21bb6422 Bijlage 5 behorende bij 21bb11873 - Nota zienswijzen bestemmingsplan Oranjebonnen

Daarnaast wordt erop gewezen dat er geen sprake is van gedwongen vertrek van agrariërs. De gronden waarop de nieuwe ontwikkelingen mogelijk worden gemaakt, zijn in handen van de initiatiefnemers of er zijn passende afspraken gemaakt om deze te verkrijgen. Ook met een aantal pachters die nog pachtovereenkomsten hebben in dit deel van het gebied, zijn of worden passende afspraken gemaakt. x Tenslotte wijzen reclamanten erop Zelfstandige detailhandel is ongegrond dat zij zelf ter plaatse hun eigen inderdaad niet toegestaan in geteelde producten verkopen en zij buitengebieden. De landwinkel waar lezen nu dat in het bestemmingsplan reclamant op doelt, is de locatie ook een plattelandswinkel is Bonnenweg 50. voorzien. Daargelaten dat zuivere De Hoeve Rijckevorsel wordt met detailhandel in gebieden als deze het bestemmingsplan primair niet thuishoort, menen reclamanten bestemd voor het natuur- en dat een dergelijke verkoop naast landschapsbeheer van het hun aan-huisverkoop niet moet omliggende gebied. Daarbij kan ook kunnen. Een dergelijke gedacht worden aan informatie of streekproductenwinkel is ook niet educatie daarover. nodig voor de bestemmingen waar Om het recreatief gebruik van het het hier om gaat. gebied te ondersteunen, is ook de mogelijkheid opgenomen dat hier in ondergeschikte mate ruimte is voor horeca of detailhandel.

De gemeente ziet dit als functies die, net als de verkoop van geteelde producten door reclamant, bijdragen aan de aantrekkelijkheid van het gebied. (3e brief, als aanvulling op de punten uit de zienswijze uit de eerste twee brieven) y Ter aanvulling op de eerdere twee Voor de beantwoording van dit Zie beantwoording van zienswijzen nog de zienswijze zoals punt, wordt verwezen naar de zienswijze 9 deze ook door de Stichting beantwoording van de zienswijze Natuurbegraafplaats is ingediend. Ik van de Stichting wil die zienswijze hier herhalen en Natuurbegraafplaats. Deze is in deze maak die zienswijze ook tot de Nota opgenomen als zienswijze 9. zienswijze van VOF Van der KnaapOverkleeft. Conclusie deels gegrond

45

Deze zienswijze leidt tot aanpassing van de toelichting op het bestemmingsplan: De toelichting van het bestemmingsplan is aangevuld met informatie uit de thematische beantwoording over de medewerking aan en de inpassing van de natuurontwikkeling en het natuurbegraven. Het Inrichtings- en beheerplan, dat als bijlage 2 bij de toelichting en als bijlage 4 bij de regels is opgenomen, is aangevuld met een nadere invulling van de wijze waarop de piëteitszone voor een afschermende werking voor het natuurbegraven zorgt.

46

Nr. Zienswijze 7. actiegroep Zorgen om de Bonnen, Dwarshaak, Hoek van Holland a Van de Bonnenpolder, een natuur en landschappelijk waardevol gebied is 128 ha aangekocht door Natuurbegraven Nederland bv (NBN). Het gaat om een bedrag van tussen de 12 en 15 miljoen euro. b Bewoners, tuinders, boeren, natuurliefhebbers, Hoekenezen en andere belanghebbenden maken zich ernstige zorgen. Er is een enquête onder de bevolking gehouden waarbij 68% tegen natuurbegraven gestemd heeft, er is een petitie en een negatief advies door de gebiedscommissie ingediend. Er is veel contact tussen alle partijen, de stichting "Natuurbegraafplaats-waarom- niet" en de gemeente Rotterdam.

Beantwoording

Gegrond/Ongegrond

Een groot deel van de door de actiegroep aangevoerde punten, komen aan bod in de thematische beantwoording in deze nota.. Voor een uitgebreidere beantwoording wordt naar de thematische beantwoording verwezen.

n.v.t.

n.v.t.

Hierna wordt beknopt op de verschillende onderwerpen ingegaan. Mede naar aanleiding van deze zienswijze, is de toelichting van het bestemmingsplan aangevuld met informatie uit de thematische beantwoording met betrekking tot de uitgangspunten die voor het natuurbegraven in de regels zijn vastgelegd.

Er zijn 10 bezorgde vragen opgesteld: c

1. Over hoeveel graven hebben we het? De wens van NBN was 34.000, NBN zegt momenteel 10.000. Ter vergelijking ; het Normandy American Cemetery and Memorial is 9,387 groot.

De maximale aantallen voor het ongegrond natuurbegraven zijn vastgelegd in de planregels (artikel 10.3, lid a). Hierin is vastgelegd dat maximaal 10.000 natuurgraven zijn toegestaan, met dien verstande dat niet meer dan 10% van het oppervlak voor natuurbegraven (met aanduiding ‘specifieke vorm van natuur – duinbos’ en ‘specifieke vorm van natuur – natuurbegraven in de polder’) daadwerkelijk wordt gebruikt voor het feitelijk graven van natuurgraven.

d

2. Hoeveel ruimte Is daar voor nodig? De wens van NBN was 80 ha, NBN zegt momenteel 30ha. Intensief 'natuurbegraven' met dergelijke grote dichtheden heeft enorme verstorende gevolgen voor de oppervlakte. Onderzoeksadviezen worden genegeerd en begraven op een dergelijke manier is allerminst natuurlijk.

Het natuurbegraven zal verspreid gegrond over 30 hectare binnen de functieaanduidingen ‘specifieke vorm van natuur – natuurbegraven in het duinbos’ en ‘specifieke vorm van natuur – natuurbegraven in de polder’ plaatsvinden. Het natuurbegraven vindt plaats verspreid over tijd en ruimte. In de Natuurtoets natuurontwikkeling Bonnenpolder (paragraaf 4.2, bijlage 13 bij de toelichting) is onderzocht hoe groot de bodemverstoring door natuurbegraven is. Op basis daarvan wordt geconcludeerd dat bij (natuur)begraven altijd een zekere

47

e

f

mate is van bodemverstoring, maar dat geen sprake is van verstoring van de bodem, in die zin dat de verstoring leidt tot negatieve effecten. De gemeente wijst hierbij op het feit dat de bodem binnen het plangebied geen beschermde status heeft. Bovendien zal worden begraven volgens een Werkprotocol, waarin leidende principes staan voor het maken van een natuurgraf. Dit Werkprotocol is bij de vaststelling als bijlage bij de regels aan het plan toegevoegd en in artikel 10 is een koppeling met onderdelen van het Werkprotocol gelegd. 3. Hoe diep worden de Het Besluit op de lijkbezorging stelt ongegrond graven? Een graf dient minimaal eisen aan de minimale diepte van 105cm diep te zijn, vanwege het het begraven van lichamen ten hoge grondwaterpeil moet er tot opzichte van het maaiveld een 250cm worden opgehoogd. Het (minimaal 65 cm) en aan de afstand authentieke karakter van de polder tussen de onderkant van een graf en zal voor eeuwig worden begraven. de gemiddeld hoogste Voor 20ha zijn 12.500 grondwaterstand (minimaal 30 cm) vrachtwagenritten aanvoer nodig. ter plekke van het natuurbegraven De andere helft van de grond wordt (artikel 5, lid 2 en 4). uit het grasland afgegraven. De Initiatiefnemers zijn verplicht zich gevolgen zijn zeer ingrijpend. hieraan te houden. Om te voldoen aan de Wet op de lijkbezorging zal het duinbos met gemiddeld 2,25 m worden opgehoogd.

De effecten hiervan zijn zorgvuldig onderzocht in de Natuurtoets natuurontwikkeling Bonnenpolder (Supplement berekening stikstofdepositie, bijlage 13 bij de toelichting) en het Waterhuishoudkundig plan Natuurinrichting Bonnenpolder (hoofdstuk 5, bijlage 4 bij de toelichting). 4. Wat wordt er eigenlijk In de planregels (artikel 1.45) is ongegrond begraven? De 'natuurbegraafsector' vastgelegd dat bij natuurbegraven meet breed uit hoe zoveel mogelijk gebruik wordt 'natuurvriendelijk' zij te werk gaat. gemaakt van onbehandelde en/of Welke kleding mag de dode dragen, onbewerkte natuurlijke materialen. welke kist wordt gebruikt? Maar hoe De stoffen die vrijkomen door het zit met het stoffelijk overschot ontbinding van een lichaam en de zelf, daarover zwijgt de sector. De effecten hiervan op de bodem en problemen zullen ontstaan vanuit de het grond- en oppervlakteater zijn mens zelf; medicijnen, chemo, kwik, onderzocht in de Natuurtoets lood, cadmium, natuurontwikkeling Bonnenpolder conserveermiddelen, alles komt in (paragraaf 4.2, bijlage 13 bij de de grond en uiteindelijk in het toelichting) en in het grond- en oppervlaktewater. Waterhuishoudkundig plan Natuurinrichting Bonnenpolder (paragraaf 5.1.3, bijlage 4 bij de

48

g

h

toelichting). Uit deze onderzoeken blijkt dat er geen sprake is van een meetbare vervuiling door stoffen die in de bodem (grond en grondwater) terecht komen bij natuurbegraven. 5. Is het realistisch om de De omvang van het aaneengesloten gegrond functies begraven, agrarische natuurgebied met natuurlijke en activiteiten en recreëren met elkaar recreatieve waarden dat hiermee, in te combineren? Allerminst, aansluiting op het Staelduinse Bos recreëren op een graf en tussen een ontstaat, is dusdanig groot en divers rouwstoet of plechtigheid is voor dat de gemeente verwacht dat ieder beide partijen niet prettig. De hier, mede door de aanleg van de huidige agrarische activiteiten zullen piëteitszone, op een voor hem of moeten stoppen, ontslag voor de haar prettige wijze gebruik van kan boeren. Het gebied zal een maken. begraafplaats worden, geen natuurgebied. Daarnaast wordt erop gewezen dat er geen sprake is van gedwongen vertrek van agrariërs. De gronden waarop de nieuwe ontwikkelingen mogelijk worden gemaakt, zijn in handen van de initiatiefnemers of er zijn passende afspraken gemaakt om deze te verkrijgen. Ook met een aantal pachters die nog pachtovereenkomsten hebben in dit deel van het gebied, zijn of worden passende afspraken gemaakt.

Mede naar aanleiding van deze zienswijze, is de toelichting van het bestemmingsplan aangevuld met informatie uit de thematische beantwoording over de inpasbaarheid van de natuurontwikkeling en het natuurbegraven. 6. Tienduizend graven in een Uit het desbetreffende onderzoek ongegrond gebied waar de tuinbouw water (Alterra, 2009; Honing et al., 1988) is onttrekt voor hun gewas, is dat geen meetbare vervuiling gebleken verstandig? Onderzoek van Alterra door medicijnen of andere stoffen wijst uit dat het besproeien van die in de bodem en het grond- en consumptiegewassen met water van oppervlaktewater terechtkomen. nabij een begraafplaats zoveel Voor een verdere beantwoording mogelijk vermeden zou moeten van deze zienswijze wordt verwezen worden. De tuinder komt dus in de naar paragraaf 2.3 van de problemen, die is afhankelijk van dit thematische beantwoording. water. Het is ethisch onverantwoord, niemand wil groente van op of naast een begraafplaats.

49

i

7. Wat blijft er over van het landschappelijk waardevol en agrarisch gebied? Het gebied wordt deels begraven en afgegraven, dieren zullen vertrekken, de authentieke status en cultuur zal niet meer te herkennen zijn. Dit is strijdig met het ontwikkelplan. De polder zou eigenlijk net als Midden Delfland beschermd moeten worden i.p.v. hier mensen massaal te gaan begraven.

j

8. Begraven als commerciële activiteit, wie draalt er op de lange termijn op voor de gevolgen? Na 30 jaar gedane zaken zullen de investeerders met gevulde zakken vertrekken, de samenleving krijgt een waardeloos stuk grond terug en zal uiteindelijk de boel moeten saneren.

k

9. Wat blijft er over van de publieke doelstellingen in het ontwikkelplan? Er is nauwelijks ruimte voor de doelstellingen en al helemaal niet voor het aanbod van NBN om ideeën van bewoners te willen inpassen.

Voor dit punt wordt verwezen naar ongegrond paragraaf 2.2. van de thematische beantwoording over de landschappelijke inpassing. Het Inrichtings- en beheerplan Natuur in de Bonnen (bijlage 4 bij de regels) legt gedetailleerd vast hoe de natuurontwikkeling en het natuurbegraven op passende wijze worden ingericht. Daarbij wordt zowel aansluiting gezocht bij de karakteristiek van het Staelduinse Bos enerzijds en het open polderlandschap anderzijds. Op deze manier wordt op een landschappelijk passende wijze invulling gegeven aan de beleidsdoelstelling om de polder met de ontwikkeling van natuur en recreatie tot een meer gemengd gebied te maken. Vereniging Natuurmonumenten, ongegrond Stichting Zuid-Hollands Landschap en Natuurbegraven Nederland (NBN) zijn de gezamenlijke initiatiefnemers achter de natuurontwikkeling en het natuurbegraven. Gelet op de eeuwigdurende grafrust bij natuurbegraven, is deze activiteit eindig op het moment dat het maximum aantal graven is bereikt. Diezelfde eeuwigdurende durende grafrust garandeert ook dat het gebied ook daarna als natuur in stand wordt gehouden. Natuurbegraven Nederland is eigenaar van de natuurbegraafplaats en voert het beheer in nauwe afstemming met Zuid-Holland Landschap uit. Na de laatste natuurbegrafenis gaat zowel het eigendom als het beheer over naar Zuid-Holland landschap.

ZuidHollands Landschap is ook de natuurbeheerder van het omliggende natuurgebied. Voor een algemene beantwoording ongegrond op het doorlopen proces, de positie van het Ontwikkelplan daarin en de overwegingen en besluiten die daarna zijn genomen, wordt verwezen naar paragraaf 2.1 van de thematische beantwoording.

50

l

10. Wat schiet de Hoekenees Voor een algemene toelichting op ongegrond hiermee op? Als je het ze vraagt de overwegingen en zullen zij antwoorden: "niets". Ze beweegredenen van de gemeente hebben groot gelijk, het gebied is om op deze locatie medewerking te populair door zijn huidige verlenen aan de natuurontwikkeling authentieke uitstraling, men wil en het natuurbegraven, wordt deze niet verliezen. Extra wandel en verwezen naar paragraaf 2.1 en 2.2 fietspaden zijn welkom, maar niet in van de thematische beantwoording, combinatie met een mega waarin het doorlopen proces en de natuurbegraafplaats. Conclusie: inpasbaarheid natuurontwikkeling Natuurbegraven past niet binnen de en het natuurbegraven worden doelstellingen van het huidige toegelicht. ontwikkelplan. Het heeft hier geen toegevoegde waarde. Het verstoord het gebied enorm, de Hoek zal slechts bekend staan vanwege de reis naar Engeland en de reis naar het hiernamaals. Maakt geld alles toelaatbaar? Conclusie deels gegrond Deze zienswijze leidt tot aanpassing van het bestemmingsplan: Het Werkprotocol beheer en gebruik conform de Wet natuurbescherming is als bijlage bij de regels opgenomen en in artikel 10 is een koppeling gelegd met onderdelen van dit Werkprotocol.

Het Inrichtings- en beheerplan Natuur in de Bonnen, dat als bijlage 2 bij de toelichting en als bijlage 4 bij de regels is opgenomen, is aangevuld met een nadere invulling van de wijze waarop de piëteitszones voor een afschermende werking voor het natuurbegraven zorgt. De toelichting van het bestemmingsplan is aangevuld met informatie uit de thematische beantwoording over de medewerking aan, de inpassing van, en de bestemmingsregeling voor de natuurontwikkeling en het natuurbegraven.

51

Nr. Zienswijze 8. Reclamant 8 a Met veel belangstelling heb ik de info avond gevolgd over het bestemmingsplan Oranjebonnen. Ik ben verheugd dat dit gebied niet volgebouwd wordt, maar dat het hoofddoel natuurontwikkeling is.

b

c

Echter om dit doel te bereiken zijn mijns inziens een aantal wijzigingen in het plan nodig. In de eerste plaats met betrekking tot de natuur begraafplaats. Zelf woon ik over de dijk en zit om verschillende redenen niet te wachten op een kerkhof in de polder. GEEN KERKHOF IN DE BONNENPOLDER: 1. Geen prettig idee, gevoel dat het gaat spoken. 2. Het gaat ten koste van polder, alles vol planten met bomen gaat ten koste van weidsheid, het oorspronkelijke karakter, bepaalde vogels en planten die in weiden willen zijn. 3. We wonen met teveel mensen in de randstad om iedereen te begraven, promoot cremeren of resomeren.

ALS TOCH PERSE MOET DAN VOORWAARDEN Ik hoop echt dat kerkhof vermeden kan worden, als het toch doorgang vindt. Dan moet het aantal parkeerplaatsen tot een absoluut minimum beperkt worden. Als mensen zo graag in de natuur begraven willen worden, laat de nabestaanden dan met het OV of de fiets en carpool daarheen komen. Elke parkeerplaats is er 1 te veel.

Beantwoording

Gegrond/Ongegrond

Deze inleidende beschrijving wordt n.v.t. voor kennisgeving aangenomen. De inhoudelijke beantwoording van de zienswijze volgt bij de volgende punten.

Voor de beantwoording van deze gegrond punten wordt verwezen naar de thematische beantwoording in paragraaf 2.1 en 2.2. Daar is uitgebreid ingegaan op de overwegingen van de gemeente om medewerking te verlenen aan dit initiatief en de beoordeling van de inpasbaarheid in de polder. Mede naar aanleiding van deze zienswijze, is de toelichting van het bestemmingsplan aangevuld met informatie uit de thematische beantwoording over het doorlopen proces en de inpasbaarheid van de natuurontwikkeling en het natuurbegraven. Het bestemmingsplan kent een ongegrond regeling dat bij bouwplannen in voldoende parkeergelegenheid moet worden voorzien op eigen terrein. Het inrichtingsplan van de natuurbegraafplaats heeft daarvoor parkeerplaatsen ingetekend staan aan de rand van het duinbos. Omdat het hier gaat om een bosparkeerplaats met een natuurlijke inrichting, zal deze slechts beperkt in het zicht liggen vanaf het Bonnenpad.

52

d

e

f

Kassen Ten tweede met betrekking tot het zogenaamde " SANEREN " van Kassen. Ik gruwel om dit hier te typen. Als tuindersdochter ben ik geboren en getogen in Den Hoorn aan de Harnaskade. Daar zijn tot mijn zeer grote verdriet alle tuinders opgeofferd aan de provincie. De helft van het dorp is geannexeerd door Delft. En is gruwelijk lelijk geworden. Nu woon ik 5 jaar in het Westland en ben ik bang dat het hier dezelfde kant op dreigt te gaan. Ik snap al niet dat jullie de bovenstaande term hanteren. Saneren doe je bij iets wat ongezond is om het gezond te maken. Dat is bij de kassen niet aan de orde. Het Westland en Hoek van Holland oorspronkelijk ook. Het is niet voor niets dat de meeste Hoekenezen zich meer verbonden voelen met het Westland dan met Rotterdam. Het Westland en Nederland als geheel zou veel trotser moeten zijn op onze tuinders. Wat we hier bereiken is van ongelooflijke klasse. Op zo' n klein stuk land zo' n enorme productie bereiken met oog voor milieu door minimaal gebruik van schadelijke stoffen en door hergebruik van wat er. Daar is geen sanering voor nodig. Natuur Tenslotte hou het hoofddoel Natuur creëren steeds voor ogen. Ik zie dat dit tussen het oorspronkelijke plan zoals op de website en het plan wat nu is gepresenteerd al heel erg heeft ingeboet door allerlei neven activiteiten. Natuur met oog op balans in omgeving.

Voorop gesteld word dat de ongegrond sanering van glastuinbouw in het plangebied plaatsvindt op vrijwillige basis. Hoewel er vanuit de provincie een zeer streng regime geldt voor nieuwe glastuinbouw en uitbreiding van glastuinbouw, wat beide uitsluitend binnen aangewezen glastuinbouwgebieden plaats mag vinden, geldt voor bestaande glastuinbouwbedrijven dat zij niet worden beperkt in hun planologische mogelijkheden. Overigens is de sanering van de kassen aan de Bonnenweg 30 niet meer opgenomen in het vast te stellen bestemmingsplan. Zie voor verdere uitleg hierover de thematische beantwoording in paragraaf 2.6.

Voor dit punt wordt verwezen naar ongegrond de thematische beantwoording in paragraaf 2.1 van deze nota. Hierin is het proces in aanloop naar dit bestemmingsplan beschreven, waarin ook aan de orde komt welke overwegingen de gemeente heeft gehad om, met het oog op de beoogde natuurontwikkeling, mee te werken aan de ontwikkeling van een natuurbegraafplaats. Ik hoop dat uw mijn hartenkreten Mede naar aanleiding van deze gegrond ter harte neemt en het plan zienswijze, is de inpasbaarheid van optimaliseert. Vol vertrouwen zie ik de natuurbegraafplaats nader dit tegemoet. gemotiveerd in de toelichting. Conclusie deels gegrond Deze zienswijze leidt tot aanpassing van de toelichting op het bestemmingsplan: De toelichting van het bestemmingsplan is aangevuld met informatie uit de thematische beantwoording over het doorlopen proces voor en de inpassing van de natuurontwikkeling en het natuurbegraven.

53

Nr. Zienswijze 9. Stichting Natuurbegraafplaatswaaromniet.nl a De begraafplaats voorop Centraal staat de kwestie of met de realisatie van de beoogde natuurbegraafplaats sprake is van een goede ruimtelijke ordening (Wro). Het gaat dan, met het realiseren van een begraafplaats, om de vraag of het is toegestaan om daarmee af te wijken van de doelstelling om het gebied in te richten voor natuur en recreatie en daarvoor geldende doeleinden. In geval van natuur is straks de wet op de natuurbescherming leidend, in geval van de begraafplaats de wet op de lijkbezorging, wetgeving met dwingend recht. Voor een begraafplaats geldt het laatste, de wet op de lijkbezorging. Het is ook deze wetgeving die overal in de plannen als de geldende wetgeving wordt aangehouden. Een gravend zoogdier zal niet meer vrij in de grond mogen graven. De begraafplaats wordt straks dagelijks op grafverstoringen gecontroleerd. De holen zullen worden gedicht door eerst de beheerders namens Natuurbegraven Nederland BV en daarna door de boswachter, die daarmee tot in lengte van jaren de rol krijgt van begraafplaatsonderhoudsmedewerk er, de stoffelijke overschotten liggen immers omstreeks 65 cm onder de grond. Zou een medewerker dit doen met de wet natuurbescherming als leidende wetgeving dan zou de medewerker strafbaar zijn (o.a. par. 3.2 art. 3.5.2 en art. 3.5.4 wet natuurbescherming).

Maar dat is niet de wetgeving die gevolgd wordt. De wet op de lijkbezorging is straks leidend, dus is hier 'eeuwig ' zo niet decennia lang, geen sprake van 'nieuwe natuur', maar van een nieuwe (natuurlijk ingerichte) begraafplaats en dus ook niet van recreatie. Het nalaten van toezicht op de grafrust is strafbaar, dat is de

Beantwoording

Gegrond/Ongegrond

Hieronder wordt kort op de ongegrond zienswijze van de Stichting gereageerd. Voor een uitgebreide beantwoording van deze zienswijze wordt verwezen naar de thematische beantwoording in hoofdstuk 2 van deze nota. De Stichting stelt dat de Wet op de lijkbezorging conflicteert met de Wet natuurbescherming en stelt dat natuurbegraven ten koste gaat van de natuur. Uit de conclusies van de natuurtoets blijkt dat de Wet natuurbescherming de uitvoerbaarheid van het plan niet in de weg staat. Initiatiefnemers zijn te allen tijde verplicht om aan de Wet natuurbescherming te voldoen. De Wet natuurbescherming is van groot belang en van toepassing op onder andere de zorgplicht en de soortenbescherming. In dat kader zal bovendien worden gewerkt volgens het Werkprotocol, waarvan bij vaststelling onderdelen aan de regels worden gekoppeld.

De grafrust in het kader van de Wet op de lijkbezorging betreft

54

wetgeving die ook straks leidend zal blijven. De wetgeving conflicteert, de natuur moet wijken, dus is derhalve een begraafplaatsvoorziening niet inpasbaar in dit ontwerpbestemmingsplan en dient daarom eruit te worden verwijderd. De slogan van Natuurbegraven Nederland BV dat 'de natuur voorop staat' is een slogan met marketing redenen en ook om u in uw rol van wetgever te misleiden. In de praktijk is het gewoon een natuurlijk ingerichte begraafplaats, waar primair wordt begraven, de rest is marketing. Gravende zoogdieren zoals de vos kunnen een begraven stoffelijk overschot ruiken, zeker als Natuurbegraven Nederland BV de minimale diepte (65 cm) waarop een in een lendendoek gewikkeld stoffelijk overschot wordt begraven aanhoudt zoals blijkt uit Bijlage 4 in de Toelichting in o.a. afbeelding 4.7 op blz. 37. Dit is onwenselijk en onzorgvuldig. Zoogdierexperts houden een diepte aan van 1.80 meter grond op het stoffelijk overschot als veilige afstand, waardoor zoogdieren niet meer bij het stoffelijke overschot zullen komen. Een vos graaft tot 1.20 meter.

b

voorschriften over het al dan niet mogen ruimen van een graf (artikel 31). De daar bedoelde grafrust heeft geen betrekking op gravende zoogdieren, mocht daar al sprake van zijn. Mogelijke grafschending waar de Stichting op doelt (artikel 149 Wetboek strafrecht) betreft het opzettelijk vernielen van een natuurgraf. Het gaat dus niet om eventuele door dieren aangerichte schade aan of in nabijheid van een graf. Door de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State is in de procedure voor natuurbegraafplaats Huis ter Heide (uitspraak ECLI:NL:RVS:2020:2913 AbRS, 9 december 2020) uitgesproken dat het plan in zoverre geen negatieve gevolgen teweegbrengt voor de natuur in het plangebied. Mochten er in de toekomst gravende dieren voorkomen in het plangebied, dan zijn geen feitelijke effecten te verwachten. Bij initiatiefnemers zijn geen situaties bekend waarbij zoogdieren gericht graven naar lichamen. Wat betreft de diepte van begraven, blijkt uit het Waterhuishoudkundig plan Natuurinrichting Bonnenpolder (bijlage 4 bij de toelichting) dat wordt voldaan aan de minimale begraafdiepte die het Besluit op de lijkbezorging oplegt.

In de procedure voor Natuurbegraafplaats Landgoed Jachtslot de Mookerheide (uitspraak AbRS ECLI:NL:RVS:2019:1264, 17 april 2019) is door de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State geoordeeld dat op basis hiervan voldoende rekening wordt gehouden met gravende dieren.

Het terugdringen van de stikstofuitstoot Zoals u weet grenst het plangebied voor wat de Bonnenpolder betreft aan een kwetsbaar Natura 2000 gebied Solleveld & Kapittelduinen (Staelduinen), gelegen in de gemeente Westland.

55

1. De enorme stikstofuitstoot die het inrichten van een begraafplaats en in het bijzonder een stuk laaggelegen land als de Bonnenpolder met zich meebrengt door het ophogen en afgraven (uitsluitend ingezet om een begraafplaats in te kunnen richten en bovendien een uniek cultuurlandschap vernietigend) kunt u eenvoudig voorkomen door een begraafplaats niet toe te staan. Met het verwijderen van de begraafplaats uit het ontwerpbestemmingsplan draagt u substantieel bij aan het elders mogelijk maken van veel noodzakelijkere andere economische activiteiten zoals woningbouw.

2. U verdedigt zich tegen andere belanghebbenden (Toelichting bijlage 15 Overlegreacties 3 en 9) door hen een afname van de stikstofdeposito's te schetsen. a. Echter hierin zijn niet alle belastende stikstofuitstoot vergrotende handelingen van de toekomstige begraafplaats meegenomen. De berekening is daarmee niet volledig, omdat o.a. uitgegaan wordt van een door Natuurbegraven Nederland BV gewenst aantal begrafenissen per jaar en niet van de maximale capaciteit aan begrafenissen. Door uit te gaan van een gewenst aantal begrafenissen is handhaven bij voorbaat onmogelijk. Hier dienen toetsbare aantallen te worden genoemd.

De stikstofdepositie als gevolg van ongegrond de ontwikkeling van de natuurontwikkeling met natuurbegraafplaats is berekend met behulp van de AERIUS Calculator. Deze berekening laat zowel voor de aanleg- als de gebruiksfase een aanzienlijke afname van de stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden zien ten opzichte van het huidige agrarische gebruik van de Bonnenpolder. De bijdrage van de natuurontwikkeling met natuurbegraafplaats is een afname van 7 mol N/ha/jaar. Details van de berekening en de resultaten zijn te vinden in de Natuurtoets natuurontwikkeling Bonnenpolder (Supplement berekening stikstofdepositie, bijlage 13 bij de toelichting). Waar nodig is de stikstofberekening geactualiseerd.

a. In de Natuurtoets ongegrond natuurontwikkeling Bonnenpolder (paragraaf 4.3, bijlage 13 bij de toelichting) zijn de gevolgen van stikstofdepositie als gevolg van de natuurontwikkeling en natuurbegraven zorgvuldig beoordeeld. In de aangepaste stikstofberekening is voor de natuurbegraafplaats uitgegaan van 134 verkeersbewegingen per dag (op basis van 2 ceremonies per dag). Hiermee is dus in het aangepaste stikstofonderzoek niet meer gerekend met het gemiddeld aantal verwachte begrafenissen per jaar en de bijbehorende verkeersbewegingen, maar met een worst-case inschatting van het aantal verkeersbewegingen per jaar. Een strikte regulering van het maximaal aantal begrafenissen per jaar is niet nodig. Zie ook de thematische beantwoording in paragraaf 2.5.

56

b. Wanneer iemand sterft en begraven moet worden is niet te voorzien. De gemeente laat na om het aantal grafrechten dat per jaar verkocht gaat worden te reguleren. Omdat de stikstofuitstoot zo afhankelijk is van het aantal begrafenissen en dit aantal niet van te voren te bepalen is, is de berekening geen maatstaf voor de toelaatbaarheid van de inrichting. Het toeval bepaalt straks of de toelaatbare stikstofdeposito's worden overschreden. Dit is geen zorgvuldige ruimtelijke ordening. Nu u dat niet doet hoort de maximale capaciteit aan begrafenissen in de berekening aangehouden te worden, ook voor de stikstofberekening.

b. Het is onjuist dat de berekende ongegrond afname van stikstofdepositie op toevalligheden is gebaseerd. De gemeenteraad is van mening dat het aantal te verwachten begrafenissen, welke verspreid plaatsvinden over tijd en ruimte, goed is onderbouwd. Mede op grond van jurisprudentie met betrekking tot dit bezwaar wordt een stikte regulering van het maximaal aantal begrafenissen niet nodig geacht.

c. Een negatief stikstofsaldo is gewoon op toevallige omstandigheden gebaseerd. Daar hoort - nu de Raad van State de PAS regeling heeft afgewezen - een veel bredere discussie bij waarbij economische belangen en een behoefteanalyse plaats krijgen. De Raad van State wil heel concrete afspraken over stikstof. Daarvan is hier in het geheel geen sprake.

c. Voor de beantwoording van deze ongegrond zienswijze wordt verwezen naar de beantwoording van zienswijze 2, b van de Stichting.

d. Bovendien is er al een natuurbegraafplaats in uw gemeente, nl. Hofwijk. Van een run op natuurbegraafplaatsgraven is geen sprake. Er is geen behoefte zolang de marketingmachine van Natuurbegraven Nederland BV niet op gang is gebracht. Er is wel dwingende behoefte aan woningbouw. Gebruik het extra gunstige stikstofuitstoot-saldo bij realisatie van dit bestemmingsplan dan zonder de begraafplaats. Daarover later meer.

d. Het initiatief dat de ongegrond initiatiefnemers aan de gemeente hebben voorgelegd is natuurontwikkeling met natuurbegraven. Initiatiefnemers hebben dat als één plan gepresenteerd. De gemeente heeft het plan daarop in zijn totaliteit beoordeeld en na een uitgebreid proces en diverse aanpassingsrondes geschikt bevonden om in dit bestemmingsplan mogelijk te maken. Meer daarover in paragraaf 2.1 en 2.2. van de thematische beantwoording. Hoewel een begraafplaats formeel niet als stedelijke ontwikkeling wordt aangemerkt waar in het kader van het bestemmingsplan de behoefte van aangetoond hoeft te worden, hebben de initiatiefnemers hun plan logischerwijs gebaseerd op

57

trends en verwachtingen rondom de vraag naar natuurbegraven. e. De druk op de samenleving na de uitspraak van de Raad van State inzake PAS waarin de stikstofuitstoot 'later kon worden verrekend' was er nog niet toen Natuurbegraven Nederland BV dit kostbare landschap, een stilteplek in de Rijnmond, aankocht. Een potentiële biologische tuin voor de stad. Nu deze druk er nadrukkelijk wel, is vraagt dit om een nieuwe afweging in de gemeenteraad en samenleving van de Rijnmond.

e. Zoals bij punt b.1 van deze ongegrond zienswijze is beantwoord, wordt met de natuurontwikkeling en het natuurbegraven stikstofruimte gecreëerd. Ook na het wegvallen van de PAS is en blijft dus sprake van een uitvoerbaar project, waarmee zelfs nog stikstofruimte overblijft. Daarmee is de vraag of de gemeente na het wegvallen van de PAS nu een andere standpunt heeft ten aanzien van deze ontwikkeling niet aan de orde.

f. In de stikstofberekening wordt een onterechte vergelijking gemaakt met de gangbare landbouw. Hier zou een vergelijk gemaakt moeten worden met de stikstof neutrale biologische landbouw om een reëel beeld te schetsen waar tussen gekozen kan worden. De uitkomst laat zich raden en is in werkelijk alle opzichten goed voor de stad en regio.

f. Om de stikstofdepositie van de ongegrond natuurontwikkeling en natuurbegraven te berekenen is een stikstofberekening uitgevoerd, waarbij de beoogde plannen zijn beoordeeld ten opzichte van het huidige landgebruik. Alle agrarische activiteiten die binnen het plangebied vallen, zijn meegenomen in de berekening voor het bepalen van de huidige emissies (Supplement berekening stikstofdepositie, bijlage 13 bij de toelichting). Het is onjuist dat er een onterechte vergelijking is gemaakt en dat de verschilberekening van de stikstofdepositie zou moeten worden uitgevoerd aan de hand van stikstofneutrale biologische landbouw. Stikstofneutrale biologische landbouw komt niet overeen met de huidige situatie binnen het plangebied.

g. In het rapport van Waardenburg (Toelichting bijlage 13 Natuurtoets bladzijde 26) wordt het Programma Aanpak Stikstof (PAS) als leidend aangehouden terwijl de Raad van State dit programma als niet langer geldend ter zijde heeft geschoven. De natuurtoets is op dit punt achterhaald en niet langer geldig. Het dient opnieuw geschreven te worden, aangezien de nieuwe omstandigheden verstrekkende gevolgen kunnen hebben op Natura

g. Het is onjuist dat de Natuurtoets ongegrond achterhaald is. De stikstofdepositie als gevolg van de natuurontwikkeling en de natuurbegraafplaats is in april 2020 berekend met behulp van de op dat moment nieuwste versie van de AERIUS Calculator (31 maart 2020). Ten behoeve van de vaststelling van het bestemmingsplan is een nieuwe berekening gemaakt met de nieuwste AERIUS Calculator (15 oktober 2020). De AERIUS Calculator die is gebruikt is een rekentool die op grond van de Wet

58

2000 gebieden. In 2020 nog uitgaan van de PAS is onzorgvuldig.

natuurbescherming is voorgeschreven als te gebruiken rekenmodel voor de berekening van de stikstofdepositie van plannen. In het geval van de natuurontwikkeling en de ontwikkeling van een natuurbegraafplaats is geen sprake van een toename van stikstofdepositie ten opzichte van de referentiesituatie en is geen gebruik gemaakt van de PAS regeling.

h. De Aerius berekening in het voornoemde rapport van Waardenburg is van recentere datum maar onvolledig. Het gaat uit van een gewenste hoeveelheid stoffelijke overschotten per jaar (250) terwijl in de toelichting bijlage 2 (lnrichtings- en beheerplan blz. 30) uitgegaan wordt van 250 tot 350 en ook daar niet van de maximale hoeveelheid, terwijl de te verwachten hoeveelheid ter aarde bestellingen gemakkelijk hoger kan worden. Op het 'voorbeeld' project Heidepol zouden de natuurgraven in 40 (tot 60) jaar gebruikt worden, terwijl ze naar verwachting binnen 10 jaar verkocht zijn en daarmee de exploitatietijd van het eerste 'perceel' dichter bij 20 dan bij 30 jaar ligt. Het aantal begrafenissen per jaar ligt dus eerder 30 tot 50% hoger en de totale tijd is veel korter dan gesuggereerd. Zeker nu zowel het Zuid-Hollands landschap als natuurmonumenten natuurbegraven (gaan) promoten, wat bij Heidepol (eerst) niet het geval was, ligt een snellere verkoop in de verwachting. Niet een slag in de lucht zou uitgangspunt moeten zijn maar de maximale capaciteit van de te bouwen ceremonieruimte (geen 250 begrafenissen maar minimaal 500 begrafenissen per jaar).

h. De bewering van de Stichting dat gegrond het aantal natuurbegrafenissen op Natuurbegraafplaats Heidepol, welke als vergelijking wordt aangehaald, vele malen hoger ligt dan werd verwacht, is onjuist. Op basis van ervaringscijfers en het aantal verkochte grafrechten is het aantal natuurbegrafenissen per jaar ingeschat op gemiddeld 250 begravingen per jaar, verspreid over 30 hectare. Uit de cijfers op een vergelijkbare natuurbegraafplaats, natuurbegraafplaats Heidepol, blijkt dat sinds de opening in 2012 ongeveer 1.800 mensen zijn begraven. Dit ligt onder de verwachting waarmee in het bestemmingsplan ‘Oranjebonnen’ rekening is gehouden. Er is geen reden om aan te nemen dat een snellere verkoop van natuurgraven in de Bonnenpolder wordt verwacht. Voor de verdere beantwoording van dit punt en de relatie wat daarvan in een bestemmingsplan geregeld moet worden, wordt verwezen naar paragraaf 2.5 van de thematische beantwoording.

Ook de berekening over de verkeersdruk geeft geen reëel beeld passend bij een ceremonieruimte van 900 m2. Geen 52 auto's per dag maar minimaal 2 begrafenissen x 80 auto's per dag.

De Stichting stelt dat de verkeersdruk onjuist is en niet past bij een ceremonieruimte van 900 m2. Binnen het bestemmingsvlak van 900 m2 mag echter slechts een gebouw van 650 m2 worden

59

gerealiseerd (artikel 9.2.1, lid d). Binnen dit gebouw worden ook functies als kantoorruimte en een beheerschuur gerealiseerd, wat betekent dat de ceremonieruimte slechts een beperkt deel betreft van de 650 m2. Wat de verkeersdruk betreft, is de verkeersgeneratie, zoals gepresenteerd in tabel 6.1, naar aanleiding van de zienswijzen aangepast. De verkeersgeneratie voor het natuurbegraven is in de tabel aangepast naar 134 motorvoertuigen per etmaal (op basis van 2 ceremonies per dag). Ook de onderzoeken waarbij de verkeersgeneratie (een deel van) de input vormt, waaronder het stikstofonderzoek, zijn naar aanleiding van de bijgestelde verkeerscijfers geactualiseerd. Hiermee is dus in het aangepaste stikstofonderzoek niet meer gerekend met het gemiddeld aantal verwachte begrafenissen per jaar en de bijbehorende verkeersbewegingen, maar met een worst-case inschatting van het aantal verkeersbewegingen per jaar. Bovendien is de nitraatbelasting van de stoffelijke overschotten zelf ook niet in de Aerius berekening meegenomen. Wat de verkeerdruk betreft is de bestaande verkeersdruk, "omdat die bij de firma Waardenburg niet bekend was" ook maar niet meegenomen, blijkt op blz 3. Hetgeen onjuist is en daarmee onzorgvuldig.

De Stichting stelt dat de nitraatbelasting door de ontbinding van het lichaam niet wordt meegenomen in de stikstofberekening. De ontbinding van het lichaam vindt plaats onder de grond en vormt daar nieuwe verbindingen. Het vervliegt niet zoals bijvoorbeeld bij een ontbranding door een verbrandingsmotor. De ontbinding van een lichaam levert geen (atmosferische) stikstofdepositie op en hoeft daarom ook niet te worden meegenomen in de stikstofberekening. Dit uitgangspunt is ook aangehaald in de uitspraak voor bestemmingsplan Natuurbegraafplaats Huis ter Heide door de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (uitspraak ECLI:NL:RVS:2020:2913 AbRS, 9 december 2020).

60

c

3. Waar heeft de bevolking in uw gemeente en regio meer belang bij en behoefte aan? Waar heeft u als bestuurders meer belang bij: Bij een snelle opstart van woningbouw of bij het vernietigen van één van de oudste gorzenlandschappen nog in takt in aansluiting op een unieke dwarsduin, die van Staelduinen, nota bene Natura 2000 gebied? Citaat RPS in haar conclusie (Toelichting Bijlage 2 Inrichting en beheerplan par. 2.7 op blz. 20 eerste aandachtspunt): ‘Als gevolg van de grote dynamiek in het Maasestuaňum ligt het plangebied in een omgeving met een grote variatie in hydrologie en bodem, en dus ook in (historisch) landgebruik en ecologie. Oorspronkelijk lag hier een gorzenen krekengebied buiten de Maasdijk, dat vanaf 1200 geleidelijk werd gewonnen op de zee. Zo ontstonden achtereenvolgens diverse polders waaronder de Bonnenpolder. De ontstaansgeschiedenis van dit landschap is nog duidelijk terug te zien in de polder. Zo liggen het Staelduinse Bos en het gebied langs de Nieuwe Waterweg, die ontstaan zijn op de haakwallen, een paar meter hoger dan de Bonnenpolder. De kronkelige loop van de Rel verwijst nog naar de kreek uit het Maasestuarium. Verder is binnen de polder nog een gedeelte van de Bonnendijk zichtbaar in het landschap.

Deze landschappelijke waarden verdienen het om behouden te blijven en versterkt te worden.’ "Dit landschap [de Bonnenpolder] dient behouden te worden" stelt RPS in haar conclusie en wordt door de begraafplaats vernietigd. Het achterwege laten van de ophoging en vernietiging van het totale landschap, nodig enkel om de begraafplaats in te richten, geeft een gunstiger stikstofuitstoot-saldo dat elders kan worden ingezet voor andere zeer noodzakelijke economische activiteiten zoals woningbouw.

In paragraaf 2.1. en 2.2. van de ongegrond thematische beantwoording is uitgebreid ingegaan op het doorlopen proces en de inpasbaarheid van de natuurontwikkeling en het natuurbegraven op deze locatie. Daarin komen ook de gemeentelijke overwegingen en beweegredenen aan bod om hier medewerking aan te verlenen. Kort gesteld heeft de gemeente de beleidsdoelstelling om het plangebied van een agrarisch gebied een meer gemengd gebied te maken waar naast agrarisch gebruik ook meer ruimte is voor natuur en recreatie. Het Inrichtings- en beheerplan waarnaar reclamant verwijst, geeft hieraan invulling. Om tot een zorgvuldige inrichting te komen, is in dat plan eerst een landschapsecologische systeemanalyse (LESA) uitgevoerd. Deze analyse is bedoeld als vertrekpunt voor het verdere ontwerpproces voor de natuurontwikkeling en het natuurbegraven. Er is geen sprake van een beschermde landschapsstructuur. Met het genoemde Inrichtings- en beheerplan is enerzijds aansluiting gezocht bij de karakteristiek van het Duinbos en anderzijds bij de karakteristiek van de open Bonnenpolder. De grenst tussen beide type landschappen komt met de natuurontwikkeling verder in het gebied te liggen, wat niet wegneemt dat het plan op beide type landschappen goed aansluit.

Daarnaast worden met het bestemmingsplan ook andere elementen die uit de analyse naar voren komen juist meer herkenbaar gemaakt, zoals oorspronkelijke dijklichamen en de kronkeling van De Rel. De gemeente heeft dit niet per afzonderlijk element maar als samenhangend plan beoordeeld en

61

d

e

is van mening dat sprake is van een zorgvuldig plan. 4. Bovendien ontstaat er in het Zoals in de beantwoording is ongegrond ontwerpbestemmingsplan aangegeven, heeft de gemeente het draagkracht onder de bevolking initiatief in zijn totaliteit zodra de begraafplaats eruit beoordeeld, dus verdwijnt. U heeft zich afgewend natuurontwikkeling met van de plaatselijke bevolking die zich natuurbegraven. stevig en massaal tegen deze begraafplaats verzet. U kunt dit Met name rondom het herstellen door meer aandacht te natuurbegraven zijn in het proces geven aan echte natuur, biologische voorafgaand aan dit landbouw en meer echte bestemmingsplan de nodige mogelijkheden voor recreatie in een aanpassingen / maatregelen in het unieke mix, waardoor zelfs plan opgenomen, om dit op een substantieel wordt bijgedragen om passende wijze in het plan te de woningbouw elders weer op te verwerken en ervoor te zorgen dat starten en. De inwoners van Hoek recreanten of passanten daar niet van Holland, Rotterdam, het ongewenst mee geconfronteerd Westland en omwonenden van de kunnen worden. Bonnenpolder verdienen dat. Zie ook de thematische beantwoording in paragraaf 2.1 en 2.2. Ook nieuwe natuur is kwetsbaar De Stichting stelt dat met ongegrond natuurbegraven 700 ton Met ca. 10.000 graven wordt om te gebiedsvreemd materiaal wordt beginnen ca. 700 ton toegevoegd.

De Stichting neemt aan 'gebiedsvreemd materiaal' dat er sprake is van een toegevoegd (ca. 10.000 x ca. 70 kg), vooropgezet plan om uiteindelijk vol nutriënten (zoals vermeld is deze meer natuurgraven te realiseren uitstoot in de Aerius berekening niet dan nu mogelijk wordt gemaakt. In meegenomen) en verontreinigd met de Natuurtoets Natuurontwikkeling een scala aan chemische st off en. Bonnenpolder (paragraaf 4.2, Op slechts 30 hectare!! En dat is nog bijlage 13 bij de toelichting) is maar het begin. Natuurbegraven onderzocht wat de eventuele Nederland BV heeft dit gebied effecten zijn van vrijkomende aangekocht (128 ha) om daar - naar gebiedsvreemde bij de ontbinding eigen zeggen - 34.000 graven te van het lichaam. Geconcludeerd realiseren. Wij gaan er van uit dat wordt dat vermesting en uitspoeling het, zoals elders in het land, een van meststoffen en stappenplan is, waarbij zodra de gebiedsvreemde stoffen geen rol marketingmachine haar werk heeft zullen spelen en niet tot negatieve gedaan grafrechtkopers om meer effecten leiden. grafrechten vragen en de druk op de gemeenteraad groot wordt om het Bovendien is er geen aanleiding om volgende perceel tot begraafplaats aan te nemen dat hier sprake is van te maken toe een vooropgezet stappenplan te staan, als dat al niet onderhands waarbij in de toekomst is afgesproken.

Het gebied kan zo natuurbegraven op andere percelen gemakkelijk 57.000 graven gaan zal worden toegestaan. De grootte bevatten met alle schadelijke van de natuurbegraafplaats en het gevolgen van dien. Om u een reëel maximaal aantal beschikbare beeld te schetsen: plekken zijn in het Margraten, een werkelijk propvolle bestemmingsplan vastgelegd militaire begraafplaats heeft slechts (artikel 10.3, lid 1). Initiatiefnemers 8.301 graven op 26.5 ha. hebben nadrukkelijk geen plannen

62

om de nu genoemde grootte van circa 30 hectare en het aantal van maximaal 10.000 plekken later uit te breiden. Mocht iemand anders dat in de toekomst wel willen, dan zal daarvoor opnieuw een formele, planologische procedure met bijbehorende mogelijkheid tot zienswijzen doorlopen moeten worden. f

De verkoop reguleren Een maximum stellen aan het aantal teraardebestellingen per hectare per jaar is van belang om te voorkomen dat teveel schadelijke afvalstoffen in het grondwater komen en de leefomgeving kunnen schaden. Alterra schrijft er ook over in haar rapport Terug naar de Natuur (2009). Alterra stelt in het rapport op pagina 40 dat "het niet te verwachten [is] dat er als gevolg van begraven normoverschrijdende gehalten ontstaan in het grondwater". Natuurbegraven Nederland BV haalt deze passage graag aan. Wat ze u er niet bij vertellen is dat deze aanname wordt gemaakt gebaseerd op substantieel minder graven per hectare én wordt gemaakt los van alle andere ongewenste vervuiling zoals medicijnen, amalgaanvullingen, cadmium ed.

De Stichting stelt dat een strikte ongegrond regulering van het maximaal aantal begrafenissen (per hectare) per jaar nodig is om te voorkomen dat teveel schadelijke stoffen terechtkomen in het grondwater. In de Natuurtoets natuurontwikkeling Bonnenpolder (paragraaf 4.2, bijlage 13 bij de toelichting) en het Waterhuishoudkundig plan Natuurinrichting Bonnenpolder (bijlage 4 bij de toelichting) is het effect van natuurbegraven, waaronder de eventuele vervuiling door medicijnresten zorgvuldig getoetst. Uit deze onderzoeken is geen meetbare vervuiling gebleken door medicijnen of andere stoffen die in de bodem terechtkomen bij natuurbegraven. Een strikte regulering van het maximaal aantal begrafenissen wordt niet nodig en niet wenselijk geacht.

Onderzoek naar medicijnresten vindt op dit moment op de universiteiten van Utrecht en Amsterdam plaats. Men is daar zeer verontrust over de schadelijke werking van nieuwe medicijnen uit stoffelijke overschotten in het milieu. Ook met het oog daarop zou het voorzichtigheidsbeginsel hier van toepassing moeten zijn, met tot gevolg dat u de begraafplaats niet opneemt in dit ontwerpbestemmingsplan. g

Klei laat onvoldoende snel grondwater door

In het Waterhuishoudkundig plan Natuurinrichting Bonnenpolder (paragraaf 4.2.1, bijlage 4 bij de Het verontrust ons temeer omdat de toelichting) wordt aangegeven dat kleiachtige grond wordt afgegraven het ophogingsmateriaal dient te

ongegrond

63

h

en onder de zandgrond komt te liggen van de begraafplaats. De klei wordt 'geklonken' vastgereden door de vrachtwagens en aangedrukt door het zand erop. Dit werkt zo als een afsluitende laag. Hierdoor ontstaat een schijngrondwaterspiegel, beschreven in het rapport van Witteveen+Bos op blz. 38. (Toelichting Bijlage 4). Doordat er slechts ongeveer één meter zand wordt opgebracht komt de kist (zo goed als) op de klei te staan, waardoor de lijksappen, niet meer in de grond afgebroken worden maar direct afstromen (via de drainage of opbolling) naar het lager gelegen oppervlaktewater. Alleen al het vermoeden op schade kan de glastuinbouw aan de Dwarshaak, de Haakweg en zelfs tot in het Westland enorm raken, zij trekken nu water uit de sloten en via het Oranjekanaal, waaraan de Rel is verbonden en waarin de Rel ook vrij loost. Alles staat of valt met hoeveel grafrechten er verkocht gaan worden als de marketingmachines deze nieuwe markt van grafrechtverkoop groot gaan maken.

voldoen aan een bepaalde doorlaatbaarheid om te voldoen aan een minimale ontwatering en daarmee aan het Besluit op de lijkbezorging. Hierdoor kan er geen schijngrondwaterspiegel ontstaan. Door middel van zandkoffers zal aan het gepercoleerde regenwater op een natuurlijke wijze een voorkeursrichting worden gegeven. Het grondwater uit de ophoging in de Bonnenpolder stroomt af richting de Rel, om vervolgens richting oostelijke richting te worden afgevoerd naar het Oranjekanaal. Vanwege de stroomrichting van het oppervlaktewatersysteem komt water uit de Bonnenpolder niet terecht in omliggende oppervlaktewateren, zoals de Dwarshaak of de Haakweg. Bovenal wordt geconcludeerd dat natuurbegraven niet leidt tot verontreiniging van het grond- en oppervlaktewater.

Handhaven

De Stichting stelt dat de gemeente ongegrond niet kan handhaven als het aantal begravingen per jaar hoger uitkomt dan gewenst is. Op basis van ervaringscijfers en het aantal verkochte grafrechten is het aantal natuurbegrafenissen per jaar ingeschat op gemiddeld 250 begravingen per jaar, verspreid over 30 hectare. Uit de cijfers op een vergelijkbare natuurbegraafplaats, natuurbegraafplaats Heidepol, blijkt dat sinds de opening in 2012 ongeveer 1.800 mensen zijn begraven. Dit ligt onder de verwachting waarmee in het bestemmingsplan ‘Oranjebonnen’ rekening is gehouden. Omdat veel mensen bij leven en welzijn een plekje kiezen op een natuurbegraafplaats, kan op basis van de sterftecijfers en de levensverwachting het aantal natuurbegrafenissen per jaar goed

De gemeente kan echter op geen enkele wijze handhaven als blijkt dat het aantal verkochte graven in een korte tijd dusdanig hoog is dat de kans ontstaat dat er in één jaar meer graven per hectare gebruikt worden dan wenselijk is, mede ook vanwege de kans op verontreinigingen in het oppervlaktewater. De grafrechtkopers bepalen immers zelf het moment van koop en hun graflocatie, terwijl het moment waarop mensen overlijden niet gereguleerd kan worden. Het aan banden leggen van het aantal grafrechten dat per jaar per hectare verkocht mag worden is daarom een noodzakelijke voorwaarde. Zoals we hiervoor al stelden: natuurbegraafplaats Heidepol (2012) trok ca. 40 - 60 jaar uit voor

Voor een verdere beantwoording van deze zienswijze wordt verwezen naar paragraaf 2.3 van de thematische beantwoording.

64

exploitatie van de begraafplaats. Inmiddels mag verwacht worden dat de grafrechten binnen enkele jaren allemaal verkocht zijn. Natuurbegraven Nederland BV houdt stug vol dat er keurig sprake blijft van spreiding, maar ook u weet dat verreweg de meeste mensen pas over een mooie plek voor een geliefde nadenken als er concreet sprake is van een afscheid voorbereiden. In geval de partner daar dan soms bij in de buurt begraven wil worden hebben we het eerder over tien dan over twintig jaar spreiding. Van spreiding over een periode van 40 jaar is volstrekt geen sprake, terwijl alle berekeningen daar wel op worden gebaseerd. In de dichtbevolkte Randstad zal met de krachtige marketingstrategie van Natuurbegraven Nederland BV nota bene geholpen door Natuurmonumenten en het ZuidHollands Landschap samen, met de noodzaak snel veel te verkopen om levensvatbaar te worden, zich een rampscenario kunnen voordoen. Waarbij 'het succes' van veel verkochte grafrechten er toe leidt dat ook het oppervlaktewater sluipend vervuild raakt. Dat proces gaat langzaam, maar is onomkeerbaar en u kunt dat nu nog eenvoudig voorkomen vanuit het voorzichtigheidsbeginsel of te kiezen voor een strikte regulering, waarbij de 10.000 graven over 40 jaar worden verdeeld.

Doet u dat niet dan tekent u voor de kans dat de samenleving op termijn in het nauw komt - lees hier ook de tuinders van het Westland, waar zelfs een gerucht over vervuiling al schade brengt. Alle berekeningen van Natuurbegraven Nederland BV gaan uit van een 'gewenste' hoeveelheid begrafenissen per jaar. Deze berekeningen zijn een slag in de lucht, mede omdat de gemeente de verkoop van grafrechten niet reguleert. De gemeente handelt hier nu onzorgvuldig.

worden ingeschat. Uit jurisprudentie van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State in de procedure voor Natuurbegraafplaats Maashorst (uitspraak AbRS, 28 oktober 2015) blijkt dat ervaringscijfers van vergelijkbare bestemmingen, in combinatie met de Natuurtoets en de beschrijving van het extensieve gebruik, voldoende onderbouwen dat het gebruik van de natuurbegraafplaats past binnen een goede ruimtelijke ordening. De gemeente is van mening dat het aantal te verwachten begrafenissen dat verspreid plaatsvindt over de tijd en ruimte, goed is onderbouwd. Mede op grond van jurisprudentie met betrekking tot dit bezwaar wordt een stikte regulering van het aantal natuurbegrafenissen per jaar niet nodig (en wenselijk) geacht. Zie ook de thematische beantwoording in paragraaf 2.5.

65

i

Nadere overwegingen

Steeds meer mensen willen zich ongegrond verbinden met de natuur. Er is een Zoals we u al schreven is groeiende groep mensen die ook natuurbegraven door marketing hun laatste rustplaats graag in die gedreven. In Hoek van Holland is natuur zou willen hebben. In de voldoende ruimte op de bestaande regio Zuid Holland zijn de begraafplaats. Indien behoefte zou mogelijkheden daartoe zeer bestaan om in een natuurlijke beperkt. Natuurbegraven in een omgeving begraven te worden, kan natuurgebied dat ook wordt dat door voor dat doel een deel van beheerd als een natuurgebied is een bestaande begraafplaats in te een vorm van begraven die de richten. De gemeente Rotterdam gemeente Rotterdam nog niet kent. heeft daar ervaring mee op de De gemeente Rotterdam ziet de begraafplaats Hofwijk waar met een komst van de natuurbegraafplaats gemeentelijk budget van € dan ook als een aanvulling op de 1.200.000 een 'natuurbegraafplaats' huidige mogelijkheden van is ingericht. De belangstelling lijkbezorging. Uit daarvoor is bescheiden, zo'n twee marktonderzoeken en de keer per maand een begrafenis. Er is exploitatiebegrotingen van op deze wijze daar nog capaciteit organisaties die zijn verbonden aan over voor de komende 30 jaar. de brancheorganisatie BRANA blijkt Dit dwingt tot het beantwoorden dat er behoefte is aan van de vraag of het uit het oogpunt natuurbegraven.

Verder blijkt uit van goede ruimtelijke ordening marktonderzoek verricht door TNSverantwoord is in Hoek van Holland NIPO dat er voldoende vraag is naar een gebied van 30 ha oud c.q. behoefte is aan gorzenlandschap te doen afgraven natuurbegraven. Blijkens een en ophogen met twee meter grond uitspraak van de ABRvS (28 oktober om dit geschikt te maken voor 2015, nr. 201501288/1/R3) begraven. Het zuinig omspringen overweegt de Afdeling dat de Wet met beschikbare en ruimtelijke ordening verder niet in cultuurhistorisch waardevolle grond de weg staat aan het als zodanig dwingt tot een negatief antwoord. bestemmen van een particulier initiatief, mits dit in overeenstemming is met een goede ruimtelijke ordening. Bij een particulier initiatief is het in eerste instantie aan de initiatiefnemer om te beoordelen of hij het plan kan uitvoeren en of dit voor hem rendabel is. Voor het planvoornemen is een landschapsecologische systeemanalyse (LESA) uitgevoerd, die onderdeel is van het Inrichtingsen beheerplan. Deze analyse maakt duidelijk welke landschappelijke, natuur- en cultuurhistorische kwaliteiten er zijn in het plangebied en welke kansen en knelpunten er liggen voor versterking van deze waarden. Het ontwerp en bijhorende inrichtingsmaatregelen zijn op basis van deze analyse vormgegeven, wat overigens niet inhoudt dat ieder afzonderlijk element onaangeroerd blijft. De

66

j

Regionaal karakter Daarvoor is des temeer aanleiding gezien de ligging van het gebied onmiddellijk grenzend aan de stedelijke bebouwing van Hoek van Holland en Maasdijk en anderzijds begrensd door de dwarsduin van Staelduinen en het daarachter gelegen kassengebied. Dit open agrarische gebied is eeuwenlang als zodanig gewaardeerd. Het zou nu voor 30 ha opgeofferd worden voor een vraag die er niet is. Om zo'n enorme dodenakker te exploiteren moet vraag naar natuurbegraven gecreëerd worden in een uitgebreide regio. De bevolking van Hoek van Holland heeft in een enquête onder auspiciën van de gemeente met 67% meerderheid aangegeven dat niet te wensen. Bij eerdere beraadslaging in de gemeenteraad heeft de toenmalige wethouder Eerdmans (Leefbaar Rotterdam) aangegeven dat de bevolking van Hoek van Holland moest beslissen maar nu de uitkomst van de enquête er is wordt de mening van de bevolking genegeerd. De aanleg en de regionale functie van zo'n begraafplaats leidt tot veel ongewenste milieubelasting. Het grondverzet en de verkeersaantrekkende werking erna (van heinde en verre) door de begrafenissen leidt tot zeer forse stikstofbelasting van het gebied. Dat zal gedurende de gehele exploitatieduur het geval zijn. Omdat begraven een onnodige functie is in dit gebied behoort dat te worden voorkomen. Begraven is bij uitstek een voorziening die plaatselijk behoort te worden geregeld.

Wat is de meerwaarde voor Hoek van Holland om de dodenakker van de zuidelijke randstad te worden? Het is bekend dat Natuurbegraven Nederland B.V.

gemeente heeft het plan integraal beoordeeld en voldoende passend bevonden, zoals nader omschreven in paragraaf 2.1 en 2.2. van de thematische beantwoording. Door de initiatiefnemers is het ongegrond verzoek ingediend bij de gemeente Rotterdam om hun plan op deze locatie te mogen ontwikkelen. De gemeente heeft het plan positief beoordeeld. In paragraaf 2.1 en 2.2. van de thematische beantwoording is uitgebreid ingegaan op het doorlopen proces – met onder meer aandacht voor de gehouden enquête – en de inhoudelijke beoordeling van (de inpassing) van het plan. De veronderstelde milieu- en stikstofeffecten die hier door reclamant worden genoemd, zijn in de verschillende onderzoeken, die bij het bestemmingsplan zijn opgenomen, onderzocht. Hieruit volgt dat hieruit geen belemmeringen volgen voor de uitvoering van het plan.

67

op diverse plaatsen in de randstad haar verdienmodel heeft willen uitrollen. Waarom zou deze last op Hoek van Holland moeten rusten? Rotterdammers kunnen in Hofwijk terecht. Moet de functie ten behoeve van de agglomeratie Den Haag worden vervuld? Als er dan behoefte zou bestaan, is daar dan geen plek voor in Den Haag? k

l

Mislukte pogingen geven te denken

Het planvoornemen Natuur in de ongegrond Bonnen is uitgebreid ruimtelijk Natuurbegraven Nederland B.V. getoetst en wordt wenselijk en heeft ook met hulp van haar partner inpasbaar geacht (zie hiervoor ook Natuurmonumenten met een de paragrafen 2.1 en 2.2 van de positief advies van het bureau thematische beantwoording). De Waardenburg(!) getracht deze betreffende opmerking van functie in het gevoelige duingebied reclamant is verder - wat daar ook 'de Heerenduinen' bij Driehuis te van zij - niet van belang voor de vervullen. De provincie Noordcentrale vraag of het Holland heeft daar een stokje voor planvoornemen, zoals dat in gestoken. Gaat Rotterdam dan wel bestemmingsplan is opgenomen, meewerken aan de aantasting van voldoet aan de uitgangspunten van de omgeving van de unieke goede ruimtelijke ordening. Dit is in Staelduinen aansluitend in een het bestemmingsplan voldoende uniek gorzenlandschap? Met onderzocht. onherstelbare vernietiging daarvan tot gevolg? Milieubelastend De Stichting stelt dat ongegrond natuurbegraven de meest Natuurbegraven is door het milieubelastende wijze is van grondbeslag de meest lijkbezorging. De Stichting verwijst milieubelastende wijze van naar het rapport van de uitvaartverzorging. Er bestaan Gezondheidsraad over de zorgen over de effecten op de toelaatbaarheid van nieuwe bodem.

vormen van lijkbezorging (mei Nog in mei 2020 heeft de 2020), waarin zorgen worden geuit Gezondheidsraad een rapport over de afbraak van medicijnresten uitgebracht over alternatieve en euthanatica bij humaan manieren van lijkbezorging composteren. Deze zorgen hebben (Gezondheidsraad : Toelaatbaarheid echter geen betrekking tot nieuwe vormen van lijkbezorging, natuurbegraven. Humaan mei 2020). In het betreffende composteren is een andere vorm rapport zijn zorgen geuit over de van lijkbezorging dan gevolgen van medicijnresten en natuurbegraven. Evenals bij nieuwe euthanatica bij composteren van vormen van lijkbezorging, kadavers. Nu is composteren een waaronder humaan composteren, gecontroleerde wijze van doen moet natuurbegraven voldoen aan vergaan van stoffelijke rest en. de Wet op de lijkbezorging. Natuurbegraven is dat niet of in veel Uit de Natuurtoets mindere mate. Dat dwingt tot de natuurontwikkeling Bonnenpolder conclusie dat die zorgen bij (paragraaf 4.2, bijlage 13 bij de natuurbegraven nog ernstiger zijn. toelichting) en het Het is ook niet te voorkomen dat bij Waterhuishoudkundig plan natuurbegraven orthometalen in de Natuurinrichting Bonnenpolder grond achterblijven. Daarmee zijn (bijlage 4 bij de toelichting) is geen