20bb18517 Bijlage behorende bij 20bb18516 - beheerverslag deelnemingen 2018 - 2019
Tekst van het document
Strategie RET streeft naar een perfect georganiseerd en uitgevoerd openvaar vervoer, met de hoogste kwaliteit voor de reiziger van nu en in de toekomst. RET blijft zich voortdurend vernieuwen om het hoge niveau van service, professionaliteit, kwaliteit, sociale veiligheid en klanttevredenheid te kunnen blijven bieden. RET zet in op maatschappelijk verantwoord ondernemen. De strategische doelen zijn gericht op klanttevredenheid, medewerkerstevredenheid en inzetbaarheid, rendement, duurzaamheid en veiligheid.
Vooruitblik De toekomst van RET zal sterk worden beïnvloed door het verloop van deCOVID-19-crisis. Het reizigersverkeer ligt aan het begin van het derde kwartaal van 2020 op ongeveer 40% van normaal. De vraag is wanneer de beperkingen kunnen worden verzacht en hoe welke veranderingen in reisgedrag blijvend zijn. RET verwacht sterke gevolgen voor het reizigersvolume en de inkomsten. Het exploitatieresultaat zal komend jaar negatief zijn. Daarom zal de gemeente Rotterdam genoodzaakt zijn, af te zien van het hanteren van de rendementsdoelstelling. Een verdergaand beroep op de aandeelhouder kan niet worden uitgesloten. Welke bijdrage van de aandeelhouder wordt gevraagd zal mede afhangen van de mate waarin het Rijk de door de crisis verzoorzaakte tekorten zal blijven aanvullen. Samen met HTM, GVB en NS heeft RET plannen gemaakt voor het openbaar vervoer in de grote steden. Ook indien de reizigersvraag niet meer op het oude niveau zou terugkeren, wordt in de toekomst een substantiële groei verwacht, samenhangend met de verwachte groei van de stad. Aandachtspunten voor de langere termijn zijn: de sterk groeiende investeringsbehoefte in verband met mobiliteitsgroei en innovatie de inzetbaarheid van het bestaand personeel (o.a.
terugdringen ziekteverzuim) en de krapper wordende arbeidsmarkt - de veroudering van de vloot, die in het komende decennium deels moet worden vernieuwd de geambieerde duurzaamheidsgroei
48
RET N.V. Governance De gemeente Rotterdam is vertegenwoordigd in de Algemene Vergadering van Aandeelhouders. Het college van B en W heeft aandeelhoudersbevoegdheden, waaronder benoeming en ontslag van de directeur van RET Infrastructuur B.V. Raad van bestuur De Raad van Bestuur van RET bestaat uit één statutair directeur, de algemeen-directeur. Momenteel is dat dhr. M. Unck. De beloning van de algemeen-directeur past binnen de WNT-norm. Naam (bedragen * € 1.000) M. Unck
Functie Algemeen directeur
Vast
Variabel
Pensioen
Totaal 2019
173 21
Totaal 2018
194
189
Raad van commissarissen De Raad van commissarissen bestaat uit vijf personen. Eind 2019 zijn twee vacatures ontstaan. Mevrouw Bahlmann en mevrouw Nouwen hebben aangegeven niet beschikbaar te zijn voor herbenoeming. Hun functies zijn tijdelijk waargenomen door de heer Verkoren en de heer Lak. De vacatures zijn inmiddels vervuld: in mei 2020 zijn mevrouw C.M. Insinger en de heer A.J. Dubbeld toegetreden als voorzitter respectievelijk lid met financieel profiel. De honorering van de leden van de raad is in de AvA van mei 2020 aangepast. Naam (Bedragen * € 1.000)
Functie
J.P. Bahlmann
voorzitter
M.J. Nouwen
financieel expert
S.W.A. Lak C.J.E. Bax E.H. Verkoren
lid lid lid
2018
2017
23
25
225
18
18
18
18
0
0
18
9
0
18
0
0
2019
Financieel Exploitatie RET heeft in 2018 en 2019 goed resultaten behaald. RET heeft 2019 afsloten met een netto bedrijfsresultaat van € 5.8 mln. Daarmee heeft de onderneming het door de aandeelhouders vastgestelde rendementsdoel van € 5 mln. behaald. Het resultaat is zoals te doen gebruikelijk, toegevoegd aan het eigen vermogen. Financiële positie De kasstroom uit operationele activiteiten is positief, maar door negatieve kasstromen uit investerings- en financieringsactiviteiten is er per saldo een afname van de liquide middelen. De kostendekkingsgraad (%-aandeel kaartopbrengst in totale exploitatie) komt met 83,3% iets lager uit dan in 2018. Het eigen vermogen en de solvabiliteitspositie zijn verslechterd door de dividenduitkering van € 27,5 mln. in verband met de Hoekse Lijn.
Financieel overzicht RET nv (bedragen x €1.000)
2019
2018
2017
Eigen vermogen
159.645
173.816
168.171
Vreemd vermogen
178.407
207.731
205.773
Totaal vermogen
338.052
381.547
373.944
Gestort aandelenkapitaal
121
121
122
Gemeentelijke boekwaarde
0
0
0
Brutoresultaat
8.565
6.336
5.163
Nettoresultaat
5.828
5.645
4.735
Dividend totaal
0
0
0
Uitgekeerd aan R'dam
0
0
0
Verstrekte financiering
0
0
0
Verstrekte subsidie
0
0
0
49
RET N.V. RET Infrastructuur BV (bedragen x €1.000) Eigen vermogen
2019
2018
2017
14
14
14
Vreemd vermogen
808.932
824.197
909.904
Totaal vermogen
808.946
824.211
909.918
Gestort aandelenkapitaal
14
14
14
Gemeentelijke boekwaarde
0
0
0
Brutoresultaat
0
0
0
Nettoresultaat
0
0
0
Dividend totaal
0
0
0
Uitgekeerd aan R'dam
0
0
0
Verstrekte financiering
59.500
68.000
219.910
0
0
0
Verstrekte subsidie
Risico’s De RET geeft in opdracht van de MRDH uitvoering aan de Rail- en busconcessie Rotterdam e.o. De exploitatie van de vervoersconcessies wordt periodiek herijkt volgens de concessievoorwaarden. Voor onze gemeente blijft het financieel risico beperkt tot de inbreng bij de verzelfstandiging. De vennootschap RET Infrastructuur bv werkt met een nulresutlaat, waarbij de kosten van beheer en onderhoud worden gedekt door een separate concessievergoeding van MRDH. Na de overdracht van de gemeentelijke leningportefeuille blijft het risico beperkt tot het ingebrachte eigen vermogen.
50
Royal Schiphol Group nv Naam
Stedin Group nv
Bedrijfssector
Luchtvaart
Vestigingsplaats
Haarlemmermeer
Jaar van deelneming
1958
Website
www.schiphol.nl
Belang Rotterdam
2,2%
Beschrijving Royal Schiphol Group nv (hierna: RSG) is exploitant en (mede-) eigenaar van luchthavens in Nederland (Schiphol, Eindhoven, Rotterdam, Lelystad) en het buitenland (o.a. Parijs, Brisbane, Hobart). De kernactiviteiten van de luchthavens richten zich op het vervoer van reizigers en goederen. Een luchthaven biedt infrastructuur en faciliteiten voor reizigers en goederen alsmede de bedrijven en organisaties in dit proces (o.a. luchtvaartmaatschappijen, luchtverkeersleiding, douane, Koninklijke Marechaussee, hotels, restaurants, retail).
Belangrijkste ontwikkelingen juli 2018 tot 2020 In 2018 vervoerde de RSG 79,1 mln passagiers (2017: 75,9 mln). In totaal vervoerde dochtermaatschappij Rotterdam The Hague Airport (hierna: RTHA) in 2018 1,9 mln passagiers (+12,2%, in 2017: 1,7 mln.). Het aantal vliegtuigbewegingen is beperkt gestegen van ca. 49.000 in 2017 naar ca. 53.000 in 2018. In 2019 vervoerde de RSG 1,7% meer passagiers dan in 2018. Het totaal aantal passagiers kwam uit op een record van 80,5 mln (2018: 79,1 mln). In totaal
vervoerde dochtermaatschappij RTHA in 2019 2,1 mln passagiers (+17,8%, in 2018: 1,9 mln.). Het totaal aantal vliegtuigbewegingen is licht gedaald van ca. 53.000 in 2018 naar ca. 52.000 in 2019. Voornoemde resultaten zijn een gevolg van de beperkte groeiruimte binnen het vigerende Luchthavenbesluit. Qua ontwikkelingen is verder vermeldenswaardig dat RtHA in december 2019 het nieuwe Centraal Security Filter (CSF) in gebruik heeft genomen. Met de nieuwe scanapparatuur hoeft de passagier geen vloeistoffen en elektronica meer uit de bagage te halen. Dit zorgt voor een vlotter proces bij de securitycheck, zodat passagiers snel bij de gate kunnen zijn. Daarnaast is in 2019 gestart met de bouw van een nieuwe brandweerkazerne. De nieuwe kazerne wordt halverwege de startlandingsbaan gebouwd, waardoor de brandweer het start- en landingsgebied nog beter kan bedienen. De geluidsbelasting wordt in de omgeving van RtHA berekend door middel van zes handhavingspunten, waarbij een percentage hoger dan 100% een overschrijding betekent. In 2019 is het wettelijk toegestane geluidsniveau voor de luchthaven niet overschreden. DIt is een relatieve verbetering ten opzichte van 2018 toen op 1 van de 6 handhavingspunten (locatie Schiedam) een overschrijding plaatsvond.
51
Royal Schiphol Group nv Juridische status en eigendom RSG is een naamloze vennootschap met de Nederlandse staat (69,77%), de gemeente Amsterdam (20,03%), Groupe ADP (8,00%) en de gemeente Rotterdam (2,2%) als aandeelhouders. Het door de gemeente Rotterdam gestorte aandelenkapitaal betreft €1,16 mln. Naast RSG, gaat vanuit het Rotterdamse aandeelhouderschap specifieke aandacht uit naar RTHA, dat een 100%dochteronderneming is van RSG.
Publiek belang Het algemene, maatschappelijk belang is gelegen in het optimaal en duurzaam blijven verbinden van Nederlandse en Rotterdamse burgers met de rest van de wereld. Door op een verantwoorde wijze (rekening houdend met stakeholders) een bijdrage te leveren aan de welvaart en welzijn (economische ontwikkeling) van Nederland en Rotterdam door bereikbaarheid, netwerkkwaliteit en hoogwaardige luchtvaart van de door Schiphol geëxploiteerde luchthavens. Focus van de gemeente Rotterdam ligt daarbij ook in de continuïteit en de ontwikkeling van RTHA. Speerpunten hierbinnen zijn enerzijds het versterken van de marktpositie en het vestigingsklimaat voor (inter-) nationale bedrijven en werkgelegenheid, anderzijds dient deze ontwikkeling wel te geschieden binnen de bestaande geluids- en emissienormen. Voor RSG zijn vanuit het beleidskader 2014-2018 de volgende KPI’s geformuleerd : 1) de marktpositie van RTHA gemeten in het aantal vliegtuigbewegingen (stijgingen en landingen); 2) het aantal passagiers. Scores 2019: 1) aantal vliegtuigbewegingen 52.439; 2) 2.133.976 passagiers.
Strategie Strategie Schiphol Group De kern van het Strategisch Plan (2016-2020) kent vijf thema’s: 1. faciliteren van top-connectiviteit door te investeren in een breed netwerk aan bestemmingen; 2. creëren van excellente bezoekerswaarde door de passagier centraal te zetten en van daaruit o.a. in te zetten op het creëren van een luchthaven waar de kosten voor passagiers in de juiste verhouding staat tot de geboden kwaliteit; 3. realiseren van een competitieve “marktplaats” door het uitbreiden van de luchthaven gerelateerde vastgoedportfolio met de focus op internationale bedrijven, logistieke centra en hotels. 4. versterking van de ontwikkeling van Schiphol als groep. 5. veiligheid en duurzaamheid. Hierbinnen richt RSG zich op een gezonde en veilige (werk) omgeving waar het voorkomen van verliezen, ongelukken of schade in welke omvang dan ook prevaleert boven andere belangen. Tot slot wenst RSG ook de afstemming met haar stakeholders en omgeving te versterken. RSG heeft eind 2019 haar Visie 2050 vastgesteld. RSG heeft de ambitie om de meest duurzame en hoogwaardige luchthavens te opereren. De Visie 2050 stoelt op het versterken van drie kwaliteiten: kwaliteit van netwerk, kwaliteit van leefomgeving en kwaliteit van service. De voorwaarden hiervoor zijn ‘veiligheid voorop’ en een ‘sterke organisatie’.
Investeringen Scores 2018: 1) aantal vliegtuigbewegingen 53.322; 2) 1.943.733 passagiers.
Governance RSG kent een raad van bestuur (hierna: RvB) bestaande uit vier leden (zie onderstaande tabel voor het volledige overzicht). Dhr. Benschop is sinds mei 2018 CEO (voorzitter van de RvB) van RSG. De overige bestuursleden waren in 2018 en 2019 mevr. Van Der Meijs (financieel directeur - CFO), dhr. Van den Berg (commercieel directeur - CCO, in 2020 opgevolgd door mevr. Buis - CPAO) en mevr. Otto (operationeel directeur COO). Beloningsbeleid Op basis van het huidige beloningsbeleid bedraagt de vaste beloning voor de CEO in totaal €440.123. De vaste beloning voor de overige directieleden is maximaal 85 procent van die van de CEO. De maximale variabele beloning bedraagt 20% van het totale vaste inkomen. De hoogte van de variabele beloning wordt door de RvC vastgesteld en is afhankelijk van de mate waarin de jaarlijks vastgestelde doelstellingen zijn behaald.
In 2018 heeft Schiphol €581 mln. geïnvesteerd, dit is 18,5% meer dan in 2017 (€490 mln.). In 2019 heeft Schiphol € 860 mln geïnvesteerd. Dit is 48,1% meer dan in 2018 (€ 581 mln). Van de totale investeringen in 2019 zijn de grootste investeringen, naast de reguliere onderhoudsinvesteringen: €256 mln aan de ontwikkeling van de nieuwe pier en terminal, €72 mln aan de herinrichting van de terminal en €46 mln aan Lelystad Airport.
Vooruitblik RSG wordt op dit moment geraakt door de COVID-19 pandemie. RSG tracht hierin de balans te blijven vinden tussen het enerzijds blijven investeren in een kwalitatieve luchthaven en anderzijds de instandhouding van de financiële kredietwaardigheid door het reduceren van de operationele kosten en het aantrekken van voldoende liquiditeit.
52
Royal Schiphol Group nv Naam (Bedragen * € 1.000) D.A. Benschop (vanaf 1 mei 2018) B.I. Otto J.T.M. van der Meijs J.A. Nijhuis RA (tot 31 maart 2018) A van den Berg (tot 31 maart 2020)
Functie Vast
Variabel Pensioen Emolumenten
Uitgesteld Totaal variabel 2019
Totaal 2018
Totaal 2017
CEO
440
62
95
32
0
629
405
0
COO
374
52
71
17
0
514
511
492
CFO
374
52
67
21
0
514
508
372
CEO
0
0
0
0
0
0
299
583
CCO
374
52
71
16
0
514
535
509
Raad van commissarissen De raad van commissarissen (hierna: RvC) bestaat uit zeven leden, onder wie twee vrouwen en vijf mannen. In 2018 zijn mevr. Brummelhuis en dhr. Collier benoemd. In 2019 zijn dhr. Van de Kraats en dhr. Ohlsson herbenoemd. Beide commissarissen hadden hun eerste termijn van vier jaar naar tevredenheid van de RvC en aandeelhouders afgerond. Totaal 2019
Totaal Totaal 2018 2017
Naam (Bedragen * € 1.000)
Functie
L.J. Gunning-Schepers
50
49
48
38
37
36
H.J. Hazewinkel (tot 17 april 2018)
Voorzitter Vicevoorzitter Vice-voorzitter
0
10
35
E. Arkwright (ziet af van beloning)
Lid
0
0
0
C. Clarke (tot 17 april 2018)
Lid
0
9
30
R.J. van de Kraats
Lid
32
31
31
M. Olsson
Lid
42
38
35
M.A. Scheltema (tot 17 april 2018)
Lid
0
12
41
S. Brummelhuis (vanaf 17 april 2018)
Lid
37
25
0
D. Collier (vanaf 17 april 2018)
Lid
38
26
0
J.G Wijn
Financieel Exploitatie De netto-omzet over 2018 bedroeg €1,51 mld. Het nettoresultaat was met €286mln gelijk aan het resultaat in 2017. 2018 werd gekenmerkt door een generieke stijging in de personeel- en bedrijfslasten (operationele- en veiligheidsmaatregelen om de kwaliteit op hetzelfde niveau te houden gegeven het hogere aantal passagiers), hogere afschrijvingskosten als gevolg van de investeringen in de nieuwe pier en terminal en een hogere waardering van de vastgoedportefeuille. De netto-omzet over 2019 bedroeg €1,62 mld., waarmee de omzet ten opzichte van 2018 met 7% is gestegen. Hoewel de bedrijfslasten van RSG met ca 5% zijn gestegen presenteert RSG toch een forse stijging van het netto resultaat. In 2019 steeg het netto resultaat met 26% naar €362 mln. Dit werd voornamelijk veroorzaakt door de gestegen inkomsten uit havengelden, autoparkeergelden en een hoger resultaat van de deelnemingen van RSG zoals Brisbane en Terminal 4 op JFK Airport (VS). Financiële positie Het balanstotaal van RSG is in 2019 met 5,7% toegenomen tot €7,8 mld. (2018: €7,4 mld.). Het eigen vermogen is met €236 mln gestegen naar €4,4 mld. met name door de toevoeging van het nettoresultaat over 2019 van €355 mln, gecorrigeerd voor uitbetaling dividend. Het totale bedrag aan uitstaande langlopende leningen is in 2019 gestegen met €163 mln naar €2,8 mld.
Deze toename is met name een gevolg van de toename van het investeringsvolume, waaronder AUD355 mln (ongeveer €220 mln) aan obligaties die RSG in 2019 heeft uitgegeven ter financiering van de acquisities in Brisbane Airport en Hobart International Airport waartoe het college eerder heeft besloten. Voor de kredietwaardigheid zijn de credit rating van internationale ratingbureaus van belang. De lange termijnrating van Standard & Poor’s is als gevolg van de COVID-19 pandemie en de impact op RSG gewijzigd van A+ met een 'stable outlook’ naar A met een negative outlook. De langetermijnrating van Moody's is daarentegen ongewijzigd gebleven op A1, zij het ook met een negative outlook. Met deze ratings is RSG nog altijd kredietwaardig, hetgeen van belang is om zelfstandig de noodzakelijke lange termijninvesteringen in capaciteit en kwaliteit te doen. Relevant om te vermelden in het licht van COVID-19 is dat RSG in de eerste week van april groene obligaties ter waarde van €750 mln heeft uitgegeven om ondanks de verslechterde financiële positie investeringen te kunnen blijven doen. In september heeft RSG voor €1.200 mln aan obligaties uitgegeven (waarvan €500 mln groene obligaties)
53
Royal Schiphol Group nv Financieel overzicht (Bedragen * € 1.000)
2019
2018
2017
Eigen vermogen
4.372.036
4.136.357
3.978.184
Vreemd vermogen
3.424.515
3.236.600
2.676.808
Totaal vermogen
7.796.551
7.372.957
6.654.992
Gestort aandelenkapitaal
1.861
1.861
1.861
Gemeentelijke boekwaarde
1.164
1.164
1.164
Brutoresultaat
437.976
376.373
345.817
Nettoresultaat
362.062
286.374
285.540
Dividend totaal
0
117.381
150.257
Uitgekeerd aan R'dam
0
2.585
3.308
Verstrekte financiering
0
0
0
Verstrekte subsidie
0
0
0
Risico’s De boekwaarde van Royal Schiphol Group (RSG) op de financiële balans van de gemeente is € 1,16 mln. Het risico op waardevermindering (afboeking) van de gemeentelijke boekwaarde is nihil. Reden hiertoe is dat de reële marktwaarde van RSG hoger is dan de gemeentelijke boekwaarde. Daarnaast kent RSG een gezonde kredietwaardigheid (credit rating van A1/A) met een degelijke financiële- en vermogenspositie, hetgeen een afboeking niet waarschijnlijk maakt. In onderstaande figuur is te zien dat Omgeving en Financiële flexibiliteit relatief hoog scoren in de risicoanalyse van Naris. Dit komt voort uit het feit dat COVID-19 impact heeft op de financiële positie en resultaten van RSG en daarmee op de dividenduitkeringen aan de gemeente als aandeelhouder. Behoedzaamheidshalve is het dividend in de gemeentelijke meerjarenbegroting reeds neerwaarts bijgesteld.
54
Sportbedrijf bv
Naam
Sportbedrijf Rotterdam B.V.
Bedrijfssector
Sport
Vestigingsplaats
Rotterdam
Deelneming
2017
Website
www.sportbedrijfrotterdam.nl
Belang Rotterdam
100%
Beschrijving Op 23 november 2017 is het Sportbedrijf Rotterdam bv formeel opgericht. De gemeente Rotterdam heeft de activiteiten ter uitvoering van het Rotterdamse Sportbeleid verzelfstandigd en ingebracht in de vennootschap. Op 1 januari 2018 is het Sportbedrijf operationeel geworden. Het Sportbedrijf beheert en exploiteert de binnen en buitensportaccommodaties en de verzorgt de activiteiten en sport- en recreatieve programmering. Het doel van het Sportbedrijf is zo veel mogelijk mensen aan het sporten krijgen en houden. De organisatie van het Sportbedrijf richt zich op een viertal pijlers, zijnde;
Binnensport, Buitensport en Onderhoud, Zwembaden en Sportprogrammering. Naast in de rol van aandeelhouder heeft de gemeente ook een relatie met het Sportbedrijf als opdrachtgever voor het beheren en faciliteren van sportlocaties en het invulling geven aan het Rotterdamse sportbeleid.
Belangrijkste ontwikkelingen juli 2018 tot 2020 Het Sportbedrijf is een jonge organisatie. De eerste twee jaar van haar bestaan heeft de organisatie zich vooral gefocust op ‘de basis op orde krijgen’ en het Sportbedrijf op de (Rotterdamse) kaart te zetten. Om de basis op orde te krijgen is het Sportbedrijf zich de eerste twee jaar gefocust op het optimaliseren van de bedrijfsvoering, ICT, de financiële administratie en de personeelsadministratie. Ook is de organisatie druk bezig geweest met het verhogen van klantbeleving in de accommodaties van het Sportbedrijf. In 2019 is daarnaast een nieuwe meerjarige overeenkomst met de gemeente vastgesteld.
55
Sportbedrijf bv Juridische status en eigendom Sportbedrijf Rotterdam is een besloten vennootschap. Het Sportbedrijf heeft een statutair directeur en een raad van commissarissen. De gemeente Rotterdam is de enige aandeelhouder met 1000 aandelen van nominaal €1000 per aandeel.
Publiek belang Het Sportbedrijf werkt voor tenminste 80% in opdracht van de gemeente Rotterdam. In de gemeentelijke opdracht zijn diverse producten en diensten onderscheiden en kritische prestatie-indicatoren. Zo wordt onder andere gestuurd op het aantal locaties dat door het Sportbedrijf beheerd wordt en de klanttevredenheid. In 2019 beheerde het sportbedrijf 85 gym- en sportzalen, 13 sporthallen, 66 sportcomplexen, 14 tennisparken, 8 binnenbaden en 2 buitenbaden.
Governance Het Sportbedrijf heeft een statutair directeur en een raad van commissarissen. Voor de bezoldiging van de Raad van Commissarissen is een sectorale benchmark uitgevoerd waarbij de Rotterdamse instellingen op het gebied van Sport en Cultuur en vergelijkbare Sportbedrijven in Nederland zijn meegewogen.
Strategie De strategie is onderdeel van de gemeentelijke opdracht, het meerjarenplan en het bedrijfsplan. De missie van het Sportbedrijf Rotterdam luidt als volgt: “Het Sportbedrijf Rotterdam faciliteert sport en beweging met toegankelijke, schone en veilige sportvoorzieningen in Rotterdam, en voorziet in programmering om inwoners van Rotterdam en omgeving in beweging te krijgen en te houden.” Sportbedrijf Rotterdam wil alle Rotterdammers in beweging brengen en houden. Momenteel sport minder dan de helft van de Rotterdammers minstens één keer per week. De basistaken van het Sportbedrijf zijn: • Het beheren en exploiteren van ruim 190 binnen- en buitensportaccommodaties, (sporthallen, gymzalen, zwembaden en sportterreinen) in Rotterdam; • Zorgen voor degelijk (groot en dagelijks) onderhoud van de sportaccommodaties, zodat ze schoon, heel en veilig zijn en een aantrekkelijke uitstraling hebben; • (Maatschappelijk) beheren en exploiteren, waarbij middelen efficiënt worden ingezet; • Programmeren van sport en bewegen: sportregie, buurtsport, schoolsport en diverse (breedte)sportevenementen; • Activiteiten aanbieden die bijdragen aan de belevingswaarde van sportvoorzieningen, sportprogrammering en (top)sportevenementen.
Investeringen Gemeente Rotterdam is als aandeelhouder akkoord gegaan met de begroting en de investeringsplannen van Sportbedrijf Rotterdam. Er zijn geen separate investeringen goedgekeurd buiten de opdracht en de begroting. Gedurende 2018 is vooral geïnvesteerd in het nieuwe hoofdkantoor en als gevolg van het opstarten van het Sportbedrijf. Het Sportbedrijf investeert ook in het verduurzamen van haar locaties. Voorwaarde die het Sportbedrijf hanteert is dat dergelijke investering op termijn minimaal kostenneutraal zijn. Sportbedrijf Rotterdam is begonnen met een grootschalig renovatie van Sporthal Kralingen. Ook is het Sportbedrijf in 2019 begonnen met het moderniseren van haar gebouwbeheersystemen op onbemande locaties.
Vooruitblik In 2020 heeft het Sportbedrijf Rotterdam haar meerjarenplan tot aan 2024 uitgebracht. Hierin heeft de organisatie zich enkele doelen gesteld: • Het streven naar een lagere ‘total cost of ownership’. • Bij het maken van keuzes worden zowel het maatschappelijk als het bedrijfseconomisch belang meegewogen. • Alle medewerkers van het Sportbedrijf dragen de kernwaarden van de organisatie actief uit. • De klanttevredenheid van de onbemande locaties wordt gemiddeld gewaardeerd met een 7,5. • De klanttevredenheid van de bemande locaties wordt gemiddeld gewaardeerd met een 8,0. De kernwaarden van het Sportbedrijf zijn klantgericht, professioneel, ondernemend en innovatief. Daarnaast heeft de organisatie nog onderliggende doelen gesteld op de verschillende thema’s, zijnde haar accommodaties, haar klanten, prijzen, samenwerkingspartners, haar dienstverlening en haar medewerkers.
56
Sportbedrijf bv Governance Ook al is het Sportbedrijf geen beursgenoteerd bedrijf, vanuit maatschappelijk oogpunt hanteert het Sportbedrijf het gedachtegoed uit de Wet normering topinkomens (WNT). Statutair directeur De bezoldiging van de directeur is in opdracht van de gemeenteraad vastgesteld op een maximaal niveau in afwijking van de WNT (lager dan de norm). Raad van commissarissen Voor de bezoldiging van de raad van commissarissen is een sectorale benchmark uitgevoerd waarbij de Rotterdamse instellingen op het gebied van Sport en Cultuur en vergelijkbare Sportbedrijven in Nederland zijn meegewogen. De voorzitter van de RvC is de heer Ronald Wondolleck. Naam (bedragen * € 1.000)
Functie
R.H.J. Wondolleck
Voorzitter
12,5
12,5
H. van Driel
Lid
9
9
G.J.H. van der Vegt
Lid
9
9
A. Vermeulen
Lid
9
9
M.J.G. Wintels
Lid
9
9
Totaal 2019
Totaal 2018
Financieel Exploitatie Het grootste deel van de omzet behaalt het sportbedrijf uit het prestatiecontract met gemeente Rotterdam. Het financieel resultaat van het Sportbedrijf, na vennootschapsbelasting, bedroeg in 2018 € 1,3 miljoen. Het financiële resultaat was vooral het gevolg van een voorzichtig uitgavebeleid in het eerste jaar. De voorzichtigheid is vooral van toepassing geweest in het aannamebeleid, zichtbaar in personeelskosten en bij de invulling van de algemene kosten, veelal overhead. Het resultaat van het Sportbedrijf in 2019 bedroeg ruim € 0,8 miljoen. Het positieve resultaat over 2019 werd voornamelijk veroorzaakt door lagere kosten van de bedrijfsvoering, die € 1 miljoen lager uitvallen dan begroot als gevolg van een geringe dotatie aan de voorziening dubieuze debiteuren en het deels niet inzetten van extern advies. De omzet van de zwembaden was in 2019 lager dan begroot als gevolg van lagere verhuur opbrengsten van het Zwemcentrum Rotterdam als gevolg van afspraken met huurders welke gedurende de eerste jaren tegen een gereduceerd tarief huren.
De kosten bij binnensport kwamen € 0,8 miljoen hoger uit dan begroot als gevolg van hogere kosten op huur en kapitaallasten door hogere afschrijvingskosten voor bedrijfsmiddelen die zijn overgenomen van de gemeente en andere vaste bedrijfsmiddelen en door hogere kosten op onderhoudskosten als gevolg van het aanschaffen van systemen zoals de Traka Touch en screensystemen voor respectievelijk de sporthallen en gymzalen. Financiële positie Het Sportbedrijf beschikt over een goede solvabiliteit en een ruime liquiditeit. Financieel overzicht (bedragen * € 1.000.000) Eigen vermogen
2019
2018
8,3
7,9
Vreemd vermogen
18,9
7,6
Totaal vermogen
27,1
15,5
Gestort aandelenkapitaal
1
1
Gemeentelijke boekwaarde
6,6
6,6
Brutoresultaat
1,1
1,7
Nettoresultaat
0,8
1,3
Dividend totaal
0,2
0,2
Uitgekeerd aan R'dam
0,2
0,2
Verstrekte financiering
0
0
46,5
40,6
Verstrekte subsidie
57
Sportbedrijf bv
Risico’s Over zijn de gemeentelijkrisico’s met betrekking tot het Sportbedrijf beperkt. De voornaamste risico’s bevinden zich op het vlak van (gemeentelijke) doelstellingen en het eigenaarsbelang. Het Sportbedrijf speelt een belangrijke rol in het behalen van de sport en gezondheidsambities van de gemeente. De organisatie beheert niet alleen een groot gedeelte van de sportfaciliteiten in Rotterdam, maar heeft daarnaast ook een belangrijke bijdrage aan de sportprogrammering en beleidsvorming in de stad. Gezien de belangrijke rol die het sportbedrijf hierin speelt zijn de daaraan verbonden risico’s, mocht de bedrijfsvoering van de organisatie in de problemen komen, ook significant. Daarnaast zijn er ook risico’s op het gebied van eigenaarsbelang. Zo is het voortbestaan van de organisatie in grote mate afhankelijke van de gemeentelijke bijdrage, die meer dan 80% van de volledige omzet behelst. Daarnaast bestaan er ook meerdere relaties tussen de gemeente en het Sportbedrijf simultaan van elkaar. Naast aandeelhouder is de gemeente namelijk ook opdrachtgever en verhuurder. Deze verschillende relaties naast elkaar brengen extra risico’s met zich mee. De risico’s op het gebied van governance en directie zijn laar. Er zijn weinig wisselingen in de directie en de RvC en de verhoudingen tussen de gemeente, de directie en de RvC zijn goed en er is regelmatig contact.
Ook de financiële en control risico’s zijn beperkt. Het sportbedrijf beschikt over een robuuste balans en is defensief gefinancierd. Daarnaast heeft het jaarverslag van de deelneming altijd tijdig de goedkeuring van de accountant ontvangen en is de informatievoorziening van de deelneming naar de gemeente altijd tijdig, voldoende, volledig en betrouwbaar. De risico’s op het gebied van om omgeving zijn door het COVID-19 virus iets toegenomen. Het COVID-19 virus en de daaraan gerelateerde maatregelen van de Rijksoverheid zorgen momenteel voor dynamische omgevingsomstandigheden.
58
SSC Flex bv Naam
Vestigingsplaats
SSC Flex bv Personele dienstverlening Rotterdam
Jaar van deelneming
1995
Website
www.sscflex.nl
Belang Rotterdam
100%
Bedrijfssector
Beschrijving De activiteiten van SSC Flex bv bestaan hoofdzakelijk uit payrolling1 van al het niet-ambtelijke personeel dat werkzaam is binnen de gemeente. Daarnaast is SSC Flex de organisatie die ZZP’ers inhuurt voor specifieke projecten van de gemeente Rotterdam.
Belangrijkste ontwikkelingen juli 2018 tot 2020 Op 1 december 2018 is MultiEmployment Rotterdam B.V. gefuseerd met SSC Flex bv Daarnaast is per 1 december 2018 de naam van MultiEmployment Rotterdam B.V. gewijzigd in SSC Flex bv. Per 1 januari 2020 is de Wet Arbeidsmarkt in Balans (WAB) in werking getreden. Deze wet regelt onder andere dezelfde arbeidsvoorwaarden (primair en secundair) voor payrollmedewerkers als voor de eigen medewerkers, met uitzondering van het pensioen. Tevens is het fasesysteem van de ABU-cao voor payrolling niet meer toegestaan, het ketensysteem is nu altijd van toepassing. Deze veranderingen hebben een grote impact gehad op het fenomeen payrolling, omdat hiermee de extra flexibiliteit verdwijnt. Ook zal hierdoor
1 Payrollwerkgever: de werkgever, die op basis van een
overeenkomst met een derde, welke niet tot stand is gekomen in het kader van het samenbrengen van vraag en aanbod op de arbeidsmarkt, een werknemer ter beschikking stelt om in opdracht
het kostenvoordeel ten opzichte van reguliere medewerkers voor het grootste deel verdwijnen. De gemeente Rotterdam is de enige opdrachtgever van SSC Flex .De concerndirectie van de gemeente Rotterdam heeft op 1 april 2020 besloten om de afname van de payrolldienstverlening van SSC Flex te beëindigen, met als streefdatum 1 januari 2021. Vanwege dit besluit zal SSC Flex in haar huidige vorm op termijn verdwijnen. Liquidatie van SSC Flex op termijn is hierbij nadrukkelijk een optie. Als gevolg van de corona-crisis heeft de GGD besloten om een groot aantal extra medewerkers via SSC Flex in te schakelen. Het gaat hierbij om meer dan 400 medewerkers, waarvan het grootste deel een oproepovereenkomst heeft.
Juridische status en eigendom SSC Flex is een besloten vennootschap waarvan de gemeente de oprichter en enig (100%) aandeelhouder is. Het door de gemeente Rotterdam, gestorte aandelenkapitaal betreft €36.302.
Publiek belang Het publiek belang is als volgt geformuleerd: ‘SSC Flex verzorgt de externe marktbenadering voor de gemeente Rotterdam en is daarmee onderdeel van de bedrijfsvoering van de gemeente Rotterdam’. Er zijn door de raad geen KPI’s vastgesteld voor SSC Flex.
en onder toezicht en leiding van die derde arbeid te verrichten, waarbij de werkgever, die de werknemer ter beschikking stelt, alleen met toestemming van die derde gerechtigd is de werknemer aan een ander ter beschikking te stellen”.
59
SSC Flex bv Strategie
Vooruitblik
Vanwege het besluit van de concerndirectie van de gemeente Rotterdam om de afname van de payrolldienstverlening van SSC Flex te beëindigen zal SSC Flex in haar huidige vorm op termijn verdwijnen.
SSC Flex bv faciliteert de gemeente het komende jaar bij het afbouwen van haar payrolling.
Investeringen Vanwege de aard van de werkzaamheden is SSC Flex niet kapitaalintensief. Er is geen sprake van significante investeringen in de verslagperiode.
Governance De statutaire directie (het bestuur) van SSC Flex wordt, bij wijze van uitzondering zoals genoemd in het Beleidskader verbonden partijen en governance samenwerkingsrelaties, gevormd door twee ambtelijk directeuren van de gemeente Rotterdam. De deelneming heeft gegeven haar omvang geen RvC. De directie is onbezoldigd.
Raad van bestuur/directie (€)
Functie
Vast
Variabel
Pensioen
Emolumenten
Uitgesteld variabel
Totaal 2019
Totaal 2018
C.M. van der Windt
Directeur
-
-
-
-
-
-
-
M.I.B. Chedi – van Hall
Directeur
-
-
-
-
-
-
-
Financieel overzicht Op basis van de concept-jaarrekening 2019 bedraagt het exploitatiesaldo van de vennootschap over 20119 € 978.000 (2018: € 675.000). (bedragen x €1.000)
2019
2018
2017
Eigen vermogen Vreemd vermogen
7.116 4.535
6.813 4.541
2.828 1.318
Totaal vermogen
11.651
11.354
4.146
Gestort aandelenkapitaal
36
36
18
Gemeentelijke boekwaarde
36
36
18
Brutoresultaat
978
675
487
Nettoresultaat
978
675
484
Dividend totaal
978
675
0
Uitgekeerd aan R'dam
978
675
0
Verstrekte financiering
0
0
0
Verstrekte subsidie
0
0
0
Risico’s De vennootschap zal gedurende de afbouwfase haar kostenniveau moeten aanpassen aan de teruglopende omzet, maar tegelijkertijd haar dienstverlening op niveau houden. Gezien de reeds beperkte vaste bezetting is dit een aandachtspunt.
60
Stadsherstel Historisch Rotterdam nv
Bedrijfssector
Stadsherstel Historisch Rotterdam nv Vastgoed
Vestigingsplaats
Rotterdam
Jaar van deelneming
1989 www.stadsherstelrotterdam.nl 11,55%
Naam
Website Belang Rotterdam
Beschrijving Stadsherstel Historisch Rotterdam nv werd in 1980 opgericht om actief bij te dragen aan het behoud van historisch erfgoed in Rotterdam. Te midden van alle dynamiek van vernieuwing die Rotterdam eigen is, krijgen monumentale panden door het zorgvuldige beleid en de werkzaamheden van Stadsherstel weer voldoende aandacht en zo mogelijk een nieuwe (publieke) bestemming. De gemeente Rotterdam is in 1989 toegetreden met in het achterhoofd de gedachte dat instandhouding van historisch erfgoed een verrijking van de stad kan betekenen en daarmee tegelijkertijd een belangrijke vestigingsfactor voor bewoners, instellingen en bedrijven. De activiteiten bestaan voornamelijk uit de exploitatie en restauratie van monumentaal onroerend goed. Het verbeteren van de publiekstoegankelijkheid en het informeren van Rotterdammers speelt daarbij een belangrijke rol. Stadsherstel heeft zo’n 23 historische panden in bezit (circa 21.000m2) waarvan 17 als rijksmonument zijn beschermd.
Belangrijkste ontwikkelingen juli 2018 tot 2020 In 2019 hebben Stadherstel en de gemeente Rotterdam de koopovereenkomst getekend waarmee de rijksmonumenten de Dubbelde Palmboom en het Zakkendragershuisje in Historisch Delfshaven door Stadsherstel worden aangekocht. Met vele ondernemers als huurder, waaronder horeca, wordt ook Stadsherstel geraakt door de Coronacrisis. De onderneming voert intensief overleg met huurders over eventuele betalingsachterstanden en monitort de kasstroom en liquiditeitsprognose.
Juridische status en eigendom Stadsherstel is een naamloze vennootschap met circa 75 aandeelhouders. Het geplaatste kapitaal bedroeg per 31 december 2019 €13.522.400, verdeeld in 135.224 aandelen van €100,-.
Publiek belang Het publiek belang is in het door de gemeenteraad vastgestelde Beleidskader Verbonden partijen 20142018 als volgt geformuleerd: ‘Het op maatschappelijk en economisch verantwoorde wijze behouden en exploiteren van monumentale en beeldbepalende gebouwen in Rotterdam’. Voor het vaststellen van het publiek belang is de volgende KPI in het beleidskader geformuleerd: −
Het aantal historische panden in exploitatie.
Score 2019: −
23 gebouwen
61
Stadsherstel Historisch Rotterdam nv Strategie Stadsherstel heeft de doelstelling om Rotterdamse monumenten ’laagdrempelig toegankelijk’ te maken en te houden. Zij richt zich daarbij op het erfgoed dat het DNA van de stad bepaalt en monumenten die het verhaal van de stad vertellen.
Investeringen In 2019 hebben Stadsherstel en de gemeente Rotterdam de koopovereenkomst getekend waarmee de rijksmonumenten de Dubbelde Palmboom en het Zakkendragershuisje in Historisch Delfshaven door Stadsherstel worden aangekocht. Daarnaast heeft Stadsherstel in 2019 twee erfgoedlogiesstudio’s gerealiseerd in de voormalige molenaarswoning aan de Kralingse Plas. Ook zijn diverse onderhoudsprojecten uitgevoerd.
Governance Stadsherstel Historisch Rotterdam is een kleine flexibele organisatie met momenteel vijf vaste medewerkers. Daarnaast wordt er gewerkt op freelancebasis met verschillende bouw- en restauratiedeskundigen. De directie van wordt gevoerd door ir. N. van der Vlist MCD.
Vooruitblik Stadsherstel werkt in 2020 verder aan vier grote projecten: − de realisatie van een bezoekerscentrum bij het historische molencomplex aan de Kralingse Plas; − ‘Heinekens Beerlab’, een herontwikkeling van het Heinekengebouw in Crooswijk. − De restauratie en herbestemming van pakhuis de Dubbelde Palmboom. − De restauratie van het Zakkendragershuisje in historisch Delfshaven.
De (onbezoldigde) RvC bestaat uit zes leden, waarvan er één door de gemeente Rotterdam benoemd wordt. De organisatie is door het ministerie van OCW aangewezen als Professionele Organisatie Monumentenbehoud (POM). Organisaties dienen hiervoor onder andere aan te tonen dat de kwaliteit van de uitvoering van de werkzaamheden is geborgd en dat de professionele omgang met beschermde monumenten gedurende een periode van vijf jaar een structureel en consistent karakter heeft. Stadsherstel is de enige organisatie in de regio Rijnmond met deze status. Stadsherstel is tevens lid van de landelijke Federatie Instandhouding Monumenten (FIM).
Raad van bestuur/directie (€)
Functie
Vast
Variabel
Pensioen
Emolumenten
Uitgesteld variabel
Totaal 2019
N. Van der Vlist MCD
Directeur
129.314
10.776
6.500
1.080
-
147.671
Financieel overzicht Het exploitatieresultaat van de vennootschap bedroeg over 2019 €478.741 (2018: € 442.540). Het resultaat is door een besluit van de algemene vergadering van aandeelhouders op 22 juni 2020 toegevoegd aan het eigen vermogen. (bedragen x €1.000) Eigen vermogen inclusief reserves en achtergestelde leningen Vreemd vermogen Totaal vermogen Gestort aandelenkapitaal Gemeentelijke boekwaarde Brutoresultaat Nettoresultaat Dividend totaal Uitgekeerd aan R'dam Verstrekte financiering Verstrekte subsidie
2019
2018
2017
18.381
17.323
16.525
9.293 27.674 1.547 1.547 626 479 0 0 0 0
9.718 27.042 1.177 1.177 577 443 0 0 0 0
10.274 26.799 1.177 1.177 583 446 0 0 0 0
Risico’s Deze vennootschap kent twee hoofdactiviteiten: de verhuur van monumentaal vastgoed en de aankoop, herontwikkeling en restauratie van nieuw vastgoed. De risico’s liggen daarmee met name bij de bezettingsgraad van de verhuurportefeuille, en de financiële en kwalitatieve beheersing van herontwikkeling- en restauratieprojecten.
62
Stedin Group nv Naam
Stedin Group nv
Bedrijfssector
Energie
Vestigingsplaats
Rotterdam
Jaar van deelneming
2017
Website
www.stedingroep.nl
Belang Rotterdam
31,69%
Beschrijving Stedin is één van de drie grote netbeheerders in Nederland. De belangrijkste taak van Stedin is de aanleg, het beheer en het onderhoud van de energie- en gas distributienetwerken. Het aandeelhouderschap van Stedin is voortgekomen uit Eneco Holding N.V. dat op haar beurt was voortgekomen uit de fusie van het voormalige Rotterdamse Gemeentelijk Energie Bedrijf (GEB) en andere gemeentelijke energiebedrijven uit de regio. Ruim 2,2 miljoen particuliere en zakelijke klanten rekenen op Stedin Groep voor hun energievoorziening. Stedin Groep concentreert zich op alle activiteiten die samenhangen met het aanleggen, beheren en onderhouden van energienetten. Daarnaast faciliteert het bedrijf de energiemarkt. Stedin beheert en onderhoudt de energienetten in een groot deel van de Randstad, Utrecht en Zeeland en ook deels in Friesland en Noord-Holland.
Belangrijkste ontwikkelingen juli 2018 tot 2020 In 2018 en 2019 heeft Stedin stappen gezet om haar missie, visie en strategie verder in de praktijk vorm te
geven. Een belangrijk voorbeeld hiervan is de verkoop van Joulz aan 3i Infrastructure in mei 2019. Deze verkoop sluit aan bij Stedin’s strategie waarbij de organisatie zich richt op haar kerntaken. De verkoop paste daarnaast ook bij de doelstelling om financieel gezond te blijven. Door deze verkoop heeft Stedin haar balans weten te versterken. De werkgelegenheid voor 150 medewerkers is daarbij behouden. De integratie met DNWG verloopt goed. Stedin is ook intensiever gaan samenwerken met waterbedrijven. Door samen met waterbedrijven en gemeentes op te trekken, hoeft de grond maar één keer opengebroken te worden en wordt er bespaard op de kosten. In 2019 heeft Stedin het klimaatakkoord getekend. Omdat de toename van duurzame energieopwekking nu al gevolgen heeft voor het energienet, hebben netbeheerders maatregelen in het akkoord laten opnemen om te kunnen anticiperen op ontwikkelingen. Netbeheerders willen verzwaringen van het elektriciteitsnet tijdig kunnen uitvoeren en slimmer gebruik maken van het bestaande net. Er is veel werk te doen en de energietransitie vraagt de komende jaren flinke investering om de doelen uit het klimaatakkoord te halen, terwijl de inkomsten minder hard meegroeien. Daarnaast moeten er nog allerlei zaken duidelijker worden, met name rond de wet- en regelgeving. Hierover voert Stedin ook gesprekken met EZK en de ACM.
63
Stedin Group nv Juridische status en eigendom Stedin is een naamloos vennootschap. Rotterdam is de grootste aandeelhouder en heeft 31,69% van de aandelen in Stedin Holding. Naast Rotterdam zijn er 43 aandeelhouders (allen gemeenten), waarvan de gemeente Den Haag (16,55%) en Dordrecht (9,05%) de grootste zijn. Het aandeelhouderschap in Stedin is aan strikte wettelijke kader gebonden. Een belangrijk kader is dat Stedin wettelijke taken uitvoert op grond van de Elektriciteitswet en de Gaswet, en is onderworpen aan de regulering van de Autoriteit Consument en Markt (ACM). Daarnaast geldt voor alle aandelen van Stedin dat zij direct of indirect bij de staat, provincies, gemeenten of andere openbare lichamen moeten berusten (absoluut privatiseringsverbod). Het beheer van de distributienetten is geregeld in de Wet Onafhankelijk Netbeheer (WON). Bij Stedin functioneert een aandeelhouderscommissie van negen leden, die gezamenlijk alle aandeelhouders vertegenwoordigen. De gemeente Rotterdam is de grootste aandeelhouder en vervult het voorzitterschap. In statuten en het aandeelhoudersconvenant is vastgelegd dat de aandeelhouderscommissie op een aantal onderwerpen, zoals voordrachten voor benoemingen, strategie en investeringen, een adviserende en/of een besluitvormende taak heeft.
Publiek belang Het publiek belang is in het Beleidskader Verbonden Partijen als volgt geformuleerd: “leveringszekerheid van energie door een toegankelijk en publiek energienetwerk.” Voor het vaststellen van het publiek belang zijn de volgende KPI’s in het beleidskader geformuleerd: ▪
de kwaliteit van het netwerkbedrijf wordt beoordeeld aan de hand van de leveringszekerheid.
Scores 2019: De kwaliteit van het netwerkbedrijf wordt gemeten in onderbrekingsduur bij een elektriciteit en de uitvalduur bij een gasstoring (leveringszekerheid). De gemiddelde onderbreking van stroom per klant bedroeg 17,01 minuten (2017: 16,44 minuten), de uitval van gas 69 seconden (2017: 40 seconden). Omgerekend staat dit gelijk aan een leveringsbetrouwbaarheid van 99,996%. Veel storingen worden veroorzaakt doordat tijdens graafwerkzaamheden kabels en leidingen van Stedin worden geraakt. Stedin meldt dat afgelopen jaren is ingezet op graafschade- preventie en dat werpt zijn vruchten af in de zin dat het aantal incidenten met grote impact daalt. Wat uit de monitoring wel blijkt is dat m.n. in het laagspanningsnet het aantal graafschades is toegenomen waardoor de uitvalduur licht toenam. Dit aspect heeft ook voor 2019 de aandacht van de aandeelhouders.
Strategie De strategie van Stedin kent een drietal speerpunten: • beter netbeheer, met betrouwbare netten, betaalbare en efficiënte dienstverlening en hoge kwaliteit van producten & diensten • de energietransitie mogelijk maken door het toekomstbestendiger maken van netten, het optimaliseren en beter benutten van de (beschikbare) netinformatie en het versnellen van de transitie door samenwerking met relevante stakeholders waaronder gemeenten • duurzame bedrijfsvoering door het creëren van veilige werkomstandigheden, het aantrekken en behouden van vakbekwame medewerkers voor nu en in de toekomst, behoudt van een solide en financieel gezonde positie en een positieve milieuimpact.
Investeringen De investeringen in gas- en elektriciteitsnetten namen in 2018 met € 110 mln. toe tot ca. € 600 mln., voor een belangrijk deel als gevolg van de aantrekkende economie en de daarbij behorende bouwwerkzaamheden en de te realiseren nieuwe aansluitingen. Verder pleegde Stedin de benodigde onderhoud- en vervangingsinvesteringen. Een andere investering betreft het grootschalig aanbieden van de slimme meter. Deze gezamenlijke investeringen kwamen in 2019 uit op € 657 mln. Deze investeringen zullen in de komende jaren naar verwachting verder toenemen.
Vooruitblik De energietransitie, de financiën en de uitdagingen op het vlak van capaciteitsmanagement zorgen ervoor dat Stedin zich sterk moet focussen. Daarom focust Stedin haar activiteiten in 2020 op vier strategische initiatieven. Het eerste strategisch initiatief is die van system operator, waarbij Stedin kijkt naar energiestromen op systeemniveau. Deze focus is nodig doordat het aandeel van zon- en windenergie steeds toeneemt en het voorspellen en managen van energiestromen steeds moelijker wordt. Het tweede strategische initiatief is klantgericht aansluiten. Het derde initiatief is multidisciplinair waarmee werkzaamheden onder de grond voor gas- en elektriciteit gezamenlijk wordt gepland en gecombineerd met werkzaamheden op het gebied van water en media, eventueel aangevuld met warmte en riolering. Het vierde strategische initiatief is de duurzame energietransitie. Stedin ondervindt momenteel beperkte effecten van de Coronacrisis. Als gevolg van corona nam zowel het aantal vanuit klanten gedreven opdrachten als het energieverbruik van zakelijke klanten af. Ook is het aansluiten van slimme elektriciteitsmeters door de coronacrisis gestagneerd. Op het verwachte resultaat heeft de coronacrisis nauwelijks effect in 2020. Wel op de investeringen (CAPEX) van projecten. In het bijzonder het aanbieden van de slimme meters.
Los van de coronacrisis zorgden de hogere transportkosten van TenneT voor druk op het resultaat.
64
Stedin Group nv Raad van bestuur Stedin heeft een raad van bestuur (RvB) van in totaal vier leden. Dhr. Van Der Linden is voorzitter van de RvB (CEO). Sinds 1 januari 2019 is dhr. Benima CFO (financieel directeur). Mevr. Koole is operationeel directeur. Tot slot is dhr. Peters de CTO (transitiedirecteur) en verantwoordelijk voor o.a. strategie, innovatie en de wijze waarop Stedin zich positioneert in de energietransitie. Gerard Vesseur is per 1 januari 2019 afgetreden als CFO van Stedin Groep en kwalificeert daarom niet langer als topfunctionaris. In het beloningsbeleid is de totale bezoldiging van de RvB leden begrensd op de maximaal toegestane bezoldiging op grond van de WNT. In 2019 was dat maximum € 194.000. Op geen van de vier bestuurders van Stedin Groep is het WNT overgangsrecht van toepassing. Totaal 2019
Totaal 2018
Naam (bedragen x €1.000)
Functie
M.W.M. van der Linden
CEO
173
0
21
194
189
D. Benima
CFO
173
0
21
194
-
D. Peters
CTO
173
0
21
194
199
J.A.M Koole
COO
173
0
21
194
189
Vast
Variabel
Pensioen
Raad van commissarissen Stedin heeft een raad van commissarissen (RvC) van vijf leden. Voorzitter van de RvC is de heer Trienekens (tot februari 2020). In 2019 is een nieuw, geactualiseerd beloningsbeleid voor de raad van bestuur (RvB) van Stedin Groep voorbereid. Na instemming van de raad van commissarissen (RvC) eind 2019 is dit beleid op 7 februari 2020 ook door de Algemene Vergadering van Aandeelhouders goedgekeurd. De ingangsdatum van het nieuwe beloningsbeleid is 1 januari 2020. De RvC stelt per kalenderjaar het vaste jaarinkomen van de RvB-leden vast op grond van hun functioneren, de resultaten van de onderneming, de maatschappelijke ontwikkelingen en de ruimte tot de WNT norm in het betreffende kalenderjaar. Naam (bedragen x €1.000)
Functie
D. Vierstra
Lid
5 -
T. Buijs
Lid
19
5
A.J. Krist
Lid
19
14
T.W. Eysink
Lid
19
19
D. van Well
Lid
19
19
P.E.G. Trienekens
Voorzitter
29
19
J.T.H.M. Kortenhorst (tot 1/02/2019)
Lid
2
19
Totaal 2019
Totaal 2018
Financieel Exploitatie Na aftrek van belastingen resulteert voor Stedin Groep een nettowinst voor winstbestemming van € 325 miljoen (2018: € 118 miljoen). Het resultaat is daarmee met € 207 miljoen gestegen ten opzichte van 2018 en bevat € 251 miljoen gerelateerd aan de verkoop van Joulz Diensten in het eerste halfjaar 2019. De in 2019 gerealiseerde bedrijfsopbrengsten bedroegen € 1.234 miljoen. Dit is € 52 miljoen (4%) lager dan in 2018 en is bijna volledig gerelateerd aan niet-gereguleerde opbrengsten. Zo droeg Joulz Energy Solutions € 29 miljoen en Joulz Diensten € 46 miljoen bij aan de bedrijfsopbrengsten in 2018. Op grond van de statuten kan de directie maximaal de helft van de winst toevoegen aan de reserves, de andere helft staat ter beschikking van de aandeelhouders. Over 2019 keerde Stedin een bedrag van € 52 miljoen aan dividend uit, zijnde € 32 regulier dividend van 50% van de winst exclusief bijzondere baten en vermeerderd met eenmalig € 20 miljoen, waarvan € 9 miljoen aan de gemeente Rotterdam. Financiële positie Een toename van de investeringen leidt ook tot een stijging in de financieringsbehoefte, hetgeen ook te zien is in de ontwikkeling van het vreemd vermogen en kasstroom. De toenemende investeringen hebben in 2019 geleid tot een negatieve kasstroom na operationele en Investeringsactiviteiten.
Om in de korte termijn financieringsbehoefte te voorzien is voor € 500 miljoen aan nieuwe groene lening aangetrokken in november 2019.. Per saldo zijn de rentedragende schulden gedaald met € 40 miljoen naar € 3,0 miljard ultimo 2019 (ultimo 2018: € 3,04 miljard). Ondanks de negatieve kasstroom uit de operationele en investeringsactiviteiten zijn de liquide middelen ultimo 2019 € 72 miljoen positief, mede als gevolg van een positieve kasstroom uit verkoop van Joulz Diensten van € 310 miljoen Stedin’s solvabiliteit bedroeg ultimo 2019 44,9% (ultimo 2018: 43,3%). Het beleid van Stedin Groep is om op de lange termijn een solvabiliteit van minimaal 40% te behouden. Stedin Groep heeft in het verlengde daarvan als doel om de lange termijn Acredit rating van Standard & Poor’s (S&P) duurzaam in stand te houden. Hiermee is er voldoende buffer om aan de minimale kredietwaardigheid vanuit het Besluit Financieel Beheer Netbeheerders (minimaal een rating van BBB/Baa2) te
65
Stedin Group nv kunnen blijven voldoen. Per 2 september 2020 heeft S&P de solide credit rating van A- herbevestigd met stabiel vooruitzicht.
Financieel overzicht (bedragen x €1.000)
2019
2018
2017
Eigen vermogen
2.949.000
2.699.000
2.583.000
Vreemd vermogen
4.340.000
4.292.000
3.968.000
Totaal vermogen
7.289.000
6.991.000
6.551.000
157.515
157.515
157.515
Gestort aandelenkapitaal Gemeentelijke boekwaarde
536
536
536
Brutoresultaat
172.000
212.000
198.000
Nettoresultaat
325.000
118.000
424.000
Dividend totaal
52.000
46.000
28.000
Uitgekeerd aan R'dam
16.400
14.508
8.868
Verstrekte financiering
0
0
0
Verstrekte subsidie
0
0
0
Risico’s De risico’s die gebonden zijn aan Stedin zijn het grootst op het gebied van doelstellingen eigenaarsbelang. Dit komt omdat de te leveren prestaties van Stedin van grote invloed zijn op de realisatie van veel gemeentelijke doelstellingen. Om de gebied doelstelling op het gebied van de energietransitie te halen zijn de prestatie van Stedin randvoorwaardelijk, maar ook voor economische en maatschappelijke doelstellingen is een betrouwbaar energienet randvoorwaardelijk. Daarnaast is het risico op het gebied van eigenaarsbelang groter omdat Rotterdam slechts c.a. 32% van de aandelen heeft en daarom geen doorslaggevende zeggenschap heeft. De risico’s die betrekking hebben op control zijn beperkt, dit komt omdat Stedin een goede trackrecord heeft op het gebied van het tijdig opleveren en de inhoud van haar jaarverslagen en (half) jaarberichten. Ook de risico’s op het gebied van governance en directie zijn beperkt. Zo hanteert Stedin de corporate governance code en is de directie conform de statuten ingericht.De risico’s op het gebied van financiële flexibiliteit zijn gematigd en hebben met name betrekking op de hoge investeringsdruk bij Stedin in de komende jaren. Ook de risico’s in relatie tot de ‘omgeving’ zijn gematigd aanwezig, waar de energietransitie zorgt voor dynamische en moeilijk te voorspellen omgevingsomstandigheden.
66
Tower Hotel Rotterdam bv Naam
Tower Hotel Rotterdam bv
Bedrijfssector
Toerisme
Vestigingsplaats
Rotterdam
Jaar van deelneming
1995
Website
www.marriott.com
Belang Rotterdam
20%
Beschrijving Op 6 april 1995 besloot de raad te participeren in de exploitatie van het toen nog te bouwen Westin Hotel in de Millennium Tower. In 2005 zijn na een financiële herstructurering de hotelactiviteiten ingebracht in Tower Hotel Rotterdam bv (THR). De deelname in THR is voortgekomen uit het belang dat werd gehecht aan de komst van een vijfsterrenhotel in het centrum van de stad voor het vestigingsklimaat van en de handelsrelaties met buitenlandse bedrijven. De realisatie van een dergelijk hotel bleek zonder gemeentelijke deelname niet mogelijk. Beleggers waren alleen bereid te investeren als de gemeente zou participeren in de exploitatie van het hotel. Met ingang van 27 juni 2016 is het hotel omgedoopt tot The Rotterdam Marriott Hotel. De vennootschap kent naast de gemeente Rotterdam nog één andere aandeelhouder, Millennium Tower Hotel bv (MTH). In MTH participeren een aantal investeerders.
Belangrijkste ontwikkelingen juli 2018 tot 2020 De toename van het toerisme en de populariteit van de stad Rotterdam hebben een positief effect op het hotel gehad. Het hotel heeft gedurende de verslagperiode haar kwaliteitsniveau van vijf sterren vastgehouden. Verder heeft het restaurant dat gevestigd is in het hotel (The Millèn) in 2018 een Michelin ster in ontvangst genomen. Daarnaast is zowel de bezettingsgraad als de gemiddelde kamerprijs in 2018 en 2019 gestegen. Uit eerder uitgevoerde evaluaties is gebleken dat er niet langer een publiek belang wordt gediend met een deelname in een vijfsterrenhotel. In Rotterdam zijn inmiddels meerdere hotels van dit niveau. Wel is er nog een financieel belang bij THR (aandelenbelang en uitstaande vorderingen). Bij het afstoten van het gemeentelijk belang is nadrukkelijk oog voor het financiële belang van de gemeente. In 2019 heeft een potentiële koper zich gemeld voor het gemeentelijke belang in THR. Er zijn vergaande gesprekken gevoerd waarbij een term sheet is getekend om de verkoop (binnen bepaalde kaders) verder uit te werken en af te ronden. De Covid-19-crisis heeft er echter voor gezorgd dat de verkoop uiteindelijk niet is doorgegaan. De koper heeft zich om deze reden teruggetrokken.
Tower Hotel Rotterdam bv
67
Juridische status en eigendom THR is een besloten vennootschap. De gemeente bezit 20% van de gewone aandelen van THR en MTH bezit 80% van de gewone aandelen. Door omzetting van leningen is de gemeente daarnaast in het bezit van 544.667 cumulatief preferente aandelen. MTH heeft na omzetting van leningen 3.281.733 cumulatief preferente aandelen in haar bezit. Hierdoor is het financiële belang van de gemeente Rotterdam in verhouding iets verwaterd (van 20% naar afgerond 14,3%). Omdat de cumulatief preferente aandelen geen stemrecht hebben is de zeggenschapsverhouding niet veranderd.
Publiek belang Het publiek belang is in het door de gemeenteraad vastgestelde Beleidskader Verbonden partijen 20142018 als volgt geformuleerd: “De gemeente Rotterdam hecht groot belang aan een vijfsterrenhotel in Rotterdam ter bevordering van het vestigingsklimaat”. Voor het vaststellen van het publiek belang zijn de volgende KPI’s in het beleidskader geformuleerd: Bezettingsgraad; Gemiddelde kamerprijs; Behoud kwaliteit 5 sterren Hotel. Scores 2019: -
Bezettingsgraad: 75,5% (2018: 74,1%); Gemiddelde kamerprijs: €150,41(2018: €146,03) Vijfsterrenstatus: Rotterdam Marriott Hotel heeft 5 sterren.
Uit eerder uitgevoerde evaluaties is gebleken dat er niet langer een publiek belang wordt gediend met een deelname in THR. Dit is nogmaals bevestigd met het Horwath HTL onderzoek over de Hotelsector in Rotterdam (d.d. 4 april 2018 in opdracht van Cluster Stadsontwikkeling). Hieruit blijkt dat de hotelbranche in Rotterdam groeit en dat er ook voldoende aanbod in het vijfsterrensegment is. Er is echter nog wel een financieel belang verbonden aan THR vanwege de (cumulatief preferente) aandelen en vorderingen. Om dit belang zo goed mogelijk te behartigen is deelname in THR tot nu toe voortgezet. Afstoten van de deelneming is door de aantrekkende markt en de verbeterde resultaten van het hotel echter een optie gebleken. De Covid-19-crisis heeft wel de nodige impact hierop gehad. Dat heeft er echter niet toe geleid dat het afstoten van het belang in THR is stopgezet.
Strategie THR streeft naar een verhoging van de bezettingsgraad en de gemiddelde kamerprijs op basis van hoge kwaliteit van het verblijf en de daarbij behorende dienstverlening. De franchiseovereenkomst die THR heeft gesloten met de hotelketen Marriott heeft dit een verdere impuls gegeven. Hierbij is verder van belang dat zij haar vijfsterrenstatus behoud.
Investeringen Als onderdeel van de franchiseovereenkomst met het Marriott is in 2016 gestart met het conform de stijl van het Marriott aanpassen van de hotelkamers, De kamers krijgen de benodigde ‘opfrisbeurt’. In 2018 zijn de 'executive lounge' en het restaurant opgeleverd. In 2019 zijn meerdere hotelkamers opgefrist. Deze investeringen zijn niet aan de aandeelhouders ter goedkeuring voorgelegd.
Vooruitblik Ondanks een stijgende lijn in de resultaten van THR, blijft THR structureel verlies leiden. Dit terwijl er ook de nodige investeringen in de kamers gedaan moeten worden om aan de Marriott standaarden te voldoen en de concurrentie voor te blijven. Hiervoor zijn investeringen nodig. De gemeente heeft echter vastgesteld dat er geen publiek belang meer is bij het aandeelhouderschap in THR. De gemeente zoekt daarom naar een goede koper voor het belang in THR. Ook voor THR zou het goed zijn om een aandeelhouder te hebben die bereid is te investeren in het hotel. De in2019 gevonden koper is vanwege de Covid-19-crisis afgehaakt. Naar aanleiding van de financiële problemen door de Covid-19-crisis bij THR zijn er gesprekken gevoerd met de eigenaar van het pand waarin THR is gevestigd. De eigenaar heeft interesse getoond om THR over te nemen en het hotel van de benodigde liquiditeit te voorzien. De gemeente is in vergevorderd stadium om haar belang aan deze koper te verkopen.
68
Tower Hotel Rotterdam bv Governance Het bestuur van THR werd gevormd door twee bestuurders. Medio 2019 is één bestuurder (de heer Trapp) gestopt en bestaat het bestuur nog uit één bestuurder (de heer Fielding). Bij oprichting van THR is ervoor gekozen om geen raad van commissarissen in te stellen om toezicht te houden op het bestuur van de onderneming. Raad van bestuur Naam (bedragen Uitgesteld Totaal Totaal Totaal Functie Vast Variabel Pensioen Emolumenten x €1.000) variabel 2019 2018 2017 P.G.M. Fielding Bestuurder 165* 0 0 0 0 165 187 165 J.F. Trapp (tot Bestuurder medio 2019) *dit is de totale vergoeding aan het bestuur; de precieze verdeling is geen openbare informatie.
Financieel Als gevolg van discussie binnen de groep van aandeelhouders van MTH zijn de jaarrekeningen 2016, 2017 en 2018 nog niet definitief. Inmiddels zijn er finale jaarrekeningen waarvan de aandeelhouders hebben aangegeven dat deze vastgesteld kunnen worden. De jaarrekening 2019 is nog in concept. De Covid-19-crisis heeft grote impact op het hotel en de prioriteiten lagen daarom bij het zekerstellen van de continuïteit van het hotel. Om deze reden is door de gemeente uitstel verleend voor het opstellen van de jaarrekening. De in deze paragraaf opgenomen informatie over 2019 is dus ontleend aan de concept-jaarrekening 2019 d.d. 31 maart 2020. Het nettoresultaat over 2019 bedraagt € 144.172 negatief (t.o.v. € 350.912 negatief in 2018). In 2018 en 2019 blijft het positieve effect van de ingezette lijn onder het label van het Marriott zichtbaar waarbij ook de positieve ontwikkeling in de Rotterdamse hotelmarkt een rol speelt. Ondanks deze ontwikkelingen, is er nog geen stijgende lijn in de solvabiliteitsratio (eigen vermogen/ totaal vermogen). Deze blijft negatief (2019: -0,93%).
Financieel overzicht (bedragen x €1.000) Eigen vermogen Vreemd vermogen Totaal vermogen Gestort aandelenkapitaal Gemeentelijke boekwaarde Brutoresultaat Nettoresultaat Dividend totaal Uitgekeerd aan R'dam Verstrekte financiering Verstrekte subsidie
2019 -5.999 12.448 6.449 2.000 481 -201 -144 0 0 950 0
2018 -5.855 13.103 7.248 2.000 481 -402 -351 0 0 950 0