Document · PDF

21bb11897 Bijlage behorende bij 21bb11896 - masterplan Zomerhofkwartier

Gemeenteraad 24 februari 2022, gemeente RotterdamBij agendapunt: 18. Het masterplan Zomerhofkwartier23.493 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

sportveld en kinderen kunnen voor een spelletje terecht op het verdiepte plein. De tribune biedt ruimte om even te genieten van de dynamiek van een echt buurtplein en faciliteert tegelijkertijd ook een stevige workout. Zo ontstaan er meerdere plekken in het openbaar gebied met een eigen invulling. Het verdiepte pleintje kenmerkt zich juist door flexibel te zijn in gebruik. De Almondestraat vormt hierop een uitzondering en wordt ontworpen als een toekomstgerichte doorvertaling van de straten in de Agniesebuurt. Er blijft weliswaar ruimte voor autoverkeer, maar het straatparkeren wordt sterk verminderd door het enkel nog aan één zijde mogelijk te maken. De hierdoor vrijgekomen ruimte wordt ingezet ten gunste van bredere stoepen. Dit geeft woningen een grotere overgangszone en stimuleert het leven op straat. Ruimte om te blijven experimenteren ZOHO is tot op heden een experiment, dat heeft aangetoond uit te blinken in het vergroenen van een versteende wereld, door telkens wat verharding op te offeren. Ook laat ZOHO haar DNA zien in de overgangsruimtes waar ‘makers’ hun werkplaats openzetten en een inkijk geven waar ze mee bezig zijn. Het harde maaiveld biedt die ruimte en de opritten horen bij die historie. Voor het nieuwe maaiveldontwerp is de balans gezocht tussen het continueren van de ingezette lijn en het behoud van het oorspronkelijk DNA.

Groen wordt toegevoegd waar tegels overbodig zijn, groenvakken komen op plekken waar parkeerplekken verdwijnen en bomen worden voorzien van grotere boomspiegels. Het ontwerp is een aanmoediging voor toekomstige gebruikers om meer af te blijven steken van die verharde ruimte, als blijkt dat deze niet meer nodig is. Het ontwerp van het maaiveld is in zijn opzet sterk orthogonaal en weerspiegelt zo de architectuur van de wederopbouw. Het groen contrasteert hiermee en groeit in de rechthoekige vakken. Die orthogonaliteit biedt ook helderheid op het maaiveld bij de vele soorten van gebruik en doelgroepen. Het contrasteert hiermee met het daklandschap, waar het groen echt de baas is en de vrije vorm dicteert.

Driedeling in identiteit van de buitenruimte

Bijzondere demarcaties openbaar-privé vanwege een overdekt openbaar sportveld en een openbare tribune op het gebouw

Plattegrond schetsontwerp inrichting openbare ruimte

Ullit am, officia essitiis saepediscius moditae

siti re velligeni optatempos sequistiis mos dolorro quis restiorit ditatiusam faces aute

volor atio maximaion ea

1:1.000

ZOHO Masterplan Ontwerp maaiveld

Zomerhofplein Op en rond het Zomerhofplein komt veel samen. De openbare ruimte verbindt en faciliteert tegelijkertijd een goede organisatie voor iedereen. Het groen wordt vanuit de Noordsingel naar binnen getrokken met een nieuw groenvak tussen kavels 3 en 4, als groene stepping stone naar het groenvak rondom de platanen. Groenbakken rondom het verdiepte plein leggen de koppeling met de groene tribune en de verschillende groenvakken in de binnenstraten. In het groen staat af en toe een bankje om even uit te rusten of te genieten van de activiteit op het plein.

Beheer Het beheer en onderhoud van het Zomerhofplein en de binnenstraten, vallen uiteindelijk onder de verantwoordelijkheid van de gemeente. In het IP-traject wordt onderzocht of er aan de kopse kant van het overdekte sportveld en van de tribune groen kan worden toegevoegd. Het beheer en onderhoud van dit eventuele groengebied zal, net als de spankabelverlichting tussen de verschillende kavels, ook onder de verantwoordelijkheid van de gemeente vallen.

Een circa 20 cm verdiept speelplein vormt een duidelijke centrale plek met groene randen. Daardoor blijven de doorgaande looproutes rondom georganiseerd en ontstaan er ook uiteenlopende bestemmingen: een terraszone bij kavel 4.1, een ontmoetingsplek voor de huiskamer en een hoek waar sport domineert. Het openbare sportveld wordt overdekt, zodat het 365 dagen per jaar gebruikt kan worden. Hier kunnen jongeren uit de buurten in de omgeving met elkaar in teams gaan sporten. De tribune met in totaal een hoogteverschil van 6 meter geeft aanleiding voor verschillende soorten workouts op de treden. Kleinere kinderen kunnen gemakkelijk een spelletje opzetten op het licht verdiepte midden, dat een zachte ondergrond heeft.

De tribune is een aanvulling op het publieke domein van het plein en altijd toegankelijk

De bestaande platanen op het plein bijven behouden. Het kunstgras, de goals, en de hekken worden hergebruikt.

Slimme’ veelzijdige lichtarmaturen, naar beneden gericht op het plein (Lightwell), passend binnen Rotterdamse Stijl, masthoogte 600cm.

Hergebruikte stenen uit het huidige maaiveld en tegels vormen zitranden in het groen en gelegenheid voor bijen om zich te vestigen.

Plattegrond schetsontwerp inrichting openbare ruimte

08 06

1:400

ZOHO Masterplan Ontwerp maaiveld

Voor ieder een plek, samen een buurt Op het Zomerhofplein komt de buurt samen. De activiteit van de buurt concentreert zich op deze plek, door op en rondom het plein voor alle doelgroepen en aan allerlei activiteiten ruimte te bieden. Bovendien wordt er een krachtige verbinding gelegd met het collectieve daklandschap. Hier ontmoeten gezinnen elkaar onder het genot van een kopje koffie, terwijl de kinderen spelen. Hier strijkt men neer na een rondje hardlopen, of daagt de jeugd elkaar uit voor een toernooitje op het overdekte sportveld. De huiskamer speelt een cruciale rol om gezamenlijke activiteiten op het plein te ontplooien en iedereen actief te betrekken.

Artist impression uit de tender indiening waaruit de verschillende activiteiten en doelgroepen van het Zomerhofplein duidelijk worden.

Doorsnede Zomerhofplein

ZOHO Masterplan Ontwerp maaiveld

Tribune De tribune vormt de overgangszone tussen de drukte van het maaiveld en de rust op het collectieve daklandschap. Het onderscheid tussen die werelden ligt geborgd in het hoogteverschil van 6,5 m, hetgeen een zorgvuldige overgangszone creëert: de tribune als publieke plek waar twee werelden elkaar ontmoeten. De stevige treden nodigen uit om plaats te nemen en de activiteit op het plein gade te slaan. De trap en het daarop geplaatste sportmeubilair geeft ook aanleiding om actiever gebruik te maken van de tribune. Op de tribune vormt de groene cascade aan beplanting de voorbode van het daklandschap. In de treden zijn grote groenbakken opgenomen, die met water vanaf het daklandschap gevoed worden. Trappen aan weerszijde van de tribune maken de grote treden toegankelijk en lopen door ter ontsluiting van het dak. Bovenaan de tribune bevindt zich een bordes met een geïntegreerd hekwerk ter afsluiting van het daklandschap. Beheer Tot aan het bovengenoemde hekwerk is de tribune openbaar gebied en valt het beheer en onderhoud daarmee onder verantwoordelijkheid van de gemeente. Het gebied achter het hekwerk is onderdeel van het daklandschap en daarmee valt het beheer en onderhoud onder de verantwoordelijkheid van de overkoepelende VvE van het daklandschap.

Doorsnede tribune

Plattegrond schetsontwerp inrichting tribune

Een afwisselend beeld van treden en groenvakken

Een doorgaande trap met prettige treden.

Op 6 m hoogteverschil is er

voldoende ruimte om een plek naar wens te vinden; als 13

1:200

toeschouwer van de reuring of je hogerop terugtrekken.

Verharding I betonproducten

Betonstraatsteen “Rotterdam

Verharding I betonproducten

Verharding I betonproducten Betonstraatsteen “Rotterdam”

Betonklinker warmbruin

Kleur en uiterlijk : Betonsteen met vellingkant 4/6 en een uitgewassen toplaag van 50% basalt 1-3, 10% bruingeel graniet 1-3, 10 % glisando 1-3, 30% grijs graniet 1-3. Formaten in mm : Ca. 211x105x80. Bijzonderheden : Verkrijgbaar zijn specials zoals halve stenen en bisschopsmutsen. Toepassing en gebruik : Zie klinkerkaart Milieu impact : modaal

Kleur en uiterlijk : Roodbruine betonstraatsteen Formaten in mm : Ca. 211x105x80. Bijzonderheden : Betonstraatsteen in waterpdoorlatende uitvoering. Toepassing en gebruik : Op plaatsen waar straatbaksteen gewenst is, maar de verkeersbelasting te hoog voor gebakken materiaal. Zie klinkerkaart. Milieu impact : modaal

De binnenstraten van 9 meter breed zijn autovrij. In het midden biedt een 5 meter brede strook ruimte aan bestemmingsverkeer en nooddiensten. In deze binnenstraten bevinden zich voordeuren Betonstraatsteen “Rotterdam” waterpasserend naar woningen, atelierwoningen en de lobby’s van de appartementen. Behalve de woningentrees is hier ook een aantal voorzieningen gevestigd, waar mogelijk voorzien van open gevels.

Betonstraatsteen “Rotterdam

Betonklinker warmbruin waterpasserend

Kleur en uiterlijk : Betonsteen met een uitgewassen toplaag van 50% basalt 1-3, 10% bruingeel graniet 1-3, 10 % glisando 1-3, 30% grijs graniet 1-3. Formaten in mm : Ca. 211x105x80. Bijzonderheden : Betonstraatsteen in waterpasserende uitvoering. Het Rotterdamse model heeft waterpasseerbare nokken conform bijgevoegde tekening. Doordat de voegen niet helemaal doorlopen wordt het fietscomfort verhoogd. Toepassing en gebruik : Zie klinkerkaart; op plaatsen waar de betonstraatsteen “Rotterdam” gewenst is, maar waar vanuit de wateropgave een passerende steen nodig is. Milieu impact : modaal

De binnenstraten zijn voorzien van een lijngoot in het midden van de straten. Zo kan het water aflopen richting het centrale plein.

ZOHO Masterplan Ontwerp maaiveld

Binnenstraat

Kleur en uiterlijk : Betonsteen met vell toplaag van 50% basalt 1-3, 10% bruing 30% grijs graniet 1-3. Formaten in mm : Ca. 211x105x80. Bijzonderheden : Verkrijgbaar zijn spe bisschopsmutsen. Toepassing en gebruik : Zie klinkerkaart Milieu impact : modaal

Kleur en uiterlijk : Betonsteen met een 1-3, 10% bruingeel graniet 1-3, 10 % gli Formaten in mm : Ca. 211x105x80. Bijzonderheden : Betonstraatsteen in w Rotterdamse model heeft waterpasseer tekening. Doordat de voegen niet helem verhoogd. Toepassing en gebruik : Zie klinkerkaa betonstraatsteen “Rotterdam” gewenst i een passerende steen nodig is. Milieu impact : modaal

Kleur en uiterlijk : Roodbruine betonstraatsteen in waterdoorlatende uitvoering. Formaten in mm : Ca. 211x105x80. Bijzonderheden : Betonklinker in waterpasserende uitvoering. Het Rotterdamse model heeft waterpasseerbare nokken conform bijgevoegde tekening. Doordat de voegen niet helemaal doorlopen wordt het fietscomfort verhoogd. Toepassing en gebruik : Op plaatsen waar straatbaksteen gewenst is, maar waar vanuit de wateropgave een passerende steen nodig is. Zie klinkerkaart. Milieu impact : modaal

toolkit

De overgangszones, zoals we die nu kennen rond de openstaande bedrijfsdeuren, activeren het straatleven. Door plinten met grote transparante gevels en een autovrije straat, die de bewoners zich gedeeltelijk kunnen toe-eigenen, voeren we die14 gedachte door in de binnenstraten: terwijl de bestrating van gevel tot gevel ruimte biedt aan ontmoeting en activiteiten, stimuleren we ook het creëren van een overgangszone voor de gevel door de bewoners de gelegenheid te geven voor het maken van een geveltuin. toolkit

T toolkit

Verticaal groen zorgt voor een groene koppeling met het daklandschap. De kolommen en de draagstructuur van de LAB laag biedt hier ruimte voor. Daarnaast krijgen bewoners de gelegenheid om het gebied met geveltuintjes verder te vergroenen.

Principedoorsnede van de binnenstraat

Plattegrond schetsontwerp inrichting binnenstraat 1:100

Waterpasserende verharding aangelegd in halfsteensverband (conform Rotterdamse stijl)

Hangend armatuur met straatoverspanning, bijv. Lightwell Universal of vergelijkbaar

Bewoners kunnen een eigen

plekje maken voor hun woning, waarbij geveltuintjes worden gestimuleerd.

Open plinten en een overgangszone geven bewoners meer eigenaarschap over de straat.

1:200 45

ZOHO Masterplan Ontwerp maaiveld

Zomerhofstraat In de Zomerhofstraat wordt de dominantie van de auto teruggedrongen door het haaksparkeren te elimineren. Hiermee ontstaat eveneens ruimte om de trottoirs te verbreden, wat kansen biedt voor meer activiteit vanuit de plint van het Blauw-witte gebouw. De boomspiegels van de bestaande bomen worden vergroot ten behoeve van een groener straatbeeld en een toename van de wateropvangcapaciteit. De vergrote boomspiegels volgen een rechthoekige structuur die refereert aan de orthogonale en functionele opzet van de wederopbouwarchitectuur. Tussen de gevel en de groenvakken loopt de voetgangerszone door, terwijl er tussen de vakken juist plekken ontstaan voor ontmoeting en het verlevendigen van het straatbeeld.

Het ontwerp moedigt adaptief gebruik van de trottoirs en parkeervakken aan. Bij een lage parkeerdruk zijn tijdelijke parklets een optie. Beheer Het beheer en onderhoud van de Zomerhofstraat is openbaar gebied en valt logischerwijs onder de verantwoordelijkheid van de gemeente.

Principe doorsnede Zomerhofstraat 1:200

Geometrisches beplantingsvakken die meedoen in het geblokte ritme van de straat.

Vaste planten in de groenvakken

Vuurdoorn als gevelbegroeiing

Hulpconstructie voor slingerende planten

Plattegrond schetsontwerp inrichting Zomerhofstraat

1:200

In de Almondestraat, ten zuiden van de Zomerhofstraat, brengen we het dubbelzijdig parkeren terug naar enkelzijdig. De extra ruimte die ontstaat, wordt gebruikt voor bredere trottoirs en het toevoegen van grotere boomspiegels.

ZOHO Masterplan Ontwerp maaiveld

Almondestraat (1/2) Beheer Het beheer en onderhoud van de Almondestraat is openbaar gebied en valt logischerwijs onder de verantwoordelijkheid van de gemeente.

Het behoud van bestaande bomen hanteren we als uitgangspunt. Daarbij worden bewoners worden aangemoedigd een geveltuintje van maximaal 45 cm aan te leggen.

Sierpeer, het type boom dat nu in de Almondestraat staat wordt aangevuld

Geveltuintjes worden aangemoedigd

Doorsnede Almondestraat 1:200

Plattegrond schetsontwerp Almondestraat

1:200 47

ZOHO Masterplan Ontwerp maaiveld

Almondestraat (2/2) Het deel van de Almondestraat ten noorden van de Zomerhofstraat is doodlopend en wordt als woonerf ingericht. De plinten van de bestaande bebouwing aan de noordoostzijde zijn dicht, met enkele ondergeschikte entrees. We verdelen de kwaliteit asymmetrisch om bredere trottoirs langs de nieuwe bebouwing te kunnen realiseren. De straat biedt ruimte aan een expeditieplek, die zowel functioneel is voor de nieuwe bebouwing van ZOHO als voor de Horecavakschool, die aan deze straat grenst.

Verharding I betonproducten

itvoering.

ersbelasting te

orlatende

ng. Het m bijgevoegde het fietscomfort gewenst is, maar Zie klinkerkaart. 34

T 15

1:200 48

Waterpasserende verharding

Voorbeeld van straatverlicht

Geveltuinen creëren een informele overgang tussen de woning en de straat.

Lagenopbouw van open fundatie

Principe doorsnede Almondestraat 1:100

Plattegrond schetsontwerp

toolkit

34 35

inrichting Almondestraat

ZOHO Masterplan Ontwerp maaiveld

Almondepad Het Almondepad is de verbindende groenstructuur tussen ZOHO en de Noordsingel. Hier komt de landschappelijke kwaliteit van de 19e-eeuwse singel het Zomerhofkwartier binnen. Eenheid en verbinding creëren staan centraal bij de inrichting van het Almondepad. Het groenperk met de volwassen plataan naast de horecavakschool vormt de inspiratie voor een tweede perk tot aan het Zomerhofplein. Met de aanplant van nieuwe bomen in de volle grond vergroten we hier de diversiteit van boomsoorten. Naast de plataan denken we aan robinia, sierpeer en veldesdoorn, soorten die nu ook al in de omliggende straten van ZOHO voorkomen. De basis van het perk wordt gevormd door een grasmat (speelveld) voor divers gebruik. In het grasveld dienen enkele grote heestervakken als toevluchtsoord voor de vogels en insecten. De soorten van deze vakken komen overeen met die aan het Zomerhofplein. Zo zorgen we voor eenheid en rust op het maaiveld van de binnenwereld. Het deel van het Almondepad tussen de horecavakschool en de Rehoboth kerk valt niet binnen het plangebied. Het vormt echter wel de aansluiting van het plangebied met de Noordsingel. De inrichting hiervan wordt daarom meegenomen in het IP-traject. Kosten voor het maken van dit ontwerp nemen we voor onze rekening.

Omdat dit gebied buiten onze plangrens valt, hebben we geen rekening gehouden met het maken van aanpassingen aan het groengebied en dit maakt dan ook geen deel uit van onze grondexploitatie.

Veldesdoorn

Heesterbeplanting (Vlinderstruik)

Gazon voor spelactiviteiten

Robinia (bloeiwijze)

Plattegrond schetsontwerp Almondepad

1:200 49

ZOHO Masterplan Ontwerp maaiveld

Eenheid en materialisering In materialisering volgt ZOHO de Rotterdamse stijl, maar dan wel met de nadruk op de klimaatadaptiviteit van het gebied. Zo wordt er onder andere waterpasserende verharding in de binnenstraten toegepast, zoals die reeds omschreven is in de Rotterdamse toolkit. ZOHO wil voorop blijven lopen als het gaat om klimaatadaptatie. Daarom zal de verdere doorontwikkeling van de Rotterdamse Stijl met betrekking tot dit onderwerp telkens meegenomen worden in de uitwerking van deelgebieden. Niet om gebieden te laten afwijken, maar wel om zoveel mogelijk klimaatadaptieve ingrepen te kunnen doen zonder de samenhang uit het oog te verliezen.

Bewoners en makers aan zet We stimuleren de experimenteerruimte van bewoners en makers in het gebied en moedigen hen aan zelf aan de slag te gaan met het verder vergroenen en natuurinclusief maken van de buurt. Bewoners krijgen bijvoorbeeld de mogelijkheid geveltuintjes van 30 cm diep maken langs hun gevel. Ook groenvakken kunnen aantrekkelijker worden met bijvoorbeeld het zelf plaatsen van zitranden van hergebruikte materialen. Door het hergebruik van materialen ontstaan oneffenheden, richeltjes en gaatjes die door insecten gebruikt kunnen worden. Zo ontstaat als vanzelf een insectenhotel. Het daklandschap biedt nog meer ruimte voor bewoners om de inrichting naar eigen hand te zetten. Circulair materiaalgebruik We hebben ambitie om materiaal in ZOHO te hergebruiken, ook in het openbaar gebied. We zien daarvoor verschillende kansen voor verschillende plekken. Deze worden in de fase van het voorlopig ontwerp verder onderzocht, na verdere afstemming met de ACOR.

Zomerhofstraat en Vijverhofstraat Voor de trottoirs: betontegels en betonbanden ‘Rotterdam’.

In de rijbaan: rood gebakken klinkers

Beelden ter inspiratie voor circulariteit in de openbare ruimte Verharding I betonproducten

Verharding I betonproducten Betonstraatsteen “Rotterdam”

Betonklinker warmbruin

Binnenstraten en Zomerhofplein Waterpasserende betonklinkers

Betonklinker warmbruin waterpasserend Betonstraatsteen “Rotterdam” waterpasserend

Almondestraat toolkit

toolkit

Waterpasserende betonklinkers

Hergebruik stoeptegels en betonklinkers tot zitranden

Hergebruik stoeptegels en betonklinker tot zitranden, met insectenhotels

Hergebruik goals Cruyff Court in de sporthal

Hergebruik betonplaten bij Gare du Nord als stepping stones tussen platanen

Hergebruik veld Cruyffcourt als midden vlak Zomerhofplein

ZOHO Masterplan Ontwerp maaiveld

Ruimte voor gezondheid, sport en spel In ZOHO is volop ruimte voor sport en spel, zoals passend bij een stedelijke woonomgeving. Beweging is niet alleen goed voor de fysieke en mentale gezondheid, ook de sociale functie is onmiskenbaar: bewegen doet ontmoeten. ZOHO wordt daarom ingericht volgens een breed palet van sport- en spelplekken, van laagdrempelige aanleidingen tot multifunctionele sportvelden. Daarmee bedient het niet alleen de eigen bewoners, maar trekt het ook jongeren uit de Agniesebuurt en het Oude Noorden. Spel Het 20 centimeter verdiepte deel van het Zomerhofplein is primair bedoeld voor de jonge doelgroep van circa 5 - 10 jaar. Markeringen zorgen voor allerlei speelaanleidingen. De verdiepte ligging zorgt voor een veilige plek van de kinderen, de ouders kunnen goed toezicht houden, zittend op de randen rondom, op de tribune, in de huiskamer of het op terras. In het daklandschap kunnen bewoners ruimte maken voor een speelplek voor de allerkleinsten tot circa 8 jaar. De overzichtelijke maat en beperkte toegankelijkheid passen goed bij deze doelgroep.

Sport en speelruimte in ZOHO

Verdiept plein en ontmoetingsplek, Deliplein Rotterdam

Belijning geeft aanleiding tot allerlei sport en spel

Een ondergrond in halfverharding maakt het spelen en verblijven comfortabel

ZOHO Masterplan Ontwerp maaiveld

Wijkoverstijgende, overdekt sportveld ZOHO krijgt een unieke faciliteit in de vorm van een openbaar, vrij toegankelijk, overdekt sportveld. Hier kun je full court basketballen, volleyballen, tennissen, handballen of op een kleiner veld te voetballen. Dankzij de overdekte opzet is de sportfaciliteit 365 dagen per jaar bruikbaar. Het veld wordt omzoomd door eenvoudige zitranden: perfect om elkaar te ontmoeten of conditietrainingen en warming-ups te doen. Een slimme belijning en plaatsing van elementen (doeltjes en baskets) op het overdekte sportveld zorgt ervoor dat meerdere velden tegelijk gebruikt kunnen worden, bijvoorbeeld voor toernooitjes. Het overdekte sportveld sluit aan op de achtergevel van Mooie Boules en de ruimte onder de tribune. Hier ligt een kans om een sportieve ontmoetingsruimte te maken, zonder afbreuk te doen aan de openbaarheid van het sportveld. De grote deuren van Mooie Boules kunnen een overgang vormen tussen het spel aldaar en de sport in de hal. Onder de tribune ontstaat mogelijk ruimte voor andere urban sports. De achterliggende gevels van de het sportveld zijn beschikbaar voor graffitikunst en andere schilderingen.

Beheer van het overdekte sportveld Net als het huidige Cruijff Court heeft het sportveld een openbaar karakter. Het is niet alleen toegankelijk voor toekomstige bewoners, maar ook voor de jongeren uit de omliggende buurten. Het overdekte sportveld is onderdeel van het openbaar gebied. Daarmee is de gemeente dus verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van het sportveld. De demarcatie voor het beheer en onderhoud van de constructie rondom en boven het sportveld zal gedurende het IP-traject verder worden besproken en uitgewerkt. Toezicht op het sportveld verdient aandacht. Daarnaast dient de relatie met het aangrenzende Mooie Boules verder te worden uitgewerkt. 56

Artist impression uit de tender indiening, met zicht vanaf het Zomerhofplein in de sporthal.

Plattegrond schetsontwerp sporthal

Voorbeeld van een urban sportfield

Doorsnede Sporthal 1:200

Grote schuifdeuren

ZOHO Masterplan Ontwerp maaiveld

Tribune als aanleiding voor workout Onder de tribune is een klimhal voorzien. Dit betreft een commerciële functie, die nog verdere uitwerking behoeft, ook in het kader van haalbaarheid. Toezicht en beheer zullen vanzelfsprekend bij de exploitant in kwestie belegd worden. De verwevenheid van maaiveld en dakpark maken het leuk en makkelijk voor bewoners van ZOHO om gezond te bewegen op allerlei mogelijke manieren. De tribune van 6,5 m hoog geeft door middel van tussenplateaus, grotere blokken en rekken aanleidingen om actief te worden. De focus ligt daarbij op de individuele sporten. Daarnaast bieden we voldoende mogelijkheden om meerdere personen tegelijk te laten sporten, bijvoorbeeld in bootcampvorm.

Sport aanleidingen voor individueel fitness op de tribune

Principedoorsnede tribune met afwisseling van bredere en smallere treden.

Ruimte voor Workouts

ZOHO Masterplan Ontwerp maaiveld

ZOHO Masterplan Daklandschap

Hoofdstuk 5

Daklandschap.

ZOHO Masterplan Daklandschap

Visie daklandschap Bovenop de daken van de LAB laag ligt een collectief daklandschap. Een groene wereld, die niet alleen vanuit elk perspectief zichtbaar is, maar overdag ook voor buurtbewoners toegankelijk is. Het landschap is dominant aanwezig en zorgt voor een continuering van het ecosysteem vanuit de Noordsingel. Bewoners kunnen zich plekken in het landschap toe-eigenen en in gebruik nemen. Het daklandschap is een geterrasseerde wereld: daken liggen op verschillende hoogtes en de privé buitenruimtes zorgen voor opgaand groen op verschillende lagen van de woningen. Het landschap glooit hier overheen en klimt langs de gevels van de LAND laag omhoog. De basis voor passend en volwaardig groen wordt gevormd door een stevig substraatpakket met een variërende dikte. Ten behoeve van een vochtig milieu ligt er bovendien een dik drainagepakket onder het substraat: hierin wordt water geborgen en gebufferd. Dankzij deze optimale condities voor een jaarrond vochtig milieu ontstaat een aantrekkelijke habitat voor vele soorten vogels, insecten, vlinders en kleine zoogdieren. Het daklandschap vormt hiermee, naast een groen hart in de wijk. een ecologische schakel tussen de Noordsingel en het Hofbogenpark.

De woningen liggen met een privé buitenruimte direct aan het daklandschap. Bewoners van de torens kunnen via de centrale ontsluitingen direct op het daklandschap komen. Overdag is het daklandschap via de tribune toegankelijk voor de buurtbewoners. Daarnaast wordt in de uitwerking van kavel 1.0 onderzocht op welke wijze een opgang vanuit de Huiskamer kan worden gerealiseerd. Ook in kavel 2.1 wordt onderzocht of een vorm van een verbinding vanuit de Teilingerstraat mogelijk is. Op die manier ontstaat er een natuurlijk milieu, specifiek gericht op de ZOHO bewoners en de bewoners van de omliggende buurten. cccccccccDeze laagdrempelige en tegelijkertijd gecontroleerde situatie biedt bovendien ruimte voor initiatieven van omwonenden om diverse plekken zelf in te richten, zoals speelplekken voor de allerkleinsten, gezamenlijke voedseltuinen of rustige verblijfsplekken. De kaders voor deze keuzevrijheid zullen verder worden vastgelegd in het ontwerptraject van de daktuin. We zetten de hoogteverschillen en het groen in om de overgang tussen openbaar en privé te markeren. Zo kan de collectieve tuin intensief gebruikt worden, zonder dat dit ten koste gaat van de privacy van de individuele bewoners. Over kavel 2.2 en langs het dak van Mooie Boules maken we deze scheiding zó robuust, dat op termijn een aansluiting op de Hofbogen onderzocht kan worden.

Basis van gelaagd en weelderig groen.

Groen, natuurlijk milieu zomerbeeld

Herfst/Winterbeeld

Ruimte voor collectieve initiatieven

Voorbeeld van een collectieve verblijfsplek

Voorbeeld van een speelplek voor de allerkleinsten

Themakaart voor de mate van publiekheid

Plankaart van het daklandschap 1:500

ZOHO Masterplan Daklandschap

1:500 08

ZOHO Masterplan Daklandschap

Condities scheppen voor een landschap ZOHO zet in op het versterken van het stedelijk ecosysteem door het toevoegen van een daklandschap. Dat landschap ontstaat door goede groeicondities te scheppen en door groen niet enkel als een oppervlak te zien, maar ook massavan te geven. • Voor krattenlaag 8 cm is De basis wordtwaarschijnlijk gelegd door een waterbergende en -bufferende extra berging laag, die een grotere capaciteit heeft dan strikt noodzakelijk is volgens de compensatienorm. Die extra capaciteitplein) is nodig maaiveld nodig (onder om ook droge periodes van ten minste 2 maanden te kunnen overbruggen. waterlaag is gekoppeld aanis eendat slim mogelijk systeem, • De Voor kratten 15 cm dat ervoor zorgt, dat het water aangevuld wordt op momenten dat dit nodig is.niet nodig.

Verticaal wordt er verder vergroend met langs de gevels geleide klimplanten. In de balustrades en dakranden worden bakken geïntegreerd, van waaruit planten weelderig naar beneden hangen. De groeicondities worden ook hier op peil gehouden door het ‘slimme’ watersysteem, dat constant de vochtigheid bij houdt en de afgifte of het oppompen van water uit de eigen berging aanstuurt.

Daklandschap

STANDAARD

BOOMVORMERS

HEESTERS

SIERHEESTERS/ STRUIKEN

VASTE PLANTEN

GAZON / SEDUM

Boomkluit Drainagemat Grondmedium

3000 kg/m2 2 kg/m2 1200 kg/m2

Heesterkluit Drainagemat Grondmedium

100 kg/m2 2 kg/m2 900kg/m2

Struiken Drainagemat Grondmedium

25 kg/m2 2 kg/m2 600 kg/m2

Beplanting Drainagemat Grondmedium

15 kg/m2 2 kg/m2 450kg/m2

Gazon/Sedum Drainagemat Grondmedium

10 kg/m2 2 kg/m2 300kg/m2

Waterbuffering

150 kg/m2

Waterbuffering

150 kg/m2

Waterbuffering

150 kg/m2

Waterbuffering

150 kg/m2

Waterbuffering

150 kg/m2

OPTIONEEL

Op de onderlaag eenmoet substraatpakket met een minimale dikte • 15ligtcm wel technisch van 20 cm, voldoende voor gazon en open plekken. Het glooit omhoog tot 80mogelijk cm om goedezijn groeicondities te scheppen voor > check hoge grassen, vaste planten, heesters en meerstammige bomen tot 6 meter. Hiermee ontstaat er een gelaagde begroeiing. constructeurs/architecten

Paketten

principes daktuinopbouw _ kpn breda

Substraat 20 - 80 cm Substraat 20 cm 10

Substraat 80 cm 09

Beplantingsoorten in relatie tot pakketdikte

Indicatieve weergave van de oplopende hoogte van de dikte van de substraatlaag

ZOHO Masterplan Daklandschap

opgaandopgaand groen groen

hangendhangend groen groen

LAND laag

LAB laag

Bijzondere overgangen

2. Dakprincipes 2. Dakprincipes GroeneGroene randenranden

Groeicondities integraal opgenomen in architectuur (impressie tender

Groeicondities integraal opgenomen in rand lablaag (impressie tender)

Principe groeicondities in de terrasrand van de landlaag

Principe groeiconditie in de rand van de lablaag

Principe overgang bestaande bouw Mooie Boules en kavel 2.2.

Principe bovenaanzicht van de terrasrand in de landlaag

Principe bovenaanzicht van de lablaag

Principe overgang sporthal en NAS kavel 2.1

Bak met beplanting tegen railing aan - Minder complexe constructie - Evt. minder ruimte nodig - Bak moet bevestigd worden (niet verplaatsbaar/verwijderbaar) - Materiaalkeuze mogelijk (staal oid?)

ZOHO Masterplan Daklandschap

Paden, overgangen en opgangen Het daklandschap is een collectief landschap dat overdag toegankelijk is vanuit de directe omgeving: de poorten bovenaan de trappen van de tribune staan overdag open om buurtgenoten toe te laten. Een beperkt aantal paden wordt aangelegd om de verschillende delen van het dak goed bereikbaar te maken. De overgang tussen de gebouwen en de privé buitenruimte wordt op verschillende manieren vormgegeven. Hierbij wordt rekening gehouden met de schaal van de ruimte en de beschikbare hoogteverschillen.

Een verbinding van het daklandschap naar de Hofbogen zou de fijnmazige verbinding met de Binnenstad versterken. Plaatsing van een eventuele brug in één lijn met de trap langs de tribune zou een potentieel intensief publiek gebruik ten opzichte van de andere dakdelen kunnen reguleren. De wenselijkheid en haalbaarheid van een dergelijke brug wordt bij de uitwerking van kavel 2.2 nader onderzocht.

Privacy wordt met name bereikt door afstand, hoogteverschil en de groene omzooming. Waar sprake is van hoogteverschil tussen collectief dak en privé buitenruimte, wordt dat ingezet voor het vergroten van de overgang. Dit hoogteverschil kan ook in de woningen gemaakt worden door de verdiepingen grenzend aan het landschap op te hogen. Zo kan groen nog steviger worden aangezet bij minder ruimte. De padenstructuur is een verbinding tussen de centrale ontsluitingen van de woontorens, de tribune en het landschap. We sluiten de woonblokken op kavels 1.0, 2.1 en 2.2 zo aan op het Zomerhofplein via de tribune. Hiertoe wordt er een brug aangelegd tussen kavel 1.0 en 2.2. Opgangen Het dakpark is bereikbaar via de volgende opgangen: Kavel 1.0: Centrale ontsluiting torens, mindervaliden opgang via de mobilityhub Kavel 2.1: Centrale ontsluiting torens Kavel 2.2: Centrale ontsluiting toren en trappen tribune Naast de bovenstaande opgangen, onderzoeken we bij de uitwerking van kavel 2.1 of de opgang vanuit de Teilingerstraat goed in te passen is, of dat deze aan een programma wordt gekoppeld, of dat deze een visuele verbinding tussen de Teilingerstraat en het daklandschap wordt.

1. Smal profiel • Pad wordt zover mogelijk van woning gelegd langs de dakrand • Onbegaanbaar groen van vaste planten en heesters vult het oplopend talud • Met gronddekking van 60-80 cm en begroeing van 40- 400 cm onstaat een goede afscheiding

2. Breed profiel • Lopen tussen groene wanden met een aantrekkelijk middengebied tussen de paden • Onbegaanbaar groen van vaste planten en heesters vult het oplopend talud • Aandacht gebruikers naar het midden trekken met kwaliteit of verder toe te eigenen verblijfsgebied

3. Collectief landschap • Bloemrijk grasmengsel • Plek voor verschillende vogels 19

Overzichtskaart paden, overgangen en opgangen

Principe overgang smal profiel

Principe overgang breed profiel

Principe overgang collectief landschap in de luwte

ZOHO Masterplan Daklandschap

Gestabiliseerde halfverharding op de voetpaden

Opsluiting van de paden met cortenstalen randen.

Lage verlichting (oriëntatieverlichting) langs de voetpaden

De oriëntatieverlichting schijnt enkel de paden aan.

Principe overgang tussen privéruimtes

Principe overgang bovenaan de tribune

Materialisering paden en randen Het toegepaste materiaalgebruik op het daklandschap past qua uitstraling bij het natuurlijke en weelderige karakter ervan. De paden bestaan uit een gebonden halfverharding: de gebonden zandkorrelstructuur van een materiaal als Gravilyn voorkomt verstoffing bij droogte en verpapping in natte perioden. De paden worden opgesloten met (corten)stalen randen, die tevens een klein hoogteverschil met de groenvakken overbruggen. Dat is nodig vanwege de substraatdikte onder het groen.

Verlichting Het verlichtingsniveau op het daklandschap is minimaal, maar wel voldoende om te zien waar je loopt (oriëntatieverlichting): lage armaturen (bolderarmaturen) van maximaal 1,2 meter hoog worden zó gericht, dat ze enkel het voetpad aanlichten. Hierdoor is het dak ook op een mooie zomeravond goed begaanbaar, terwijl de verlichting geen overlast geeft aan de aangrenzende woningen of het ecosysteem.

4. Tussen privéruimtes • Pad wordt centraal gelegd • Onbegaanbaar groen van vaste planten en heesters vult het oplopend talud • Met gronddekking van 60-80 cm en begroeing van 40- 120 cm onstaat een goede afscheiding • Beplantingsschema afstemmen in relatie tot privacygevoeligheid van de woonruimten erachter

5. Bovenaan tribune • Onbegaanbaar groen van vaste planten en heesters vult het oplopend talud • Met gronddekking van 60-80 cm en begroeing van 40- 120 cm onstaat een goede afscheiding • Beplantingsschema afstemmen in relatie tot privacygevoeligheid van de woonruimten erachter

ZOHO Masterplan Daklandschap

Ruimte voor eigen invulling In het ontwerp gaat veel aandacht uit naar het creëren van een sterke basis voor een krachtig ecosysteem. Tegelijkertijd komen er meerdere plekken waaraan met gebruik van natuurlijke materialen en hergebruikte materialen uit het huidige maaiveld een eigen invulling gegeven kan worden. Bij de kavelontwikkeling zal met bestaande en toekomstige bewoners nader onderzocht worden welke delen van het landschap door bewoners in gebruik kunnen worden genomen en onderhouden. Hoe deze plekken eruit gaan zien, stellen we eveneens tijdens de kavelontwikkeling met de toekomstige bewoners en andere geïnteresseerden uit de omgeving van ZOHO vast , binnen een door ons vooraf opgesteld budget Dak van het overdekte sportveld Op het dak van het overdekte sportveld, één van de grootste oppervlaktes van het daklandschap, maken we hoogteverschillen en geven we het groen massa door een gelaagde opbouw. Het is een uitgelezen plek om natuurlijke speeltuin te realiseren voor de allerkleinsten tot circa 9 jaar. Dit deel van het landschap ligt in de ochtendzon en heeft schaduw in de namiddag. Ideaal, om op een hete dag in de koelte te kunnen spelen en ravotten. En natuurlijk gaat speelplek voor kinderen hand in hand met een uitnodigende zitgelegenheid, waar de ouders een oogje in het zeil kunnen houden en bij kunnen praten. 29

Het daklandschap van de sporthal. Kansrijk voor een eigen invulling

De trottoiregels en betonklinkers uit het huidige maaiveld worden ingezet om het landschap plekken te geven

Meerstammige sneeuwbal

Natuurspelen

Traptredes als toegang tot een hoger gelegen dak

Ballustrade

Basis van een grassige beplantings

Speelgazon

Speelboom

Groene buffer als overgang naar prive tuinen

Referentie zonnedak met terras als ontmoetingsplek

Kardinaalsmuts

Meidoorn

Dak boven de huiskamer Het dak boven de huiskamer heeft een ruime maat en ligt op de (na)middag en avondzon. Een ideale plek om na een dag werken even tot rust te komen. Het kijkt uit over het plein en de het overdekte sportveld in. In de hete zomers is het een plek die tot laat in de ochtend in de koele schaduw van de torens ligt. In dit rustige deel van het daklandschap kunnen bewoners zich desgewenst plekken kunnen toe-eigenen om verder in te richten. 29

ZOHO Masterplan Daklandschap

Beheer Het daklandschap is collectief. En door de hekwerken, die bovenaan de tribune geplaatst worden, is het daklandschap ook afsluitbaar. Om deze reden, worden beheer en onderhoud toebedeeld aan een overkoepelende VvE van de onder- en omliggende bebouwing die dit zal onderbrengen bij een professionele partij. Eigenaren zijn dus niet alleen lid van de VvE van een specifiek gebouw, maar ook van de gebouwoverstijgende VvE van het daklandschap. Het ontwerp van het daklandschap wordt afgestemd met (technische) adviseurs. Beheer- en onderhoudsaspecten worden hierbij integraal meegenomen. Gezien de aard van het gebruik en vanuit het oogpunt van betaalbaarheid ten aanzien van de doelgroep wordt in elk geval gekozen voor beplanting die extensief beheerd kan worden. Bijkomend voordeel hiervan is, dat de natuur zo werkelijk de ruimte krijgt om zich te ontwikkelen.

Beheer daklandschap

ZOHO Masterplan Daklandschap

ZOHO Masterplan Natuurinclusiviteit

Hoofdstuk 6

Natuurinclusiviteit.

ZOHO Masterplan Natuurinclusiviteit

Een integraal ecosysteem Een integraal ecosysteem: het creëren van een netwerk Een robuust en natuurinclusief milieu staat of valt met een gedegen netwerk. Losse groene plekken hebben weliswaar enige ecologische waarde, maar voor de uitwisseling van vogels en insecten is het van belang dat deze groene plekken niet geïsoleerd liggen, maar (met groene stepping stones) ook goed verbonden zijn. De Noordsingel is een belangrijke doorgaande blauw/groene structuur door de stad. De Hofbogen zullen in de vorm van het Hofbogenpark in de toekomst ook een doorgaande, groene lijn door de stad vormen, maar dan met een droger (steppe-achtig) milieu. Het Masterplan van ZOHO is aan beide structuren verbonden op verschillende niveaus. Op de daken van de stadsblokken vormt zich een extra ecologische laag: een rustige en wat kalere biotoop (groendaken met PV-cellen), bij uitstek geschikt voor soorten als scholeksters en enkele soorten roofvogels die zich tot in de stad wagen. Nestvoorzieningen voor vogels en eventueel vleermuizen, verwerkt in de gevels van de gebouwen, breiden deze biotoop uit.

Schematische doorsnede netwerk daktuinen

Schematische doorsnede Netwerk regentuin

Ecologisch netwerk, opgespannen tussen Noordsingel en Hofbogenpark

Een oplopend, golvend dakpakket biedt ruimte voor zowel lagere als hogere beplanting.

Festuca ovina (Schapengras

Panicum virgatum ‘Heavy Metal’ (Vingergras, Pluimgierst)

Gillenia trifoliata (Driebladige braakwortelspirea)

Eupatorium maculatum ‘Purple bush’ (Koninginnekruid)

Euonymus europaeus (Gewone kardinaalsmuts)

Viburnum ‘Pragense’ (Sneeuwbal)

Euonymus eurapaeus (Gewone kardinaalsmuts)

Het daklandschap vindt zijn inspiratie in het oorspronkelijke laagveenlandschap. Echte veengrond kunnen we niet maken, maar wel benaderen met het juiste klimaatadaptieve concept. Met een geïntegreerd netwerk van waterbuffers en de afgestemde regulering ervan zorgen we er in ZOHO voor, dat in natte periodes het hemelwater zo veel mogelijk wordt geborgen in de watervoorziening onder het veendak, maar zo nodig ook wordt opgeslagen in watertanks. In droge periodes loopt deze watervoorziening gereguleerd leeg ten behoeve van de bewatering van het daklandschap. Beplanting Een dergelijk waterbufferingssysteem is randvoorwaarde om onze ambities, het zo dicht mogelijke benaderen van een veenlandschap in sfeer en soorten vegetatie, te realiseren: het houdt de groeiconditie jaarrond relatief vochtig, in tegenstelling tot veel groendaken, waar een steppe-mengsel wordt toegepast om droogte te pareren.

ZOHO Masterplan Natuurinclusiviteit

Vegetatie daklandschap In combinatie met soorten heesters / meerstammige bomen zoals: • Cornus mas (Gele kornoelje) • Crataegus x lavallei (rode meidoorn) - besdragend (trekt vogels) • Euonymus europaeus (Gewone kardinaalsmuts) (trekt bijen, vlinders) • Salix fragilis (kraakwilg) • Sorbus incana, meerstammig (Lijsterbes) - besdragend (trekt vogels) • Viburnum ‘Pragense’ (Sneeuwbal) - bloem- en besdragend (trekt bijen, vlinders en vogels)

De dikte van de substraatlaag varieert van 20 tot 80 cm. Op de hogere delen wordt het graskruidenmengsel aangevuld met heesters en kleine meerstammige bomen. Daarbij krijgen de bewoners de mogelijkheid gedeeltes zelf in te vullen met bijvoorbeeld een bloementuin, moestuin of ligveldje. Gedacht wordt aan basis van een kruidig/grasachtig mengsel van soorten als: • Carex flacca (Blauwgroene zegge) • Eupatorium maculatum ‘Purple bush’ (Koninginnekruid) • Festuca ovina (Schapengras) • Gillenia trifoliat a (Driebladige braakwortelspirea) • Panicum virgatum ‘Heavy Metal’ (Vingergras, Pluimgierst) • Sanguisorba obtusa (Pimpernel)

ZOHO Masterplan Natuurinclusiviteit

Zomerhofplein en tribune Het Zomerhofplein is een belangrijke ecologische schakel tussen het daklandschap en de Noordsingel. De bestaande platanen staan nu in een relatief kleine boomspiegel. In het nieuwe ontwerp worden de losse boomspiegels samengevoegd tot één groot groenvak. Platanen hebben zelf relatief weinig ecologische waarde. Daarom is het des te belangrijker om stevig uit te pakken met uitbundige beplanting eronder. Mochten de platanen niet behouden kunnen worden, dan plaatsen we er grote volwassen bomen van de eerste orde met een minimale stamomtrek van 70 cm voor terug. In dit geval kiezen we niet voor platanen, maar voor soorten met een grotere ecologische waarde, die ook goed gedijen in een stedelijk klimaat. De tribune loopt als een groene cascade over van het daklandschap naar het plein. De beplanting in de trap is vooral grasachtig (siergrassen), aansluitend op het weelderige landschap van het dak. De groenvakken vormen onderdeel van het klimaatadaptieve watersysteem; het retentiedak loopt over in een vergelijkbare, getrapte retentielaag onder het groen en komt uit in het groenvak op het Zomerhofplein. Gedacht wordt aan beplanting zoals: Boomspiegel rondom de platanen: Buddleja ‘Miss Ruby’ (Vlinderstruik) - ultieme bijenplant Spiraea japonica ‘Genpei’ Lavendula angustifolia ‘Silver Blue’

Tribune - voornamelijk siergrassen, zoals: Calamagrotis acutiflora (Struisriet) Carex flacca (Blauwgroene zegge) Carex morrowii (Japanse zegge) Gillenia trifoliata (Driebladige braakwortelspirea) Miscanthus sinensis (Prachtriet) Molinia caerulea (Pijpestrootje) Panicum virgatum ‘Heavy Metal’ (Vingergras, Pluimgierst)

Bomen zoals (aanvulling op en/of alternatief voor platanen): Corylus colurna (Boomhazelaar) Quercus bicolor (Tweekleurige eik)

Overzicht van de te handhaven en nieuwe bomen in het plan

De groene cascade op de tribune

Panicum virgatum ‘Heavy Metal’ (Vingergras, Pluimgierst)

Gillenia trifoliata (Driebladige braakwortelspirea)

Eupatorium maculatum ‘Purple bush’ (Koninginnekruid)

Buddleja ‘Miss Ruby’ (Vlinderstruik) - ultieme bijenplant

Lavendula angustifolia ‘Silver Blue’

Corylus colurna (Boomhazelaar)

Quercus bicolor (Tweekleurige eik)

ZOHO Masterplan Natuurinclusiviteit

Zomerhofstraat De Zomerhofstraat is een stedelijke biotoop die een verbinding tussen de regentuin en de Noordsingel legt. Belangrijk hierin is de doorgaande boomstructuur, deze zorgt voor een verbinding en nest- en fourageerplekken voor vogels en vleermuizen. In de plantvakken komt een tussenlaag, die bestaat uit enkele solitaire meerstammige heesters. Heesters zijn bloem en besdragend en daarmee belangrijk voor een rijke insectenwereld. Zitelementen van bestaande materialen worden een onderdeel van de rand van de vakken. Dankzij deze materialen ontstaan er oneffenheden en kieren, waarin insecten zich kunnen nestelen. De onderlaag bestaat verder uit rijk bloeiende vaste planten, goed voor bijen, vlinders en andere insecten en wordt aangevuld met klimmers en hangers langs de gevel. Deze zijn ook bloeiend (insecten), besdragend (vogels) en bieden nestplekken voor stadsvogels als merels. Voor andere vogelsoorten, zoals mussen en mezen, zijn nestkasten nodig, die zoveel mogelijk in de gevel opgenomen worden, in de nabijheid van deze verticale structuren. Mogelijke soorten beplanting in de Zomerhofstraat • Vasteplantenmix – GreenToColour concept (Griffioen) Een concept met groeigaranties en snel resultaat. Het beeld wordt ingetogen, een niet te rijke mix aan verschillende soorten, overwegend wit en blauwbloeiend.

Belangrijk voor bijen, vlinders en andere insecten, die op hun beurt als voedselbron dienen voor vogels. • Bomen – Robinia pseudoaccacia ‘Bessoniana’ (schijnaccacia) Deze bomen staan er reeds, waar nodig worden ze aangevuld met zelfde soort. Als nectarhoudende bomen zijn ze goed voor insecten. Ze dienen als nest- en fourageerplek voor vogels en vormen een verbinding (gidslijn) voor vleermuizen en vogels. • Solitaire heesters – Amelanchier lamarckii (krentenboompje) • Bloeiende en besdragende heesters die insecten en vogels aantrekken. • Gevelbeplanting / begroeiing

Principedoorsnede Zomerhofstraat

Principe van natuurinclusieve maatregelen in de gevel

Vaste planten; GreenToColour (Griffioen)

Amelanchier lamarckii (Amerikaans Krentenboompje)

De bloeiwijze van Robinia pseudoaccacia ‘Bessoniana’ (schijnaccacia)

Hulpconstructie voor slingerende klimplanten

Insectenhotel, geïntegreerd in de zitranden van circulair materiaal

ZOHO Masterplan Natuurinclusiviteit

ZOHO Masterplan Klimaatadaptatie

Hoofdstuk 7

Klimaatadaptatie.

ZOHO Masterplan Klimaatadaptatie

Klimaatadaptief ZOHO Infiltratie in volle grond

Een veranderend klimaat met steeds grotere extremen, zowel nat als droog, vraagt om een veerkrachtige stedelijke omgeving. Een klimaatbestendige aanpak is dan ook een belangrijk aspect bij de stedelijke ontwikkeling in Rotterdam. In ZOHO vormt het een integraal onderdeel van de gebiedsontwikkeling. In ZOHO worden toonaangevende oplossingen toegepast, die als voorbeeld kunnen dienen bij andere binnenstedelijke gebiedsontwikkelingen. We gaan slim om met water en energie en beschermen ons tegen weersinvloeden. Door een samenspel van natuurlijk vegetatie, verdamping, retentie en berging wordt er een eigen waterkringloop gemaakt, die de rest van de stad minimaal belast. Hiermee maken we een goed leefklimaat voor flora en fauna en implementeren we actuele thema’s als biodiversiteit, klimaatadaptatie, hittestress en vangen we fijnstof af. In natte periodes bufferen we het regenwater maximaal, om vervolgens in droge periodes het groen in ZOHO te kunnen bevloeien vanuit onze eigen voorraad, zodat we geen gebruik hoeven te maken van schoon drinkwater. Dit systeem is afgestemd op het beleid van de gemeente Rotterdam en het Hoogheemraadschap. Daarnaast zorgen actieve en passieve oplossingen bij extreme hitte voor een aangenaam en koel verblijfsklimaat, ook in de buitenruimte. Waterkringloop Een maximaal zelfvoorzienend watersysteem past in alle opzichten bij ZOHO.

We kiezen voor een systeem, waarbij we volgens berekeningen en stevige bui van 70 mm per uur kunnen opvangen. Hiermee zitten we 20 mm boven de recent vastgesteld norm binnen de gemeente Rotterdam. Het totale plangebied beslaat 22.118 m². Dat betekent een watervolume van 22.118 m² x 70 mm = 1.548 m³ gegarandeerde wateropvang.

Een deel van het regenwater wordt geabsorbeerd door de bebouwde omgeving, bijvoorbeeld door het groen op de daken en door de toepassing van een waterpasserende steen op het maaiveld. Onderstaande berekeningen laat zien hoe we met de absorptie van een groot deel van het hemelwater in het groen en substraten op het dak de waterbergingseis realiseren. Om aan de waterbergingseis te kunnen voldoen, hebben we diverse mogelijkheden onderzocht. De eerste berekeningen laten zien dat door het plaatsen van waterretentiekratten op verschillende daken van de LAND en STAD laag en infiltratie op het maaiveld aan de bergingseis kan worden voldaan. In de vervolgfases van het daklandschap en maaiveld zal het ontwerp verder worden uitgewerkt en geconcretiseerd. Als hieruit blijkt dat er bovenop de voorkeursvariant met kratten en infiltratie extra bergingscapaciteit nodig is, kan dit gerealiseerd worden op een centrale plek, bijvoorbeeld in een bak onder het Zomerhofplein.

Het watersysteem van het maaiveld

Schema van het gesloten watersysteem van ZOHO en de irrigatie van het daklandschap. De lokale waterkringloop

ZOHO Masterplan Klimaatadaptatie

Omdat we onszelf ten doel stellen om alleen te bevloeien vanuit eigen voorraad, dus zonder schoon drinkwater te hoeven gebruiken, zijn op dit vlak ook de eerste berekeningen uitgevoerd. Op basis van de gemiddelde regenval tussen 1999 en 2019 en de gemiddelde gewasverdamping van 2020 is bepaald hoeveel water er op welk moment van het jaar in het systeem aanwezig moet zijn om deze ambitie waar te maken. Hieruit blijkt dat het voorgestelde systeem zichzelf het eerste jaar nog moet vullen, maar dat het vanaf het tweede jaar voldoende water vasthoudt om de totale verdamping op

Het watersysteem van het daklandschap

Het watersysteem van het maaiveld

Onderdeel

Oppervlakte

Waterberging (oppervlakte x 70 mm)

Systeem

Dak Hoog

6.570 m2

460 m3

Krattenveld (kratten van 85 mm)

Daklandschap (collectief deel)

3.755 m2

262 m3

Krattenveld (kratten van 150 mm)

Daklandschap (privé deel)

2.281 m2

160 m3

n.t.b. geen kratten vanwege kans op vervuiling

Maaiveld (verharding)

8.332 m2

583 m3

Open verharding i.c.m. waterbergende fundering

Maaiveld (groen)

1.180 m2

83 m3

Infiltratie in grond c.q. bodem van plantvak

Totaal

22.118 m2

1.548 m3

te vangen. Daarmee kan het daklandschap gedurende een droge periode van twee à drie maanden (zoals de afgelopen jaren het geval was) van water worden voorzien om uitdroging te voorkomen. Het lijkt dus vooralsnog niet noodzakelijk om op maaiveld nog een extra voorziening te maken voor bevloeiing vanuit eigen voorraad, maar dat zal de verdere uitwerking moeten uitwijzen. Op de hoogste daken, op de STAD laag, wordt water gebufferd. Het voordeel hiervan is dat we dit water dankzij de zwaartekracht en met toepassing van een slim meetsysteem, eenvoudig kunnen gebruiken voor bevloeiing van het daklandschap. Voor het daklandschap geldt dat door de toepassing van koontjes en een filterdoek het water uit de kratten laag op natuurlijke wijze (capillair) zal worden opgenomen door de beplanting. Zo creëren we niet alleen betere sturingsmogelijkheden voor de watervoorziening, maar maken we ook het gebruik van sproei- en druppelinstallaties voor de beplanting overbodig. Om controle te houden op het gehele systeem zal de gehele waterberging, inclusief alle benodigde systemen, eigendom blijven van de VvE en beheerd en onderhouden worden door een professionele partij. Om te allen tijde te kunnen voorzien in de vereiste waterberging, wordt deze gereguleerd door een dynamische flow control.

Deze maakt onder meer gebruik van weersvoorspellingsdata, bijvoorbeeld dankzij een onlineverbinding met Buienradar. Zo wordt bij verwachte langdurige regenval het opgeslagen water op de retentiedaken en/of in de kelder gecontroleerd overgestort naar het gescheiden rioolsysteem om opslagruimte vrij te maken.

ZOHO Masterplan Klimaatadaptatie

Hemelwater daken Voor alle daken van de kavels in ZOHO is een berekening gemaakt. Hieruit blijkt dat: 1. op alle daken de maatgevende bui van 70 mm kan worden geborgen; 2. er op de LANDlaag van kavels 1.0, 2.1 en 2.2 extra buffercapaciteit is om water vast te houden voor de vegetatie van het daklandschap; 3. de ambitie is om met gecontroleerde flow-control beide daklagen weersafhankelijk en separaat gestuurd te laten afvloeien zodat we in drogere perioden meer water beschikbaar hebben op de daken; 4. dat voor de tribune nog moet worden uitgewerkt waar het water binnen de gebouwde omgeving wordt geborgen. De groendaken van kavels 3.0, 4.1, 4.2, 5.0 en 6.0 zullen eveneens ‘zelfvoorzienend’ worden op het vlak van watergebruik, met blauwe daken op het hoogste niveau en groene daken waar mogelijk. Als één van deze deelontwikkelingen niet volledig zelfvoorzienend is, zullen we per bouwdeel een separate waterberging realiseren. Hemelwater maaiveld Het combineren van een waterpasserende verharding en/of kolken die het regenwater afvoeren naar een waterbergend pakket in de wegfundering zorgt voor bergings- en infiltratiecapaciteit onder de verharding. Rekenend met een pakketdikte van 30 cm en een percentage van 40% holle ruimte in dit pakket, is er een eerste haalbaarheidstoets gedaan bij een regenbui van 70 mm. Hieruit blijkt dat dit een passende oplossing kan zijn.

Daarbij is een reservering gemaakt voor zones voor ondergrondse inrichting zoals kabels en leidingen en voor bovengrondse inrichting zoals parkeerplaatsen en boomspiegels. Het toepassen van een waterbergend pakket in de wegfundering brengt restricties met zich mee voor verdere inrichting. Per deelgebied zal dit nader worden uitgewerkt om te zorgen voor voldoende berging.

Bij het Zomerhofplein is geen rijbaan en in de uitwerking zal nader moeten worden onderzocht waar de kabels en leidingen liggen om te bezien of we ook onder de loopverharding kunnen bufferen en tot welke funderingsdikte of bergingsmaatregel dat met de beschikbare oppervlakte zal leiden. Naast de invulling aan de klimaatadaptatie-ambitie op het gebied van extreme neerslag, zal er ten behoeve van thema’s als hitte en droogte, extra vergroening in de vorm van bomen en groenvlakken worden toegepast en zoeken we in deze gebieden naar aanvullende berging/infiltratie door: a. de plantvakken lager te leggen dan de stoepen. De toe te voegen bomensoorten en beplanting worden zo gekozen dat ze bestand zijn tegen zowel droogte als grote hoeveelheden regenwater. b. de vakken aan de afstroomkant zo nodig te voorzien van infiltratiemiddelen zodat het water direct naar de ondergrond van de beplanting kan doorstromen en niet in een verslibde bovenlaag blijft staan. Omdat dit een innovatie betreft, zal e.e.a. in een volgende fase verder worden uitgewerkt en afgestemd dienen te worden. Het is niet per definitie zo dat al het water dat op straat valt in de fundering vastgehouden kan worden en vervolgens in de ondergrond kan infiltreren, aangezien dit mogelijk tot onwenselijke hogere grondwaterstanden kan leiden.

Hiertoe wordt er, in samenspraak met het ingenieursbureau van de gemeente Rotterdam, gewerkt aan de realisatie van een gescheiden rioolstelsel met een DIT riool. Deze laatste kan bij een te hoog grondwaterpeil het overtollig water laten afstromen naar de Noordsingel en bij droogte het grondwater enigszins aanvullen. De buitenruimte van het Zomerhofkwartier zal zodanig worden ontworpen dat er bij een neerslag van meer dan 70 mm/uur hemelwater op maaiveld tijdelijk kan blijven staan zonder schade te veroorzaken. Dit water zal vervolgens vertraagt haar weg vervolgen via de eerder besproken systemen. Wanneer bij de verdere uitwerkingen blijkt dat er een capaciteitsprobleem ontstaat om gehoor te geven aan de gestelde eis van 70 mm, zal de aanvullende berging onder het Zomerhofplein uitkomst moeten bieden. De overeengekomen ambitie van 70 mm/uur met een 24-uurs leegloop zal zowel voor de daken als de openbare ruimte worden gerealiseerd.

Klimaatdoorsnede Zomerhofstraat

Klimaatdoorsnede binnenstraat

ZOHO Masterplan Klimaatadaptatie

Prettig verblijfsklimaat Een prettig verblijfsklimaat is voorwaarde voor het gebruik van de openbare ruimte als ontmoetingsplek. In de verdichte stad kan niet op elke plekje de hele dag de zon schijnen, maar we creëren voldoende plekken in de openbare ruimte met de juiste condities voor prettig verblijf. Op deze plekken is er jaarrond sprake van ruim voldoende zon per dag, bij voorkeur in de namiddag en avond en is ook het windklimaat dusdanig op orde dat er een comfortabele verblijfsplek ontstaat. Extra aandacht gaat hierbij uit naar de volgende vier plekken: 1. Het Zomerhofplein: met de nadruk op het verdiepte deel, de ruimte voor de huiskamer en de horeca in kavel 4.1. Dit is de plek waar de buurt elkaar treft op het einde van de dag, waar de kleine kinderen onder toeziend oog van hun ouders buitenspelen. Hier blijft men met plezier even hangen. 2. Langs de Vijverhofstraat: de gezelligheid op straat, die nu kenmerkend is voor de Vijverhofstraat, blijft met een goed verblijfsklimaat gewaarborgd. 3. De regentuin en Mono: deze plek ademt rust in de hectiek van de stad. Hier slaat men in de zomer onder het bladerdek rustig het komen en gaan in de buurt gade. 4. Het hoekpunt Vijverhofstraat/Zomerhofstraat: dit kruispunt is de plek waar de buurt thuiskomt en de makers uit de Zomerhof en Vijverhof bij elkaar komen.

In de toenemende drukte wordt ook deze horecaplek een ontmoetingsplaats voor buurtgenoten. De bezonnings- en windhinderstudie maken deel uit van de Bestemmingsplanprocedure en zullen in dit kader verder uitgewerkt en onderzocht worden.

2 07

Vier plekken met een prettig verblijfsklimaat.

ZOHO Masterplan Klimaatadaptatie

Hitte en schaduw Hitte(stress) Hittestress is in feite een oververhitting van het menselijk lichaam en komt vaker voor in stedelijke gebieden vanwege het zogenaamde hitte-eilandeffect. Een verschil in temperatuur tussen het stedelijk en landelijk gebied ontstaat door een hoge mate van absorptie van zonnestraling door de in de stad toegepaste materialen. Dit effect wordt versterkt door een gebrek aan vegetatie en/of water. Vegetatie zorgt voor schaduw en verdamping van water. Water onttrekt vervolgens warmte uit de lucht. Daklandschap Het totale plangebied van ZOHO beslaat circa 23.400 m² waarvan 4.000 m² ‘vergroend’ zal worden als daklandschap. Dit reduceert de hittestress niet alleen in belangrijke mate, het zorgt tevens voor een verbetering van de luchtkwaliteit door het opvangen en afbreken van fijnstof en stikstof. Het daklandschap loopt over alle basementen van de LAB laag heen, met erboven de torens van de STAD laag. Op het daklandschap zijn bewust plekken gecreëerd die langdurig in de schaduw liggen. Zo zijn spelen en buiten verblijven ook aangenaam in tijden van hitte: het speeldak ligt ’s ochtends in de zon en in de namiddag in de schaduw.

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=RotterdamRaad&id=2c7591a9-70c8-4265-8697-f2beabc9b9b0