (2022), Gemeente Rotterdam. URL: https://www.aeno.nl/uploads/Factsheet-Factorenmodel.pdf

G Gelijke kansen voor elk talent; Onderwijsbeleid 2019 – 2022 (2019), Gemeente Rotterdam; Maatschappelijke Ontwikkeling, directie Jeugd & Onderwijs. URL: https://rotterdam.raadsinformatie.nl/document/7243601/1/s19bb000133_3_55963_tds Gezond 010: het akkoord; Elke Rotterdammer een stap dichter bij een gezonde leefstijl (2019), Gemeente Rotterdam. URL: https://rotterdam.notubiz.nl/document/8336381/1 De Global Goals in het gemeentelijk beleid; Een handreiking voor Nederlandse gemeenten (2022), VNG International. URL: https://vng.nl/sites/default/files/2020-04/handreiking-global-goals-in-het-gemeentelijk-beleid-2020.pdf

74

Grondstof tot nadenken; Grondstoffennota 2019-2022 (2019), Gemeente Rotterdam; Stadsbeheer. URL: https://rotterdam.raadsinformatie.nl/document/7668776/1/s19bb016192_3_48473_tds Grondstoffennota 2019 – 2022; Eerste voortgangsrapportage (2020). Gemeente Rotterdam. URL: https://rotterdam.raadsinformatie.nl/document/9012178/1/s20bb009331_1_29503_tds Guidelines for Voluntary Local Reviews; Volume 1: A Comparative Analysis of Existing VLRs (2020), UN-Habitat. URL: https://unhabitat.org/sites/default/files/2020/07/uclg_vlrlab_guidelines_july_2020_final.pdf

H Heel de stad; Beleidsplan Maatschappelijke Ondersteuning en Jeugdhulp 2021-2026 (2021), Gemeente Rotterdam. URL: https://rotterdam.raadsinformatie.nl/document/9675711/2/ Hoe ondernemers in haven Rotterdam gebukt gaan onder drugscriminaliteit (2021), VNO-NCW. URL: https://www.vno-ncw.nl/forum/hoe-ondernemers-haven-rotterdam-gebukt-gaan-onder-drugscriminaliteit

K Klimaat Acteplan Rotterdam (2023). Gemeente Rotterdam. URL: https://rotterdam.foleon.com/kar/klimaat-actieplan/

M Monitor Brede Welvaart & Sustainable Development Goals 2022 (2022), Centraal Bureau voor de Statistiek. URL: https://www.cbs.nl/-/media/_pdf/2022/20/2022ll11_mbw_2022.pdf

N Nationale Monitor Duurzame Gemeenten 2022 (2022), Het PON & Telos. URL: https://hetpon-telos.nl/portfolio/nationale-monitor-duurzame-gemeenten/#:~:text=De%20Nationale%20 Monitor%20Duurzame%20Gemeenten,buurgemeenten%20als%20typologisch%20identieke%20gemeenten

O Omnibusenquête 2021; Feitenkaart Rotterdammers en hun stad (2021), Gemeente Rotterdam; Onderzoek en Business Intelligence. URL: https://onderzoek010.nl/handlers/ballroom.ashx?function=download&id=676 Omnibusenquête 2022; Feitenkaart Rotterdammers en hun stad (2022), Gemeente Rotterdam; Onderzoek en Business Intelligence. URL: https://onderzoek010.nl/handlers/ballroom.ashx?function=download&id=756

R Rapportage Rotterdam Ouder en Wijzer; Voortgangsrapportage (2021), Gemeente Rotterdam. URL: https://rotterdam.raadsinformatie.nl/document/10973998/1/s21bb015950_2_56798_tds Reset Rotterdam; Op weg naar een schuldenvrije generatie Rotterdammers (2019), Gemeente Rotterdam; Maatschappelijke Ontwikkeling. URL: https://rotterdam.raadsinformatie.nl/document/7439863/1/19bb12522 Resilient Rotterdam Strategie 2022-2027; Van risico’s naar resilience (2022), Gemeente Rotterdam. URL: https://rotterdam.raadsinformatie.nl/document/11230526/2#search=%22Resilience%22 Rotterdam Nederlands meest ev-vriendelijke gemeente (2022). ALD Automotive. URL: https://www.aldautomotive.nl/over-ons/nieuws-en-persberichten/ArticleID/5389/Rotterdam-Nederlandsmeest-EV-vriendelijke-gemeente

75

Rotterdam gaat voor groen: de groenagenda 2023-2026. Gemeente Rotterdam. URL: https://gemeenteraad.rotterdam.nl/Agenda/Document/1d7e338f-56fd-4c1e-8246deb5abbe8fe9?documentId=df6b2db4-9d28-468a-9ca4-56e579e3889d&agendaItemId=3a7c6852-5ea1-4e7c9064-13ba53a0f8dd Rotterdam tegen Racisme 2020-2022 Intensiveringsplan Relax. Dit is Rotterdam en Black Lives Matter (2022), Gemeente Rotterdam. URL: https://rotterdam.raadsinformatie.nl/document/9331139/1/s20bb015727_2_27786_tds Rotterdam, een rijke stadsnatuur; Biodiversiteitskader. Gemeente Rotterdam. URL: https://gemeenteraad.rotterdam.nl/Agenda/Document/1d7e338f-56fd-4c1e-8246deb5abbe8fe9?documentId=9e3bc9f1-3ce7-4573-a6d5-27353812de25&agendaItemId=3a7c6852-5ea1-4e7c9064-13ba53a0f8dd Rotterdam, een rijke stadsnatuur; Uitvoeringsagenda Biodiversiteit 2023-2027. Gemeente Rotterdam. URL: https://gemeenteraad.rotterdam.nl/Agenda/Document/1d7e338f-56fd-4c1e-8246deb5abbe8fe9?documentId=5ee1da69-1ca1-4190-a8a5-db83018a62f5&agendaItemId=3a7c6852-5ea1-4e7c9064-13ba53a0f8dd Het Rotterdams Klimaatakkoord (2019), Energieswitch, Rotterdamse Klimaat Alliantie. URL: https://www.rotterdamsklimaatakkoord.nl/application/files/9716/4571/5708/20191121_Rotterdams_ Klimaatakkoord_boekje.pdf Rotterdamse Duurzaamheidskompas (2020), Gemeente Rotterdam.

URL: https://www.rotterdamsklimaatakkoord.nl/application/files/5416/4571/5711/Rotterdams_ duurzaamheidskompas_dec_2020.pdf Rotterdamse Mobiliteits Aanpak (2020), Gemeente Rotterdam. URL: https://www.rotterdam.nl/media/1077 Rotterdams OmgevingsEffectRapport (ROER) (2021), Adviesbureau Willie Fikken, Antea Group, Ingenieursbureau gemeente Rotterdam, BRIM. URL: https://rotterdam.raadsinformatie.nl/document/10362992/1/s21bb008029_3_49764_tds

S Samen werken aan rijke Rotterdamse stadsnatuur; Uitvoeringsagenda Biodiversiteit (2020). Gemeente Rotterdam; Programmateam Biodiversiteit. URL: https://rotterdam.raadsinformatie.nl/document/9563301/2#search=%22uitvoeringsagenda Sportnota 2021+; Rotterdam, Wereldse Sportstad (2021), Gemeente Rotterdam. URL: https://rotterdam.raadsinformatie.nl/document/9956617/1/s21bb003931_1_47747_tds Staat van het Rotterdamse onderwijs (2018), Gemeente Rotterdam; Maatschappelijke Ontwikkeling, directie Jeugd & Onderwijs. URL: https://rotterdam.raadsinformatie.nl/document/7243602/1/s19bb000155_2_55930_tds Stappenplan ZES; Stappen richting Zero Emissie Stadslogistiek (ZES) in Rotterdam in 2025 (2019), Gemeente Rotterdam. URL: https://rotterdam.raadsinformatie.nl/document/7825457/1#search=%22ZES%20samen%20op%20weg%20 naar%20nul%22

76

Strategie Marien Zwerfafval; Geen Rotterdams rivierafval naar zee (2021), Gemeente Rotterdam, Rotterdam Circulair & Rotterdam Make It Happen. URL: https://rotterdam.notubiz.nl/document/9957875/1

T Trend CO2-uitstoot & effect Rotterdamse klimaataanpak (2021), DCMR Milieudienst Rijnmond. URL: https://www.dcmr.nl/sites/default/files/2021-12/Rapportage_met_uitstoot_CO2_in_Rotterdam_2021_ en_2030.pdf

U Uit de knoop; De Rotterdamse aanpak van armoede (2019), Gemeente Rotterdam; Maatschappelijke Ontwikkeling. URL: https://rotterdam.raadsinformatie.nl/document/7638310/1/19bb14051

V Van zooi naar mooi; Programma Rotterdam Circulair 2019-2023 (2019), Gemeente Rotterdam; Rotterdam Circulair. URL: https://rotterdam.raadsinformatie.nl/document/7668414/1/s19bb016514_1_32210_tds Veilig@Rotterdam; Veiligheidsprogramma 2018-2023 (2018), Gemeente Rotterdam; directie Veiligheid. URL: https://rotterdam.raadsinformatie.nl/document/6859656/2/s18bb007136_7_51509_tds Veiligheidskoers 2023-2027 (2022). Gemeente Rotterdam. URL: https://gemeenteraad.rotterdam.nl/Agenda/Document/27e3d66a-c8c1-43e7-9c2a87cf0182b9b5?documentId=9f344dbc-7dcd-4de7-87d0-00989964e6e2&agendaItemId=02e163a5-4cdf-4ec0a27b-c562c84298d8 De Veranderstad; Werken aan een wereldstad voor iedereen Omgevingsvisie Rotterdam (2021), Gemeente Rotterdam. URL: https://rotterdam.raadsinformatie.nl/document/10362990/1/s21bb008028_2_49699_tds Het verhaal van de stad; Hoe ziet Rotterdam eruit in 2037? (2017), Gemeente Rotterdam. URL: https://www.hetverhaalvandestad.nl/wp-content/uploads/2017/07/VVDS_Magazine_Vol1.pdf Visie Openbare Ruimte 2019 - 2029 Rotterdam Een gezond en groen Rotterdam voor iedereen (2019), Gemeente Rotterdam. URL: https://rotterdam.raadsinformatie.nl/document/7704685/1/s19bb012319_1_51913_tds Vitaliteitsonderzoek van de woningvoorraad (2021). Gemeente Rotterdam; Stadsontwikkeling.

URL: https://rotterdam.raadsinformatie.nl/document/9923415/1#search=%22vitaliteitsonderzoek%20 woningvoorraad%22 Voluntary National Review on the Sustainable Development Goals (2022), Ministerie van Buitenlandse Zaken. URL: https://open.overheid.nl/repository/ronl-5ef14b1d577b4ea6338520282f7c30801cdbfa68/1/pdf/bijlage-2-knlvoluntary-national-review.pdf Voluntary Subnational Review; The SDGs and Decentralised Governments in the Netherlands (2022), Vereniging Nederlandse Gemeenten, Unie van Waterschappen & Interprovinciaal Overleg. URL: https://www.vng-international.nl/sites/default/files/VSR%20Engels%20word.pdf Voortgangsrapportage 2021; actieprogramma Werken aan een menswaardig bestaan (2022). Gemeente Rotterdam. URL: https://gemeenteraad.rotterdam.nl/Reports/Document/6ad0ed44-d40a-4688-9875e623473f7ef8?documentId=69c811e8-0590-4597-94eb-de96ac73eb1c

77

Voortgangsrapportage Rotterdams Onderwijsbeleid 2020; Gelijke kansen voor elk talent (2020) Gemeente Rotterdam; Maatschappelijk Ontwikkeling, directie Jeugd & Onderwijs. URL: https://rotterdam.raadsinformatie.nl/document/9890983/1/s21bb003181_1_28186_tds Voortgangsrapportage Rotterdams Onderwijsbeleid 2021; Gelijke kansen voor elk talent (2021) Gemeente Rotterdam; Maatschappelijk Ontwikkeling, directie Jeugd & Onderwijs. URL: https://rotterdam.raadsinformatie.nl/document/11075013/1/s22bb000763_1_31232_tds

W Werken aan een menswaardig bestaan; Actieprogramma EU-arbeidsmigranten 2021-2025 (2021), Gemeente Rotterdam. URL: https://rotterdam.notubiz.nl/document/10007125/2/s21bb003557_3_42741_tds Wijkprofiel 2022 (2022), Gemeente Rotterdam; Onderzoek en Business Intelligence. URL: https://wijkprofiel.rotterdam.nl/nl/2022/rotterdam

78

Colofon 2023 Gemeente Rotterdam Gecoördineerd door kernteam Sustainable Development Goals Rotterdam: Annette Bombeke Marly Coenders Floris Hager Heleen de Jong Rianne Miedema Bas van der Pool Tanne Schreuder Deze Voluntary Local Review is geschreven door het Kernteam Sustainable Development Goals Rotterdam op basis van input van collega’s vanuit de gemeentelijke clusters Stadsontwikkeling, Stadsbeheer, Maatschappelijke Ontwikkeling, Dienstverlening, Werk en inkomen, Bestuurs- en Concernondersteuning en Onderzoek- en Business Intelligence (OBI). Bijzondere dank aan Roy Geurs, Frank Delhij, Marjolein Derksen, Remco van Dorp en Hui Jiang Hu voor het meelezen op de tekst, Anne Jongstra van het Stadsarchief Rotterdam voor haar kritische blik op het Rotterdamse verhaal en Marn van Rhee voor de grafieken en tabellen. Eindredactie: Chris van Es Interviews 7 initiatieven ‘In de stad’: Marc van der Veen Fotografie 7 initiatieven ‘In de stad’: René Castelijn Vormgeving en opmaak : DropOuts Amsterdam Fotografie: gemeente Rotterdam Wij hebben ons best gedaan om alle rechthebbenden met betrekking tot foto en beeldmateriaal in dit rapport te achterhalen. Eenieder die meent dat zijn/haar materiaal zonder voorafgaande toestemming hier is gebruikt, verzoeken wij om zich tot ons te wenden.

79

80