20bb17401 Bijlage 2 behorende bij 21bb1071 over Lokale Agenda Toegankelijkheid ( LAT )

Inzet op toegankelijkheid in de afgelopen jaren In 2015 hebben gemeenten een grotere verantwoordelijkheid gekregen in de zorg en ondersteuning van jeugdigen, ouderen en mensen met een beperking. Rotterdam heeft naar aanleiding daarvan de afgelopen jaren onder andere het volgende gedaan: • Werken aan een inclusievere samenleving Een voorbeeld hiervan is dat van welzijnsaanbieders wordt gevraagd in de Huizen van de Wijk een aanbod te ontwikkelen dat voor alle wijkbewoners, dus ook mensen met een beperking, toegankelijk is. Daarnaast worden zorg en ondersteuning waar mogelijk thuis of in de wijk geboden. • Het toegankelijker maken van informatie over ­welzijn, zorg en ondersteuning Er is bijvoorbeeld een campagne geweest waarbij ­gebruik is gemaakt van verschillende communicatie­ middelen (zoals een tram en posters bij een zwembad) om Rotterdammers en/of mensen uit hun omgeving te

56

Lokale Agenda Toegankelijkheid - Gemeente Rotterdam

bereiken die niet weten dat er ondersteuning mogelijk is, of zelf de toegang tot zorg en ondersteuning niet weten te vinden. Ook vinden huisbezoeken plaats bij Rotterdammers van 75 jaar en ouder, waaruit een ­behoefte aan zorg of ondersteuning naar voren kan komen. Tevens ontvangen vanaf 2018 alle inwoners die 65 jaar en ouder zijn een papieren gebiedsgids met zowel algemene informatie als gebiedsgerichte infor­ matie. Het doel van de gebiedsgidsen is dat ouderen zo lang mogelijk actief in de wijk kunnen wonen en leven. • Samenhang aanbrengen tussen verschillende ­vormen van zorg en ondersteuning De gemeente vindt het belangrijk dat zorg en ondersteuning rond een Rotterdammer of een gezin goed op elkaar is afgestemd. Dit uitgangspunt is verwerkt in de opdrachten die we meegeven aan zorg- en welzijns­ aanbieders en in de indicaties die verleend worden. Daarnaast zijn er in Rotterdam sinds 2015 wijkteams actief die mensen ondersteunen die op verschillende leefgebieden (complexe) problemen hebben. • In 2017 is er een subsidieregeling voor collectieve woningaanpassingen geweest Deze bood de mogelijkheid om bijvoorbeeld gemeenschappelijke ruimten of galerijen in wooncomplexen toegankelijker te maken.

Wat gaan we de komende jaren doen? Rotterdam blijft de komende jaren de aanpak op welzijn, zorg en ondersteuning verbeteren. De focus ligt daarbij op specifieke groepen die extra aandacht nodig hebben, maar ook op ruimte en flexibiliteit, zodat professionals en vrijwilligers binnen zorg en welzijn voor iedereen kunnen doen wat nodig is.

Net als in de huidige situatie vindt er inzet vanuit verschillende domeinen en programma’s plaats om de ambities op het gebied van welzijn, zorg en ondersteuning te ­realiseren. Voorbeelden daarvan, die ook bijdragen aan een toegankelijk en inclusief Rotterdam, zijn: • Het ‘Plan van aanpak Kwetsbare personen’ bevat ­verschillende maatregelen voor de ondersteuning aan (ex-)daklozen en andere kwetsbare personen. Een van de lijnen uit het programma richt zich op een ­veer­krachtige stad waarin plaats is voor deze doelgroep en de voorzieningen waar zij verblijven, en voor de ­verbinding met andere bewoners in de wijk. Daarnaast is in het plan van aanpak aandacht voor het herkennen van een licht verstandelijke beperking (bijvoorbeeld via de scil screener), zodat de zorg en ondersteuning ­aangepast kan worden aan de mogelijkheden van een persoon. In 2020 wordt bezien waar de screener ­ingezet kan worden, op basis van een plan van aanpak per vindplaats. • De verdere ontwikkeling van preventieve dagbesteding in de Huizen van de Wijk. Dit zijn vormen van niet-­ geïndiceerde dagbesteding die in samenwerking tussen welzijns- en zorgpartijen worden ingevuld. Verschillende doelgroepen worden daarmee laagdrempelig bereikt. Naast ouderen gaat het bijvoorbeeld om bewoners met een (O)GGZ-problematiek en de doelgroep LVB.

• We blijven een breed aanbod aan welzijn, zorg en jeugdhulp bieden, zodat Rotterdammers die dat nodig hebben ondersteuning op maat blijven ontvangen. Een voorbeeld hiervan is een basisarrangement waarmee kwetsbare Rotterdammers structureel begeleiding ­ontvangen om de basis op orde te houden (denk aan huisvesting, zinvolle dagbesteding, geen schulden, kinderen naar school). Hiermee kunnen zij in de wijken van de stad wonen en leven, en geven we eventuele kinderen in het gezin een betere basis om kansrijk, veilig en gezond op te groeien. Zie voor meer informatie hierover hoofdstuk 1. • In het uitvoeringsprogramma ‘Rotterdam, Ouder en Wijzer’ is veel aandacht voor ouderen met dementie. Rotterdam wil een dementievriendelijke stad zijn. We sluiten mensen met dementie niet buiten, maar zorgen ervoor dat zij zo lang mogelijk mee kunnen blijven doen aan alle maatschappelijke activiteiten. Er wordt ingezet op de sociale benadering van dementie. Veel vraagstukken waar mensen met dementie tegenaan lopen liggen niet bij de ziekte zelf, maar vooral op het vlak van veranderingen in de sociale relaties, zingeving en ­behoud van zinvolle activiteiten. Rotterdam is één van de vier landelijke proeftuinen voor de social trial ‘Sociale benadering dementie’. Verder ontwikkelen we nieuwe vormen van dagbesteding voor mensen met dementie en versterken we de ondersteuning voor hun mantelzorgers.

• In Rotterdam beheersen ca. 90.000 mensen de ­Nederlandse basisvaardigheden onvoldoende. Dit kan een drempel zijn in het dagelijks leven van inwoners, bijvoorbeeld op het werk of in de communicatie met

57

instanties. Een betere taalvaardigheid opent deuren en biedt toegang tot meer kansen en mogelijkheden. ­Daarom wordt vanuit de Taalspiraal (beleidskader taal) gewerkt aan verbetering van taal, rekenen en digitale vaardigheden. De activiteiten die op dit vlak worden gedaan, richten zich onder andere op de thema’s ­opgroeien, werk en gezondheid. We geven hierbij als gemeente het goede voorbeeld. Zo zijn we als werkgever toegetreden tot het landelijke Taalakkoord en zetten we ons in om het taalniveau van onze eigen medewerkers te verhogen. Daarnaast test de gemeente ook de eigen schriftelijke communicatie op begrijpelijk taalgebruik. • Vanuit ‘Reset’ (uitvoeringsplan voorkomen en aanpakken schulden) en ‘Uit de knoop’ (armoedeaanpak) wordt gewerkt aan het doorbreken van de vicieuze cirkel van armoede. Armoede als gevolg van een laag inkomen mag deelname aan de samenleving niet in de weg staan, zowel sociaal (bijvoorbeeld sport of cultuur) als fysiek (goede gezondheid, gezond leven). Dit geldt vooral voor kinderen, jongeren en de gezinnen waar zij deel van uitmaken. Armoede is meer dan te weinig geld hebben om aan de samenleving mee te kunnen doen. Armoede is soms een oorzaak en soms een gevolg. Dit maakt een geïntegreerde aanpak noodzakelijk, waarbij zowel gewerkt wordt aan de gevolgen als aan de oorzaken die deelname aan de samenleving in de weg staan.

Om deelname aan de samenleving voor Rotterdammers met een laag inkomen mogelijk te maken, heeft de gemeente Rotterdam inkomensondersteunende voorzieningen en subsidieert de gemeente organisaties als stichting Sportfonds en stichting Meedoen. Helaas maakt niet iedereen die hier recht op heeft er daad­ werkelijk gebruik van. Daarom voert de gemeente de komende jaren een campagne uit om de bekendheid van de inkomensondersteuning kenbaar te maken, de toegankelijkheid hiervan te vergemakkelijken en de bejegening te verbeteren. Daarnaast werkt de gemeente hard aan het eenvoudiger maken van de toegang tot schuldhulpverlening, waardoor meer Rotterdammers geholpen kunnen worden met het aanpakken van hun schulden. • Het is het streven dat de Huizen van de Wijk toegankelijk zijn voor alle bewoners. Dat geldt zowel voor de fysieke toegankelijkheid en daarbij horende voorzieningen, als voor toegankelijkheid in de zin dat iedereen zich daar welkom voelt, ook als je een beperking hebt. Een onderdeel van de opdracht aan Welzijn is de doorontwikkeling van de Huizen van de Wijk. Toegankelijkheid in de brede zin maakt daar onderdeel van uit. Die doorontwikkeling stopt niet bij het einde van de contractduur, maar zal ook in het kader van het integrale beleidsplan Maatschappelijke Ondersteuning en Jeugdhulp aandacht blijven krijgen.

Verder zijn de toiletten in de huizen van de Wijk tijdens openingsuren altijd openbaar voor ­Rotterdammers. Doel van de huizen van de Wijk is ­tenslotte toegankelijk te zijn voor bewoners. Met de huizen van de Wijk zijn er 47 locaties, soms met een

58

Lokale Agenda Toegankelijkheid - Gemeente Rotterdam

toegankelijk toilet. Op dit moment loopt er een inven­ tarisatie bij alle huizen van de Wijk naar welke toilet­ voorzieningen er precies zijn. Doel hiervan is om de verschillende toiletten op te nemen in de Hoge Nood App. Aan de hand van de huidige locatie wordt in de app aangegeven waar het dichtstbijzijnde toilet is en welke bijzonderheden er zijn (bijvoorbeeld welke openingstijden er gelden en of er betaling nodig is). De bedoeling is dat alle huizen van de Wijk voorzien worden van een sticker zodat ook aan de buitenkant van de panden te zien is dat er een openbaar toilet aanwezig is. De stickers geven aan of er een toilet is en of deze toegankelijk is, dus ook voor bezoekers met een beperking.

Bij tafeltennisvereniging Alexandria 66 kan iedereen terecht

59

MARLIJN TIMMERMANS-MULLER

‘Toegankelijkheid moet van ons allemaal zijn’ De Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR) telt ongeveer 28.000 studenten. 17% van hen heeft een beperking. Dat kan een lichamelijke beperking zijn, maar ook een diagnose als chronische depressie, dyslexie of AD(H)D. Hoe zorgt de EUR ervoor dat deze studenten net zo veel kansen krijgen als studenten zonder een beperking?

‘De EUR maakt een flinke ontwikkeling door rond toegankelijkheid’, vertelt Marlijn Timmermans-Muller, studenten­ decaan en programmamanager ­Studeren met een functiebeperking.’ ‘Van oudsher regelden de faculteiten voorzieningen meestal per individuele student, bijvoorbeeld extra tijd voor toetsen of speciale voorleessoftware. Maar daarmee blijft het steeds om uitzonderingen gaan. Wij willen de voorzieningen veel meer universiteitsbreed regelen en maatregelen in ons beleid verwerken. Toegankelijkheid moet van ons allemaal zijn.’ Het begint met bewustwording ‘Bewustwording is dan ook een ­belangrijk thema voor ons. Als je zelf geen beperking hebt, of niemand met een beperking kent, realiseer je je vaak niet wat allemaal lastig is voor iemand met een beperking. Wij ­werken er intern hard aan om de bewustwording rond toegankelijkheid te vergroten. Het zou fantastisch zijn als docenten de behoeftes van

60

Lokale Agenda Toegankelijkheid - Gemeente Rotterdam

­studenten met een beperking uit zichzelf meenemen als zij nieuw ­onderwijs ontwerpen. Inclusiever onderwijs betekent immers ook dat zij colleges zo inrichten dat die ook te volgen zijn voor studenten met een minder zichtbare beperking.’ Kijken naar het geheel ‘We regelen van alles voor individuele studenten met een beperking, maar we willen ook zo veel mogelijk naar het grotere geheel kijken. We proberen bij het doorvoeren van verbeteringen altijd zo’n groot mogelijke groep te bedienen. De campus moet niet ­alleen toegankelijk zijn voor studenten, maar ook voor medewerkers en ­ ezoekers. b Verbeteringen doorvoeren doen we altijd in overleg met specialisten: In januari en april heeft het Nederlands Instituut voor Toegankelijkheid onze gebouwen enkele dagen getest. Dat heeft een fors rapport over vier gebouwen opgeleverd. Het gaat dan over stoepen en opritten, maar ook

over: hoe hoog zit een knop, hoe gemakkelijk kan iemand met een rolstoel afval weggooien. Een hele leerzame exercitie, deze test; we hebben nog veel te doen.’ Rotterdam Onbeperkt ‘Najaar 2019 tekenden we daarvoor de intentieverklaring die het Expertise­ centrum Handicap en Studie heeft opgesteld. Bij die intentieverklaring hoort dat je je committeert aan een speciale werkgroep. De groep komt vier tot vijf keer per jaar samen en beantwoordt de vraag: wat heb je concreet gedaan rond toegankelijkheid? Dat is een prima stok achter de deur om in actie te komen.

‘Een hele leerzame exercitie, we hebben nog veel te doen’

We willen een update maken van de sociale kaart, zodat we studenten eventueel goed kunnen doorverwijzen naar bijvoorbeeld huisartsen of ­externe psychologen. Ook hebben we een lijn met Rotterdam Onbeperkt. Zo bouwen we de samenwerking op.’

61

Vervoer en persoonlijke mobiliteit In dit onderdeel zal worden ingegaan op de verschillende maatregelen die de gemeente Rotterdam heeft getroffen of gaat treffen om vervoer en mobiliteit voor mensen met een beperking zo toegankelijk mogelijk te maken. Enerzijds wordt er ingezet op zo toegankelijk mogelijk openbaar vervoer en anderzijds wordt er gewerkt aan vervoer op maat voor diegenen die niet (zelfstandig) met het openbaar vervoer kunnen reizen.

Openbaar vervoer De gemeente heeft de afgelopen jaren gewerkt aan het toegankelijk maken van het openbaar vervoer voor mensen met een beperking. Deze opgave is bijna afgerond. De verantwoordelijkheden met betrekking tot toegankelijk openbaar vervoer zijn verdeeld over diverse partijen. Die verdeling ziet er als volgt uit: • Voertuigen (metro’s, trams en bussen): RET • Metrostations: RET • Tramhaltes: RET/MRDH (vanwege de inpassing in het stedelijk gebied wordt wel samengewerkt met de gemeente) • Bushaltes: gemeente De scores op toegankelijkheid zijn als volgt: • De voertuigen zijn 100% toegankelijk, dat wil zeggen lagevloertrams en -bussen, plaats voor één of meerdere rolstoelen, lees- en hoorbare halte-informatie, bussen voorzien van rolstoelplank. • De metrostations zijn 100% toegankelijk, dat wil zeggen op gelijk niveau met de metrovloer, voorzien van geleide­ lijnen en hellingbanen of liften. • De tramhaltes in het vervoergebied van de RET ­(Rotterdam, Schiedam, Vlaardingen, Barendrecht) zijn voor 91,3% toegankelijk per 1 januari 2020 (in 2019 zijn nog twee haltes gedaan), dat wil zeggen opgehoogd naar hetzelfde niveau als de tramvloer. Een restopgave is nog het aanleggen en verbeteren van geleidelijnen op de tramhaltes en deze een stuk doortrekken naar de gemeentelijke buitenruimte tot een logisch punt, zoals de dichtstbijzijnde oversteekplaats.

Dat wordt in 2020 nog gedaan. 100% toegankelijkheid is niet mogelijk vanwege technische onuitvoerbaarheid bij de resterende haltes (zoals tramhaltes die in een bocht liggen). Alternatief is het gebruik van een naburige tramhalte.

62

Lokale Agenda Toegankelijkheid - Gemeente Rotterdam

• De bushaltes in de gemeente Rotterdam zijn uiterlijk eind 2020 voor ruim 99% toegankelijk, dat wil zeggen opgehoogd en voorzien van een geleidelijn. 100% ­toegankelijkheid is niet mogelijk vanwege technische onuitvoerbaarheid bij enkele haltes. Alternatief is het gebruik van een naburige bushalte. Informatie over toegankelijkheid van specifieke ov-lijnen, haltes en stations wordt verstrekt via de website van de RET.

Trevvel Vanuit de Wmo 2015 wordt ondersteuning geboden aan Rotterdammers met als doel de versterking van de ­zelf­redzaamheid en participatie. Onderdeel van deze ­ondersteuning zijn ook (maatwerk)voorzieningen op het gebied van vervoer. De algemeen gebruikelijke voorziening is het openbaar vervoer (zie vorige paragraaf). Naast het openbaar vervoer zijn er in de stad ook voorzieningen zoals de wijkbus. Wanneer Rotterdammers niet via eigen vervoer, het openbaar vervoer of de wijkbus hun vervoersbehoefte kunnen invullen, kunnen ze in aanmerking komen voor een maatwerkvoorziening via de gemeente. De maatwerk­vervoersvoorzieningen hebben als doel dat ­Rotterdammers actief kunnen zijn door deel te nemen aan dagbesteding en aan sociale of recreatieve activiteiten. Vanuit de Wmo 2015 biedt de gemeente verschillende maatwerkvoorzieningen: het 75+ vervoer in de avonduren, het vervoer van en naar de dagbesteding en het sociaal-­ recreatief vervoer.

Sociaal-recreatief vervoer is een manier om deel te nemen aan het maatschappelijk verkeer. Het draagt bij aan ­participatie doordat iemand die behoort tot de doelgroep van de Wmo 2015 op gelijke voet met anderen in redelijke mate mensen kan ontmoeten, contacten kan onderhouden, boodschappen kan doen en aan maatschappelijke ­activiteiten kan deelnemen. Zich kunnen verplaatsen is essentieel voor maatschappelijke deelname. De maatwerkvoorziening sociaal-recreatief vervoer voorziet hierin. Voor toekenning van een maatwerkvoorziening is het vereist dat er sprake is van een concrete lokale vervoersbehoefte en van een vervoersprobleem als gevolg van de beperkingen of chronische psychische of psychosociale problemen van een persoon. Er zijn verschillende maatwerkvoorzieningen die mogelijk zijn binnen sociaal-recreatief vervoer: • Collectief aanvullend vervoer Dit wordt uitgevoerd door de vervoerder die de ­gemeente hiervoor heeft gecontracteerd: Trevvel. ­Trevvel is de vervoerder voor de gemeente sinds 1 ­januari 2018. Al het doelgroepenvervoer is belegd bij deze organisatie, dus ook vervoer naar dagbesteding en leerlingenvervoer. Er is een contract voor zeven jaar afgesloten met Trevvel.

• Begeleid gebruik maken van openbaar vervoer Indien de verwachting bestaat dat iemand uiteindelijk in staat is om zelfstandig gebruik te maken van het openbaar vervoer, kan er begeleiding worden geboden bij het gebruik van het openbaar vervoer. • Vervoer per eigen individueel vervoermiddel Hiervoor zijn verschillende vervoermiddelen mogelijk. Bijvoorbeeld de verstrekking van een (aangepaste) fiets, een scootmobiel of een auto-aanpassing. Wanneer iemand vanwege sociaal-medische beperkingen belemmeringen ondervindt in het gebruikmaken van het openbaar vervoer of van een algemene vervoersvoor­ ziening, en ook geen andere vervoersmogelijkheid heeft, kan voor hem of haar vervoer naar de dagbesteding worden geïndiceerd. Het vervoer naar de dagbestedingslocatie wordt ook uitgevoerd door Trevvel. De komende jaren wordt via Trevvel ingezet op de door­ ontwikkeling van het vervoersaanbod. Het gaat daarbij onder andere om meer keuze in type vervoer, continue verbetering van de dienstverlening en het stimuleren van meer zelfredzaamheid in het vervoer voor de mensen die dat aankunnen. Een voorbeeld is het begeleiden van ­mensen met geïndiceerd vervoer naar het (zelfstandig) kunnen reizen met het openbaar vervoer.

63

LEX AARTS & GERDA PAUL

Zorgen dat iedereen kan meedoen Woningen, openbare gebouwen en openbare ruimte die toegankelijk zijn voor iedereen, ook voor Rotterdammers met een beperking. Daar werkt 010Toegankelijk aan. Lex Aarts, coördinator, en Gerda Paul van 010Toegankelijk vertellen hoe 010Toegankelijk dat doet. En wat ze al hebben bereikt.

‘Ons doel is dat iedereen kan meedoen, ook als het gaat om bijvoorbeeld werk en vrijetijdsbesteding en ook mensen met een beperking’, legt Lex Aarts uit. ‘Iedereen heeft daar recht op, zoals ook het VN-verdrag voor de rechten van mensen met een ­handicap zegt. Wij werken daaraan door tekeningen van woningen, ­openbare gebouwen en de openbare ruimte te beoordelen op toegankelijkheid. En door mee te denken over het toegankelijk maken van bestaande ruimtes.’ Tekeningen begrijpen ‘010Toegankelijk is in 2016 voortge­ komen uit de Woonadviescommissie. Met instemming van verschillende wethouders zijn we vervolgens breder gaan kijken dan alleen naar woningen. Inmiddels adviseren we op veel ­terreinen over fysieke toegankelijkheid, samen met andere belanghebbende partijen.

64

Voor tekeningen schakelen wij onze ervaringsdeskundigen in. Deze ­Rotterdammers hebben allemaal een technische of bouwkundige achtergrond en de meesten hebben zelf ook te maken met een beperking. Zij kunnen tekeningen “lezen” en begrijpen en weten wat er nodig is voor een toegankelijk gebouw of een toegankelijke buitenruimte. Het liefst worden we ingeschakeld om aan de voorkant mee te denken, zoals in het voorjaar van 2019 door medewerkers van de Erasmus Universiteit. Zij vroegen advies over het verbeteren van de toegankelijkheid van de ­campus. Toen hebben we de buitenruimte beoordeeld. Dat heeft veel verbeterpunten opgeleverd. De ­opdrachtgever heeft een lijvig rapport met veel foto’s gekregen.’ ‘Overigens kijken we altijd breder’, vult Gerda Paul aan. ‘We kijken ook naar de ­bereikbaarheid. Hoe zit het met de toegankelijkheid van de toegangs­ wegen en het openbaar vervoer?’

Lokale Agenda Toegankelijkheid - Gemeente Rotterdam

Zwembad op Zuidplein ‘Wij worden regelmatig ingeschakeld voor advies’, vervolgt Gerda. ‘Zo heeft de bouwcombinatie van het nieuwe zwembad op het Zuidplein ons ook gevraagd om mee te denken. Wij hebben aandacht gevraagd voor sporters met een beperking, maar ook voor bezoekers en medewerkers met een beperking. Familieleden willen misschien ook naar de zwemmende kinderen komen kijken. En kan iemand met een beperking gemakkelijk in het zwembad werken? Kan hij naar ­binnen? Kan hij naar de wc? ­Uiteindelijk heeft de architect drie tekeningen heeft gemaakt, voor de sporter, de bezoeker en potentiële medewerkers. Voor hemzelf een ­compleet nieuwe aanpak.’ Plusroute ‘Verder hebben we geadviseerd over een Plusroute in Overschie’, vervolgt Lex. ‘Plusroutes zijn nieuw beleid van de gemeente. Het zijn routes waarop publieke voorzieningen gekoppeld zijn aan bijvoorbeeld een woon-zorg-

centrum. Het moet een heldere, vindbare route zijn, met rustpunten zoals bankjes, en openbare toegankelijke toiletten. Ook moet de route dementie­ vriendelijk zijn, dus niet verwarrend. In Overschie hebben Rotterdam ­Onbeperkt en Stads­ontwikkeling de Plusroute samen ontwikkeld en wij hebben er advies over gegeven. We zijn nu ook gevraagd voor een Plusroute in Rotterdam Alexander. Het is een kwestie van lange adem om toegankelijkheid bijtijds in de ontwerpen te laten meewegen, maar we worden steeds meer gevonden.’

zich leiden door het Bouwbesluit. Als zij zich aan de eisen daarin h ­ ouden, doen ze het goed, vinden ze. Maar voor toegankelijkheid is het Bouw­ besluit onvoldoende.’ Lex: ‘Het Bouwbesluit bevat minimale eisen en is vooral gericht op veiligheid.’ ‘Het zou mooi zijn als gemeenten meer druk zouden zetten in Den Haag om het Bouwbesluit aan te passen’, vindt Gerda. Lex: ‘Het VN-verdrag schudt mensen wel wakker en activeert ze wel, maar aanvullende eisen voor toegankelijkheid worden nog steeds op basis van vrijwilligheid gemaakt.’

Bouwbesluit aanpassen ‘Mensen denken soms dat toegankelijk ontwerpen en aanpasbaar bouwen duur is’, vervolgt Lex. ‘Maar dat is niet zo. Als je al bij het ontwerpen rekening houdt met toegankelijkheid kan het juist geld schelen: je voorkomt bijvoor­ beeld dure aanpassingen achteraf.’ ‘Het zou al helpen als er in het ­Bouwbesluit meer aandacht voor toegankelijkheid komt’, aldus Gerda, ‘Ontwerpers en opdrachtgevers laten

Bewustwording ‘Ons werk draait vooral om bewustwording’, legt Lex uit. ‘Als je met ­ambtenaren en architecten over ­toegankelijkheid praat, zijn ze altijd wel van goede wil. Maar uit zichzelf houden mensen meestal geen rekening met toegankelijkheid. Heb je er eenmaal mee te maken gehad, dan houd je er vaak ook in andere ­projecten rekening mee. Of je kent iemand met een beperking. Dan ben

je meestal automatisch meer gespitst op toegankelijkheid.’ En welke toekomstwensen heeft 010Toegankelijk? Lex: ‘We zouden graag standaard de bouwtekeningen van openbare gebouwen en woningen ter beoordeling krijgen. Nu gebeurt dat nog vrij incidenteel.’ ‘En het zou goed zijn als een wethouder ­toe­gankelijkheid in zijn portefeuille zou hebben’, besluit Gerda. ‘Die ­wet­houder kan dan bij alle beleid en initiatieven zorgen voor aandacht voor toegankelijkheid.’

‘Ons werk draait vooral om bewustwording’

65

Blokkie Om in Overschie helpt ouderen de weg te volgen

66

Lokale Agenda Toegankelijkheid - Gemeente Rotterdam

Werk, arbeidsmarkt en participatie De ambitie van het college op het gebied van Werk, Arbeidsmarkt en Participatie zoals geformuleerd in het meerjarenbeleidsplan Mensenwerk is dat Rotterdam koploper blijft als het gaat om de daling van het bijstandsbestand. Ook al is de arbeidsmarkt in enkele weken door de coronacrisis gekanteld en zullen de gevolgen de komende periode pas in volle omvang duidelijk worden. Centraal in de dienstverlening blijven staan: een persoonlijke aanpak, maatwerk, passende dienstverlening, inkomenszekerheid en inzet op arbeidsontwikkeling.

Iedere werkzoekende kan dankzij dienstverlening die past bij zijn of haar persoonlijke situatie een stap maken in de persoonlijke ontwikkeling. Mits de juiste ondersteuning en passende dienstverlening worden geboden.

I Participatiewet Het cluster Werk en Inkomen geeft samen met een aantal afdelingen van cluster Maatschappelijke Ontwikkeling zoals Jongerenloket en Prestatie010 uitvoering aan de Participatiewet. Deze wet Is het tijdelijke vangnet voor Iedere Rotterdammer die niet zelfstandig In zijn levensonderhoud kan voorzien door het verrichten van betaald werk en geen aanspraak heeft op een andere uitkering dan de bijstand. Het streven Is de duur van de bijstandsuitkering te beperken door de Rotterdammer mogelijk te ondersteunen naar betaald werk. Wanneer dat (voorlopig) niet kan, dient hij naar vermogen te participeren. Hiertoe Is er een re-lntegratleverpllchtlng en Tegenprestatie In de Participatiewet opgenomen. Voor mensen met een beperking Is het soms lastig een baan te vinden. Bij de Participatiewet Is het uitgangspunt dat zij, als dat mogelijk Is, een baan bij een reguliere werkgever krijgen. Kan of lukt dit niet, dan zijn er andere mogelijkheden, zoals een beschutte werkplek bij de gemeente en de Tegenprestatie. Afgelopen jaren Voor het cluster Werk en Inkomen Is de Invoering van de Participatiewet op 1 januari 2015 een belangrijk moment geweest. Met de Invoering van de Participatiewet zijn al diverse stappen gemaakt richting een Inclusieve arbeidsmarkt en het voldoen aan de gestelde eisen van het VN-verdrag. Deze ontwikkelingen worden hieronder beschreven.

Sinds de Invoering van de Participatiewet In 2015 Is de wet Sociale Werkvoorziening (SW) ‘dichtgezet’. Achtergrond van deze wijziging is het werken aan een Inclusieve ar-

67

beidsmarkt waar mensen met een beperking zoveel mogelijk bij reguliere werkgevers aan de slag kunnen. Voor mensen met een zodanige beperking of begeleidingsbehoefte dat zij niet bij een reguliere werkgever aan de slag kunnen, Is het dus nog steeds mogelijk om In een beschutte werkomgeving bij de gemeente aan de slag te gaan.

om arbeidsdiscriminatie te melden door het instellen van een vast contactpersoon arbeidsdiscriminatie binnen het cluster. De contactpersoon Is eerste aanspreekpunt voor (vermoedens van) arbeidsdiscriminatie en helpt zo nodig bij het maken van een melding bij het gemeentelijke meldpunt.

Ook de Wajong-regeling van UWV Is In 2015 grotendeels dichtgezet. Dit betekent dat jonggehandicapten met een verminderd arbeidsvermogen nu onder de verantwoordelijkheid van de gemeente vallen in plaats van het UWV. Een jongere kan nu alleen nog In de Wajong komen, wanneer hij of zij duurzaam geen arbeidsvermogen heeft.

Het cluster Werk en Inkomen luistert regelmatig en goed naar de Rotterdammers die zij bedient. Ook Is er een Cliëntenraad. De Cliëntenraad Werk en Inkomen Is bij collegebeslult (Regeling 2017) Ingesteld als een onafhankelijk adviesorgaan, dat de directie Werk en Inkomen gevraagd en ongevraagd adviseert. De Cliëntenraad behartigt de belangen van alle cliëntgroepen die een uitkering vla W&l ontvangen. Regelmatig worden ook beleidsstukken bij de Brede Raad 010 getoetst. Zij geven de gemeente beleidsadvies op het gebied van het brede sociaal domein, dus ook met betrekking tot de Participatiewet.

Voor mensen met een beperking Is vla de Participatiewet geregeld dat zij in aanmerking kunnen komen voor een baan met loonkostensubsidie aan de werkgever, wanneer zij door de beperking niet in staat zijn met fulltime werken het wettelijk minimumloon te verdienen, een zogenoemde Garantiebaan. Het gaat dan om een baan bij een reguliere werkgever, waarbij de gemeente de werkgever financieel tegemoetkomt voor het stukje productiviteit dat door de beperking niet kan worden geleverd. Daarnaast kan zowel de werkzoekende/werknemer als de werkgever op andere manieren worden ondersteund. Bijvoorbeeld met de inzet van jobcoaching, werkplekaanpassingen of aangepast vervoer. Deze voorzieningen zijn niet alleen voor mensen die In de doelgroep loonkostensubsidie vallen, maar voor iedereen met een beperking. (Indien gewenst). In de uitvoering van de Participatiewet richt gemeente Rotterdam zich op de volledige Particlpatiewetdoelgroep, met en zonder beperking. Bij personen met een beperking houden we rekening met de doelgroepen zoals In het VN-verdrag beschreven, en zetten we de voorzieningen In die de Participatiewet ons biedt zoals hiervoor beschreven, aanvullend op wat er vanuit de WMO, de zorgverzekeraar en UWV geboden wordt.

Voor het aanbieden van de genoemde voorzieningen blijft de gemeente vanuit de Participatiewet verantwoordelijk tot de werknemer twee aaneengesloten jaren WML verdient bij de werkgever, zonder Inzet van Iks. Daarna ligt de verantwoordelijkheid voor de Inzet van deze voorzieningen voor wat betreft de werksituatie bij het UWV. In het coalitieakkoord ‘Nieuwe Energie voor Rotterdam’ dat medio 2018 Is gepresenteerd, Is afgesproken dat er wordt gestreefd naar een meer passende bejegening met meer maatwerk voor werkzoekenden. Er wordt gewerkt aan meer bewustzijn op het gebied van arbeldsmarktdlscrlmlnatle. Dit doet de gemeente onder andere vla het Rotterdamse Platform Arbeldsmarktdlscrlmlnatle. De drempel bij werkzoekenden voor het melden van arbeidsdiscriminatie Is vaak hoog. De weg naar het Rotterdamse meldpunt discriminatie wordt moeilijk gevonden. Het cluster Werk en Inkomen heeft het voor de burgers die ondersteund worden naar werk, gemakkelijker gemaakt

68

Lokale Agenda Toegankelijkheid - Gemeente Rotterdam

Prestatie 010 De gemeente realiseert zich dat voor een groot aantal van de mensen in de bijstand een directe overgang naar betaald werk nu nog een stap te ver is. Van hen wordt een tegenprestatie verwacht. Door het verrichten van een tegenprestatie nemen werkzoekenden actief deel aan de samen-leving en werken zij aan hun persoonlijke ontwikkeling. Hiermee verkleinen ze hun afstand tot de arbeidsmarkt en wordt er alles aan gedaan om ook voor deze werkzoekenden met een uitkering de afstand tot de arbeidsmarkt te verkleinen. De activeringscoaches van Prestatie010 nodigen werkzoekenden uit de doelgroep Participatiewet uit voor gesprekken over Prestatie010. Deze gesprekken zijn gericht op de persoonlijke ontwikkeling van de uitkeringsgerechtigde, het uitvoeren van een Prestatie010 en waar mogelijk arbeidsontwikkeling. Werkzoekenden worden uitgenodigd in een stadswinkel, Huis van de Wijk of werkplein, of de activeringscoaches gaan op huisbezoek. Werkzoekenden mogen zelf invulling geven aan hun Prestatie010. Dat kan zijn vrijwilligerswerk, mantelzorg, taalcursus, beweegtraining of het werken aan hun persoonlijke problematiek (bijvoorbeeld schuldenbeheer en -vermindering), voor maximaal twintig uur per week of naar vermogen. Als werkzoekenden aangeven geen Prestatie010 te kunnen leveren op grond van psychische of fysieke problemen, wordt er een arbeidsmedisch onderzoek aangevraagd.

Op grond van dat onderzoek kunnen werkzoekenden in aanmerking komen voor een tijdelijke ontheffing (maximaal twee jaar) of duurzame ontheffing. Er wordt altijd passende dienstverlening (maatwerk) geboden. Prestatie010 werkt samen met Rotterdam Inclusief en maakt gebruikt van de arbeidsontwikkeltrajecten die Rotterdam Inclusief voor werkzoekenden biedt. Werkzoekenden met diverse vormen van (arbeids-)beperkingen

worden, waar mogelijk, naar Beschut werk of een Garantiebaan begeleid. Rotterdam Inclusief Een belangrijk onderdeel van Werk & Inkomen is Rotterdam Inclusief (Rl), waar ruim 2.500 Rotterdammers met een beperking werkzaam zijn, waaronder de mensen die voor 2015 in de Sociale Werkvoorziening ingestroomd zijn. Het doel van Rotterdam Inclusief Is om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt In een beschutte, veilige omgeving onder begeleiding te laten werken. Als het in het vermogen van de medewerker ligt, dan kan werken binnen een beschutte omgeving een opstap zijn naar detachering bij een werkgever, of een Begeleid Werken baan, eveneens een baan met loonkostensubsidie. RI richt zich voor deze doelgroep, maar inmiddels ook voor andere doelgroepen op arbeidsontwikkeling, bijvoorbeeld voor werkzoekenden die begeleid worden door andere afdelingen van W&I en MO en gemeentelijke herplaatsingskandidaten.

Ontwikkelingen De afgelopen jaren zijn behoorlijk wat stappen gezet om alle Rotterdammers, met en zonder beperking, van gelijkwaardige dienstverlening te voorzien. Daarbij Is veel aandacht uitgegaan naar maatwerk. Er zijn daarnaast nog meer ontwikkelingen die net zijn gestart of waar toekomstplannen voor zijn gemaakt: Het beleidskader ‘Mensenwerk’ beschrijft het gemeentelijk beleid voor de uitvoering van de Participatiewet In de periode 2019-2022. Meer dan ooit zal de Rotterdammer centraal staan In onze dienstverlening. Individueel maatwerk Is hierbij het sleutelwoord, zodat elke Rotterdammer, met of zonder beperking, op maat gemaakte dienstverlening en passende bejegening kan verwachten. Concrete plannen om dit te bereiken zijn er ook en zijn opgenomen in het actieplan Dienstverlening 2020. Het eerste actiepunt is het vriéndelijker, leesbaarder (B1 niveau) en dus toegankelijker

Actieprogramma ‘Relax. Dit is Rotterdam’ (2019-2022) Het actieprogramma ‘Relax. Dit is Rotterdam’ bestaat uit drie pijlers: Gelijkwaardigheid, verbinding en handhaving. De komende jaren (tot 2022) wordt gewerkt aan de ­belangrijkste doelstelling vanuit het actieprogramma: In 2022 is er aantoonbaar meer acceptatie van de diversiteit die onze stad kenmerkt. Inzet op toegankelijkheid de afgelopen jaren Vanuit het integratiebeleid is de afgelopen jaren in het kader van toegankelijkheid voornamelijk ingezet op het ­bestrijden van discriminatie en het vergroten van de meldingsbereidheid onder diverse groepen waarvan we weten dat de kans op discriminatie groter is. Eveneens is er aandacht voor discriminatie voor mensen met een beperking bij ­deskundigheidsbevordering van professionals en in lessen die we aanbieden aan scholen. Het is daarin geen hoofdthema maar wel een van de discriminatiegronden die besproken wordt. Voorgenomen beleid en acties de komende jaren Vanuit het actieprogramma is aandacht voor toegankelijkheid. Het gaat met name om werken aan weerbaarheid van Rotterdammers en het bevorderen van deskundigheid van professionals op het gebied van diversiteit. Er wordt derhalve aandacht besteed aan alle discriminatiegronden, waar discriminatie op grond van een beperking een ­onderdeel van is.

Hier horen de volgende acties in het actieprogramma bij: • Bevorderen van gelijke kansen op de arbeids- en • woningmarkt en gelijke behandeling in het ­uitgaansleven. • Bevorderen van gelijke kansen en gelijke • ­behandeling voor alle Rotterdammers. • Bevorderen van de sociale acceptatie door middel van positieve zichtbaarheid van ­diversiteit en • ­verscheidenheid in de stad. •

Ondersteunen van scholen in Rotterdam met voorlichting en training over het omgaan met (seksuele- en gender) diversiteit, inclusiviteit en uitsluiting. Bevorderen van de deskundigheid van professionals en vrijwilligers in de stad op de onderwerpen inclusiviteit en ­diversiteit. Vergroten van de kennis over de mogelijkheden tot het melden van discriminatie. Verhogen van de sociale veiligheid van Rotterdammers.

69

maken van de brieven aan Rotterdammers. Er is gestart met uitnodigingsbrieven die het meest gebruikt worden. Het is belangrijk dat ook alle andere brieven worden aangepast volgens deze criteria, én dat het aantal brieven dat in omloop is, wordt gereduceerd. Het betreft hier een meerjarenopdracht, waarbij na de afronding sprake zal zijn van een doorlopende aandacht hiervoor. Andere speerpunten zijn: de burger actief bellen bij een besluit, minder bewijsstukken uitvragen bij een aanvraag, vaardigheidstrainingen voor het voeren van telefoongesprekken voor belteams W&I en consulenten en het maken en gebruiken van een monitor die inzicht geeft in de scores op ‘vriendelijkheid’. Door de COVID-19 crisis zijn niet alle speerpunten nog even actueel en vindt er in 2020 een verschuiving plaats naar digitale vormen van dienstverlening. Mensen met een beperking die specifieke voorzieningen nodig hebben om aan het werk te kunnen, vinden het momenteel lastig om te weten waar ze deze kunnen aanvragen. In sommige gevallen Is het UWV aan zet, In andere gevallen dient de gemeente hen te faciliteren. Over wie op welk moment verantwoordelijk Is voor het regelen van een voorziening, bestaat bij Rotterdammers en professionals regelmatig onduidelijkheid. Dit is een verbeterpunt. Dit past bij de ambitie om In de dienstverlening meer maatwerk te bieden.

Binnen de arbeldsmarktreglo Rijnmond heeft het Regionaal Werkbedrijf Rijnmond als doel het faciliteren van werkgevers bij het realiseren van het afgesproken aantal garantiebanen in het kader van de Wet Banenafspraak. Het Regionaal Werkbedrijf is een samenwerkingsverband van sociale partners, lokale overheden en UWV, voorgezeten door de Rotterdamse wethouder Werk en Inkomen. Het Werkbedrijf heeft zich tot doel gesteld 10.800 extra garantiebanen voor de doelgroep werkzoekenden met een beperking te realiseren tot en met 2025, conform de landelijk vastgestelde verdeling per arbeidsmarktregio. Het cluster Werk en Inkomen ondersteunt de gemeente Rotterdam in haar rol als werkgever bij het in dienst nemen van deze doelgroep. Een inclusieve arbeidsmarkt betekent dat iedereen eerlijke kansen heeft op werk. Een effectieve aanpak van discriminatie is een van de speerpunten van het actieprogramma ‘Relax. Dit is Rotterdam’ van de gemeente Rotterdam. Werk en Inkomen wil de bewustwording over arbeidsdiscriminatie vergroten bij zowel werkgevers, werkzoekenden als medewerkers. Het WSPR ontwikkelt een campagne om werkgevers alert te maken op arbeidsdiscriminatie en het voorkomen hiervan. Door het gericht verstrekken van Informatie wordt de bewustwording over dit thema vergroot onder werkzoekenden en eigen personeel.

70

Lokale Agenda Toegankelijkheid - Gemeente Rotterdam

II Rotterdam als toegankelijke werkgever Het VN-verdrag geldt vanzelfsprekend ook voor de gemeentelijke organisatie zelf. Intern werkt de gemeente Rotterdam aan toegankelijkheid en inclusie, om zo mogelijke belemmeringen voor (potentiële) medewerkers weg te nemen. Ook in onze gemeentelijke organisatie willen we de verscheidenheid aan talenten, eigenschappen en kwaliteiten beter tot uiting laten komen. Bij de gemeente Rotterdam kun je terecht met alles wat jou tot jou maakt. Het gaat hierbij om de eigen competenties, creativiteit, opleiding en het eigen lef: het gaat uiteindelijk om kwaliteit. Elke medewerker, ongeacht leeftijd, beperking, etniciteit, achtergrond of sekse, bieden we daarom dezelfde kansen op werk en ontwikkeling. Belemmeringen worden weggenomen. Niemand wordt uitgesloten op basis van vooroordelen. Omgaan met en erkennen en benutten van verschillen is integraal onderdeel van het personeelsbeleid. Er is geen voorkeursbeleid of positieve discriminatie. Het uiteindelijke doel Is een Inclusieve organisatie waaraan eenieder vanuit de eigen talenten en kwaliteiten een bijdrage kan leveren. Bij de inzet op inclusie richt de gemeente zich niet op een specifieke doelgroep; dit past niet binnen de uitgangspunten voor Inclusie en diversiteit binnen onze organisatie.

Wij willen een inclusieve en diverse organisatie door ons te richten op alle (potentiële) medewerkers, en niet door inzet op specifieke doelgroepen. Het gaat immers om iedereen met kwaliteiten en talenten. Naast de aandacht voor medewerkers met een beperking of chronische ziekte wil Rotterdam als werkgever ook voldoen aan haar taakstelling vanuit de Wet Banenafspraak. We zetten de expertise van W&I in om te bereiken dat alle clusters ook daaraan een bijdrage leveren door het realiseren van Garantiebanen bij werkgever Rotterdam. Dit betekent dat ook de toegankelijkheid voor mensen met een beperking onderdeel is van de Inzet op inclusie. Waar mogelijk wordt hieronder de Inzet op mensen toegankelijkheid specifiek aangegeven.

Inclusie de afgelopen periode Tot nu toe Is vooral ingezet op het op gang brengen van een beweging rondom inclusie binnen de gemeentelijke organisatie. Deze beweging richt zich vooral op bewustwording. Dit om medewerkers en leidinggevenden inzicht te geven in de mogelijke belemmeringen die mensen ondervinden bij de werving en selectie, en bij het werken in de gemeentelijke organisatie.

In het kader van Inclusie zijn de afgelopen periode de volgende initiatieven ontplooid: • Scholing en ontwikkeling voor medewerkers, vooral de leidinggevenden, gericht op bewustwording. Sensitiviteit en oordeelvrij communiceren en handelen staan in deze scholing en ontwikkeling centraal. Ook wordt aandacht gegeven aan hoe we met elkaar omgaan. Het vermelden waard is ook de ‘Human Library’. Hierin ‘lees’ je geen boeken, maar mensen. Door via deze weg met mensen met een beperking In gesprek te gaan, ervaar je waar ze tegenaan lopen en kun je mogelijke vooroordelen bespreken. • Inzet gericht op inclusief werven en selecteren. Zo vinden trainingen gericht op een inclusief wervings- en selectiebeleid plaats en wordt geëxperimenteerd met waardevrije werving- en selectie-instrumenten. • Binnen HR is specifieke aandacht voor faciliteiten voor mensen met een beperking. Zo worden de processen voor het verkrijgen van speciale middelen inzichtelijk gemaakt en worden mogelijke knelpunten hieromtrent opgelost. • Lidmaatschap 010incluslef, het Rotterdamse platform tegen arbeidsmarktdiscriminatie (zie 010lnclusief.nl). Dit platform, met als leden Rotterdamse bedrijven, instellingen en organisaties, maakt zich sterk voor het tegengaan van discriminatie op de arbeidsmarkt. De Rotterdamse gemeenteraad heeft het Initiatief genomen voor dit platform.

Vanuit 010inclusief vond op 26 september 2019 een kennissessie plaats gericht op de participatie van mensen, met name jongeren, met een arbeidsbeperklng. Het Werkgeversservlcepunt was bij deze bijeenkomst betrokken. • We dragen zorg voor een veilige en inclusieve werkplek voor al onze Rotterdamse medewerkers. Op grond van het Protocol Ongewenste Omgangsvormen kan ongewenst gedrag bij de vertrouwenspersonen integriteit en/ of ongewenste omgangsvormen worden gemeld. • De gemeente Rotterdam is aangesloten bij het landelijke Charter Diversiteit. Door het ondertekenen van deze Intentieverklaring committeert de gemeente Rotterdam zich aan het bevorderen van inclusie en diversiteit op de werkvloer. Uit bovenstaande blijkt dat de inzet op inclusie vooral de sociale toegankelijkheid betreft: de mate waarin mensen zich geaccepteerd en welkom voelen. Bijvoorbeeld door de manier waarop mensen worden bejegend. De komende periode blijft dit de basis voor de inzet op Inclusie, omdat inclusie zo nauw verbonden is met houding en gedrag.

71

HENK PLENK & ELEVANIA VAN GIJZEN

Voorlichting over leven met een beperking ‘Onze verhalen raken mensen veel meer dan de theorie uit een boek.’ Dat vertellen Henk Plenk (78) en Elevania van Gijzen (24). Zij zijn twee van de 36 ervaringsdeskundigen van MEE die groepsvoorlichting geven over leven met een beperking.

Die voorlichting geven zij onder andere aan studenten van opleidingen in de zorg en van andere opleidingen, maar ook aan Rotterdamse wijkteams en de Unie van vrijwilligers. MEE krijgt subsidie van de gemeente Rotterdam voor deze voorlichting om de bewustwording over het VN-verdrag en de gevolgen daarvan te vergroten in Rotterdam. Ook dragen deze voorlichtingen bij aan een betere bejegening door professionals en instanties. De ervaringsdeskundigen hebben een lichamelijke of een licht verstandelijke beperking, autisme of een chronische ziekte. In de groepsvoorlichting ­vertellen 36 mensen 36 verschillende verhalen, want elk leven is anders. Elke beperking ook. Maar de rode draad is altijd hetzelfde: ‘Zie ons zoals

we zijn en behandel ons zoals je zelf ook behandeld wilt worden.’ Begrijpen hoe het werkt Elevania van Gijzen geeft de voor­ lichting al sinds 2014, altijd samen met iemand anders met een licht verstandelijke beperking. ‘Dan kunnen we elkaar aanvullen en krijgen mensen een beeld van twee levens. Bij elke voorlichting is ook een begeleider vanuit MEE. Die helpt ons als wij het even niet meer weten. Of bij ­ raktische problemen. p Ik merk dat ik vooral studenten veel kan meegeven, omdat ik ongeveer van hun leeftijd ben. Ik vertel waar ik tegen aanloop. Bijvoorbeeld dat ik veel moeite heb met afspraken die niet gaan zoals gepland. Daar ben ik

‘Beschouw en behandel ons als gelijkwaardige mensen’

72

Lokale Agenda Toegankelijkheid - Gemeente Rotterdam

dan een paar uur door van slag en dat beïnvloedt hoe ik andere dingen doe. Als mensen om me heen dit weten, kunnen ze er rekening mee houden. Dat is ons doel met de ­voorlichting: begrijp hoe het voor ons werkt. Beschouw en behandel ons als gelijkwaardige mensen. Ik ervaar regelmatig dat veel instanties niet weten hoe ze met mensen zoals ik moeten omgaan. Dan gaan ze bijvoorbeeld heel kinderachtig praten. Ergens snap ik dat wel; je ziet ook niet aan de buitenkant wat ik heb. Maar het is vervelend. Ook daarom is het goed om deze voorlichting te geven.’ Vaak verrast Henk Plenk heeft onder andere een motorische beperking en diabetes. Hij geeft al bijna 25 jaar voorlichting. ‘Mensen zijn vaak verrast tijdens de voorlichting. Als je zelf geen beperking hebt, realiseer je je vaak niet hoe iets werkt voor iemand die wel een beperking heeft. De mooiste reactie? Als iemand zegt: ‘Nu hoor ik het uit de

‘Ik merk altijd weer dat mijn verhaal raakt’ praktijk en begrijp ik wat het leven met deze beperking inhoudt.’ Ik merk altijd weer dat mijn verhaal raakt. Het mooie vind ik dat je ondanks je beperking andere mensen kunt ­helpen. Iets voor ze kunt betekenen. Na afloop hoor ik vaak terug: “Dit ­zouden we meer moeten hebben.” In de praktijk gebeurt dat ook. Als we ergens voor het eerst een voorlichting hebben gegeven, mogen we bijna altijd terugkomen. Dat bewijst dat onze persoonlijke verhalen echt werken.’

73

SOPHIE VAN DER SPEK

42 klachten: topje van de ijsberg? Ervoor zorgen dat iedereen gelijke kansen in de maatschappij krijgt, wat je kleur, afkomst, leeftijd, seksuele gerichtheid of fysieke of mentale toestand ook is. Dat is het doel van Radar, het Bureau voor gelijke behandeling en tegen discriminatie. Wie zich gediscrimineerd voelt, kan dat melden bij Radar. In 2018 gebeurde dat voor Rotterdam 475 keer. 42 klachten daarvan hadden te maken met een beperking of chronische ziekte.

42 klachten over discriminatie vanwege een handicap of chronische ziekte lijkt relatief weinig. ‘Maar ­onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau laat zien dat 80 procent van de zaken niet gemeld wordt’, vertelt Sophie van der Spek, klachtenbehandelaar bij Radar Rotterdam-Rijnmond. ‘Die 42 meldingen zijn waarschijnlijk maar een topje van de ijsberg. Laten we ons dus als stad en gemeente vooral niet op dit aantal verkijken. Nummer drie ‘De meeste klachten hebben te maken met herkomst en huidskleur en met godsdienst. Klachten rond een ­beperking of chronische ziekte staan op nummer drie. Die klachten zijn heel gevarieerd. Iemand kan bijvoorbeeld niet de bibliotheek in met een scootmobiel. Een asssistentiehond mag niet naar binnen. Of een jongere met autisme krijgt op school niet de juiste begeleiding.

74

Lokale Agenda Toegankelijkheid - Gemeente Rotterdam

Binnen twee werkdagen na de ­melding nemen wij contact op met degene die de klacht heeft ingediend. Dan vragen we allereerst naar het hele verhaal. We willen graag zo gedetailleerd mogelijk weten wat er aan de hand is. Daarna bespreken we wat de vervolgstappen kunnen zijn. En welke hulp iemand van ons wil.’ Open gesprek vaak voldoende ‘Er zijn vier mogelijkheden. Soms wil iemand alleen maar iets melden, maar vaak wil een melder ook wel praten met de organisatie of mensen ­waarover de klacht gaat. Ook een bemiddelingsprocedure is een optie. Ten slotte kan iemand het College Voor de Rechten van de Mens vragen om een oordeel over de klacht. Zo ver komt het niet vaak. Regelmatig is een open gesprek of bemiddeling voldoende om de situatie te verbeteren. Helaas niet altijd. Dan hebben we intensiever contact met een ­organisatie. Onze ervaring is dat organisaties vaak wel van goede wil

zijn, maar zich niet realiseren dat ze het iemand met een beperking of ziekte moeilijk maken. Wij helpen de melder bij het traject na de melding, maar alleen als de melder dat zelf wil. Alles wat wij na de ­melding doen, doen we aan de hand van wat degene die de klacht heeft ingediend zelf wil. Bijna altijd horen we van melders terug dat ze erg blij zijn met ons luisterend oor en met onze hulp.’ Advies en ondersteuning Radar is in 1983 opgericht als ­zelfstandig bureau. Het werkt voor verschillende regio’s en steden. ­‘Meldingen komen op verschillende manieren bij ons binnen’, vertelt ­Sophie. ‘Mensen kunnen bellen, ­mailen of het klachtenformulier op onze website invullen. Dat mag ook anoniem. Wij helpen melders daarna eventueel door te adviseren en ondersteunen bij vervolgstappen, bijvoorbeeld via bemiddeling. Verder ­registreren en monitoren we klachten,

‘Bijna altijd horen we van melders terug dat ze erg blij zijn met ons luisterend oor en met onze hulp’ doen we onderzoek en werken we aan preventie. Natuurlijk werken wij samen met de gemeente om ongelijkheid te bestrijden. Hopelijk verwijst Rotterdam Onbeperkt mensen naar ons door als Rotterdammers met een beperking een klacht hebben. Dan kunnen wij ermee aan de slag gaan. Als we met elkaar meldingen oppakken, kunnen we er samen voor zorgen dat iedereen kan meedoen. Wij vinden het belangrijk dat iedereen zichtbaar zichzelf kan zijn en gelijke kansen krijgt in de samenleving. Ons uit­ eindelijke doel: onszelf als Radar overbodig maken. We willen graag een samenleving waarin geen ­meldingen meer nodig zijn.’

75

VN verdrag adviezen Brede Raad 010 De afgelopen jaren heeft de Brede Raad010 op diverse beleidsterreinen gevraagd en ongevraagd advies ­uitgebracht. In bijna alle adviezen is het onderwerp ­toegankelijkheid meegenomen. Hieronder staat een ­overzicht daarvan. De adviezen zijn terug te vinden op de website van de Brede Raad 010: www.brederaad010.nl

2016 Advies: Doorontwikkeling sociaal domein • Advies 12: Borg dat de medewerkers van het wijkteam voldoende (basis)kennis van GGZ-problematiek en ontwikkelingsproblematiek in huis hebben om te weten wanneer zij moeten doorverwijzen. Advies: signalen in de (O)GGZ • Heel het advies

2017 Co-creatietraject OCO: • De OCO heeft de volledige scope van de doelgroepen die de gemeente in het kader van de Jeugdwet en Wmo bedient, inclusief GGZ, mensen met een beperking waaronder VB, en ouderen.

2018 Advies: Kwaliteit gemeentelijke dienstverlening aan Rotterdamse jongeren met een beperking • Maak een inclusief jongerenloket, waarbij rekening wordt gehouden met jongeren met diverse beperkingen. Advies: Beleidsregels MO en jeugdhulp • De Brede Raad 010 adviseert om de Huizen van de Wijk fysiek, sociaal en qua aanbod toegankelijk te maken voor iedereen (advies 5). • Adviezen over PGB en informele ondersteuning. • Advies 15: De Brede Raad 010 adviseert om aan de tekst toe te voegen dat de stallingsruimte eenvoudig te bereiken moet zijn (zie ook 4.3.5. Stallingsruimte ­elektrische rolstoel). • Advies 16: De Brede Raad 010 adviseert een eenduidige formulering te hanteren over (brand)veiligheid bij zowel de elektrische rolstoel als de scootmobiel. Advies: KoPP/KVO • Gaat o.a. over het verbeteren van de ondersteuning van kinderen van ouders met psychische problemen. Advies: Aanvraag uitkering • Organiseer ondersteuning bij het aanvragen van een uitkering voor mensen die dat nodig hebben. Advies: Sporten voor mensen met een beperking • Heel het advies

76

Lokale Agenda Toegankelijkheid - Gemeente Rotterdam

2019 Advies: Beleidsregels maatschappelijke ondersteuning en jeugdhulp • Meer aandacht besteden aan LVB- en GGZ-doelgroep. • Besteed meer aandacht aan de zorgpunten rondom de inzet van het informeel PGB Advies: Wijziging beleidsregels jeugdhulp • Hierin adviseren we over het ondersteunen van de ­mantelzorg. Dit heeft natuurlijk ook effect op mensen met een beperking en chronisch zieken. Advies: Deltaplan schulden • Advies 3: De Brede Raad 010 adviseert de gemeente Rotterdam haar informatievoorziening en voorlichting aan mensen met een beperking met betrekking tot schulden volledig toegankelijk te maken conform artikel 9 van het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap.

Advies: Gemeentelijke garantiebanen. • Heel het advies Advies: Meerjarig beleidskader Participatiewet • De Brede Raad 010 adviseert de gemeente Rotterdam inclusief beleid te maken, waarbij rekening wordt ­gehouden met alle Rotterdammers, inclusief mogelijke beperkingen. • De Brede Raad 010 adviseert de gemeente Rotterdam inkomenszekerheid te bieden voor mensen met een beperking die leven op bijstandsniveau, maar door hun beperking wel extra kosten hebben. • De Brede Raad 010 adviseert de gemeente Rotterdam om de toegankelijkheid van de gemeentelijke loketten te optimaliseren. Advies: Toegankelijke evenementen • Heel het advies.

Advies: Contouren nota armoede Mensen met een beperking en chronisch zieken Mensen met een beperking hebben vaker dan anderen geen betaald werk: 55% van hen heeft geen werk.1 Ook hebben zij vaker dan mensen zonder beperking extra ­kosten door hun beperking. Daarnaast kunnen mensen met een beperking te maken krijgen met een opeenstapeling van zorgkosten. Zo moeten zij onder andere de ­‘voorliggende voorzieningen’ uit de Wmo zelf betalen, ­terwijl veel tegemoetkomingen en compensatieregelingen zijn wegbezuinigd. Mensen kunnen hierdoor in financiële problemen raken en soms zelfs afzien van noodzakelijke zorg. Wellicht zijn voor deze doelgroep andere oplossingen nodig dan nu worden beschreven. Volgens artikel 28 van het VN-verdrag inzake mensen met een handicap, dienen overheden zorg te dragen voor een behoorlijke levensstandaard en sociale bescherming aan mensen met een beperking.2 • Advies 2. Neem mensen met een beperking op in de lijst met doelgroepen die specifieke aandacht nodig hebben in de aanpak van armoede. • Advies 3. Neem mensen met een beperking op in de lijst met doelgroepen die specifieke aandacht nodig hebben in de aanpak van armoede. • Advies 8. Voeg bij het levensdomein ‘Beter Wonen’ ­aanpasbare woningen toe.

1 www.mensenrechten.nl 2 VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap (september 2007).

77

Tabel doelen en deadlines Thema’s

Subthema’s

Bewustwording

Communicatie

Dienstverlening

Vrije tijd

Sport

Cultuur

78

Doelen/acties

Deadline

Opleveren filmpjes belang toegankelijkheid i *in de 1,5 meter samenleving (doelgroep met name medewerkers in het fysieke domein) *met de gemeentesecretaris *met een wethouder

31-12-2021

Realiseren (minimaal) 15 (digitale) sessies bewustwording

31-12-2021

Opleveren factsheet toegankelijkheid (doelgroep met name medewerkers gemeente Rotterdam)

31-10-2020

Opleveren animatie Toegankelijkheid

31-10-2020

Opleveren factsheet digitale Toegankelijkheid voor partners in de stad

31-12-2021

Organiseren (minimaal) 6 workshops ‘een Groots gebaar’ waaronder een in de landelijke week van de toegankelijkheid 2020

31-12-2021

Rotterdam.nl is toegankelijk volgens de Europese richtlijnen incl. toegankelijkheidsverklaring

30-09-2020

Mobiele applicaties zijn toegankelijk volgens de Europese richtlijnen incl. toegankelijkheidsverklaring

30-06-2021

Opleveren Richtlijnen inclusieve communicatie met aandacht voor mensen met een beperking en/of chronische ziekte

30-09-2020

Training / workshop inclusieve communicatie met aandacht voor toegankelijkheid (en mensen met een beperking en/of chronische ziekte)

31-12-2022 Vooralsnog

Inzicht in de mate van toegankelijkheid van alle online applicaties en formulieren in MijnLoket en eLoket

31-12-2020

Alle PDF’s op Rotterdam.nl voldoen aan de toegankelijkheidseisen

31-12-2020

Inzicht in de mate van toegankelijkheid van alle online applicaties en formulieren in MijnLoket en eLoket

31-12-2020

Organisatie Europees seminar Digitale inclusie voor mensen met een beperking in Rotterdam.

31-01-2022

Vermelden toegankelijkheid publiekslocaties op Rotterdam.nl

31-01-2021

Door middel van onderzoek inzichtelijk hebben in hoeverre het aanbod van sport en bewegen past bij de vraag van mensen met een beperking en/of chronische ziekte. Indien nodig stimuleren we het opzetten van nieuw inclusief of aangepast aanbod

31-12-2021

Ondersteunen van sport- en beweegaanbieders die een inclusief of aangepast aanbod willen inrichten voor mensen met een beperking

Doorlopend

Toegankelijkheid is een blijvend aandachtspunt bij inrichting van de buitenruimte bij sport (en speel) locaties en bij binnensportaccommodaties

Doorlopend

Inzichtelijk maken waar mensen met een beperking kunnen sporten en bewegen en communiceren dit duidelijk.

31-12-2026

Ondersteunen van sport- en beweegaanbieders met aanbod voor mensen met een beperking voor de extra kosten die zij hebben.

Doorlopend

Uitvoeren pilot (samenwerking afdeling Sport en de afdeling Publieke Gezondheid, Welzijn & Zorg) voor een volwassenfonds waar onder andere wordt onderzocht welke behoefte er is voor een degelijk fonds voor mensen met een beperking en/of chronische ziekte.

31-12-2021

Rotterdamse cultuurplan instellingen geven uitvoering aan het beleidsspeerpunt Inclusiviteit en fysieke en informatietoegankelijkheid.

P&C cyclus cultuurplanperiode 2021-2024

Lokale Agenda Toegankelijkheid - Gemeente Rotterdam

Thema’s

Opgroeien

Subthema’s

Doelen/acties

Deadline

Bewustwording over inclusieve cultuurdeelname bij de cultuuraanbieders vergroten en goede voorbeelden delen. Met als doel de deelname van mensen met een beperking aan het reguliere aanbod te vergroten.

cultuurplanperiode 2021-2024

Rotterdam Onbeperkt verzorgt een presentatie over brede Toegankelijkheid aan de culturele sector in Directeurenoverleg Rotterdamse kunstinstellingen (DO).

31-5-2021

Cultuureducatief aanbod van Rotterdamse cultuuraanbieders in speciaal en voorgezet speciaal onderwijs versterken door de inzet van cultuurcoaches.

Jaarlijkse aanvraag via Brede Regeling Cultuurcoaches Rotterdam

Cultuureducatief aanbod van Rotterdamse cultuuraanbieders in speciaal en voorgezet speciaal onderwijs versterken door de inzet van cultuurcoaches.

Jaarlijkse aanvraag via Brede Regeling Cultuurcoaches Rotterdam

Toegankelijkheid opnemen in checklist voor maatschappelijke voorzieningen op het gebied van cultuur.

31-12-2021

Festivals en evenementen

Er is een uitgebreide checklist opgesteld voor toegankelijke evenementen. Na het evenementenseizoen 2021/2022 wordt geëvalueerd of dit heeft geleid tot vergroting van de toegankelijkheid bij evenementen en de communicatie hierover en of er aanvullende maatregelen nodig zijn. Uitkomsten worden gedeeld in juni 2022 (o.v.b. coronamaatregelen)

30-12-2022

Toerisme

Hospitality partners: Ontwikkelen van een presentatie voor hospitality partners die moet leiden tot meer bewustwording en vervolgacties op het thema toegankelijkheid (in samenwerking met Rotterdam Onbeperkt).

30-4-2021

Rotterdam.info (Informatietoegankelijkheid): Beschikbare informatie over toegankelijkheid op de toeristische website van Rotterdam (Rotterdam.Info) beter ontsluiten (en toegankelijk maken).

31-12-2021

Rotterdam Routes (Informatietoegankelijkheid): De toegankelijkheid van de applicatie Rotterdam Routes voor mensen met een beperking optimaliseren.

31-12-2021

Onderwijs

Vanuit de afdeling Onderwijs worden geen doelen gesteld mbt toegankelijkheid irlt mensen met een beperking en/of chronische ziekte.

NVT

Jeugd

Er zijn verbeteringen doorgevoerd die leiden tot een eenvoudiger en transparanter aanvraag- en beoordelingsproces. Er is bijvoorbeeld een duidelijker digitaal aanvraagformulier opgesteld dat ook toegankelijk is voor mensen met een beperking.

31-12-2022

Geen kind zit langer dan drie maanden thuis zonder een passend aanbod van onderwijs en/of jeugdhulp.