20bb16815 Bijlage 1 behorende bij 21bb1280 - Gemeentelijk Rioleringsplan 2021 - 2025

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

41

Deel III Rotterdams GRP-programma 2021-2025

vormt een risico voor het functioneren van het rioolstelsel. POK rioolaansluitingen Voor een kwaliteitsverbetering van de Rotterdamse buitenruimte is in 2019 besloten om als gemeente het beheer van huisaansluitingen op het riool in het openbaar gebied zelf uit te voeren. Dat betekent ook dat als er zich een verstopping in de rioolaansluiting zich in het openbare gebied voordoet, deze op kosten van de gemeente ongedaan gemaakt wordt. POK correctief en planmatig onderhoud Hieronder valt het voorkómen van onregelmatigheden aan de riolering die geen acuut gevaar vormen voor de volksgezondheid, de veiligheid of de bereikbaarheid voor de gebruikers van de Rotterdamse openbare ruimte. We ­noemen dit planmatig onderhoud. De werkzaamheden rondom het voorkomen van deze onregelmatigheden ­nemen niet meer dan vijf werkdagen in beslag. Mocht op voorhand blijken dat de werkzaamheden meer tijd kosten, vindt er altijd overleg plaats met de desbetreffende objectbeheerder riolering van de afdeling Water. Voor onregelmatigheden – niet planbare herstelwerkzaamheden – die binnen 48 uur opgelost moeten worden, ­bestaat er een POK correctief onderhoud. Door direct in te grijpen, voorkomen we dat er acuut gevaar ontstaat voor de volksgezondheid, veiligheid of bereikbaarheid.

POK kolken reinigen Door het periodiek reinigen van kolken en lijngoten ver­ minderen we de kans op water op straat als gevolg van hevige neerslag. Met deze preventieve maatregel voorkomt de gemeente verstopping in het rioolstelsel. De reiniging van alle straat- en trottoirkolken en lijngoten vindt één keer per jaar plaats. Op enkele plekken, zoals op de markt, gebeurt dit vaker. Naast het reinigen voeren we ook ­herstelwerkzaamheden uit aan een aantal kolken. POK inspectie en beoordelen collecteurriolen In de gemeente Rotterdam ligt zo’n veertig kilometer ­onderheid collecteurriool. Op basis van inspecties stellen we een beoordelingsrapportage op. Deze vormt de basis voor de voorbereiding op renovaties. We rapporteren over de gehanteerde inspectiemethode(s) en we beschrijven de bevindingen. Aanvullend beschrijven we de benodigde aanvullende onderzoeken voor de renovatie.

1.2.4 Assetmanagement Rioolgemalen • • • •

POK gemalen Gemaalrenovaties Energieneutrale gemalen Doorontwikkeling risicogestuurd beheren

POK gemalen De rioolgemalen zijn in eigendom en beheer van gemeente Rotterdam. Het beheer en onderhoud van de hoofdgemalen – die het stedelijk afvalwater direct via persleidingen ­afvoeren naar de RWZI’s – zijn voor rekening van de ­gemeente én de waterschappen. Het beheer van de ­oppervlaktewatergemalen is aan de waterschappen. Het Westelijk Havengebied vormt hierop een uitzondering.

In dit gebied beheren de bedrijven op particulier terrein zelf hun eigen pompen. De gemeente Rotterdam voert jaarlijks onderhoud uit aan de rioolgemalen. Dat gebeurt op drie manieren: door ­middel van periodiek onderhoud, storingsonderhoud en groot onderhoud bij gemalen. Bij periodiek onderhoud voeren we kleinschalige onderhoudswerkzaamheden uit. Bij storingsonderhoud gaat het om het snel verhelpen van verstoppingen en storingen. Voor het groot onderhoud stellen we jaarlijks een plan op. Hierin maken we maken onderscheid tussen gewone rioolgemalen en districts­ gemalen. Deze laatste zijn de hydrologische eenheden waaruit het rioolsysteem in Rotterdam is opgebouwd. Het groot onderhoud aan de districtsgemalen vergt vaak veel meer voorbereidingstijd vanwege de omvang en complexiteit. Typische technische afschrijvingstermijnen vormen de richtlijnen bij de vervanging: twintig jaar voor elektrische delen, veertig jaar voor mechanische delen en circa zestig jaar voor bouwkundige delen. We bepalen aan de hand van assetmanagement per gemaal de vervangingsstrategie. Voor het jaarlijkse onderhoud stellen we een POK gemalen op. De kosten hiervoor betalen we uit de exploitatie. Het vervangen van (onderdelen) van districtsgemalen betalen we uit het beschikbare investeringsbudget. Bij groot onderhoud stemmen we waar nodig af met de waterschappen.

Gemaalrenovaties De komende planperiode renoveren we een deel van het areaal. Het betreft hier bouwkundige, mechanische en/of elektrische renovaties. Energieneutrale gemalen • De komende planperiode investeren we in drieduizend vierkante meter zonnepanelen op daken van districts­ gemalen • Alle 22 gemalen op terreinen van volkstuinverenigingen bouwen we om naar gemalen die volledig draaien op zonne-energie • Verder onderzoeken we de mogelijkheid om gemalen meer te laten draaien op zonne-energie met opslag in zeezoutaccu’s • We onderzoeken riothermie binnen het innovatieproject ‘Gemaal van de Toekomst’ Doorontwikkeling risicogestuurd beheren • We controleren het functioneren van gemalen aan de hand van werkelijke en ontwerpcapaciteit met behulp van de applicatie Pro-inf (zie maatregelen digitalisering en automatisering, deel IV, paragraaf 4.2.2) • We gaan bij 35 districtsgemalen van een vijfjaarlijkse pomprevisie naar een gedifferentieerd beheer. Dat doen we aan de hand van trillingsmetingen. • We onderzoeken het effect van sterkere vervuiling op het functioneren van gemalen.

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

42

Deel III Rotterdams GRP-programma 2021-2025

1.2.5 Assetmanagement Persleidingen

• POK appendages: het onderhoud en de vervanging van afsluiters en ontluchters – ook wel appendages genoemd • Het onderhoud, de vervanging en de aanleg van persleidingen Marktontwikkelingen en het datagestuurd werken leveren veel nieuwe informatie op over de staat en het functioneren van persleidingen en appendages. Aan de hand van deze data en informatie stellen we in de aankomende planperiode van dit GRP een risicogestuurd onderhoudsprogramma op voor persleidingen. De komende jaren houden we rekening met een uitbreiding van de lengte aan persleiding. Door de bodemdaling wordt steeds vaker gekozen om het water van laag naar hoog te transporteren. Dit betekent een uitbreiding van het aantal rioolgemalen met bijbehorende persleidingen. Naar schatting komt er per jaar circa drie kilometer aan persleiding bij. Dit betekent dat er meer geld gemoeid gaat met de POK appendages. De komende planperiode renoveren of ­vervangen we een deel van de persleidingen.

1.2.6 Uitgiftepeilen

Rotterdam gaat uit van uitgiftepeilen • Uitgiftepeilen worden aangevraagd en getoetst • Voor buitendijks gebied zijn generieke uitgiftepeilen vastgesteld • Vastgestelde uitgiftepeilen worden geborgd via het omgevingsplan

Het uitgiftepeil is de beoogde hoogte van de buitenruimte, meestal aangeduid op een punt op de perceelgrens. De vastgestelde uitgiftepeilen houden we bij in de Peilenkaart Rotterdam. Voor nieuwe ontwikkelingen moet een uitgiftepeil aangevraagd worden bij de uitgiftepeilencommissie (UPC). Dit gebeurt meestal in het kader van het opstellen van een ruimtelijk plan (SMP/IP). Bepalen uitgiftepeil binnendijks Uitgiftepeilen voor binnendijks gebied bepalen we op basis van het vigerende oppervlaktewaterpeil. Dat is het peil waarop het waterschap het oppervlaktewater beheert. We kijken daarbij naar de benodigde drooglegging. De vuistregel voor nieuwe ontwikkelingen is de gewenste drooglegging in de buitenruimte van minimaal 1,20 meter. Deze drooglegging is belangrijk; hiermee zorgen we voor voldoende gronddekking van de ondergrondse infrastructuur zoals de hoofdriolering, kabels en leidingen. Maar ook voor voldoende ontwateringsdiepte voor de bovengrondse infrastructuur, zoals bestrating en wegen, zie figuur 11. Bij het vaststellen van het uitgiftepeil spelen ook verschillende omgevingsaspecten een rol. Het is dan ook van belang dat particuliere en open­bare terreinen en gebouwen goed op elkaar aansluiten. Zo voorkomen we samen wateroverlast en bevorderen we de toegankelijkheid van straten naar gebouwen voor bijvoorbeeld minder validen en hulp­ diensten.

Het goed op elkaar aansluiten is ook belangrijk met het oog op perceeloverschrijdende voorzieningen als het riool en nutsvoorzieningen. Het is dus belangrijk dat ook particulieren hun erf ophogen bij onderhoudsophogingen in de openbare ruimte (zie figuur 12).

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

43

Deel III Rotterdams GRP-programma 2021-2025

Wanneer het beoogde uitgiftepeil leidt tot inpassings­ problemen of buitenproportioneel hoge kosten, is maatwerk nodig. Dat geldt ook voor plekken waar er door de waterschappen geen oppervlaktewaterpeil is vastgesteld. Dit is bijvoorbeeld het geval in wijken zonder representatief oppervlaktewaterpeil, zoals Spangen, Bospolder - Tussendijken en Coolhaven.

Opname uitgiftepeilen in het omgevingsplan Om de vastgestelde uitgiftepeilen te borgen is het wenselijk dat uitgiftepeilen worden opgenomen in het omgevingsplan, in omgevingsvergunningen en in overeenkomsten met projectontwikkelaars. We onderzoeken hoe we de vaststelling van uitgiftepeilen kunnen inpassen in de ­ erkprocessen. w

Bepalen uitgiftepeil buitendijks Voor de waterveiligheid van buitendijks gebied zijn er ­generieke uitgiftepeilen vastgelegd in het Uitgiftepeilen­ beleid Buitendijks Gebied [8]. Zoals een basis uitgiftepeil en een basis+ uitgiftepeil. Het basis+ peil is gericht op vitale en kwetsbare functies. Daaronder vallen ziekenhuizen, BRZO-bedrijven, opslagplaatsen voor gevaarlijke goederen, ontsluitingswegen en nutsvoorzieningen buitens- en ­binnenshuis. Ook buitendijks gebied vereist in sommige gevallen maatwerk. Voorbeelden van dergelijke situaties zijn opgenomen in het beleid. Met het Havenbedrijf Rotterdam (HbR) is er voor het haven­ gebied een interim beleid afgesproken tot en met 2020. De Adaptatiestrategieën per gebied – opgesteld door het HbR – zijn leidend voor afspraken met bedrijven over ­waterveilige aanleg van nieuwe bebouwing en inrichting van nieuwe terreinen.

maaiveld ontwateringsdiepte grondwaterspiegel

drooglegging oppervlaktewaterpeil gronddekking

rioolbuis

Figuur 11 Ontwateringsdiepte/drooglegging/gronddekking

perceelgrens vloerpeil uitgiftepeil

particulier gebied

Figuur 12 Uitgiftepeil

straatpeil

openbaar gebied

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

44

Deel III Rotterdams GRP-programma 2021-2025

2

Deelprogramma hemelwater 2.1 Uitgangspunten voor het deelprogramma hemelwater Doel Het hemelwater benutten en hemelwaterwateroverlast voorkómen door het in te zamelen, vast te houden, ­transporteren, verwerken en hergebruiken. De gemeente Rotterdam scheidt schone en vervuilde ­waterstromen. Zo houden we schoon hemelwater en grondwater gescheiden van vuil huishoudelijk afvalwater. We streven ernaar zo min mogelijk hemelwater en grondwater naar de zuivering af te voeren. Het scheiden en het lokaal vasthouden en verwerken van schoon hemelwater draagt bij aan de klimaatadaptatie. We creëren meer en meer toepassingen om hemelwater als grondstof te ­gebruiken. Tegelijkertijd realiseren we meer ruimte om hemelwater vast te houden. Zo ontstaat er minder schade door wateroverlast. De functionele eisen en maatstaven die we hiervoor aanhouden, staan aangegeven aan het eind van deze paragraaf. Om dit doel te bereiken, hanteert de gemeente Rotterdam de volgende strategische principes:

Toepassen – vasthouden/bergen – afvoeren – accepteren • Toepassen: het lokaal hergebruiken van hemelwater • Vasthouden/bergen: het regenwater – tijdelijk – ­vasthouden in de openbare ruimte en op privaat terrein • Afvoeren: het (vertraagd) afvoeren van hemelwater naar de omgeving • Accepteren: accepteer dat er incidenteel wateroverlast optreedt Ter illustratie van wat er mogelijk is, benoemen we enkele concrete voorbeelden van elk principe: • Toepassen: regenwater benutten we voor het besproeien van de tuin, het wassen van ramen en voertuigen en het doorspoelen van het toilet. Regenwater kan ook ingezet worden als bluswater en voor koeling van gebouwen; • Vasthouden/bergen: daken zo inrichten dat ze water kunnen vasthouden, bijvoorbeeld door middel van begroeiing of letterlijk een waterberging. Het plaatsen van ondergrondse infiltratiereservoirs zoals ondergrondse kratten, lavakoffers, tonnen en bakken waarin we water bergen. We kunnen het water kan ook vasthouden in een regenwatervijver, wadi of in de ondergrond via een Urban Waterbuffer. Ook met extra ruimte voor oppervlaktewater en door flexibel peilbeheer in aanwezig oppervlakte­ water houden we water langer vast in de stad.

Functionele Eis

Maatstaf

Meetmethoden

Stromen scheiden: schoon hemel­ water en grondwater houden we apart van vuil huishoudelijk afvalwater.

De hoeveelheid stedelijk afvalwater naar de rioolwaterzuiveringen van de waterschappen neemt af. Het % verhard oppervlak waarvan het hemelwater niet meer op het riool is aange­ sloten dat naar de rioolzuiveringsinstallatie wordt verpompt neemt toe.

Monitoring hoeveelheden stedelijk afvalwater bij de zuivering. Monitoring omvang ­ fgekoppeld oppervlak. a

Klimaatgerichte normering.

Klimaatgerichte ontwerpnormen zijn verder uitgewerkt en worden toegepast.

Toetsing van uitgevoerde rioolvervangingsprojecten en inrichtingsplannen buiten­ ruimte op de gebruikte ontwerpgegevens. Inzamelen en registreren van wateroverlastsituaties na het optreden van regenbuien.

Perceeleigenaar neemt verant­ woordelijkheid voor verwerking van hemelwater van privaat terrein.

Verplichtingen zijn helder en geborgd in r­ egelgeving, o.a.: • de hemelwaterverordening; • de verordening beheer ondergrond.

Registratie van maatregelen en rioolaansluitingen.

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

45

Deel III Rotterdams GRP-programma 2021-2025

• Afvoeren: het regenwater voeren we direct of indirect af naar het oppervlaktewater of de bodem door een stelsel van (hemelwater)riolen, DI(T)-riolen, gemalen en persleidingen. Via de waterpasserende verharding komt het in de bodem terecht. Het overtollige water voeren we vertraagd af met drainage naar het oppervlaktewater. • Accepteren: regenwater kan niet altijd en overal afgevoerd worden. Soms ontstaan er tijdelijk plassen regenwater op de straat en in de tuin. Ernstige hinder is daarbij natuurlijk onwenselijk.

2.2 Dit doen we de komende planperiode Scheiden van waterstromen • Toename van hemelwatervoorzieningen en ­hemelwaterriolen Door het lokaal verwerken van hemelwater scheiden we schone van vervuilde waterstromen. Zo bereiden we ons voor op de eventuele gevolgen van hevige neerslag­ gebeurtenissen en werken we aan een gesloten kringloop. We breiden de hoeveelheid hemelwatervoorzieningen en hemelwaterriolen in de planperiode van het GRP verder uit door de aanleg van groenblauwe voorzieningen. Klimaatgerichte normering • Uitwerken klimaatgerichte normering • Toetsen bestaande situatie met stresstest • Aangaan interne en externe risicodialoog ten behoeve van risicomatrix Een groot deel van neerslag als gevolg van zwaardere regen­buien voeren we af of bergen we gecontroleerd tijdelijk in de buitenruimte. Maar dat lukt niet volledig voor

alle situaties. Het is dan ook niet uitgesloten dat bewoners bij hevige buien soms wat hinder ondervinden. Zoals water op straat, in de tuin of – bij extreme gevallen – zelfs in huis. Aan de hand van een opgestelde klimaatgerichte normering geven we aan welke vormen van hinder we al dan niet acceptabel vinden. Dit heeft impact op de normeringen voor het stedelijke ontwerp. De klimaatgerichte normering passen we toe bij het ontwerp van het rioolstelsel bij rioolvervanging en de bij de her­ inrichting van de buitenruimte. Daarnaast toetsen we de bestaande situatie in de stresstest met een herhalingstijd van T=100 (klimaatscenario 2050). Om specifieker in te gaan op wat we onacceptabel of onwenselijk achten, ­moeten we meer ervaring opdoen bij het daadwerkelijk ontwerpen en toetsen van de normering. De komende planperiode werken we deze normering verder uit. We ­kijken daarbij naar differentiaties als panden, kwetsbare objecten, uitval van vitale voorzieningen en verminderde begaanbaarheid. De hinderclassificaties vullen we nog gedetailleerder in. We zetten een interne en externe risicodialoog op waarin de bovenstaande afwegingen leiden tot een risicomatrix.

De regels voor de verwerking van hemelwater op eigen terrein worden onderdeel van het omgevingsplan • Implementeren verordeningen voor afkoppelen en waterberging • Aanleggen van uitleggers in rioolvervangingsprojecten • Rioolaansluitvergunningen op basis van de Verordening Beheer Ondergrond Rotterdam De bestaande subsidieregeling klimaatadaptatie stimuleert bewoners en bedrijven om de verantwoordelijkheid voor de verwerking van regenwater op eigen terrein op te pakken.

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

46

Deel III Rotterdams GRP-programma 2021-2025

Voor nieuwbouw stellen we in een toegespitste verordening regels op. Daarmee scheppen we duidelijkheid over de verantwoordelijkheid van de private eigenaar. We verplichten de verwerking van hemelwater op privaat terrein bij nieuwbouwprojecten met een perceeloppervlak groter dan ­vijfhonderd vierkante meter. De capaciteitseis voor het bergen van hemelwater is dat 50 millimeter neerslag die binnen een uur valt moet worden opgevangen. Op deze manier wordt het overgrote deel van de neerslag op eigen terrein verwerkt. Bij bestaande bouw is het belangrijk dat hemelwater niet meer naar de waterzuivering stroomt, maar aansluit op het hemelwaterstelsel. In de verordening voor het afkoppelen staan de vereisten die we toepassen bij rioolvervangingsprojecten. In de verordening geven we de situaties aan waarin het verplicht is om hemelwater apart aan te bieden voor afvoer vanaf het perceel. In de rioolvervangings­ projecten leggen we uitleggers vanaf het hoofdriool aan tot aan de erfgrens. De verordening voor het afkoppelen maakt bij invoering van de Omgevingswet deel uit van het omgevingsplan van de gemeente Rotterdam. De rioolaansluitvergunning voor het aansluiten op de gemeentelijke riolering is geregeld in de Verordening Beheer Ondergrond Rotterdam. Ook deze verordening heeft in de toekomst wellicht een relatie met het omgevingsplan.

Implementatie klimaatadaptief bouwen • Regels voor klimaatadaptief bouwen in het ­omgevingsplan De gemeente heeft na de inwerkingtreding van de ­Omgevingswet een aantal jaren om een omgevingsplan op te stellen. De door het Rijk opgestelde ‘Handreiking decentrale regelgeving klimaatadaptief bouwen en ­inrichten’ kunnen we gebruiken als inspiratiebron om ­eventuele regels in het omgevingsplan vorm te geven op het gebied van wateroverlast, hittestress en droogte. Bij de start van het ontwikkel- en ontwerpproces ­brengen we het vasthouden/bergen van hemelwater onder de aandacht • Actieve inbreng van watervraagstukken bij de ruimtelijke planvorming, water is een ordenend principe • Water is een thema in de wijkgerichte risicodialoog In het kader van het bestemmingsplan – en straks het ­omgevingsplan – overlegt de gemeente met initiatiefnemers over de gevolgen voor het beheer van watersystemen. De gemeente geeft hier actief invulling aan samen met de waterschappen en ontwikkelaars. Bij wijzigingen in het bestemmingsplan en het omgevingsplan geven waterschappen een water(toets)advies. Hetzelfde gebeurt ­tijdens het proces van de wijkgerichte risicodialoog. Buitenruimte benutten voor hemelwater • Implementatie FAW-proces en hemelwatermatrix in ontwerpproces

Voor de verwerking van hemelwater in de buitenruimte hanteren we de principes toepassen – vasthouden/bergen – afvoeren – accepteren. We stellen een Functioneel Advies Water (FAW-proces) op waarbij we tijdens het ontwerp­ proces gebruikmaken van de hemelwatermatrix en de Rotterdamse Toolkit Hemelwatervoorziening – dat zijn bouwstenen voor de klimaatgerichte inrichting. Gebiedsgerichte bepaling oplossingsrichting hemelwater • Uitwerken afkoppelmogelijkheden in relatie tot oppervlaktewatersysteem met de waterschappen • Gebiedsgericht maatwerk met de waterbeheerders bij afkoppelen op kwetsbare wateren Samen met de waterschappen werken we aan een stedelijk watersysteem waarbij we regenwater in het stedelijk watersysteem bergen en afvoeren. Meerdere factoren zijn hierbij van invloed. Zoals de bodemgesteldheid, de grondwaterstand en de nabijheid van oppervlaktewater. Het oppervlaktewatersysteem vormt een geïntegreerd onderdeel van het stedelijk watersysteem. Meer open water met een ­ruimtelijke kwaliteit is een belangrijke integrale oplossing. Naast het bergend vermogen en de afvoercapaciteit voor neerslag is het ook van belang voor de grondwaterstand en heeft het meerwaarde voor droogte, hittestress en ­bodemdaling. De waterschappen spelen een cruciale rol bij de invulling van zowel de klimaatopgave als de afkoppel­ ambitie.

Ook werken de waterschappen nog aan de (her) invulling van bestaande waterbergingsopgaven (herijking waterplan 2, [9]). Vanuit het programma RoSA werken we de Regionale Studie verder uit, waarbij we de afkoppelambitie en de doorwerking naar het oppervlaktewatersysteem nog meer vormgeven. In de planperiode van dit GRP bepalen we voor verschillende gebieden de opgave en oplossingsrichting voor het afkoppelen en bergen/vasthouden van hemelwater. In o ­ verleg met de waterbeheerders stellen we de omvang van deze gebieden vast. De oppervlaktewaterkwaliteit blijft beschermd, met als uitgangspunt dat afgekoppeld hemelwater van de openbare ruimte schoon is. We bespreken de afkoppelplannen met de waterschappen. Daar waar oppervlaktewater extra kwetsbaar is voor verontreiniging, kiezen we met de ­waterbeheerder voor gebiedsgericht maatwerk. Aanpassing van het rekenmodel • Maken 2D-rekenmodel stedelijk watersysteem De gemeente ontwikkelt een aangepast rekenmodel voor het ontwerpen en toetsen van het stedelijk watersysteem. De huidige modellen bieden hiervoor onvoldoende ­ ogelijkheden. m Eisen hemelwaterriolen en voorzieningen • Verder uitwerken Programma van Eisen Stedelijk Water (PvE Water) De functionele en technische eisen aan waterobjecten in beheer van de gemeente Rotterdam zijn vastgelegd in het PvE Water.

In deze planperiode werken we het PvE Water verder uit en starten we met de implementatie.

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

47

Deel III Rotterdams GRP-programma 2021-2025

Actualiseren en uitbreiden hemelwatermatrix • Actualisatie en implementatie hemelwatermatrix De keuze voor de juiste hemelwatervoorziening verschilt per locatie en project. De hemelwatermatrix (2012) ondersteunt bij het selecteren van de juiste voorziening. We actualiseren de komende periode de hemelwatermatrix, waarbij we ook de waterschappen betrekken. We passen ook de Rotterdamse Toolkit Hemelwatervoorziening aan. We verankeren de toolkit in de Rotterdamse stijl voor het openbare gebied. Deze hemelwatermatrix stellen we ook beschikbaar voor het gebruik voor privaat gebied.

Wanneer hemelwatervoorzieningen een – overwegend – andere functie hebben, komt het beheer en onderhoud gedeeltelijk ook voor rekening van de wegbeheerder of groenbeheerder. Denk daarbij aan waterpasserende ­wegverharding of wadi’s.

Assetmanagement gemeentelijke hemelwater­ voorzieningen • Opstellen POK hemelwatervoorzieningen • Monitoring hemelwatervoorzieningen • Verbetering brengen in het verkrijgen en verwerken van revisiegegevens

We stellen een POK hemelwatervoorzieningen op voor de invulling en uitvoering van een inspectieprogramma, ­onderhoudsprogramma en het programma Assetmanagement. Gelet op de samenhang van het rioolstelsel en ­andere voorzieningen die deel uitmaken van de openbare ruimte, stellen we waar nodig per voorziening een apart beheer- en monitoringsplan op. In het beheerbestand ­verbeteren en automatiseren we de vastlegging van de hemelwatervoorzieningen. Die gegevens zijn voor iedereen – zoals inwoners, bedrijven, waterschappen – inzichtelijk. Op basis van de beschikbare gegevens – zoals de ligging hoogte, breedte en diepte – kan er desgewenst een ­3D-visualisatie gemaakt worden.

In de gemeente Rotterdam bevinden zich diverse bovenen ondergrondse hemelwatervoorzieningen. Denk aan bergbezinkbassins, bovengrondse waterbassins in waterpleinen, infiltratievelden, waterpasserende verharding, wadi’s en ondergrondse infiltratiereservoirs bestaande uit kratten, shells of lavakoffers.

We plaatsen op basis van beheer- en monitoringsplannen extra peilbuizen – projectpeilbuizen – waarmee we de werking monitoren van waterpleinen, infiltratievelden, ­wadi’s en ondergrondse infiltratiereservoirs. Door waar nodig het peilbuizenmeetnet aan te vullen, kunnen we desgewenst waterpasserende verharding monitoren.

Vaak bestaan deze voorzieningen uit meerdere samen­ hangende elementen die zich boven- en ondergronds bevinden. De aan- en afvoer van water vindt plaats via drainagebuizen, hemelwaterriolen en vrijvervalriolen ­eventueel met behulp van gemalen en pompen. Deze voorzieningen behoren tot de gemeentelijke riolering, beheer en onderhoud komen ten laste van de rioolheffing.

Registratie hemelwatermaatregelen op particulier terrein • Opstellen registratiesysteem hemelwatermaatregelen privaat terrein Het aantal hemelwatervoorzieningen op particulier terrein neemt in de komende planperiode toe. Daarom is het ­registreren van maatregelen op particulier terrein nood­ zakelijk. Op die manier houden we overzicht op hoe het totale watersysteem functioneert bij neerslag.

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

48

Deel III Rotterdams GRP-programma 2021-2025

3

Deelprogramma grondwater 3.1 Uitgangspunten voor het programma grondwater Doel Het behoud en ontwikkelen van een gezond, robuust en klimaatbestendig systeem. We treffen maatregelen in het openbaar gebied waarmee we structureel nadelige ­gevolgen van een te hoge of te lage grondwaterstand voorkomen of beperken. Op deze manier houden we de stad Rotterdam aantrekkelijk en leefbaar, ter ondersteuning van stedelijke activiteiten zoals wonen, werken en recreëren. Hiervoor treffen we maatregelen in het openbaar gemeentelijk gebied om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand te voorkomen of te beperken. Dit voor zover het treffen van

die maatregelen doelmatig is en niet behoort tot de taak van een waterschap, provincie of het Rijk. De gemeente Rotterdam heeft een regierol in het coördineren van de werkzaamheden van verschillende partijen bij ingrepen in het openbaar gebied en het particuliere terrein. De func­ tionele eisen en maatstaven die we aanhouden, geven we aan op het eind van deze paragraaf. Strategische principes • We hanteren als uitgangspunt een grondwaterstand die beïnvloed wordt door neerslag, het peil van het aanwezige oppervlaktewater, de bodem­opbouw en aanwezige infrastructuur. • De stedelijke functie volgt en past zich aan aan het aanwezige (grond)water- bodemsysteem. • Die grondwaterstand in het openbaar gebied wordt niet beïnvloed met mechanische middelen zoals pompen.

Functionele Eis

Maatstaf

Meetmethoden

We scheiden stromen: grondwater wordt zoveel mogelijk apart gehouden van vuil ­stedelijk afvalwater. De eigenaar is zelf verantwoordelijk voor de verwerking van grondwater op eigen terrein.

Aansluitmogelijkheden voor grondwater­lozingen op de gemeentelijke riolering (voorkeursvolgorde: 1) DI(T)-riool, 2) hwa riool en 3) gemengd riool) zijn helder en geborgd in regelgeving: • Verordening beheer ondergrond (huidig recht) Via ­Omgevingswet

Registratie van riool­aansluitingen.

Het zoveel mogelijk voorkomen van problemen als gevolg van structurele grondwater onder- en overlast door middel van doelmatige maatregelen in openbare ruimte

• De gemeente volgt drie stappen (zie deel II, paragraaf 3.2) in overleg (gemeente, particulieren, waterschap) over het gewenste pakket aan doelmatige maatregelen; • In de openbare buitenruimte is bij nieuwbouw en herstructureringsgebieden de gewenste drooglegging minimaal 1,20 m; • In gebieden met gefundeerde panden is de minimaal gewenste ontwateringsdiepte in openbaar gebied 0,80 m ten opzichte van uitgiftepeil; • In gebieden waar de panden niet gefundeerd zijn is deze minimaal gewenste ontwateringsdiepte meestal niet haalbaar. Voor deze gebieden en in funderings-­ risicogebieden hanteren we geen algemene maatstaf maar is het maatwerk; • Voor openbaar groen (plantsoenen en parken) geldt een minimaal gewenste ontwateringsdiepte van 0,50 m t.o.v. het maaiveld.

Een registratie van grond­water­ meldingen en ­ onitoring van m grondwater­ standen in openbaar gebied met behulp van het peil­buizen­ meetnet.

Rotterdammers en vastgoed-­ eigenaren beschikken over kennis van het (grond)watersysteem en de relaties tot de stedelijke functies zoals wonen, werken, verkeer en de verdeling van de verantwoordelijk­ heden en gevolgen voor hun woning, fundering, tuin en huisaansluitingen.

De gemeente communiceert over de grondwaterzorgplicht, het grondwatersysteem en de verdeling van de verantwoordelijkheden. De gemeente informeert over de grondwatersituatie in het gebied en mogelijke handelingsperspectieven.

Communicatie-­ uitingen.

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

49

Deel III Rotterdams GRP-programma 2021-2025

De gemeente informeert en communiceert (loketfunctie) met bewoners, ondernemers, woningcorporaties en het waterschap over grondwater-gerelateerde onderwerpen. Denk daarbij aan wat de gemeente onderneemt in het kader van haar zorgplicht. Maar ook over maatregelen die particulieren zelf op eigen terrein of aan de eigen woning of ander bouwwerk, kunnen nemen. Zoals de aansluiting op openbare infiltratie- en/of drainageleidingen, of het nemen van bouwkundige maatregelen zoals het waterbestendig maken van ondergrondse ruimtes en het herstellen van schade aan de fundering.

3.2 Dit doen we de komende planperiode Aanleggen van DI-leidingen • Toename van de lengte DI-leidingen • Opstellen beheer aanpak DI-leidingen In gebieden waar we structureel nadelige gevolgen van het grondwater verwachten, legt de gemeente Rotterdam bij rioolvervangingsprojecten in het openbare gebied drainage-­ infiltratie (DI) leidingen aan. Deze ­leidingen functioneren op basis van natuurlijk verval en sluiten we aan op het oppervlaktewater. Hierdoor stelt de (grond)waterstand in de DI-leidingen zich ongeveer in op het niveau van het oppervlaktewater. Met de aanleg houden we rekening met de minimaal gewenste ontwaterings­diepte in openbaar gebied in relatie tot de gebruiksfunctie van het gebied. Assetmanagement gemeentelijke grondwater­ voorzieningen • Inventarisatie areaal DI-leidingen • Opstellen POK beheer grondwatervoorzieningen Deze planperiode gaan we verder met de inventarisatie van het te beheren areaal aan drainage. We vullen het beheerbestand verder aan met nieuwe aangelegde drainage-­ infiltratieleidingen. Omdat drainage-infiltratie invloed heeft op grondwaterstanden is het belangrijk dat we goed zicht hebben op de totale omvang en situatie. In een POK grondwatervoorzieningen wordt het risico­ gestuurd beheer voor grondwatervoorzieningen – zoals drainage – verder ingevuld en uitgevoerd.

Daarbij gaan we op twee manieren te werk: • wijkgestuurd: naar aanleiding van meldingen/klachten en eigen waarnemingen van mogelijke risico’s op structurele nadelige gevolgen vindt er beheer en onderhoud plaats; • datagestuurd: als monitoringsresultaten uit het ­gemeentelijk peilbuizenmeetnet wijzen op mogelijke structureel nadelige gevolgen, vindt er beheer en onderhoud plaats.

We stemmen beheerplannen af op specifieke gebieds­ kenmerken, waarbij we kijken naar factoren als de bodem­ opbouw, het type bebouwing, het grondgebruik en –w ­ anneer aanwezig – het peil van het oppervlaktewater. Door het risicogestuurd reinigen van leidingen voorkomen we verstoppingen. Waar nodig vinden reparaties en ­vervangingen plaats. In het begin van de planperiode van het nieuwe GRP bepalen we de onderhoudsbehoefte voor de gehele gemeente Rotterdam. Monitoren van de grondwaterstanden • Beheer van het grondwatermeetnet • Automatisering van een deel van het grondwatermeetnet We willen een nog beter inzicht krijgen in het bodem- en grondwatersysteem van de stad. De gemeente Rotterdam werkt daarom voor een totaalbeeld samen met eigenaren van particuliere terreinen. Dit doen we ook op het gebied van gegevensuitwisseling. Zo vergroten we de gezamenlijke kennis. Het grondwatermeetnet brengt de actuele grondwatertrends in het openbare gebied op wijkniveau in beeld. De komende planperiode vindt er een automatiseringsslag van het meetnet plaats. Zo spelen we in de toekomst nog beter in op nieuwe ontwikkelingen en behoefte aan ­gegevens over het grondwatersysteem. Verspreid in Rotterdam staan er zo’n tweeduizend peilbuizen onder de grond. Circa achttienhonderd – ondiep – gelegen peilbuizen geven inzicht in het gedrag van f­reatisch grondwater, het ondiepe grondwaterniveau.

Dit ondiepe meetnet geeft een globaal maar wel gebiedsdekkend beeld van het gedrag van het grondwatersysteem. De overige peilbuizen zijn dieper gelegen peilbuizen met filters in het eerste watervoerend pakket. Tot 2022 bouwen we het aantal handmatige metingen af. Tegelijkertijd vergroten we het aantal dataloggers –g ­ eautomatiseerde meetapparaten – van tweehonderd tot circa vijfhonderd stuks. Dat stelt ons in staat om de grondwaterstand continu te meten. We plaatsen deze dataloggers op strategische locaties, ook waar we nu bijvoorbeeld nog niet meten. Denk aan drainage en/of infiltratieleidingen, wadi’s of soortgelijke hemelwaterinfiltratievoorzieningen. Dankzij de metingen krijgen we een beter beeld van onder andere de grondwaterstand bij kwetsbare bebouwing en de invloed van neerslag en droogte – in combinatie met gegevens uit de regenradar. Diepe peilbuizen maken ook het effect van het getij onder de stad inzichtelijk. We meten louter in openbare gebieden. In principe plaatsen we geen peilbuizen op particulier terrein, hooguit in uit­ zonderlijke gevallen op tijdelijke en projectgebonden basis. We willen particulieren wel stimuleren om op eigen terrein te meten.

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

50

Deel III Rotterdams GRP-programma 2021-2025

4

Deelprogramma kennis en communicatie 4.1 Uitgangspunten deelprogramma kennis en communicatie 4.1.1 Communicatie

Doel We communiceren actief met Rotterdammers en ­Rotterdamse bedrijven over het stedelijk watersysteem. We werken samen aan innovatieve oplossingen en maat­ regelen om overlast te beperken en voorkomen. Een heldere en duidelijke communicatie vanuit de ­gemeente Rotterdam richting Rotterdammers en ­Rotterdamse bedrijven zorgt ervoor dat zij: • weten hoe ze het riool verstandig gebruiken en daar ook naar handelen; • maatregelen nemen op hun eigen terrein om wateroverlast door hevige regen zoveel mogelijk te voorkomen; • maatregelen nemen op eigen terrein om nadelige gevolgen van de grondwaterstand zoveel mogelijk te beperken. • zich bewust zijn van de klimaatverandering en accep­ teren dat er daardoor vaker water op straat staat tijdens en na hevige regenbuien; We verstrekken informatie over actuele ontwikkelingen op het gebied van water, het rioolstelsel en onderhouds­ werkzaamheden aan het stedelijk watersysteem. Tegelijkertijd communiceren we over de verantwoordelijkheid én noodzaak van Rotterdammers en Rotterdamse bedrijven om hun bijdrage te leveren aan het oplossen van de waterbergingsopgave en het verwerken van hemelwater. We zoeken onze inwoners op om te luisteren naar hun wensen en behoeften. Zo organiseren we bewoners­ avonden om hen te informeren waarbij we ook gezamenlijk op zoek gaan naar oplossingen voor het minimaliseren van nadelige gevolgen.

Onder de noemer communicatie verstaan we ook een snelle behandeling en beantwoording van meldingen over storingen en klachten – volgens de gemeentelijke service­ norm. De ontvangst en registratie van de klachten en ­meldingen vindt plaats via het Melding Systeem Buitenruimte (MSB). Ook via het Waterloket kunnen per e-mail vragen worden gesteld en opmerkingen gemaakt over het stedelijk watersysteem.

4.1.2 Digitaliseren en automatiseren

Doel • De mogelijkheden van digitalisering en automatisering nog meer benutten voor een effectief en efficiënt water­beheer ten behoeve van een klimaatbestendige stad De automatische bediening van rioolgemalen levert zeer veel informatie op. Ook overstorten uit het meetnet en de regenradar leveren veel gegevens op. Het verzamelen, verwerken en analyseren van uitkomsten van al deze ­informatie geeft ons de mogelijkheid de bestaande infrastructuur te optimaliseren en te onderhouden. Het stelt ons ook in staat om sneller beslissingen te nemen en deze keuzes beter te onderbouwen. Een verdere digitalisering en automatisering levert dan ook een belangrijke bijdrage aan een klimaatbestendig stedelijk watersysteem. De digitalisering en automatisering brengt ook andere verantwoordelijkheden met zich mee, zoals extra waakzaamheid op het gebied van veiligheid, toegankelijkheid en privacy. Voor het beheer en de verwerking van gegevens is uniformiteit een belangrijke vereiste. De vraag naar medewerkers die de resultaten op de juiste manier kunnen interpreteren, zoals dataspecialisten, neemt daardoor toe.

4.1.3 Innoveren en kennisdelen

Doel • Het benutten en ontwikkelen van innovaties die bijdragen aan het stedelijk watersysteem van de toekomst • Het delen van kennis De gemeente Rotterdam is een ‘productieve stad’. Om onze doelen, zeker op de lange termijn, te behalen is het nodig om volop gebruik te maken van de innovatiekracht in de stad. Zo hebben we bijvoorbeeld vanuit het klimaatakkoord van Parijs een grote opgave om de uitstoot van CO2 terug te brengen. Ons energieverbruik moet omlaag en de ­productie van lokale en regionale duurzame energie uit onder meer zon moet fors omhoog. We nemen deel aan de ­uitvoering van deze ambitie door in de komende vijf jaar meer dan 3000 m2 aan zonnepanelen op daken van ­gemalen te plaatsen. Maar ook door het project Gemaal op zon, waarbij de benodigde energie voor het verpompen van afvalwater wordt geleverd door zonnepanelen. De ambitie is om uiteindelijk vijftig gemalen op zon te realiseren. Door innovatieve denkkracht en het benodigde budget kunnen we deze nieuwe wegen inslaan.

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

51

Deel III Rotterdams GRP-programma 2021-2025

4.2 Dit doen we de komende planperiode 4.2.1 Maatregelen communicatie

Waterloket • We zorgen dat het Waterloket steeds actueel is Op het Waterloket – een website van de gemeente ­Rotterdam – staat alle actuele informatie en achtergrond­ informatie over het stedelijk watersysteem. Het Waterloket vormt de basis van alle communicatie rondom het water en de riolering. Voor vragen hierover kunnen bewoners mailen naar waterloket@rotterdam.nl. We zijn actief op Twitter onder @Stadsbeheer010 en we gebruiken altijd ‘#waterloket’ in onze tweets. Monitor Gemeentelijke Watertaken • We leveren gegevens aan voor de Monitor Gemeentelijke Watertaken Via de driejaarlijkse Monitor Gemeentelijke Watertaken informeren we de gemeente Rotterdam en haar bewoners over de prestaties van het gemeentelijke waterbeheer. Hoe staat het met de aanpak van regenwateroverlast? Moeten we letten op gezondheidsrisico’s van afvalwater? Wordt de riolering vernieuwd als het moet? Wat kost het? Ook kijkt de monitor naar maatschappelijke trends en opgaven voor de komende jaren. De monitor is de opvolger van de Benchmark Rioleringszorg. De monitor is – meer dan de benchmark – gericht op het laten zien van de prestaties voor de samenleving. De Stichting Rioned voert de monitor uit.

Communicatieplan • We actualiseren jaarlijks het Communicatieplan Water We betrekken zoveel mogelijk onze samenwerkingspartners – zoals de waterschappen – bij de communicatie rondom alle veranderingen in de komende planperiode. Hiervoor hebben we een Communicatieplan Water opgesteld. We actualiseren dit plan elk jaar. Het communicatieplan berust op vier speerpunten: • Rotterdammers op een toegankelijke manier van informatie voorzien. Dat doen we zowel actief als passief. Onder actief scharen we bijvoorbeeld aanbelacties. Onder passief verstaan we de verspreiding van – digitale – folders. De gemeente Rotterdam informeert haar bewoners over de riolering en het water, over werkzaamheden, waterveiligheid in buitendijks gebied en over de actuele stand van zaken in geval van een calamiteit. Communicatiemiddelen die we hiervoor gebruiken zijn bijvoorbeeld het Waterloket, de Stadskrant en social media. • De eigen verantwoordelijkheid en zelfredzaamheid. Zo moeten Rotterdammers weten wanneer zij bij de gemeente terechtkunnen voor bepaalde kwesties. Maar ze moeten ook weten wanneer iets hun eigen verantwoordelijkheid is. Daartoe zorgen we voor specifieke informatie over – bijvoorbeeld – rioolaansluitingen, een verantwoord gebruik van het riool en de eigen rol bij het verwerken van hemelwater.

Maar ook over de invloeden van een ander gebruik van de buitenruimte en uitleg over (het accepteren van) situaties waarin water op straat komt te staan. Dit doet de gemeente onder andere met aanbelacties over verantwoord rioolgebruik.

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

52

Deel III Rotterdams GRP-programma 2021-2025

• Educatie: de gemeente Rotterdam laat jongeren kennis­ maken met het functioneren van het stedelijk water­ systeem. Bijvoorbeeld via bliksemstages, rondleidingen, begeleiding bij profielwerkstukken en gastcolleges. • De gemeente Rotterdam organiseert bewonersavonden om haar bewoners te informeren én samen op zoek te gaan naar oplossingen voor het minimaliseren van nadelige gevolgen van wateroverlast. Informatievoorziening aan de gemeenteraad • We informeren jaarlijks de gemeenteraad over de voortgang Het vaststellen van een nieuw Gemeentelijk Rioleringsplan is het aangewezen moment voor de gemeenteraad om mede de richting van het beleid te bepalen. De opgave voor de planperiode 2021-2025 bestaat uit een verzameling aan onderzoeken en maatregelen die verdeeld zijn over vier deelprogramma’s. De gemeenteraad wordt jaarlijks door het college geïnformeerd over de voortgang van de vier deelprogramma’s.

4.2.2 Maatregelen digitalisering en automatisering

Informatie medewerkers op niveau (I-plan Water) • Workshops Het is belangrijk dat medewerkers nut en de noodzaak inzien van de digitaliserings- en automatiseringslag die plaatsvindt. Daarom organiseren we workshops waarbij we collega’s hierover vertellen en hen wegwijs maken op het gebied van beschikbare applicaties en tools. Actueel houden basisgegevens • Het beheersysteem verder invullen • Systeemoverzicht actueel houden Voor het registreren en beheren van basisgegevens ­gebruiken we beheersysteem Obsurv. De komende planperiode vullen we dit beheersysteem verder met gegevens van de stedelijke waterassets. Om de data op orde te krijgen, gaan we aan de slag met het Programma Data en Informatie. We houden het systeem­overzicht van de gemeentelijke riolering actueel en werken voortdurend aan een verdere verbetering van de toegankelijkheid. Dit doen we onder meer door gebruik te maken van visualisaties en slimme ontsluiting van gegevens. Om de basisdata op juistheid te controleren, gaan we verder met het ontwikkelen van het programma, Pro-Inf. Analyse en sturing • Meetnet overstorten • Centrale Automatische Sturing (CAS) 2.0 • Regenradar Rijnmond • Verdere ontwikkeling van Pro-Inf • Verdere ontwikkeling van ‘De Stad als meetnet’ We werken verder aan het functioneren van de overstorten vanuit het Meetnet overstorten.

Met CAS 2.0 sturen we op basis van beschikbare procesgegevens het systeem ­efficiënt, slim en automatisch aan. Daarvoor gebruiken we gegevens vanuit het Meetnet overstorten, PCS7 en de

regenradar. Met de gegevens van de Regenradar Rijnmond voeren we systeemanalyses uit voor het bepalen van ­stelselcapaciteit en het functioneren van gemalen. Met Pro-Inf visualiseren we automatische systeemanalyses. ‘De Stad als meetnet’ gaat over de samenhang van de verschillende meetnetten en de ontwikkelingen om tot integrale systeemanalyses te komen. Zo hebben de ­regenradar, CAS 2.0, het Meetnet overstorten, het Meetnet grondwater en afzonderlijke meetnetten van hemelwatervoorzieningen met elkaar te maken. Een goede samenhang start met een inventarisatie. Van daaruit breiden we verder uit met nieuwe meetnetten en verbeteren we applicaties. Datadeling • We delen gegevens • We benutten bestaande samenwerkingsverbanden We werken de komende planperiode verder aan samenwerkingen op het gebied van gegevensdeling, zowel intern als extern. Binnen die verschillende samenwerkings­ verbanden brainstormen we met de andere partijen over de toekomst van het waterbeheer. Via Lizard – een kennisdelingsplatform van elkaars meetnetten – agenderen we zaken zoals (de rol van) datadeling.

Samenwerking IIFO • Adviseren en ondersteunen bij het applicatiebeheer en de ontwikkeling daarvan • Informatievoorziening via het opstellen van het I-plan De directie van Innovatie, Informatievoorziening, Facilitair en Onderzoek (IIFO) van het cluster Bestuurs- en concernondersteuning beheert de applicaties die wij gebruiken en ontwerpt de informatiearchitectuur. We adviseren en onder­steunen bij het applicatiebeheer en het ontwerp van applicaties. Informatievoorziening hierover gaat via het informatieplan. Security • Risicogestuurd beheer van software en applicaties • Werken aan bewustwording van beveiliging van de kantoor- en procesautomatisering omgevingen Met het vastleggen van goede procesafspraken beheren we applicaties op een risicogestuurde wijze. We werken daarnaast actief aan verdere bewustwording van het ­belang van gegevensbeveiliging, In figuur 12 staan de verschillende d ­ atastromen in hun onderlinge relaties benoemd. Aangegeven is ook in welk vlak de verschillende maatregelen plaatsvinden.

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

53

Deel III Rotterdams GRP-programma 2021-2025

Drinkwater verbruik

Informatiebeheer /bestandbeheer

Waterpeilmetingen (WSHD, HHD, HHSK)

Watersysteem- en RWZI Info (peilgebieden objecten, lozingspunten, etc)

CPRW

S&O, BWR

Meetnet Overstorten (H2gO) Obsurv CAS

PCS7

Regenradar Rijnmond

WMO

Lizard

Datadeling en visualisatie

PRO-INF

Systeemanalyse

Process Historian Systeemoverzicht Basis op orde

Analyse en sturing Samenwerking IIFO Security

Datadeling

Informatie medewerkers op niveau

Nog te realiseren datastroom

Database

Datastroom

Procesgegevens

Drinkwaterbedrijven (Evides/Dunea)

Software / applicatie

Waterschappen (WSHD, HHD, HHSK)

Systeemgegevens

Gemeente Rotterdam

Doelstelling

Figuur 13 Schema datastromen en digitaliseringsprojecten

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

54

Deel III Rotterdams GRP-programma 2021-2025

4.2.3 Maatregelen Innoveren en kennisdelen

Landelijk netwerk aanpak bodemdaling • We nemen deel aan landelijke kennisnetwerken over de aanpak van bodemdaling De gemeente Rotterdam neemt actief deel aan een landelijk netwerk waarin kennis en ervaring wordt uitgewisseld over de aanpak van bodemdaling. De gemeente is lid van de ambtelijke kerngroep van het Platform Slappe Bodem (PSB) en heeft een coördinerende rol binnen de deel­ expedities Governance en Economie van Bodemdaling van het Nationaal Kennisprogramma Bodemdaling (NKB). De gemeente draagt ook bij aan andere deelexpedities van het NKB. Gemeenten met slappe bodems kampen door zetting van de ondergrond met hogere kosten voor het onderhoud en beheer van onder meer de ondergrondse infrastructuur. Onderzoek is nodig om te kijken hoe deze gemeenten efficiënter en duurzamer kunnen omgaan met de gevolgen van bodemdaling. Dit onderwerp staat ook op de onderzoeksagenda bodemdaling van het Rotterdams Weerwoord. COASTAR-programma • We nemen deel aan het COASTAR-programma De gemeente Rotterdam neemt samen met elf andere organisaties – waaronder de Provincie Zuid-Holland, water­ schappen en drinkwaterbedrijven – deel aan het Coastal Aquifer Storage And Recovery (COASTAR) programma.

De deelnemende partijen hebben afspraken gemaakt over het gezamenlijk zoeken naar een verbetering van de zoetwater­voorziening en het waterbeheer met behulp van de ondergrond. Voor het benutten van stimuleringsgelden vanuit het Ministerie werken wij zoveel mogelijk samen met Topconsortia Kennis en Innovatie (TKI). Via deze samenwerking is bijvoorbeeld de aanleg van de Urban Water Buffer in Spangen tot stand gekomen. Onderzoek en plannen • We werken aan innovatie • We nemen deel aan innovatieprojecten van anderen • We voeren onderzoeken uit naar continue verbetering in het stedelijk watersysteem Elk jaar laten we onderzoeken wat wij kunnen verbeteren aan onze dienstverlening. Deze onderzoeken initiëren we zelf of nemen daaraan deel. Het innovatieve karakter is hierin een belangrijk element. Rotterdam is koploper op veel onderdelen van de rioleringszorg en de klimaatadaptatie. Het is dan ook onze ambitie die rol nog meer te versterken. Om hier extra invulling aan te geven, is in de riolerings­ begroting de post ‘onderzoeken en plannen’ opgenomen.

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

55

Deel III Rotterdams GRP-programma 2021-2025

5

Hoe organiseert en financiert Rotterdam de rioleringszorg 5.1 Inleiding Om alle gestelde doelen te bereiken en de benodigde maatregelen en onderzoeken uit te voeren, zijn er voldoende financiële middelen nodig. Een belangrijke randvoorwaarde daarbij is genoeg en goed opgeleid personeel. In dit hoofdstuk beschrijven we de benodigde (financiële) middelen.

5.2 Medewerkers, vaardigheden en competenties

5.3.1 Overzicht totale uitgaven in de rioleringszorg in de planperiode

De lasten voor de rioleringszorg bestaan onder andere uit de uitgaven voor het dagelijks beheer en onderhoud en de vervanging van bestaande riolering. Aan de rioleringszorg worden ook nog enkele kosten toegerekend van andere producten uit de begroting van Rotterdam. De totale uitgaven voor zowel het beheer als onderhoud, vervanging en verbetering van de riolering in de planperiode van het GRP 2021-2025 worden weer­ gegeven in tabel 5.

In de voorgaande delen beschreven we op hoofdlijnen welke activiteiten er de komende periode plaatsvinden. Om alle activiteiten uit te voeren, is er voldoende en goed opgeleid personeel nodig.

In deel III, hoofdstuk 1 tot en met 4, beschrijven we per programma welke activiteiten we uitvoeren in de periode 2021-2025.

De primaire verantwoordelijkheid voor de invulling van de gemeentelijke watertaken binnen de gemeente Rotterdam ligt bij de afdeling Water van Stadsbeheer. Maar ook vanuit andere afdelingen zijn er medewerkers betrokken bij het borgen van een robuust en klimaatbestendig stedelijk watersysteem. Zoals vanuit Gebiedsbeheer, Uitvoering Werken en het Ingenieursbureau van Rotterdam.

Kapitaallasten van investeringen Vervangingsinvesteringen voor gemalen en persleidingen en investeringen voor maatregelen in het kader van de zorgplichten hemelwater, grondwater en afvalwater worden geactiveerd.

De vormgeving van het stedelijk watersysteem van de toekomst is een uitdaging. Het vraagt van medewerkers om meer vaardigheden dan alleen traditionele rioleringstechniek. Denk aan vaardigheden op het gebied van digitalisering, automatisering en innovatieve denkkracht. Aanvullend vraagt het ook om extra competenties op het gebied van samenwerken. Naast een vaste bezetting werken we met trainees, young professionals en afstudeerders.

5.3 Financiële middelen en kostendekking In de komende planperiode gaan we aan de slag met de aanleg en het beheer van het stedelijk watersysteem. Dat doen we volgens de eerder beschreven strategie. Deze paragraaf beschrijft welke financiële middelen hiervoor nodig zijn en hoe we voorzien in de dekking van deze kosten.

Toelichting lasten en investeringen

De voorgenomen investeringsuitgaven in de planperiode zijn in tabel 6 weergegeven. De investeringen worden geactiveerd en afgeschreven over een periode van 30 jaar, tegen een rentepercentage van 1,75 procent. Perceptiekosten Perceptiekosten zijn de gemaakte kosten voor de inning van de rioolheffing. Toerekeningen Toerekeningen zijn uitgaven die aan de rioleringszorg worden toegerekend uit andere producten uit de begroting van de gemeente Rotterdam. Denk hierbij aan veegkosten, een aandeel in de kapitaallasten van investeringen in groene daken, waterpleinen en baggerkosten. Bijdragen van derden De waterschappen dragen bij aan de investeringskosten en de jaarlijkse exploitatiekosten van bepaalde eind­ gemalen in Rotterdam. BTW De bij de exploitatie- en investeringsuitgaven behorende BTW wordt aan de rioolheffing toegerekend.

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

56

Deel III Rotterdams GRP-programma 2021-2025

Lasten

2021

2022

2023

2024

2025

1

Programma afvalwater

18.995

19.245

19.295

19.345

19.395

2

Programma hemelwater

300

350

400

450

500

3

Programma grondwater

800

735

895

800

920

4

Programma data en communicatie

2.030

1.880

1.880

1.980

2.030

5

Kapitaallasten van investeringen

7.252

8.526

9.562

10.592

11.229

6

Perceptiekosten

1.138

1.138

1.138

1.138

1.138

7

Beheer riolering en gemalen

7.703

7.703

7.703

7.703

7.703

8

Voorziening rioolvervanging

31.071

32.518

34.036

35.733

37.674

Subtotaal

69.289

72.095

74.909

77.741

80.589

Begroting product Riolen en rioolgemalen 9

Toerekeningen

6.606

6.641

6.671

6.665

6.659

10

Bijdragen van derden

-658

-658

-658

-658

-658

11

BTW

8.608

8.768

8.984

9.109

9.247

12

Niet toerekenbaar

-244

-283

-322

-322

-322

Subtotaal overig

14.312

14.468

14.675

14.794

14.926

Totaal

83.601

86.563

89.584

92.535

95.515

Tabel 5 Totale uitgaven rioleringszorg 2021-2025 (excl. BTW, x €1.000) (Alle bedragen zijn in €.)

5.3.2 Inkomsten uit de rioolheffing

Onder de noemer rioolheffing, heffen we een directe belasting (op basis van art. 228a uit de Gemeentewet) ter bestrijding van kosten die voor de gemeente verbonden zijn aan: • de inzameling en het transport van huishoudelijk afvalwater en bedrijfsafvalwater; • de inzameling van afvloeiend hemelwater en de verwerking van het ingezamelde hemelwater; • het treffen van maatregelen die structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk voorkomen of beperken.

De rioolheffing in Rotterdam is een eigenarenheffing waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen woningen en niet-woningen. Woningen vallen onder het basistarief. De hoogte van de belasting voor niet-woningen is gebonden aan de waarde van het pand (WOZ-waarde). Niet-woningen betalen het basistarief en daar bovenop nog een bedrag dat is gebaseerd op de WOZ-waarde van het pand.

Lasten

2021

2022

2023

2024

2025

1

Vervanging en aanleg persleidingen

3.250

3.350

5.350

3.200

3.000

2

Vervanging rioolgemalen

525

8.440

7.997

1.135

1.050

3

Zorgplicht afvalwater (nieuwe aansluitingen)

100

100

100

100

100

4

Zorgplicht hemelwater: Scheiden waterstromen

6.600

6.600

6.600

6.600

6.600

5

Zorgplicht hemelwater: Aanleg groen-blauwe voorzieningen

4.000

4.000

4.000

4.000

4.000

6

Zorgplicht grondwater

1.650

1.565

1.500

1.500

1.500

7

Bijdragen derden

0

-2.140

-1.447

-135

0

16.125

21.915

24.100

16.400

16.250

Totaal

Tabel 6 Investeringsoverzicht GRP 2021-2025 (excl. BTW, x €1.000) (Alle bedragen zijn in €.)

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

57

Deel III Rotterdams GRP-programma 2021-2025

5.3.3 Heffingseenheden

In de door ons opgestelde rioolheffingsberekening gaan we uit van circa 344.560 heffingseenheden. Dit aantal heffingseenheden is onder te verdelen in 320.845woningen en 23.715 niet-woningen. Door nieuwbouw en de sloop van woningen en niet-woningen wijzigt het aantal heffingseenheden elk jaar. Hier houden we rekening mee in de rioolheffingsberekening. We hanteren als uitgangspunt dat het aantal heffingseenheden jaarlijks toeneemt met 2.500.

5.3.4 Meerjarige ontwikkeling van de rioolheffing De uitgangspunten voor een meerjarig riooltarief: • We volgen zoveel mogelijk het huidige waarderings­ stelsel vervangingsinvesteringen riolen met een jaarlijkse directe afschrijving van de investering. • De jaarlijkse vervangingsinvesteringen riool worden direct in één keer afgeschreven. Het belangrijkste kenmerk van deze methodiek is dat lasten niet naar de toekomst worden geschoven en er dus geen rente wordt berekend. Zo houden we de lasten voor de inwoners van Rotterdam lager. Voor de benodigde financiële middelen wordt de in het GRP 2016-2020 ingestelde methodiek in de periode 20212025 voortgezet. Hierbij betalen we een gedeelte van de jaarlijkse kosten direct uit de rioolheffing én een ander gedeelte van de kosten wordt tijdelijk geleend. De lening wordt in een aantal jaar afgelost waarbij gestreefd wordt naar een goede balans tussen enerzijds tariefsontwikkeling en anderzijds omvang en looptijd lening.

De lening kunnen we aflossen door: • Een geleidelijke tariefsverhoging. Het tarief gaat in de jaren 2021-2028 elk jaar met € 6 (exclusief de jaarlijkse inflatiecorrectie, CPI) omhoog. • Groei van het aantal aansluitingen op het riool, zonder de kosten met een gelijk tred meegroeien. Met de groei van het aantal aansluitingen was in GRP4 geen rekening gehouden, in GRP wel. Dat is de voornaamste reden dat de lening beperkter van omvang is en dat de tarieven minder hoeven te stijgen dan was voorzien in GRP4. • Het tarief bedraagt aan het eind van de collegeperiode (2022) €231,70 (exclusief CPI), het tarief aan het eind van de planperiode van het GRP5 (2025) bedraagt € 249,70 (exclusief CPI). Het maximum tarief wordt in 2028 bereikt en bedraagt € 267,70 (exclusief CPI). In de periode 2028 t/m 2033 blijft het tarief gelijk. Vanaf 2034 kan het tarief weer licht dalen (exclusief CPI). • Als alles is afgelost, kan het tarief weer dalen (exclusief CPI). Dat is naar verwachting omstreeks 2034. Deze systematiek past binnen het besluit Begroting en verantwoording (de financiële gemeentelijke spelregels) en hiermee wordt ook zoveel mogelijk de huidige financieringswijze gevolgd. • In dit scenario is er geen plotselinge en sterke daling in het tarief zichtbaar, is de stijging vlakker en het maximum tarief lager dan waar we vanuit gingen in het GRP 2016-2020.

Lening(x1.000) Tarief

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

2034

2035

2036

2037

2038

€53,7

€57,7

€60,0

€63,2

€62,9

€60,3

€55,3

€47,9

€40,1

€32,1

€21,8

€13,6

€5,3

€1,3

€-0,0

€-0,0

€-0,0

€-0,0

€225,7

€231,7

€237,7

€243,7

€249,7

€255,7

€261,7

€267,7

€267,7

€267,7

€267,7

€267,7

€267,7

€256,7

€249,9

€246,64

€246,6

€246,6

Figuur 14 Ontwikkeling basistarief rioolheffing. De bedragen zijn gebaseerd op prijspeil 1 januari 2020. Jaarlijks moeten deze met de optredende inflatie (CPI) worden geïndexeerd.

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

Bijlagen

58

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

59

Bijlagen

Bijlage 1 Woordenlijst Afkoppelen

Het niet meer inzamelen en naar de RWZI transporteren van hemelwater.

Afvalwater

Al het water waarvan de houder zich met het oog op de verwijdering daarvan ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen (opmerking: hieronder wordt dus ook afvloeiend regenwater begrepen).

Afvoerend oppervlak

Het naar de riolering afwaterende oppervlak.

Bemalingsgebied

Een rioleringsgebied waaruit het afvalwater door een gemaal wordt verwijderd.

Beoordelen

Het toetsen van een parameter aan de bijbehorende maatstaf en het geven van een oordeel over de uitkomsten van de toetsing.

Bergbezinkbassin

Reservoir voor de tijdelijke opslag van afvalwater waarin tevens slibafzetting plaatsvindt met een voorziening om het slib te kunnen verwijderen en waaruit overstorten kunnen plaatsvinden.

Collecteurriool

Onderheid verzamelriool bestemd voor transport van afvalwater naar het gemaal

DI(T)-leiding

Drainage-infiltratieleiding. Met de DI-leiding wordt (grond)water afgevoerd of aangevoerd. Als de leiding ook een transportfunctie heeft voor hemelwater spreken we van een DIT-leiding.

Doelmatigheid

De beheertaken voor het afvalwater, hemelwater en grondwater voert Rotterdam op doelmatige wijze uit. Dat wil zeggen dat zij de kosten van de maatregelen afweegt tegen de risico’s voor milieu, volksgezondheid en leefbaarheid van de stad. Op deze manier worden ingewikkelde onderwerpen op een maatschappelijk verantwoorde manier opgelost.

Drainage

De afvoer van water uit de bodem over en door de grond en door het waterlopenstelsel.