21bb11840 Bijlage behorende bij 21bb10349 - Raadsvoorstel over vaststelling nota van uitgangspunten ontwikkeling RISE

··

··

··

Haagseveer Deze stadsstraat vormt een belangrijke schakel in de fietsverbinding tussen stadswijk Noord en het centrum. De aanwezigheid van het Stokviswater geeft een extra dimensie aan de buitenruimte. Een fraai water met mooie kades welke uitkomt op de karakteristieke Witteveenkerk. Een bijzonder mooie beëindiging van dit water, welke aan de noordkant nog wordt versterkt door aanwezigheid van het kunstwerk de Nieuwe Delftse poort, een fraai en bijzonder kunstwerk. Helaas oogt de buitenruimte in deze hoek sleets, verouderd en stenig, tevens is er een gebrek aan hoogwaardig groen. Doelstraat De buitenruimte heeft geen verblijfskwaliteit door een gebrek aan sociale controle, achterkanten, een gebrek aan groen en een sleetse stenige inrichting. Wel wordt de plek gekenmerkt door het kunstwerk Tor und Stele, een werk uit de topcollectie van het CBK, een werk speciaal ontworpen voor deze plek, in de open as tussen het torentje van het stadhuis en kunstwerk de Nieuwe Delftse Poort. Doelwater De zuidelijke begrenzing van het projectgebeid wordt gemaakt door Doelwater. Een volgens de Rotterdamse Stijl ingericht straatje, dat aan de zuidzijde aan het Stadhuis grenst. Het representatieve straatje en stadhuis staan in contrast met het sleetse projectgebied. Het uitzicht vanuit het stadhuis laat daarmee te wensen over.

··

·· ··

··

Kunst in de openbare ruimte Binnen het plangebied en direct daaraan grenzend zijn er twee kunstwerken, behorende tot de topcollectie van de Gemeente Rotterdam: Tor und Stele (Doelstraat) en de Nieuwe Delftse Poort (Hoek Pompenburg/Haagseveer). De relatie tussen de twee kunstwerken is van groot belang. Deze zijn op elkaar uitgelijnd, op een as in lijn met de hoek van het stadhuis. Deze hartlijn is bindend en ontworpen naar de plek. Tevens hoort de symmetrische opstelling tussen de rooilijnen in de Doelstraat bij het ontwerp van het kunstwerk.

Tor und Stele Tor und Stele is vervaardigd in 1994 door Förg en bestaat uit drie delen: een bronzen sculptuur in de vorm van een obelisk met een platte bovenkant, een rechthoekige poort uit zwarte, gladgepolijste natuursteen en diverse rechthoekige vlakken van bruingele tegels die in de bestrating zijn gelegd, waarlangs ouderwets aandoende straatlantaarns zijn neergezet. De verschillende onderdelen zijn in het verlengde van elkaar geplaatst, langs een denkbeeldige as door de Doelstraat.Aan de ene kant eindigt de blik op de Nieuwe Delftse Poort. In tegenovergestelde richting fungeert de zwarte poort als een kader voor een deel van het neo-renaissancistische stadhuis. Förgs poort en stèle doen denken aan stedebouwkundige monumenten uit de barok of de negentiende eeuw. Ze herinneren aan een stedenbouwkundige symbolische taal die definitief achter ons ligt en die, zeker in Rotterdam, heeft plaatsgemaakt voor een meer gefragmenteerde invulling van de openbare ruimte met relatief bescheiden, individualistische beeldhouwwerken. De Nieuwe Delftse Poort Kunstenaar Kraat maakte een reconstructie van de oude stadspoort, deze werd verwoest tijdens het bombardement in 1940. Hij heeft de contouren van de poort duidelijk zichtbaar gehouden. De poort met het karakter van een kunstwerk in aanbouw staat symbool voor het feit dat Rotterdam nog steeds aan het bouwen is.

Op de oude poort stonden vier personificaties: de personificatie van Handel en Verkeer, de stedenmaagd, de Maas en de Rotte. Deze figuren keerden gestileerd terug op de moderne poort. Dit beeld laat door de verbeelding van de oude stadspoort het Rotterdam van de 18e eeuw zien. Maar destijds waren stadspoorten ook al niet regulier meer en hadden ze de functie om de stad te verdedigen al verloren. In die zin was de poort toen ook al een soort folly. De poort is een open architectonische staalconstructie geverfd in rode menie met overblijfselen van de Oude Delftse poort op sokkels.

(Bronnen: Sandra Smallenburg, Tor und Stele, ‘Beelden in Rotterdam’, 2002, CBK Rotterdam & Aanbevelingen - Kunstwerk ‘Tor und Stele’, Günther Förg, 1994, herinrichting Doelstraat. CBK Rotterdam/Sculpture International Rotterdam, 2020) 2. Plangebied

september 2021

33

Ruimtelijke analyse Hofplein RISE ligt prominent aan het Hofplein en heeft zodoende de kans om bij te dragen aan en te profiteren van het vernieuwde Hofplein. In de ontwikkeling liggen kansen om knelpunten te verhelpen en kwaliteit toe te voegen: Zwaktes De bebouwing aan Hofplein 33 vertroebelt de ruimtelijke configuratie van het Hofplein en mist een goede aansluiting op het gevelbeeld van de Coolsingel. Het trottoir aan het Hofplein is nu te smal om van een aantrekkelijke looproute te kunnen spreken, daarbij zijn de functies en uitstraling van de plint weinig uitnodigend. Kansen Rooilijnen bij Hofplein 33 aanpassen om de rechthoek vorm te geven, de gebouwen aan de Coolsingel en Pompenburg met een kopgevel aansluiten op het Hofplein. Goede ruimtelijke aansluiting op de herinrichting van het Hofplein in het kader van de ‘Zeven Stadsprojecten’ Toevoegen van aantrekkelijke verblijfsruimte en stedelijk programma aan de randen om daarmee het Hofplein tot een echt stadsplein te ontwikkelen.

·· ·· ·· ·· ··

Verbindingen langzaam verkeer versterken (Zichtbaarheid) route versterken

Rooilijnen versterken

··

Nieuwe contour/inrichting Hofplein Potentiële herinirichting Pompenburg n.a.v. Hofplein

··

Gesloten/anonieme plinten openen

··

Zichtlijn kunstobjecten versterken

··

(Groene) binnentuin uitbreiden

··

Aansluiten potentiële ontwikkelingen politiebureau en DG Kerk Ruimtelijke analyse: zwaktes in de bestaande situatie en kansen bij ontwikkeling

34

september 2021

Doelstraat Zwaktes De Doelstraat is een autovrije straat maar nodigt niet uit om er doorheen te lopen of om te verblijven. De sfeer is stenig en er zijn geen zitplekken, speelaanleiding, groen en geen publieke plintfuncties. Het kunstwerk Tor und Stele verbindt de toren van het stadhuis met de replica van de Delftse Poort. Echter komen beide in de huidige situatie niet tot hun recht. De Doelstraat wordt gebruikt als opstelplek voor de politie/ME en brandweer. Kansen De Doelstraat inrichten als prettige, groene en autovrije verblijfsruimte waarin het kunstwerk en de daarbij horende route tot hun recht komen. Toevoegen van woningentrees + verbeteren en programmeren van de plint.

RISE NvU

Haagseveer (+ kruising Pompenburg) Zwaktes Op het kruispunt komt veel samen. Het kruispunt oogt nu technisch en heeft niet veel verblijfskwaliteit. Tevens ligt het bestaande fietspad richting de Meent dicht op de ontwikkellocatie. De bestaande laadloslocatie kruist een fietspad. Rondom het kruispunt ligt veel verharding en richting de Sint-Jacobsplaats ontstaan er veel hoogteverschillen in de buitenruimte die niet fraai zijn opgelost. Kansen Door de bestaande rooilijn een scherpere hoek te geven komt de ontwikkeling meer aan het Haagseveer te liggen en geeft deze een antwoord op de gebiedsontwikkeling Pompenburg. Met kleine aanpassingen aan het kruispunt kan hier in een tijdelijke situatie meer ruimte worden gecreëerd. Zo kan er ook een goede plek komen voor laden en lossen en een plek voor afvalcontainers. Met de nieuwe plannen voor het Hofplein zal ook de Pompenburg veranderen, dit levert een kans op om het kruispunt met het Haagseveer in een nieuw daglicht te bekijken en een (ruimtelijke) kwaliteitsimpuls te geven. In de nabije omgeving van het Haagseveer zijn meer kwaliteitsverbeteringen in de buitenruimte mogelijk, zoals rond de Doopsgezinde kerk en de Jacobsplaats. RISE kan hier in de toekomstige situatie op aansluiten.

·· ·· ·· ·· ·· ·· ··

Plinten Zwaktes De plinten in de Doelstraat dragen niet bij aan een levendige openbare ruimte. De plinten zijn laag en niet geschikt voor diverse programmering. De entrees zijn voornamelijk gelegen aan de representatieve zijde van de bebouwing. Kansen Plinten vormgeven om levendigheid te genereren in de Doelstraat. Entrees situeren rondom de bebouwing t.b.v. alzijdigheid om de levendigheid en het gebruik van de openbare ruimte te versterken.

··

·· ··

Groen Zwaktes Het dak van de parkeergarage is groen ingericht, maar de openbare ruimte is stenig en kaal. Kansen Gebouw, binnenhof en openbare ruimte gebruiken om de locatie groener, aantrekkelijkker en ecologisch diverser te maken.

·· ··

Verbindingen Zwaktes De loopverbinding tussen Hofplein en de Doelstraat is smal, niet uitnodigend en door de overbouwing niet goed herkenbaar. Ook van de kant van het politiebureau is de route niet herkenbaar als verbinding naar Hofplein. De verbinding van de Haagseveer naar gebiedsontwikkeling Pompenburg sluit visueel en verkeerstechnisch niet optimaal aan. Kansen Door opening van de bebouwing aan het Hofplein en begeleidende gevelwanden wordt de route van de Doelstraat naar Hofplein een herkenbaar onderdeel van het fijnmazige voetgangersnetwerk. Door versmallen van de inrit van de straat Pompenburg naar de Haagseveer kan de Doelstraat fysiek en visueel beter aansluiten op het plein van De Nieuwe Delftse Poort zodat plein en kunstwerk samen bijdragen aan de oriëntatie en herkenbaarheid van het gebied. Door versmallen van de inrit van de straat Pompenburg naar de Haagseveer kan de langzaamverkeersverbinding naar Noord en het Hofbogenpark op de Hofbogen versterkt worden. De Doelstraat krijgt betekenis in het langzaamverkeersnetwerk als verbinding tussen de Kruiskade en Pompenburg.

·· ·· ·· ·· ··

Pompenburg Zwaktes De boulevard is overwegend verhard en de materialisatie oogt sleets. Programmering/inrichtichting van de plint bewerkstelligt geen levendige route Kansen Activeren van de plinten + groene inrichting Pompenburg met minder ruimtebeslag voor de auto (t.g.v. herinrichting Hofplein) kunnen samen zorgen voor een levendige en aantrekkelijke route.

·· ·· ··

2. Plangebied

september 2021

35

2.4 (Toekomstige) ontwikkelingen Rondom Weena en Hofplein speelt een aantal hoogbouw initiatieven in zowel de ontwikkelingsgebieden Rotterdam Central District (RCD) en Pompenburg als ook - vanuit de markt geïnitieerd - in het noordelijke Lijnbaan- en Laurenskwartier (zie ook de illustratie op p. 14). Deze grootschalige ontwikkelingen bieden de kans om het aanbod van (betaalbare) woningen en maatschappelijke voorzieningen in het centrum te vergroten, de leefbaarheid van dit gebied te verhogen en ze kunnen met innovatieve concepten bijdragen aan de mobiliteitstransitie. Tenslotte dragen zij ook bij aan het vormgeven van de skyline en de unieke uitstraling van dit onderdeel van het centrumgebied, zeker wanneer daarbij voldoende aandacht besteed wordt aan het maken van een hoogwaardige openbare ruimte met voldoende ruimte voor sporten, verblijven, ontmoeten en groen. Recente marktinitiatieven tonen duidelijk een trend om de stedelijke mix uit het Lijnbaankwartier door te zetten en te combineren met de hoogbouw ontwikkeling van het RCD. Hierdoor ontstaat een interessante dynamiek voor de verdichtingsopgave en de programmatische versterking van de binnenstad waardoor de afzonderlijke ontwikkelingen elkaar kunnen versterken. Parallel aan de bouwinitiatieven werkt de gemeente aan de mobiliteitstransitie en de daaraan gekoppelde ingrijpende herinrichting van de openbare ruimte.

De doelstelling voor meer ruimte voor groen, verblijf en langzaam verkeer is inmiddels zichtbaar op de Coolsingel en zal een vervolg krijgen met de herinrichting van het Hofplein. De realisatie van het Hofbogenpark en de herinrichting van het Hofplein betekenen een substantiële uitbreiding van het groen- en recreatienetwerk in het centrum.

Hofplein De Gemeente Rotterdam investeert in zeven grote stadsprojecten met als doel een beter leefklimaat in de stad voor de bewoners, ondernemers en bezoekers. Het Hofplein is onderdeel van één van de zeven projecten: De Groene Long: Op het Hofplein staat natuurlijk Rotterdams iconische fontein, maar verder raast er vooral heel veel verkeer over de stenige rotonde. Daarom maken we van het plein een groen verblijfsgebied met grasvlakken en pleinachtige ruimten vol met bomen de fontein als kloppend hart. Hiermee wordt het een plek voor bewoners, toeristen en werknemers om elkaar te ontmoeten voor een ommetje of een goed gesprek. Het autoverkeer rijdt er omheen. Langs de gevels van de omliggende gebouwen komen comfortabele brede trottoirs, die de route van en naar de binnenstad aangenamer maken.

·· ·· ·· ·· ··

Arcering: Huidige Rooilijn + extra pleinruimte RISE-locatie

Meer ruimte voor fietsers en voetgangers, Verbetering van de route van en naar de binnenstad Meer ruimte voor recreëren en verblijven Nieuw iconisch plein Renovatie en verdichtingsplannen rondom het Hofplein en Pompenburg

(https://www.rotterdam.nl/bestuur-organisatie/stadsprojecten/)

Impressie en plattegrond van de ambitie voor het Hofplein Beelden: Juurlink + Geluk

Samen vormen de bouw- en buitenruimte projecten een enorme kans voor een kwaliteitsslag in het hele gebied. Maar het aantal en de omvang van de ontwikkelingen betekenen ook grote uitdagingen en afstemming tussen de projecten onderling op raakvlakken zoals bezonning, programmering of mobilteitsconcepten tot aan de bouwfasering en inrichting van de openbare ruimte.

36

september 2021

RISE NvU

(Potentiële) ontwikkeling noord- en oostzijde 1. Gebiedsontwikkeling Pompenburg Aan de noordkant van RISE wordt er gewerkt aan de gebiedsontwikkeling Pompenburg. Een stuk stadsvernieuwing rondom het spoor tussen de stadsboulevard Pompenburg en de Heer Bokelweg. Pompenburg wordt een woon- en verblijfsgebied. De buitenruimte wordt groen en duurzaam ingericht en vormt een belangrijk scharnierpunt tussen de binnenstad en noord. Het Haagseveer is een van de belangrijke verbindende straten en vormt de oostelijke plangrens van RISE en de oversteek naar Pompenburg.

1

2 3 4

Potentiële ontwikkelingen aan de oostzijde van RISE: 1. Gebiedsontwikkeling Pompenburg 2. Kruising Haagseveer // Pompenburg en omgeving 3. Doopsgezinde kerk 4. Politiebureau

2. Plangebied

2. Kruising Haagseveer // Pompenburg en omgeving De gebiedsontwikkeling Pompenburg en de herinrichting van het Hofplein geven de kans om de knoop Haagseveer Pompenburg in een breder perpectief te bekijken. De Pompenburg krijgt een andere aansluiting op het nieuwe groenere Hofplein. De bundel aan infra die aantakt ten noorden van RISE op het Hofplein wordt slanker en biedt meer ruimte voor groen en luwte. De verbinding Haagseveer-Couwenburg vormt straks de groene opstap van het centrum naar het Hofbogenpark. Couwenburg (het verlengde van het Haagseveer) maakt onderdeel uit van de groene inrichting van de gebiedsontwikkeling Pompenburg. De Haagseveer kan dit groene gebaar spiegelen aan de zuidzijde. Ook het kunstwerk Nieuwe Delftse Poort kan dan meer betekenis krijgen, in het groen. In een ideale situatie werkt dit door tot aan de Sint-Jacobsplaats. Hierbij worden onaangename, sociaal onveilige plekken verzacht en vergroend. Onwenselijke hoogteverschillen worden slim overbrugd en de voetganger en fietser krijgen een centrale rol in de buitenruimte.

3. Doopsgezinde kerk Ten zuiden van de Nieuwe Delftse Poort ligt de Doopsgezinde kerk. Deze wordt in de toekomst herontwikkeld door de stichting Droom en Daad. De ambitie is om hier een publiek/ maatschappelijk programma op te nemen en de aangrenzende openbare ruimte op te waarderen met meer groen. 4. Politiebureau Aan de overkant van de RISE-ontwikkeling ligt aan het Doelwater het hoofdbureau van de Rotterdamse Politie. Het oudste deel van het gebouw dateert uit de jaren 30 van de vorige eeuw en is in de jaren 80 grondig en uitgebreid. Onder het gebouw bevindt zich een parkeergarage met ca 65 parkeerplaatsen voor dienstvoertuigen met in/uitrit aan de Haagseveer en bovenin het gebouw is een arrestantencomplex aanwezig. De publieksentree bevindt zich aan het Doelwater. Vanuit het gebouw worden 24/7 de basispolitiezorg en recherchetaken voor het centrum van Rotterdam uitgevoerd. Aan het Haagseveer staan permanent 12 dienstvoertuigen paraat op straat opgesteld, in geval van mogelijke calamiteiten of bij grote evenementen in de binnenstad stelt de ME zich met een of meerdere pelotons op in de Doelstraat. Gezien de ouderdom van het complex is het aannemelijk dat op een gegeven moment opnieuw renovatie of wellicht herontwikkeling van het gebouw aan de orde komt.

Voor nu wordt er geen rekening gehouden met één van deze twee scenario’s, omdat de politie nog geen plannen met het Hoodbureau heeft.

september 2021

37

3. Ruimtelijke Uitgangspunten 3.1 Stedenbouw 3.2 Landschap & openbare ruimte 3.3 Programma

38

september 2021

RISE NvU

3. Ruimtelijke Uitgangspunten

september 2021

39

3.1 Stedenbouw RISE beoogt de herontwikkeling van de percelen van Hofplein 33, Coolsingel 6 en het Pompenburg gebouw (incl. parkeergarage). De ontwikkeling voorziet in het toevoegen van een grote hoeveelheid programma waarbij de ruimtelijke configuratie van het bouwblok verandert. Om te waarborgen dat de ontwikkeling goed past in haar context, zijn op de volgende pagina’s stedenbouwkundige uitgangspunten geformuleerd. Hofplein

Hofplein

RISE

RISE

Coolsingel-as (Coolsingel - Schiekade) Weena-as (Weena - Pompenburg) Huidige stedenbouwkundige structuur

40

september 2021

RISE NvU

Stedenbouwkundige structuur Het Hofplein is momenteel voornamelijk een verkeersplein op de kruising van de twee assen Weena-Pompenburg en Coolsingel-Schiekade. De functie van het Hofplein is door de tijd heen weinig veranderd, de verschijningsvorm daarentegen wel. De huidige vorm van het Hofplein is het resultaat van het Basisplan (1946), het Structuurplan Rotterdam binnen de Ruit (1978) en het vervolgens gekozen Model Weena-boulevard (1981) en de nogal afwijkende keuzes die er door de jaren zijn gemaakt bij de realisatie van deze plannen (zie hoofdstuk historie). Met de herinrichting van het Hofplein en de aangrenzende ontwikkelingen wordt ingezet op een heldere vorm van het plein. De nieuwe situatie levert een robuuste structuur op die bestand is tegen en voorsorteert op veranderingen van de grote boulevards ten behoeve van een leefbare stad en daarmee van de verkeersfunctie naar meer een verblijfsfunctie. Daarnaast verschuift de focus van gemotoriseerd verkeer naar langzaamverkeer en verblijven in het groen. Gekoppeld aan de stedenbouwkundige hoofdstructuur liggen er opgaven, waaraan ook de RISE-ontwikkeling gaat bijdragen:

1. Heldere en robuuste structuur Hofplein

3. Ruimtelijke Uitgangspunten

1. Heldere en robuuste structuur Hofplein De herinrichting van het Hofplein en de ontwikkeling daaromheen hebben als doel een heldere, rechthoekige vorm te introduceren aan het Hofplein. Hiermee wordt in de toekomstige structuur (1) het Hofplein als kruispunt van de noordzuid-as (Coolsingel) en de oostwest-as (Weena) versterkt en op een gelijkwaardige manier met kopgevels zichtbaar in de vier hoeken van het plein. Daarnaast wordt deze structuur versterkt door het toevoegen van bebouwing in de Rotterdamse laag en hoogbouw rondom het plein. De assen worden zo duidelijk doorgezet voorbij het spoor, tot aan het Technikon-gebouw. Daarnaast krijgt het Hofplein door een nieuwe groene inrichting een belangrijke functie als schakel binnen het netwerk van groene boulevards dat via de Coolsingel doorloopt tot/over de (West)Blaak. 2. Representatieve en samenhangende plinten Met meer aandacht voor verblijven op het plein, is het ook belangrijk dat de gebouwen bijdragen aan een aangenaam verblijfsklimaat. In lijn met het inrichtingsplan Hofplein wordt er een plintenvisie opgesteld. Doel is om een samenhangend, representatief gevelbeeld op ooghoogte te creë-

2. Representatieve en samenhangende plinten

ren dat bijdraagt aan een levendig stadsbeeld, overdag en in de avond en nacht. Hierbij is de architectonische samenhang in de plintzone, maar ook in het gevelbeeld van groot belang. Deze visie draagt verder dan alleen het plein, ook aan de stadsboulevards Weena, Pompenburg en Coolsingel wordt er ingezet op een levendige plint. 3. Fijnmazig netwerk versterken In vroegere stedenbouwkundige plannen speelde het onderliggende fijnmazig netwerk een bijzondere rol voor verbindingen tussen verschillende stadsdelen en de hoofdroutes voor langzaam verkeer. Dit netwerk is niet meer compleet of door slechte uitvoering nauwelijks waarneembaar. Het doel is daarom dit netwerk terug te brengen en uit te breiden om de bereikbaarheid van het Hofplein en de noord-zuid verbindingen voor voetgangers en fietsers te vergroten. De diagonale verbindingen van en naar het Hofplein, in samenhang met aantrekkelijke verblijfsruimtes en programmering, spelen een belangrijke rol in het versterken van het netwerk voor voetgangers.

3. Fijnmazig netwerk versterken

september 2021

41

RISE

Lijnbaanensemble

Legenda Baankwartier

< 100m 101-130m Legenda

Lijnbaanensemble

131-160 >160m

< 100m

Baankwartier

Zalmhaven

101-130m 131-160 Disclaimer: deze tekening betreft een combinatie van bestaande >160m en (potentiële) toekomstige ontwikkelingen. hoogbouw

Zalmhaven

Disclaimer: deze tekening betreft een combinatie van bestaande hoogbouw en (potentiële) toekomstige ontwikkelingen.

42

september 2021

RISE NvU

Hoogbouwvisie De RISE locatie ligt in de hoogbouwzone ‘binnenstad’ op de ‘hoogbouw-as’ en wordt getoetst aan de Hoogbouwvisie op de volgende aspecten: Bouwvolume Plint, Rotterdamse laag, bovenbouw Inbedding van hoogbouw in stad en straat (ooghoogte). Het ontwerpvoorstel past binnen de regels voor de verschijningvorm van hoogbouw.

·· ·· ··

Kwaliteitseisen Op het gebied van collectiviteit, flexibiliteit en gebruik (afval, daken etc.) van het gebouw.

··

Inclusiviteit Ontwerp inzetten om anonimiteit tegen te gaan, ontmoeting te stimuleren en ondermijning te voorkomen. Een centrale ruimte voor uitwisseling van personen en functies waar alle routes (ook van en naar het parkeren) op uit komen.

·· ··

Hoogwaardige vormgeving Van de hele ontwikkeling, met bijzondere aandacht voor de gemeenschappelijke ruimtes.

··

Milieu Nadrukkelijke aanbeveling om vroegtijdig rekening te houden met de milieuaspecten die getoetst worden in het kader van de bestemmingsplanprocedure en de omgevingsvergunningsaanvraag zoals bezonning en wind.

··

3. Ruimtelijke Uitgangspunten

Bezonning 1. Het ontwerp wordt getoetst aan de bezonningsregels voor de openbare ruimte uit de Hoogbouwvisie (december 2019): Stadhuisplein = ‘sunspot’: geen verslechtering toegestaan binnen de aangegeven tijden. Hofplein = ‘representatieve ruimte’: geringe verslechtering toegestaan binnen de aangegeven marges. Overige = ‘plekken met basiskwaliteit’: verslechtering van maximaal 2 uur toegestaan

·· ·· ··

2. Bezonning op de woning kan een positieve bijdrage leveren aan een prettig woon-en-leef klimaat, maar is door haar subjectieve beleving niet goed te vatten in een harde norm. De waardering van bezonning op bestaande woningen dient onderzocht en afgewogen te worden tegen de positieve effecten van het verdichte nieuwbouw programma, tegen wijk-specifieke woonkwaliteiten, tegen eventuele negatieve beleving van bezonning (zoals oververhitting in de zomer), en dient in proportie te zijn tot het aantal nieuwbouwwoningen. Om deze kwalitatieve afwegingen te kunnen maken is een nieuw afwegingskader bezonning opgesteld, waaraan het ontwerp en de uiteindelijke aanvraag omgevingsvergunning ook wordt getoetst.

··

Wind RED Company dient een windonderzoek uit te voeren gedurende het planproces om bij te dragen aan een aangenaam windklimaat in de openbare ruimte, voor alle gebruikers: voetgangers, bezoekers, fietsers en uiteraard ook voor zitgelegenheden in het groen en voor de horecaterrassen. Het wordt aanbevolen om te zorgen voor een acceptabel windklimaat van collectieve ruimte op de daken. RED Company is verantwoordelijk voor het oplossen van probleempunten die door de ontwikkeling worden veroorzaakt. Windhinder beperkende maatregelen moeten integraal worden meegenomen in het ontwerp van het gebouw. Geluid RED Company dient een geluidsonderzoek uit te voeren gedurende het planproces om een aangenaam en ‘rustig’ woonklimaat te waarborgen in de ‘reurige’ omgeving van de binnenstad (verkeer, nacht horeca...). Keuze van de programmering. Positie van de programmering in zichtlijnen en aanlooproutes. Dag- en nacht gebruik van de openbare ruimte rondom de locatie.

·· ·· ··

3. Bezonning staat los van daglichttoetreding, dat in alle gevallen dient te voldoen aan daglicht regels uit het Bouwbesluit.

september 2021

43

1) Relatie met het Hofplein verbeteren door sloop Hofplein 33

SHELL-GEBOUW

44

september 2021

2) Bijdrage aan de integrale verdichtingsopgave

RISE

STADHUIS

3) Behoud stedenbouwkundig kwaliteit Coolsingel-as

POSTKANTOOR

BEURS

RISE NvU

Stedenbouwkundige inpassing De gemeente zet in op sloop van het gebouw Hofplein 33, sloop-nieuwbouw van het Pompenburg gebouw en zo veel mogelijk behoud van het gebouw Coolsingel 6 om de volgende stedenbouwkundige inpassing mogelijk te maken: 1) Relatie met het Hofplein verbeteren Het gebouw Hofplein 33 is in de CHV Weena – Hofplein benoemd als ‘frictie’. Het gebouw maakt de gevel van Coolsingel 6 (EN-NEN gebouw) onzichtbaar, blokkeert de zichtrelatie tussen Hofplein en het binnenterrein van het woongebouw Pompenburg en zorgt voor krappe ruimte voor voetgangers aan het Hofplein. Met de sloop van het gebouw kan de relatie met het Hofplein als volgt verbeterd worden: Hofplein krijgt een heldere, rechthoekige vorm. De huidige krappe ruimte voor voetgangers op deze hoek van het Hofplein wordt aanzienlijk vergroot. De stedenbouwkundige assen Coolsingel en Weena worden, net als op de andere hoeken van het Hofplein, duidelijk zichtbaar met kopgevels aan het Hofplein. De opening naar de informele route tussen het Hofplein en de Doelstraat wordt groter en goed zichtbaar, zodat de verbinding opgewaardeerd kan worden tot een volwaardige verbinding. De openbare ruimtes rondom de ontwikkeling en het IP Hofplein kunnen in samenhang worden ontworpen als aantrekkelijke ruimte voor voetgangers en fietsers.

·· ·· ·· ·· ··

2) Bijdrage aan de integrale verdichtingsopgave De gemeente kiest voor het gebouw De Pompenburg voor een sloop-nieuwbouw aanpak. Het gebouw is vanwege de ligging in de hoogbouwzone en het grote kaveloppervlak geschikt om een substantiële bijdrage te leveren aan de integrale verdichtingsopgave. Met de ontwikkeling kunnen de programmering, de stedenbouwkundige inpassing en de kwaliteit op ooghoogte op de locatie integraal verbeterd worden. In de CHV Weena – Hofplein is het gebouw aangemerkt als beeldbepalend gebouw. Het is daarom wenselijk dat de architectonische kernwaarden waar mogelijk terugkomen in de nieuwbouw. Als onderbouwing is nader vereist: CHV met waardestelling van het gebouw om inzicht te verkrijgen over het oorspronkelijke concept en de architectonische kernwaarden.

··

Nieuwbouw dient te voldoen aan volgende uitgangspunten: Hofplein Met de sloop van Hofplein 33 wordt de blinde gevel van het Pompenburg gebouw zichtbaar aan het Hofplein. De blinde gevel moet vormgegeven worden als kopgevel van de Weena-as aan het Hofplein en de voetgangersverbinding van het Hofplein naar de Doelstraat begeleiden (zie afbeelding 1). De verbinding van het Hofplein naar de Doelstraat moet (op de plek van de huidige parkeergarage) begeleid worden met actieve plinten met horeca en entrees naar het programma in de Rotterdamse laag en de torens om de route te verlevendigen. De ontwikkeling moet de stedenbouwkundige samenhang (plint, hoogte Rotterdamse laag, accentuering van de entrees in het gevelbeeld) versterken met het Hofplein en de Weena-as zoals omschreven in de plintenvisie Weena-Hofplein, die wordt opgesteld als vervolg op de CHV Weena - Hofplein. Een hoge, transparante en goed geprogrammeerde plint verbetert rondom het gebouw de interactie tussen gebouw en openbare ruimte en zorgt voor levendigheid.

··

·· ··

··

3. Ruimtelijke Uitgangspunten

Haagseveer Versterken van de ruimtelijke verbinding tussen de Haagseveer en de geprojecteerde bebouwing aan het Couwenburg en de fietsroute naar Noord.

··

Doelstraat Behoud van de autovrije inrichting. Entrees naar de woningen, het maatschappelijk programma en de mobiliteitshub opnemen in een aantrekkelijke plint. De pleinruimte opwaarderen met groen en zitgelegenheden en met behoud van het kunstwerk als ruimte waar bewoners elkaar kunnen ontmoeten. Integreren van de mobiliteitsvraag zoals loop- en fietsroute en ME opstelplekken in het ontwerp.

·· ·· ·· ··

3) Behoud stedenbouwkundig kwaliteit Coolsingel-as In de CHV Weena-Hofplein is het gebouw Coolsingel 6 (ENNEN gebouw) aangemerkt als beeldbepalend gebouw en wordt aanbevolen om het bouwvolume en de getrapte opbouw te behouden om ervoor te zorgen dat dit hoekblok herkenbaar onderdeel blijft van het wederopbouwensemble van de Coolsingel. Als onderbouwing is nader vereist: 1. CHV met waardestelling van het gebouw om inzicht te verkrijgen over het oorspronkelijke concept, de kernwaarden en te behouden gebouwdelen. 2. Er is een bouwtechnisch onderzoek vereist om af te kunnen wegen of aan de achterzijde van de bestaande bebouwing een nieuwbouw toren ingepast kan worden, rekening houdende met volgende aspecten: Doelstraat: De ondergrondse parkeergarage moet bereikbaar blijven voor expeditie doeleinden. De toegang tot de huidige parkeergarage dient in combinatie met de toren dusdanig ingepast te worden dat de looproute naar het Hofplein niet verstoord wordt door gemotoriseerd verkeer.

·· ··

september 2021

45

Legenda Rooilijnen (Rotterdamse laag) Zoekgebied Rotterdamse laag (max. bouwhoogte = 36m) Plintzone Coolsingel 6 Min. setback hoogbouw t.o.v. Rotterdamse Laag Hoogteaccent/hoogbouw - bouwhoogte

eP

lfts

w

eu

Ni

e eD

t

r oo

Plint aan Hofplein met stedelijke publieksfuncties + Verbijzonderen kopgevels aan Hofplein Langzaamverkeersverbinding Fietsverbinding centrum - noord (Haagseveer) Voetgangersverbinding Hofplein - Doelstraat Entree/ontsluiting Fietsenstalling In-/uitrit parkeergarage + expeditie Uitrit parkeergarage (bij ondergrondse koppeling) Kunstwerken Nieuwe Delftsepoort ‘Stele’ en ‘Tor’ (Tor und Stele) Vlag stadhuis Aanpassing openbare ruimte t.g.v. verschuiven rooilijn hoek Pompenburg // Haagseveer Zoekgebied ondergrondse containers Zichtas Nieuwe contour Hofplein Groen hof opnemen in bouwblok Groen hof opnemen in bouwblok Windscherm (minimale hoogte doorgang 18m)

Kaart ruimtelijke uitgangspunten

46

september 2021

Waarborgen vrije doorgang voetganger (Trottoirbreedte min. 5m, indien nodig rooilijn plint in laten springen op de hoeken.) RISE NvU

De hierna geformuleerde ruimtelijke uitgangpunten zijn volledig in acht te nemen in het geval van een sloop-nieuwbouw scenario. In het geval van een hergebruik scenario is er rekening te houden met de van toepassing zijnde aspecten. Rooilijnen De ontwikkeling wordt begrensd door het Hofplein en de vier straten Coolsingel, Pompenburg, Doelstraat en Haagseveer. De bebouwing bestaat uit het bouwblok De Pompenburg en het gebouw Coolsingel 6. Ertussenin ligt de voetgangersverbinding van de Doelstraat naar het Hofplein. De gebouwen vormen alzijdig de begrenzing van de openbare ruimte. Coolsingel De huidige rooilijn wordt gehandhaafd.

··

Pompenburg De huidige rooilijn van het Pompenburg gebouw (begane grond) wordt gehandhaafd om de ‘poortwerking’ van de gebouwen aan het Pompenburg en de bestaande trottoir breedte te behouden.

··

Doelstraat Door het handhaven van de rooilijn blijft de symmetrie van de pleinruimte en de ruimtelijke opzet van het kunstwerk behouden.

··

Haagseveer De rooilijn op de hoek Haagseveer/Pompenburg zorgt voor een sterkere ruimtelijke verbinding van de bestaande en toekomstige rooilijnen aan de noord-zuid fietsverbinding van de Haagseveer naar het Couwenburg en verder naar Noord.

··

Hofplein De nieuwe rooilijn van de hoek wordt vorm gegeven door de contour van het Hofplein te volmaken. De rooilijn van het bestaande pand Coolsingel 6 aan het Hofplein wordt gehandhaafd.

·· ··

3. Ruimtelijke Uitgangspunten

Verbinding Doelstraat - Hofplein De rooilijn wordt zo vorm gegeven dat het bouwblok gesloten kan worden. De route naar het Hofplein is minimaal 10m breedt aan Hofplein zijde. De route wordt breder aan de Doelstraat.

·· ··

Bouwvolume Met een markante hoogteontwikkeling wordt het Hofplein gemarkeerd als kruispunt van de stadsboulevards en herkenbaar in de skyline van de stad. De bouwmassa moet overtuigend aansluiten op de Rotterdamse laag, de kleinschaligere (woon)bebouwing van het Laurenskwartier en de historische gebouwen in de omgeving.

Hoogbouw Er is ruimte voor drie hoogteaccenten die in vorm en hoogte variëren en samen een dynamisch ensemble vormen: De torens verschillen in hoogte en vormen samen een dynamisch beeld met een uitgewogen compositie: Coolsingeltoren maximaal 150 meter. Pompenburgtoren: maximaal 150 meter. Hofpleintoren: ca. 250 meter. De torens hebben een slanke verschijningsvorm en voldoen aan de eisen uit de Hoogbouwvisie. Het zoekgebied is aan de hand van rooilijnen en set backs ruim gedefinieerd en geeft ruimte voor een architectonisch interessant ontwerp en een expressieve geleding in de hoogte. Bij de Weena toren is een geringe marge opgenomen voor de maat van de set back (‘circa 5m’). De set back dient voldoende ruim te zijn om te voldoen aan twee doeleinden: 1. Een visuele afstand genereren zodat zich de toren als volume duidelijk afgrenst van de bouwmassa van de Rotterdamse laag. 2. Verlaging van effect windhinder op maaiveld. De bovenste verdieping(en) wordt op een bijzondere manier gebruikt, hetzij door een speciale functie, hetzij door afwijkende maatvoering, waardoor de verdieping(en) een bijzondere kwaliteit of status krijgen.

·· ·· ·· ··

··

·· ·· ··

Rotterdamse laag De hoogbouw landt op de Rotterdamse laag, een stevige onderbouw die (in hoogte) aansluit op de directe omgeving. Met maximaal 36m sluit de ontwikkeling aan op de Rotterdamse laag in de omgeving van het Hofplein en het Weena. De Rotterdamse laag op de locatie van Coolsingel 6 kent een gelaagde hoogte-opbouw, bestaande uit een dubbelhoge plint, een middenbouw en een kroonlaag. De Rotterdamse laag op de locatie van het Pompenburg gebouw is opgebouwd uit een dubbel hoge plint en de verdiepingen.

·· ·· ··

Windscherm Tussen het gebouw aan de Coolsingel en het bouwblok kan een windscherm geplaatst worden ten behoeve van de Coolsingeltoren en de Hofpleintoren. Goede inpassing tussen gebouwen (zonder kolommen). Visuele verbinding met de Doelstraat en beleving als buitenruimte (geen passage!) wordt bereikt met doorzichtig materiaal en voldoende vrije hoogte. Het windscherm mag niet voorbij de rooilijn steken.

·· ·· ··

Plinten In de plint wordt de aansluiting gemaakt tussen de openbare ruimte, de stad en het programma van RISE. De plintzone is open en transparant en zorgt voor een levendig beeld aan de openbare ruimte: Aan de Coolsingel, het Hofplein en Pompenburg met een uitgesproken stedelijke programmering. De Doelstraat en de verbinding naar het Hofplein hebben een rustiger karakter, maar vragen ook om een open, actieve plint. Plinten zijn flexibel te programmeren. De plintzone is twee lagen hoog en vormt een eigen element (horizontale lijn) in de gevelopbouw ten opzichte van de daarboven gelegen verdiepingen. De plintzone die grenst aan de Coolsingel, het Hofplein en Pompenburg springt duidelijk terug ten opzichte van de rooilijn en kent een verticale ritmiek in het gevelbeeld. Ondanks de zeer verschillende uitvoering per gebouw aan het Weena en het Hofplein zorgt deze verticale rit-

··

·· ·· ··

september 2021

47

Legenda Zoekgebied bouwmassa Rotterdamse laag

Zoekgebied bouwmassa hoogbouw

Hoogte-opbouw Rotterdamse laag - kroonlaag

Hoogte-opbouw Rotterdamse laag - plint Doorgang Hofplein-Doelstraat - vrij te houden (minimale vrije hoogte doorgang 18m) Kunstwerk ‘Tor und Stele’ - centrale as in Doelstraat

DOELSTRAAT

min. handhaven huidige breedte trottoir Pompenburg

DOORGANG DOELSTR A AT

min. 16m

Groendak

POMPENBURG

HAAGSEVEER

‘Hilton-hoogte’

COOLSINGEL

min. 10m verkenning plint aan Hofplein Doorsnedes stedenbouwkundige uitgangspunten

48

september 2021

RISE NvU

··

miek voor visuele structuur en samenhang in de openbare ruimte (zie ook plintenvisie Weena - Hofplein). Technische installaties, nutsvoorzieningen, vetafscheiders en dergelijke worden geïntegreerd in de gevel om de openbare ruimte te vrijwaaren van obstakels.

Entrees De entrees zijn representatief (‘adressen’) en herkenbaar vanaf de openbare ruimte die de gebouwen omgeeft: Coolsingel, Hofplein, Pompenburg, Doelstraat, Haagseveer, Doelwater en de route van Hofplein naar de Doelstraat. De Coolsingel en het Hofplein verdienen extra aandacht; hier volstaan geen kantoorlobbys of woningentrees, hier horen stedelijke functies die het dag en avondleven versterken zoals een muziek- of dansgelegenheid met uitnodigende en hoogwaardige uitstraling. Entrees voor fietsenstalling, expeditie, vuilnisophaal, bezorgdiensten, verhuizingen etc. compact, goed bereikbaar en goed zichtbaar inpassen in de Doelstraat.

··

tieve buitenruimten in en op het gebouw. De groene, collectieve tuin in het huidige Pompenburg gebouw komt met minimaal gelijkwaardige kwaliteit en mogelijk in andere vorm terug in de ontwikkeling. Bij het realiseren van (privé-)balkons dient er rekening gehouden te worden met het handhaven van de uiterste rooilijnen. In de Rotterdamse laag mogen balkons niet uitsteken. Daarboven, in de hoogbouw, mogen balkons uitsteken, al dienen zij altijd integraal onderdeel te zijn van het (gevel)ontwerp. Bij het inrichten van hoogwaardige openbare ruimtes in en op hoogbouw die toegankelijk zijn voor elke gebruiker in een hoogbouwinitiatief, is het niet verplicht om privébuitenruimte aan te bieden (zie Hoogbouwvisie).

·· ··

··

Daken Het dak wordt in Rotterdam gezien als de vijfde gevel en wordt met zorg vormgegeven. Daarnaast wordt het dubbel gebruik van het dak gestimuleerd, bijvoorbeeld als groene buitenruimte, waterbuffer en/of energiebron. Om deze dynamische programmering van het dak te faciliteren, is het uitgangspunt voor de dakvorm platte daken. Bij de hoogteaccenten is er ruimte voor een afwijkende dakvorm t.b.v. de architectonische expressie. Dak als vijfde gevel, zorgvuldig ontworpen Dynamisch en dubbel gebruik van dak (groen, verblijf, energie etc.) Uitgangspunt is platte daken t.b.v. programmering dak Hoogteaccenten kunnen afwijkende dakvorm hebben ten behoeve van architectonische expressie.

Fijnmazig netwerk Ondanks de prominente locatie in de stad, laat de huidige kwaliteit en (daarmee) het gebruik van de openbare ruimte als fijnmazig netwerk te wensen over. De doorsteek van Hofplein naar de Doelstraat is nauwelijks zichtbaar en niet uitnodigend. De Doelstraat zelf wordt, ondanks de kunstwerken in de openbare ruimte, ook niet ervaren als een aangename route of verblijfplaats. Het ontwerp RISE zal bij moeten dragen aan het versterken van het fijnmazig netwerk in de openbare ruimte, door: Opwaarderen van de voetgangersverbinding van de Doelstraat naar Hofplein: Verbreden en verhogen van de ruimte. Een goed zichtbare en uitnodigende toegang. Programma in de plinten aan weerszijden. Doelstraat blijft autovrij (met uitzondering van de entree parkeergarage) en wordt versterkt als attractieve route tussen de Coolsingel en de ‘Nieuwe Delftse Poort’ en de (gebieds-)ontwikkelingen Pompenburg en het Hofbogenpark.

Buitenruimte behorende bij het gebouw De ontwikkeling dient te voorzien in voldoende buitenruimte voor de bewoners en voor de gebruikers van het overige bouwprogramma. Buitenruimte wordt gecreëerd door middel van (inpandige) privé-balkons en in de vorm van collec-

Logistiek Het laden en lossen gebeurt (zoveel mogelijk) inpandig, uit het zicht. Om dit mogelijk te maken zal er een compacte toegang zijn in de openbare ruimte naar een inpandige expeditie. In verband met de drukke verkeersaders aan

··

·· ·· ·· ··

3. Ruimtelijke Uitgangspunten

·· ·· ·· ·· ··

de buitenzijden van het plangebied (Coolsingel, Hofplein, Pompenburg), is de Doelstraat de aangewezen plek voor de logistieke bewegingen. Om te voorkomen dat er een continu komen en gaan van logistiek verkeer ontstaat, dient er gewerkt te worden met een tijdvenster. Dit waarborgt de kwaliteit en toegankelijkheid van de openbare ruimte in de overige uren (zie ook hoofdstuk technische randvoorwaarden). Dag- en nachtbeeld Bij de programmering en de positie van de programmering in zichtlijnen en looproutes moet rekening worden gehouden met het dag- en nacht gebruik van de openbare ruimte rondom de locatie. In de avond en ‘s nachts moeten de plinten een open uitstraling hebben zodat ook dan de openbare ruimte rondom het gebouw (inclusief het fijnmazige netwerk) een aangename en veilige plek is. Inclusiviteit In de hoogbouwvisie is het stimuleren van ontmoeting geformuleerd als een van de speerpunten van de ontwikkeling van hoogbouw. De ontwikkeling wordt hierop getoetst op basis van de hoogbouwvisie. Naast het aanbieden van geschikte ruimte om ontmoeting te stimuleren, is een differentiatie van de woningtypes en -groottes wenselijk ten behoeve van de gewenste inclusiviteit (zie paragraaf programma). Flexibiliteit Nieuwe ontwikkelingen dienen niet alleen duurzaam te zijn op het gebied van energie en klimaat, maar ook in de levensduur van het gebouw.

Flexibiliteit in de inrichting en het gebruik is hierin bepalend. Gebouwen moeten met de stad en tijd mee kunnen groeien. Het moet in de toekomst mogelijk zijn om het gebouw een andere functie te geven zonder dat er majeure (en vaak te dure) ingrepen nodig zijn. Denk hierbij aan verticale leidingtransport (nuts), energienetwerk, verdiepingshoogte, vluchtroutes, vloeroppervlaktes, buitenruimte, overmaat van inpandige ruimtes, liften, et cetera. Met name voor het kantoor programma is de mogelijkheid tot segmentering (samenvoegen of scheiden) van ruimtes cruciaal voor voldoende flexibiliteit om het programma in verschillende units te verdelen door de tijd heen.

september 2021

49

3.2 Landschap & openbare ruimte

S

s

co b s

!

plaat

!

!

s lft

t

RISE

De P o or

Sc

a ev ar

!

t

ta d h u

isplei

S

september 2021

ND

!

gel

50

lei n

l s in

De Coolsingel en het Hofplein krijgen zoals eerder omschreven een nieuwe inrichting met bijbehorende plangrens direct tegen RISE. De nieuwe ontwikkeling van RISE respecteert deze grenzen en volgt de inrichtingsplannen zoals die in deze processen worden vormgegeven. Het definitieve inrichtingsplan voor de Coolsingel is inmiddels uitgevoerd. Ook voor het Hofplein geldt dat de grenzen van deze ontwikkeling en de bijbehorende inhoud worden gerespecteerd. De schuine rooilijn in de de zuid-oosthoek van het Hofplein verdwijnt en wordt conform de plannen een rechte hoek, het plein wordt afgemaakt. De inrichtingsplannen vanuit het IP Hofplein worden in deze hoek definitief gemaakt na voltooiing van RISE. Denk bijvoorbeeld aan de aanleg van volwaardig groen en een goede ligging van voet- en fietspaden. Speciaal aandachtspunt op deze plek is de ligging van kabels en leidingen. In de huidige situatie volgt de kabel en leidingstrook de diagonale bestaande gevel. Het is wenselijk om het leiding tracé te herzien naar deze nieuwe situatie, logischerwijs gaan deze de nieuwe rooilijnen volgen, maar dit behoeft ook goede afstemming met project Hofplein. Nieuwe keldervolumes zijn op deze plek in verband met het geplande groen en kabels en leidingen allen te realiseren

H of p

n

1 De omliggende hoofdstructuren

!

int Ja

Co o

De omliggende hoofdstructuren zijn van groter formaat en verbinden diverse grotere verblijfsruimtes van de stad. De buitenruimte in het hart van RISE gaat onderdeel uitmaken van dit netwerk aan verblijfsplaatsen, maar op een kleinere eigen intieme manier. De stadsstraatjes maken een verbinding naar dit groene ‘verblijfshart’ op een aangename manier mogelijk.

e bl o

b ur g

De omliggende hoofdstructuren De interne verbindende stadsstraatjes Een centraal hart en hoogwaardige verblijfsplaats

hi

en

1 2 3

Pomp

k

In de toekomstige situatie wordt de buitenruimte van RISE onderdeel van een interessant groter netwerk bestaande en toekomstige verblijfsruimtes. De nieuwe openbare ruimte van RISE is in de toekomstige situatie in te delen in een drietal hoofdgroepen:

De projectlocatie op een interessant knoppunt van toekomstige en bestaande verblijfsplekken.

Huidige loop van kabels en leidingen geeft conflicten

Looplijnen, langs plinten en dolend door het middengebied

Wensbeeld, bundelen en vrijspelen voor groen

RISE NvU

met een goede gronddekking van ten minste twee meter. Pompenburg krijgt in de toekomst te maken met veranderingen door een andere aansluiting op het Hofplein. Tot die tijd moet de infrastructuur van de Pompenburg en de oversteek vanuit het Haagseveer in ieder geval zo kunnen functioneren en worden ingericht als nu. Dit geldt dus ook voor de voetpaden van deze wegen die grenzen aan het plangebied van RISE. Verder blijft bestaand groen aan de Coolsingel en Pompenburg behouden. Er wordt in de openbare ruimte niet gekapt ten behoeve van de bouw. Ander aandachtspunt is een keermuurtje in het voetpad bij de entree aan de Pompenburg. Deze en andere obstakels in de buitenruimte verdwijnen. Alle hoogteverschillen worden vloeiend en volgens gangbare normen voor de openbare ruimte opgevangen.

2 De interne verbindende stadsstraatjes Vanuit de randen van het plangebied wordt toegang geboden tot het hart van de openbare ruimte onder de RISE ontwikkeling. Toegang wordt, net als nu geboden vanuit de Doelstraat, het Haagseveer en het Hofplein. De doorgang vanuit het Hofplein krijgt een serieuze verbetering. De nauwe toegang naar een expeditiestraat wordt geopend zodat een volwaardige voetgangersverbinding toegang geeft tot de Doelstraat. Het straatje is levendig en biedt tegen de gevels ruimte voor verblijf, gekoppeld aan de functies in de plint. In het straatje is ruimte voorkleinschalig vergroening. In dit stukje Doelstraat tussen de Coolsingel- en Hofpleintoren is voldoende dekking op keldervolumes om deze vergroening en loop van kabels en leidingen mogelijk te maken. Zie hiervoor ook het hoofdstuk technische randvoorwaarden. Verbinden Deze verbindende kleinere straatjes worden beter onderdeel van het fijnmazig netwerk van Rotterdamse stadsstraten, daarmee koppelen zij de openbare ruimte rondom RISE beter met andere openbare ruimtes in de nabije omgeving. De voetgnager staat hierbij centraal en beweegt zich vrij door het gebied. Ook de fietser is welkom maar alleen in de Doelstraat en aan de zijde van het Politietkantoor.

Materialisatie en kunst in de openbare ruimte De straatjes zijn ingericht volgens de Rotterdamse Stijl, het natuursteen voetpad zoals aanwezig in het Doelwater wordt het binnengebied ingetrokken. In de Doelstraat blijft het kunstwerk Tor und Stele behouden. Het kunstwerk blijft beeldbepalend object voor deze straat. De nieuwe inrichting van de buitenruimte gaat een contrast aan met het brutalistische kunstwerk. Het kunstwerk lijkt daarmee een overblijfsel uit een andere tijd. Daar waar dit ‘bombastische overwinningsmonument’ centraal en in de kijker stond, heeft het groen de overhand genomen en is een dynamisch contrast met het werk aangegaan. Precies over het hart van het kunstwerk blijft een vrij zichtas bestaan, maar hierbuiten is ruimte voor robuuste sierborders en bomen van serieus formaat in de volle grond. Een centrale as vrij van bomen herinnert nog aan de oorspronkelijke bedoeling. De verhardingsvlakken die bij het kunstwerk horen zijn lastig te combineren met de nieuwe inrichting, bij de verdere uitwerking van de buitenruimte dient de omgang met deze vlakken nader afgestemd te worden met het CBK. Logsitiek, calamiteiten en toegang tot parkeergarage. Ten oosten van het kunstwerk, tegen de gevel van het politiekantoor, is er in de Doelstraat naast ruimte voor de fietser ook plek voor calamiteitenverkeer en opstelplek voor de politie/ME.

De groene middenzone in de straat geeft een logische, maar vriendelijke scheiding van functie over de lengte van de straat. Vanuit het Haagseveer en het eerste stukje Doelstraat wordt er (zo kort en direct mogelijke) toegang geboden tot de parkeergarages van de torens die tevens dienstdoen als logistieke ruimte voor laden en lossen en het ophalen van bedrijfsafval. In de buitenruimte worden deze diensten niet voorzien. De Coolsingeltoren krijgt alleen een uitrit die uitkomt op het Doelwater. Alle overige buitenruimte is vrij van doorgaand gemotoriseerd verkeer. De buitenruimte is qua materialisatie en detaillering duidelijk ingericht voor de voetganger, maar daar waar stromen mengen of kruisen worden er veilige verkeersoplossingen bedacht. Zie daarvoor ook het hoofdstuk mobiliteit.

Vrije maat van de Doelstraat Er drukt een grote groep gebruikers en functies op de openbare ruimte. Daarnaast heeft kunstwerk Tor und Stele een bepaalde maat en schaal aan vrije ruimte nodig, ook functioneel om goed langs het kunstwerk te kunnen passeren. Daarmee is het noodzakelijk dat de huidige breedte van het profiel wordt behouden, de overkraging van de huidige woontoren geldt hierbij als grens.

3 Een centraal hart en hoogwaardige verblijfsplaats In het hart van het plan, waar de stadsstraatjes samenkomen is ruimte voor een grotere groene verblijfsplek. Deze vormt een special ten opzichte van de verbindende stadsstraten. Daar waar de stadsstaten de Rotterdamse stijl qua materialisatie volgen mag het hart opvallen en afwijken met een eigen materialisatie. Ook mag het groen hier hoogte hebben in de vorm van sierborders en tweede grootte bomen. Bomen en kabels en leidingen zitten elkaar niet in de weg, tevens wordt er rekening gehouden met goede groeiplaatsomstandigheden voor het groen, specifiek beregening is hier een belangrijk aandachtspunt. Bij overkapping van openbare ruimte wordt een irrigatiesysteem voorzien.

RISE

Knooppunt Centrumboulevard Stadsboulevard Stadsstraat Centrumgebied

Rotterdamse stijl

3. Ruimtelijke Uitgangspunten

september 2021

51

Legenda

Bestaande bomen in de omgeving Toegevoegde bomen Sierborders met vaste planten, heesters, bomen en zitranden Natuursteen centrumgebied Beton, stadsstraten Stele Tor kunstas Perspectief op groene binnenwereld met kunstwerk Transparant windscherm, beschutte openbare ruimte Verblijfsruimte gekoppeld aan plintfunctie met en zonder windscherm Openbare verblijfsruimte in het groen, met en zonder windscherm In en uitgangen kelders nieuwbouw, logistiek/expeditie en auto In en uitgangen inpandige fietsenstalling Opstelplaats ME en calamiteitenroute Locatie vuilcontainers, rest, papier en glas. Kaart uitgangspunten openbare ruimte

52

september 2021

RISE NvU

Algemene uitgangspunten openbare ruimte

·· ·· ·· ·· ·· ·· ·· ·· ·· ·· ··

De buitenruimte rond RISE is openbaar altijd toegankelijk. De voetganger is de hoofdgebruiker van de buitenruimte. Gemotoriseerd verkeer wordt zo ver mogelijk buiten de Doelstraat gehouden. In de Doelstraat wordt ruimte gereserveerd in verband met calamiteiten/inzet ME en brandweer, in het vervolgtraject worden nood- en hulpdiensten betrokken bij de verdere uitwerking van de buitenruimte. Het definitieve inrichtingsplan Coolsingel is bindend ter hoogte van RISE. Het toekomstige ontwerp voor het Hofplein vormt een eigen entiteit met bijbehorend ontwerp- en inrichtingsprincipes. De verbinding tussen Hofplein en de Doelstraat wordt een prominente doorgaande openbare verbinding. In de nieuwe verbinding is groen een belangrijk leidmotief. De nieuwe verbinding heeft het karakter van een beschutte verblijfsplek, als overloop van het Hofplein. De nieuwe verbinding en Doelstraat zijn langzaamverkeer straatjes en maken connectie met omliggende verblijfsplekken. Een beter oversteek over de Pompenburg en Haagseveer zijn hierbij van belang en dienen nader te worden onderzocht.

3. Ruimtelijke Uitgangspunten

Kunst in de openbare ruimte

·· ·· ·· ·· ·· ·· ·· ·· ·· ··

Bij de verdere uitwerking van de buitenruimte wordt het CBK betrokken. Kunstwerk Tor und Stele is voor specifiek voor de plek ontworpen. Het kunstwerk refereert aan de omgeving: het politiehoofdkantoor, het kunstwerk ‘Nieuwe Delftse Poort’ en het stadhuis. Het kunstwerk wordt niet verplaatst. Bestaande rooilijnen van de omliggede bebouwig worden aangehouden. De nauwe doorgang tussen de gebouwen, de ruimte en de leegte zijn ruimtelijke aspecten die besloten liggen in het ontwerp kunstwerk, de buitenruimte respecteert deze waarden. Bomen mogen contrasteren met deze waarde, maar er blijft altijd een vrije zichtas tussen de toren van het stadhuis en de Nieuwe Delftse Poort. Kunstwerk is ingebed in een ruimte waarover het publiek de kortst mogelijke doorsteek van de Haagseveer naar de Coolsingel kan maken Verhardingsvlakken direct onder het kunstwerk zijn onderdeel van het kunstwerk. In de verdere uitwerking van de buitenruimte dient onderzocht te worden hoe deze in plan ingebed kunnen worden. Beschadigingen kunstwerk voorkomen. Zowel in dagelijks gebruik als tijdens de bouw. Bij bouwwerkzaamheden wordt het kunstwerk extra beschermd, middels een bekisting. Dit geldt ook voor de bestratingsonderdelen, deze worden beschermd met rijplaten.

Groendak De nieuwe daken krijgen een groen karakter waarbij met de peiluitgifte rekening wordt gehouden met het plaatsen van de juiste substraatlagen. De substraatlagen hebben een dikte waarbij het mogelijk is om bomen van de derde grootte te plaatsen, zodat deze ook echt levensvatbaar zijn. Vanaf de straat gezien is er levendigheid op het dak en het groen is zichtbaar. Mensen zitten zichtbaar aan de rand en genieten van een drankje, beschut en besloten tussen weelderig bloeiende sierborders en bomen. De daken zouden bij uitstek gebruikt kunnen worden voor publieke functies, een skybar aan de Coolsingel of rooftopbar met terras op één van de torens. Uiteraard kunnen de daken ook een gedeelde buitenruimte worden van meerdere appartementen. In een vervolg stadium dient dit verder onderzocht en uitgewerkt te worden. Verder draagt het dak bij aan de stadsecologie. De beplanting draagt bij aan een goed leefklimaat voor bepaalde doelsoorten. Het dak is waterbufferend en gekoppeld aan meteorologische data. Het water kan in tijden van droogte worden vastgehouden en gebruikt worden voor beregening van planten. In tijden van grote regenval kan het water vertraagd worden afgevoerd, om zo overbelasting op het straatniveau te voorkomen. Het dakgroen draagt bij aan ecologie. Het groen draagt bij aan een slimme buffer en vertraagde afvoer van hemelwater.

De groendaken zijn gelaagd en ingericht als dakpark. Het groendak herbergt een afwisseling aan openbare en private functies.

·· ·· ·· ··

september 2021

53

3.3 Programma Stedelijke functiemix Met de ontwikkeling van RISE wordt verder invulling gegeven aan een compacte, duurzame, aantrekkelijke, inclusieve en productieve binnenstad. Ook levert de ontwikkeling een aanzienlijke bijdrage aan de grote vraag naar gemengde hoogstedelijke woon- en werkruimten. Gelegen in het Central Business District (CBD) van Rotterdam biedt RISE kans het binnenstedelijk interactiemilieu in dit deel van de binnenstad verder te versterken door de mix van functies en voorzieningen voor bewoners, werknemers en bezoekers. Onderlinge synergie tussen de verschillende gebruikers wordt in RISE bemoedigd door de diverse publieke verblijfsplekken in en om de gebouwen waar ontmoetingen, (kennis)uitwisseling en interactie tussen de gebruikers kan plaatsvinden. De ontwikkeling draagt bij aan een inclusieve binnenstad waar uiteenlopende groepen gebruikers terecht kunnen door de mix aan grote en kleine werk- en woonruimten in verschillende prijssegmenten.

Plinten en Rotterdamse laag De ontwikkeling RISE is gesitueerd op een prominente locatie aan een van de belangrijkste boulevards van de binnenstad. Het goed functioneren van de functies in de plinten is van essentieel belang voor een aantrekkelijk, levendig en inclusief stuk stad. Een goede ‘stad op ooghoogte’ heeft verscheidenheid in architectuur en goed ontworpen plinten voor verschillende programmatische invullingen voor verschillende gebruikers. Voor een optimaal functionerend interactie milieu is in het ontwerp aandacht nodig voor de menselijke schaal en beleving op ooghoogte. Diversiteit in type functies, diversiteit aan identiteiten en diversiteit aan het formaat van de units (S - XL) zijn daarvoor vereist. Plinten zijn publiek geprogrammeerd met uiteenlopende voorzieningen als horeca, cultuur, maatschappelijk, lobby’s, werkateliers en detailhandel voor dag- en avondprogrammering. In de Rotterdamse laag van het gebouw zijn diverse publieke programma’s opgenomen om interactie tussen de verschillende programma’s te stimuleren. De Rotterdamse laag kent een flexibele indeling. Stedelijke programma’s, zoals commerciële en culturele programma’s, werkruimten

en woningen, zijn hier logisch onderdeel van, met name met een oriëntatie op de Coolsingel, Hofplein en Pompenburg. Maar ook maatschappelijke- en buurtgerichte voorzieningen zijn opgenomen in de Rotterdamse laag en vormen de voornaamste invulling aan de Doelstraat. Voor de diverse bewoners van de binnenstad zijn hier ruimten voor bijvoorbeeld een kinderopvang, een gezondheidscentrum, een sportruimte, ruimte voor sociale activiteiten en werkruimte voor een fietsenmaker, kledingmaker, printshop of voorzieningen voor ouderen. Huiskamer van RISE RISE kent verschillende ruimten waar stedelijke interactie kan plaatsvinden en waar uitwisseling tussen verschillende gebruikers wordt gestimuleerd door collectieve voorzieningen. Deze flexibele ruimten zijn bijvoorbeeld gelegen in atria, lobby’s of hoven en hebben een veelzijdige, dynamische programmering. Hier kunnen verschillende gebruikers werken, ontmoeten, ontspannen, een kop koffie drinken of een informatiebijeenkomst bijwonen. Ook is hier ruimte voor tijdelijke programmering zoals een kunstinstallatie, debatavond of buurtactiviteit. De programmering van deze centrale en publieke huiskamer(s) van RISE zijn zowel bestemd voor stedelijke als buurtgerichte activiteiten, zowel gedurende de dag als in de avond.

gebied van toegevoegde waarde in het daily urban system voor zowel bestaande als nieuwe bezoekers, gebruikers en bewoners. Daarmee draagt de ontwikkeling bij aan een uitnodigende, inclusieve binnenstad. Hierbij is ook het uitgangspunt dat bestaande functies en gebruikers uit het gebied terug komen in de nieuwe ontwikkeling, waaronder de huidige bewoners, maar mogelijk ook de zittende ondernemers. Ambities In de binnenstad vertalen we de perspectieven gezond, inclusief, compact, productief en circulair uit de Rotterdamse Omgevingsvisie naar concrete ambities. (Vaststelling Binnenstadplan naar verwachting 2021.) In RISE worden de thema’s geïntegreerd in de ontwikkeling. We kiezen niet voor het vastleggen van de oplossing, maar dagen de ontwikkelende partij uit innovatieve en passende oplossingen aan te dragen voor de volgende thema’s: Gezond: Groen en Schoon. De druk op de openbare ruimte is groot. Deze neemt verder toe door verdichting en veranderende behoeften. Dit vraagt om een hogere inrichtingskwaliteit en meer variatie in openbare ruimtes, maar ook in semi-openbare ruimtes inen op gebouwen, voor diverse typen gebruik. De aansluiting van het gebouw met de nieuwe Coolsingel en het Hofplein

Met de beoogde diversiteit in de programmering wordt het

Referentiebeelden huiskamer van RISE: WTC Den Haag (beeld: www.bouwinvest.nl) & LocHal Tilburg (beeld: www.tilburg.nl)

54

september 2021

RISE NvU

kent een hoge ruimtelijke en programmatische kwaliteit. Maar ook in het gebouw zijn groen en gezond leidende principes. Daken, hoven, atria en gevels van de ontwikkeling worden ingezet voor uiteenlopende vormen van gebruik zoals sport & spel, verblijven, ontmoeten en ontspannen. Een groene invulling van deze ruimten is van cruciaal belang en kan tevens bijdragen aan een gezondere en klimaatbestendige ontwikkeling. Inclusief: een huiskamer van en voor Iedereen. De binnenstad is de ontmoetingsplek voor iedereen. Hier bieden we ruimte voor subculturen, zonder dat verdringing optreedt. Zowel de buitenruimte als de plinten bieden ruimte voor levendigheid en geprogrammeerde activiteiten. Er is aandacht in de ontwikkeling voor ontmoeting in openbare functies welke uitnodigend zijn voor iedereen om te werken, studeren, ontmoeten of ontspannen. Denk aan gezamenlijke en/of openbare ruimtes in wooncomplexen zodat bewoners activiteiten kunnen ondernemen. Daarnaast is er aandacht voor betaalbare ruimtes voor bijvoorbeeld lokale voorzieningen en maatschappelijke ondernemers. Productief: Banenmotor voor de economie. RISE draagt bij aan de economisch weerbare binnenstad. De verouderde leegstaande werkgebouwen op deze locatie worden vervangen door nieuwe werkruimtes die weer voldoen aan wensen van ondernemers en werknemers.