Document · PDF

20bb16815 Bijlage 1 behorende bij 21bb1280 - Gemeentelijk Rioleringsplan 2021 - 2025

Gemeenteraad 18 februari 2021, gemeente RotterdamBij agendapunt: 15. Het voorstel tot vaststelling van het Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025.31.910 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 4 van 4

Drooglegging

Het hoogteverschil tussen het oppervlaktewaterpeil en het maaiveld.

Droogweerafvoer (dwa)

De hoeveelheid afvalwater die per tijdseenheid in een droogweersituatie via het rioolstelsel wordt afgevoerd.

Drukriolering

Riolering waarbij het transport plaatsvindt door middel van pompjes en persleidingen.

DWA-rioolstelsel

Zie vuilwaterrioolstelsel.

Overstort

Rioolput voorzien van een overstortdrempel die loost buiten het in beschouwing genomen rioolstelsel, meestal op oppervlaktewater.

Effectiviteit

Mate van invloed van een maatregel op een situatie of probleem.

Efficiëntie

Balans tussen risico en de kosten.

FAW-proces

Startpunt voor het werken aan het stedelijk watersysteem is het functioneel advies water. We maken een ontwerp waarbij we in samenhang kijken naar rioolstelsel, grondwaterstand, oppervlaktewater en de gehele buitenruimte. Het FAW-proces is ingedeeld in drie fasen: inventarisatie, variantenstudie en functioneel advies water.

Freatisch grondwater

Het grondwater in de bovenste bodemlaag, dat (indirect) in contact staat met de atmosfeer. De freatische grondwaterstand is een andere term voor grondwaterspiegel.

Fundering op staal

Fundering zonder funderingspalen.

Gemeentelijk riolering

De riolering, gelegen in de openbare ruimte niet zijnde inrichtingen en openbaar toegankelijke ruimten in eigendom van derden, die bij de gemeente in eigendom of beheer is en bestemd voor de inzameling, transport of verwerking van afvalwater, hemelwater en grondwater, met inbegrip van de daartoe behorende rioolgemalen, persleidingen, installaties van overeenkomstige aard en voorzieningen voor het verwerken van hemelwater en grondwater, met uitzondering van het particuliere riool, bijzondere rioolaansluitingen en bijzondere voorzieningen;

Gemengd rioolstelsel

Rioolstelsel, waarbij afvalwater inclusief ingezamelde neerslag door één leidingstelsel wordt getransporteerd.

Gescheiden rioolstelsel

Rioolstelsel, waarbij afvalwater exclusief neerslag door een leidingstelsel wordt getransporteerd en neerslag door een afzonderlijk leidingstelsel rechtstreeks naar oppervlaktewater wordt afgevoerd.

Gronddekking

Dikte van grondpakket tussen maaiveld en bovenkant riool.

Grondwater

Water beneden het grondoppervlak, meestal beperkt tot het water beneden de Grondwaterspiegel.

Grondwateronderlast

Problemen die zich voordoen als gevolg van lage grondwaterstanden. Bijvoorbeeld aantasting van houten funderingen als gevolg van droogstand.

Grondwateroverlast

Problemen die zich voordoen als gevolg van hoge grondwaterstanden. Bijvoorbeeld plasvorming op binnenterreinen of vocht in kruipruimten.

IBA

Een systeem voor de individuele behandeling van afvalwater

Huishoudelijk afvalwater

Afvalwater dat overwegend afkomstig is van menselijke stofwisseling en huishoudelijke werkzaamheden;

Infiltratie

Intreding van water in de bodem.

Inspectie

Het waarnemen, herkennen en beschrijven van de toestand.

Kruipruimte

Ruimte onder de beganegrondvloer in gebruik voor het bereiken van leidingen voor inspectie, onderhoud of reparatie, en voor ventilatie van de vloer en eventuele houten constructiedelen onder de woning.

Maatstaf

Grenswaarde (getalsmatig) op basis waarvan geconcludeerd wordt of aan een functionele eis wordt voldaan.

MJOB

Meerjaren Onderhoudsbehoefte.

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

Bijlagen

Onderhoud

Herstel van het oorspronkelijke functioneren, waarbij de toestand van objecten ongewijzigd gehandhaafd wordt.

Onderzoek

Het verzamelen, ordenen, analyseren en verwerken van gegevens, zodanig dat informatie kan worden afgeleid over de toestand en het functioneren van de buitenriolering.

Ontwatering

De afvoer van water uit percelen over en door de grond en eventueel door drains, kleine sloten en greppels naar een stelsel van grote waterlopen, met als functie afwatering.

Ontwateringsdiepte

De afstand tussen de grondwaterstand en het maaiveld.

Riooloverstorting

De lozing van afvalwater via een overstortdrempel naar oppervlaktewater.

Peilbuis

Algemene term voor een buis of soortgelijke constructie met een kleine diameter waarin een grondwaterstand c.q. stijghoogte kan worden gemeten.

POB

Programma overleg Buitenruimte

POK

Programma overeenkomst

Regenwaterriool

Riool alleen bestemd voor de inzameling en het transport van neerslag.

Renovatie

Herstel van het oorspronkelijke functioneren, waarbij een ingrijpende toestandswijziging wordt doorgevoerd; evenaren technische staat van nieuwe aanleg.

Reparatie

Herstel van het oorspronkelijke functioneren, waarbij een beperkte toestandswijziging wordt doorgevoerd.

Riolering

Het samenstel van riolen, rioolputten en bijbehorende voorzieningen voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater.

Riool

Samenstel van buizen tussen twee putten bestemd voor de inzameling en/of het transport van afvalwater.

Rioolaansluiting

Aansluiting, in eigendom van een particulier, van een gebouw, woning, object of perceel op de gemeentelijke riolering.

Rioolwater zuiveringsinrichting Het totaal van de grond, gebouwen en apparatuur voor de zuivering van afvalwater (RWZI). SAMP

Strategisch Assetmanagementplan

SPOR

Stedelijke programmering openbare ruimte

Stedelijk Afvalwater

Stedelijk afvalwater: huishoudelijk afvalwater of een mengsel daarvan met bedrijfsafvalwater, afvloeiend hemelwater, grondwater of ander afvalwater.

Stedelijk Watersysteem

Samenhangend geheel van rioolstelsel, buitenruimte en oppervlaktewatersysteem bedoeld voor het verwerken van afvalwater, grondwater en afstromend hemelwater in Rotterdam (stedelijk- en havengebied).

Stijghoogte

Hoogte boven een referentievlak tot waar het water in een peilbuis stijgt. Deze stijghoogte is afhankelijk van de druk van het grondwater ter plaatse van de opening onder in de peilbuis.

Uitgiftepeil

Vastgesteld peil waarop de openbare buitenruimte is ontworpen en waarop deze onderhouden dient te worden.

Uitlegger

Loze leiding op een rioolput of een leiding bestemd voor mogelijke toekomstige aansluiting.

Verbeterd gescheiden rioolstelsel

Gescheiden rioolstelsel met voorzieningen waardoor de neerslag slechts bij wat grotere regenbuien naar oppervlaktewater wordt afgevoerd. Het meest vervuilde deel van de neerslag wordt 'geborgen' in de riolering en naar de zuivering afgevoerd.

Vervangen

Herstel van het oorspronkelijke functioneren, waarbij het bestaande object wordt verwijderd en een nieuw gelijkwaardig object wordt teruggeplaatst.

Vrijvervalriool

Riool waardoor afvalwater door middel van de zwaartekracht wordt getransporteerd.

Vuilwaterriool

Riool alleen bestemd voor de inzameling en het transport van huishoudelijk en bedrijfsafvalwater, niet zijnde neerslag.

Vuilwaterrioolstelsel

Rioolstelsel voor de inzameling en het transport van huishoudelijk en bedrijfsafvalwater, niet zijnde neerslag.

Wadi

Systeem voor hemelwaterafvoer door drainage en infiltratie.

Waterbergingsopgave

Het verschil tussen de huidige situatie en de provinciale norm voor acceptatie van wateroverlast/ inundatie en de daarmee gepaard gaande risico’s bij hevige regenval (rekeneenheid is m3 of ha).

Waterveiligheid

Bescherming tegen overstroming.

Water op straat

Het optreden van waterstanden boven maaiveldniveau.

Wateroverlast

Het optreden van waterstanden boven maaiveldniveau waarbij hinder of schade wordt ondervonden.

WPV

Waterpasserende verharding

Zetting

Bodemdaling als gevolg van inklinking, van krimp, door de bouw van kunstwerken, het ophogen van de grond of het aanbrengen van andere materialen.

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

Bijlagen

Bijlage 2 Referenties [1] Gemeente Rotterdam, Rotterdams Weerwoord, urgentiedocument, Rotterdam, 2019. [2] Gemeente Rotterdam, Visie Openbare ruimte 2019-2029, Een gezond en groen Rotterdam voor iedereen, Rotterdam, 2019. [3] Gemeente Rotterdam, Verkenning omgevingsvisie Rotterdam, Rotterdam, maart 2018. [4] Gemeente Rotterdam, Slim Beheer Assetmanagement in Rotterdam, Rotterdam, 2019. [5] Gemeente Rotterdam, Assetmanagementplan Water en Riolering, Rotterdam, 2019. [6] Ministerie van Binnenlandse Zaken, Aan de slag met de omgevingswet, [Online]. Available: https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/regelgeving/instrumenten/bruidsschat/achtergrond/. [Geopend 9 april 2020]. [7] Deltaprogramma ruimtelijk Adaptatie, Standaardisatie neerslaggebeurtenissen stresstest wateroverlast, 14 juni 2018. [8] Gemeente Rotterdam, Herijking beleid (grond)uitgiftepeilen in buitendijksgebied, Beleid en Onderbouwing, Rotterdam, 2018. [9] Gemeente Rotterdam, Waterschap Hollandse Delta, Hoogheemraadschap Schieland en de Krimpenerwaard en het Hoogheemraadschap van Delfland, Herijking Waterplan 2, Werken aan water voor een aantrekkelijke en klimaatbestendige stad, Rotterdam, 2013. [10] Stowa, Afkoppelen, kansen en risico's van anders omgaan met hemelwater in de stad, Amersfoort, 2019. [11] Gemeente Rotterdam, Nota Onderhoud Kapitaalgoederen 2019 - 2022, Rotterdam, 2019.

[12] Gemeente Rotterdam, Waterschap Hollandse Delta, Hoogheemraadschap Schieland en de Krimpenerwaard en het Hoogheemraadschap van Delfland, Waterplan 2, Werken aan water voor een aantrekkelijke stad, Rotterdam, 2007. [13] Rotterdamse afvalwaterketen, Lange Termijnvisie (2015) [14] Gemeente Rotterdam, Rotterdam gaat voor groen, 20 hectare erbij, Stadsontwikkeling, april 2019.

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

Bijlagen

Bijlage 3 Overzicht voorzieningen Voorzieningen

GRP 2 2006-2010 Stand 2005

GRP 3 2011-2015 Stand 2009

GRP 4 2016-2020 Stand 2014

GRP 5 2021-2025 Stand 2019

2.533 1.779 454 121 nb 179 n.b. n.b.

2.594 1.809 532 152 50 51 n.b. n.b.

2.341 1.802 303 122 46 9 21 n.b.

2.678 1.711 567 183 46 14 26 6

208

312

321

365

Afvalwater Vrijvervalriolering (km), waarvan: • Gemengd riool • Hemelwaterriool (inclusief DIT 101 km) • Afvalwaterriool • Waarvan onderheide riolering • Waarvan onbekend • Oppervlaktewater • Buiten bedrijf Persleidingen (km) Gemalen Districtsgemalen (stuks)

Rioolgemalen (natte put gemalen en microgemalen) (stuks)

381

949

927

893

Tunnelgemalen (stuks)

Afsluiters (stuks)

653

1454

1.555

1.646

Ont- en beluchters (stuks)

151

130

132

Overstorten (hemelwateruitlaten, gemengd/vgs, nooduitlaten pompunits) (stuks)

377

341

464

515

Terugslagklep (stuks)

121

321

252

295

Wervelventiel (stuks)

Individuele Behandeling Afvalwater (stuks)

n.b.

Bergbezinkbassins (stuks)

n.b.

Middelen

Hemelwater Waterplein (met infiltratiereservoir) (locaties) Infiltratiereservoir (locaties)

Retentieplein (locaties)

Waterpasserende verharding (ha)

n.b.

Wadi’s / groenstrook (aantal locaties)

n.b.

Lamellenafscheider (stuks)

n.b.

140.000

360.000

170.000

175.000

130

175

Ca. 2000

Lijngoten Groene daken (m2)

n.b.

51.000

Kolken Grondwater Drainage (km) Peilbuizen grondwatermeetnet (stuks)

n.b

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

Bijlagen

Bijlage 4 Tabel exploitatie uitgaven beheer en onderhoud Programma stedelijk afvalwater Vrijvervalriolering

Jaargebonden onderhoud (Correctief onderhoud)

2021

2022

2023

2024

2025

1.200.000

Inspecties+inmeten bob’s

500.000

550.000

600.000

650.000

700.000

Project adviezen (Functionele en algemene adviezen)

275.000

Projecten (Projectmatig onderhoud, nagekomen kosten en nagekomen revisiestukken)

965.000

Reinigen

1.719.527

Inmeten overstorten

200.000

Inspecties collecteurriolen

750.000

Onderhoud rioolaansluitingen

1.500.000

Energiekosten

1.800.000

Jaargebonden onderhoud (Periodiek en storingsonderhoud)

4.128.000

Projecten (Groot onderhoud)

800.000

1.000.000

Bijdragen, premies, belastingen

375.000

Kolken en lijngoten Jaargebonden onderhoud (bijdrage aan wegen)

565.000

Jaargebonden onderhoud

1.785.000

Gemalen

Rioolreiniging Persleidingen

912.828

1.520.000

18.995.355

19.245.355

19.295.355

19.345.355

19.395.355

300.000

350.000

400.000

450.000

500.000

300.000

350.000

400.000

450.000

500.000

Beheer drainagestelsel

75.000

Beheer Grondwater meetnet

625.000

560.000

720.000

625.000

745.000

Beheer Grondwater (Algemene adviezen en bijdrages)

100.000

800.000

735.000

895.000

800.000

920.000

Jaargebonden onderhoud

subtotaal

Programma hemelwater Onderhoud hemelwatervoorzieningen subtotaal

Programma grondwater Grondwater

subtotaal

Programma kennis en communicatie Meten, monitoren

Procesautomatisering

1.080.000

880.000

830.000

880.000

en onderzoek

Digitalisering en automatisering

200.000

250.000

300.000

350.000

400.000

Onderzoek en plannen

500.000

Kennisontwikkeling

175.000

Communicatieplan

75.000

2.030.000

1.880.000

1.980.000

2.030.000

Leidingenbestand

232.000

Perceptiekosten

1.138.000

Beheer Riolering en gemalen

6.310.187

Beheervergoeding gebieden

1.160.501

subtotaal

8.840.688

totaal exploitatie

30.966.043

31.051.043

31.311.043

31.416.043

31.686.043

subtotaal

Kostenplaatsen Kostenplaatsen

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

Bijlagen

Bijlage 5 Overzichtstekening stedelijk watersysteem De overzichtstekening is te downloaden via de website van de gemeente Rotterdam. Actuele gegevens over de gemeentelijke riolering van Rotterdam en de speciale voorzieningen die zich daarin bevinden zoals: overstorten, rioolgemalen, afsluiters ed. zijn te raadplegen via onderstaande link. De gegevens op deze site worden maandelijks geactualiseerd. www.rotterdamopendata.nl/dataset/het-rioolsysteem-van-rotterdam Ook zijn diverse gegevens over de gemeentelijke riolering te vinden via de webapplicatie Gisweb: www.gis.rotterdam.nl/

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

Bijlagen

Bijlage 6 Evaluatie GRP 4 (2016-2020) We hebben veel bereikt de afgelopen planperiode. Op basis van vier speerpunten en voortgangsrapportages informeerden we elk jaar de gemeenteraad. Deze evaluatie richt zich op wat we bereikten in periode 2016-2020. Daarbij blikken we ook terug op de kostenontwikkelingen. De doelen van het GRP waren: • het beschermen van de volksgezondheid en het milieu door doelmatig inzamelen en transporteren van stedelijk afvalwater; • het voorkomen van wateroverlast door doelmatig inzamelen, transporteren en verwerken van hemelwater; • het voorkomen van of beperken van structureel nadelige gevolgen van een hoge of lage grondwaterstand door doelmatige maatregelen in openbaar gebied; • Rotterdammers van dienst zijn en bewustzijn tot stand brengen over hun rol in het stedelijk watersysteem door actief communiceren en de Rotterdammers en Rotterdamse bedrijven handelingsperspectieven te laten zien.

1. De verwerking van stedelijk afvalwater

Rioolvervanging Er werd afgesproken 200 kilometer riool te vervangen. Begin 2020 stond de teller op 157,5 kilometer. Het afkoppelen van hemelwater is onderdeel van de vervangingsstrategie. Veel van de rioolvervangingsprojecten voerden we integraal uit. Een integrale aanpak betekent dat er ook een vernieuwing van de buitenruimte plaatsvond, van gevel tot gevel. Tegelijkertijd brachten we tijdens deze werkzaamheden ook het maaiveld terug naar het uitgiftepeil. We inspecteerden de vrijvervalriolering aan de hand van putvideo’s. De rioolreiniging vond plaats op basis van prioriteitstelling, waarbij we keken naar de functie van het riool – schoon of vuilwater – en locaties met extra veel vuilbezinking.

Vervanging van riolen planperiode 2016-2020

Doelstelling 200km

Vervangen km in 2016

39,0 km

Vervangen km in 2017

38,2 km

Vervangen km in 2018

41,4 km

Vervangen km in 2019

38,9 km

Vervangen km in 2020

42,5 km

Tabel 7 Vervanging van riolen in de planperiode

Persleidingen We inventariseerden het areaal aan persleidingen. Dit gaf inzicht in de diversiteit van het aanlegjaar, de materialen en de diameters: gegevens die nuttig zijn voor het bepalen van het benodigde onderhoud en het investeringsprogramma. Voor de grote hoofdtransportleidingen maakten we leidingpaspoorten met de mogelijke risico-onderdelen (faal mechanismen). Rotterdam heeft in totaal 365 kilometer persleidingen met diverse diameters (zie figuur 15). We stelden een nieuw meerjarenplan op voor de vervanging van persleidingen. Op basis van dit plan werd een deel persleidingen vervangen in de Prins Alexanderlaan en de Hoofdweg en een deel van de persleiding in de Aveling. In de Van Vollenhovenstraat ligt het gewelf van het hoofd gemaal Westersingel naar de Nieuwe Maas. In 2017 brachten we daar een overstortbemalingsleiding aan waardoor de afvoercapaciteit van de overstortbemaling aanzienlijk is vergroot. In 2016-2019 is in totaal 1.026 meter persleiding vervangen dan wel verlegd. In 2020 komt daar naar verwachting nog 381 meter bij.

100

km persleiding

80 60 40 20 0

<=75

76-150

151-250 diameter

Figuur 15 Km persleiding per diameter in mm (2019)

251-750

751-1000

>1000

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

Bijlagen

Gemalen Recent zijn diverse districtsgemalen gerenoveerd. Bij districtsgemalen heeft de bedrijfszekerheid een hoge prioriteit. Daarom hanteren we voor deze gemalen een preventieve onderhoudscyclus. Bij vijf grote gemalen zijn elektrotechnische, mechanische of bouwkundige onder delen vervangen. Bij de renovatie van gemalen pasten we diverse innovatieve maatregelen toe op het gebied van energiebesparing, zoals ledverlichting op laagspanning, zuinige hoogrendementsmotoren en zonnepanelen. Daarnaast installeerden we verschillende nieuwe lokale gemalen. Rotterdamse Samenwerking in de Afvalwaterketen (RoSA) De algemene doelstelling van de samenwerking in RoSA is de optimalisatie van de afvalwaterketen. De bestuurlijke overeenkomst voor de Rotterdamse Samenwerking in de Afvalwaterketen is in 2018 aangevuld met Evides. In de Regionale Studie is onder andere bekeken: • wat het effect is van het afkoppelen van het hemelwater op de RWZI’s – waarbij we dus minder water naar de RWZI’s pompen; • of het afvalwater effectiever tussen bepaalde RWZI’s kan worden verdeeld; • naar de toekomst: wat het betekent dat meer afvalwater naar de RWZI’s wordt gepompt doordat Rotterdam er nog 50.000 woningen bij krijgt in de komende jaren. Voor de verder invulling van de Langetermijnvisie is gewerkt aan voorbeeldprojecten.

Stand van zaken Vrijwel alle panden van Rotterdam – inclusief de glastuinbouwbedrijven – zijn voorzien van een gemeentelijke riolering. Met het Strategisch Assetmanagementplan (SAMP) en het Assetmanagementplan Water en Riolering (WAMP) dat we voor deze GRP-periode opstelden, werken we aan een slim beheer van de riolering, met een juiste

balans tussen kosten, prestaties en risico’s. Dit gebeurt niet alleen voor de Rotterdamse assets, maar ook voor die van andere stakeholders via een gezamenlijke gebieds- of wijkgerichte uitvoering. De gemiddelde leeftijd van de vrijvervalriolen neemt verder toe, zie figuur 16. Het aantal gemalen neemt toe. In 2011 was er sprake van een duidelijk kantelpunt, veroorzaakt door de realisatie van veel drukrioolgemalen in de Waterwijk van Nesselande. Het stichten van een gemaal heeft meerdere redenen. Zo zijn rioolgemalen nodig als de afstand tot de aansluiting van nieuwbouwpanden op het hoofdriool meer dan 40 meter bedraagt. Een andere reden – die steeds belangrijker wordt – is het afschot van de riolering in relatie tot het diepste punt én het niet ophogen van de buitenruimte. Hierdoor is het vaak niet meer mogelijk het afvalwater onder vrijverval te lozen richting het eindgemaal. Als gevolg daarvan ontstaan er meer en kleinere bemalingsgebieden met opvoergemalen om het afvalwater af te voeren naar het eindgemaal. Het energieverbruik van gemalen neemt af, ondanks het toenemende aantal gemalen. Sinds 2010 voeren we een actief beleid voor het terugdringen van het energieverbruik; dit beleid werpt nu vruchten af. Voor het in stand houden van het robuuste stedelijk watersysteem is onder andere het ‘slim vervangen’ van riolering noodzakelijk.

Daarbij speelt de ouderdom van het totale stelsel in combinatie met omgevingsfactoren een rol. In Rotterdam kampen we te met een slappe bodem. Die wordt veroorzaakt door een niet homogene bodemopbouw met lokaal sterk verschillende zettingen. Bodemdaling en verzakking van het rioolstelsel in combinatie met het niet altijd terug kunnen gaan naar het uitgiftepeil heeft consequenties voor de vervanging van de riolering en het stedelijk watersysteem. Het leidt ertoe dat meer gebieden onder bemaling nodig hebben met pompinstallaties/gemalen die het af te voeren water omhoog moeten pompen. Dit brengt ook hoge kosten met zich mee voor onderhoud en beheer.

2. Doelmatig verwerken van hemelwater

Een robuust stelsel helpt bij het verminderen van wateroverlast bij extreme neerslag. Daarom scheiden we ook schone en vuile waterstomen. Andere belangrijk aspecten van de verwerking van hemelwater zijn verbetering van de inrichting van de buitenruimte en innovatieve verwerking van hemelwater. Binnen de Rotterdamse Samenwerking in de Afvalwater keten (RoSA) werken deelnemers aan een Regionale Studie. Binnen deze studie kijken zij voor het gehele RoSA-gebied naar reële kansen voor het afkoppelen van water. Zo brengen ze het procentuele aantal vierkante meters daken en buitenruimte in kaart dat hiervoor kan worden ingezet. Zij onderzoeken ook de impact van het lokaal vast te houden/te bergen hemelwater op het oppervlaktewater systeem.

Figuur 16 Gemiddelde leeftijd vrijverval riolen

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

Bijlagen

Nieuwe waterpleinen en ondergrondse bergingen zorgen lokaal voor tijdelijke berging en het vertraagd afvoeren van regenwater. Dat maakt de gescheiden verwerking van schoon hemelwater en andere waterstromen mogelijk. Bovendien zorgt dit ervoor dat dit water niet bijdraagt aan overstromingen vanuit de riolering of vanuit oppervlaktewater. In de planperiode 2016-2020 realiseerden we dergelijke bergingen bij onder andere het Ammersooiseplein, Berkelplein, Frederiksplein, het Grotekerkplein bij de Laurenskerk, Koningsveldenplein, in de Staringbuurt in Spangen en bij de Platostraat. In 2018 is ook de Urban Water Buffer (UWB) in Spangen in gebruik genomen. Hier wordt een diepere watervoerende zandlaag gebruikt voor de infiltratie en opslag van het hemelwater. Het water wordt ook weer opgepompt om het kunstgrasveld te besproeien. Na zes jaar van voorbereiding opende in 2018 de Blauwe Verbinding. Dat is een belangrijke schakel in het stedelijk watersysteem in Rotterdam Zuid.

District met nummer Niet op riool Via riool naar oppervlaktewater of grondwater Via riool naar RWZI

1 2 3 4 5 6 7 8 9

Hillegersberg ’s-Gravenhof Westen Oud Mathenesse Spangen Noorden Blijdorp Overschie Centrum

Sinds het eind van 2019 ligt er veertien hectare water passerende verharding in Rotterdam. Via deze verharding infiltreert het regenwater in de ondergrond, waar het overtollige water via drainage vertraagd wordt afgevoerd. Ter illustratie: de opvangcapaciteit van het hemelwater is door de aangelegde verharding twee keer zo groot als de bergingscapaciteit van de ondergrondse waterberging in het Museumpark. Tussen 2016 en 2019 viel er op elf momenten meer dan vijftien millimeter neerslag in één uur. Wanneer er – behalve bij een wolkbreuk – over een langere periode zoveel water valt, spreken we van zware neerslag. In diezelfde periode waren er 29 momenten dat er meer dan twintig millimeter neerslag per etmaal viel. Dat heeft niet tot grote overlast in de stad geleid, waaruit we kunnen afleiden dat de gemeentelijke riolering robuust is en veel neerslag in korte tijd kan verwerken. Lokaal waren er een paar plekken waar wateroverlast werd ervaren. Veelal was dat in verzakte gebieden of op locaties waar weinig groen is.

10 Oosten 11 Tussendijken 12 Spaanse Polder 13 Schiebroek 14 Kaapweg 15 Krimsloot 16 Oost-Abtspolder 17 Ommoord 18 Het Lage Land

Figuur 17 Verhard oppervlak, Afvoer van hemelwater per district in Rotterdam

19 Zevenkamp 20 Kralingseveer 21 Oudeland 22 Meeuwenplaat 23 Charlois 24 Pendrecht 25 Carnisse 26 Zuiderpark 27 Pernis

28 Zuiden 29 IJsselmonde Dorp 30 Lombardijen 31 Beverwaard 32 Vondelingenplaat 33 Botlek 34 Europoort 35 Maasvlakte 36 Groot IJsselmonde

37 Heyplaat en Pieren 38 Brainpark III 39 Rozenburg 40 Prinsenland 42 Nesselande

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

Bijlagen

Stand van zaken We benutten steeds meer mogelijkheden om schone en vuile waterstromen te scheiden en daardoor het hemelwater te benutten voor de stad Rotterdam zelf. We koppelden in de vorige periode zestien procent verhard oppervlak af van de riolering. Het hemelwater van dit oppervlak stroomt dus niet meer af naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie. In de kaart Verhard oppervlak (Figuur 17) geven we per riooldistrict met een rode kleur aan welk deel van het verhard oppervlak is aangesloten op de RWZI. Het hemelwater van dit verharde oppervlak gaat naar de RWZI. De grootte van de cirkel geeft een indicatie van de hoeveelheid verhard oppervlak in een district. Van dit verharde oppervlak – de cirkel is honderd procent – geven we in donkergroen aan welk verhard oppervlak niet is aangesloten op de gemeentelijke riolering. In het stedelijk gebied is veel verhard oppervlak aangesloten op de RWZI. Een beperkt deel van het verhard gebied is aangesloten op de hemelwaterriolering, aangegeven in lichtgroen. In het westelijke havengebied bevindt zich een groot verhard gebied. Dit oppervlak is niet aangesloten op de RWZI. Veel hemelwater infiltreert hier via zaksloten en wadi’s in de ondergrond. Een deel loost via gemeentelijke hemelwaterriolen rechtstreeks op het oppervlaktewater.

3. Ontwikkelingen hoge en lage grondwaterstanden

Een te hoge of een te lage grondwaterstand kan nadelige gevolgen hebben. Het kan zelfs voorkomen dat in één straat beide situaties voorkomen. Een te lage grondwaterstand – ook wel grondwateronderlast – kan leiden tot droogstand van houten paalfunderingen. Dit is ongewenst. In het GRP 2016-2020 namen we als ambitie op om in de periode tussen 2011 en 2021 in de meest urgente funderingsrisicogebieden de riolen die vóór 1980 werden aangelegd te vervangen of op een andere manier waterdicht te maken. Deze riolen hebben namelijk mogelijk een nadelig drainerend effect op het grondwater. Tot het einde van 2019 vervingen we 32 procent van deze riolen. Voor 22 procent troffen we voorbereidingen voor latere vervanging. Circa acht procent bevindt zich in de fase van vooronderzoek. We vervingen in deze GRP-periode minder dan we bij aanvang inschatten. Meerdere factoren spelen hierbij een rol. Zoals de afhankelijkheid van inzet van andere stakeholders, de benodigde extra afstemming met waterschappen en nieuwbouwontwikkelingen. We zijn sinds 2018 in nauw overleg met de Samenwerkende bewonersgroepen Hillegersberg en Hoogheemraadschap over de grondwaterproblematiek. We geven rioolver vangingsprojecten vorm waarbij we kijken naar en werken aan de grondwaterproblematiek in relatie tot de houten funderingen.

In 2017 en 2018 werden in de Agniesebuurt, de Hoevebuurt en Middelland Actiegroepen ‘Droge Voeten’ opgericht. De actiegroepen bestaan uit verontruste bewoners die in gesprek gaan met de gemeente en het waterschap. Bijvoorbeeld over de grondwatersituatie in relatie tot

rioolvervangingsprojecten en over klimaatbestendigere inrichting van het gebied. Samen met de actiegroepen inventariseren we de problemen die optreden, wat effectieve maatregelen zijn en wie welke verantwoordelijkheid draagt. Stand van zaken In een aantal Rotterdamse wijken zijn er structureel problemen die verband houden met de grondwaterstand. Van de riolen in de meest urgente risicofunderingsgebieden vervingen we tot 2019 32 procent. Rioolvervangings projecten en herinrichting van de buitenruimte hebben soms effect op de grondwaterstanden. De gemeente Rotterdam, waterschappen en particulieren hebben ieder een eigen verantwoordelijkheid bij het voorkomen van structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand.

4. Communiceren met Rotterdammers en Rotterdamse bedrijven

De Rotterdamse communicatie rond water en riolering richtte zich op: • hoe Rotterdammers zelf kunnen bijdragen aan een goed werkend stedelijk watersysteem en een klimaat bestendige stad; • participatie van Rotterdammers zelf; • educatie gericht op basisschoolleerlingen en leerlingen van het voortgezet onderwijs. Bij deze participatie en communicatie werkten we samen met onze ketenpartners, zoals de waterschappen en woningcorporaties. Er was vooral veel contact met de vier grote woningcorporaties en waterschappen over het verwerken van hemelwater op eigen terrein. Binnen deze samenwerking haalden we veel expertise en kennis op over klimaatadaptatie en deelden we onze visies over de uitvoering. WaterSensitive Rotterdam WaterSensitive Rotterdam is door de gemeente opgezet voor het realiseren van de ambities uit de Rotterdamse Adaptatie-strategie. Gemeentemedewerkers gingen in het kader van klimaatadaptieve projecten in gesprek met bewoners en andere partijen die actief zijn in de wijk. Gaandeweg groeide het aantal projecten onder de vleugels van WaterSensitive. In april 2018 riep het Museum Rotterdam WaterSensitive Rotterdam uit tot Echt Rotterdams Erfgoed. Sindsdien is WaterSensitive Rotterdam onderdeel van de hedendaagse collectie van het museum. Het museum kenmerkte de manier van werken en de realisatie van projecten als ‘echt Rotterdams.’

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

Bijlagen

Communicatie met Rotterdammers over water en riolering vond plaats via nieuwsberichten op www.rotterdam.nl/ waterloket en tweets via @waterloket010. De informatievoorziening gaat bijvoorbeeld over huisaansluitingen, verantwoord gebruik van het riool, wateroverlast in kelders en kruipruimtes, de eigen rol bij het verwerken van hemelwater en wat dit betekent voor een ander gebruik van de buitenruimte en acceptatie van een mate van waterop-straat situaties. Dit doet de gemeente onder andere met aanbelacties over een verantwoord rioolgebruik en het actieprogramma ‘Tegel eruit, groen erin’. Met dit programma doen we mee aan de landelijke Operatie Steenbreek om de leefomgeving te vergroenen en het water makkelijker in de grond te krijgen. Vragen van bewoners kwamen binnen en werden beantwoord via het e-mailadres waterloket@rotterdam.nl. De homepage van het Waterloket heeft jaarlijks 6.500 unieke bezoekers. Het twitteraccount van het Waterloket heeft zo’n 750 volgers. We informeerden bewoners over riolerings projecten bij hun in de buurt via brieven, flyers en bewonersavonden. Berichtgeving rondom veranderingen vond plaats via andere gemeentelijke communicatiekanalen en publicaties in (vak)bladen. We haakten ook aan bij diverse Rotterdamse evenementen. We gaven rondleidingen tijdens de Girlsday en in het gemaal Westersingel tijdens de Open Monumentendag.

In de Week van Ons Water organiseerden we samen met de waterschappen een watersafari. Tijdens de Maand van de Onderwereld organiseerden we in samen werking met JINC bliksemstages voor basisschoolleerlingen uit groep 7 en 8. In januari 2019 organiseerden we een jongerendebat Water en Klimaat voor Rotterdamse iddelbare scholen. m Innovatieprojecten waarover we communiceerden zijn het gemaal van de toekomst, riothermie, dataloggers in grondwaterpeilbuizen, de Regenradar Rijnmond en de Urban Water Buffer in Spangen. In de Schepensstraat en de Robert Fruitstraat betrokken we bewoners actief bij de nieuwe aanpak bij het omgaan met water in hun buurt.

5. Kosten van het stedelijk watersysteem

Inkomsten uit de rioolheffing dekken de kosten voor de rioleringszorg in Rotterdam. Alle woningeigenaren en bedrijven ontvangen jaarlijks een aanslag voor de riool heffing. Daarvan betalen we het beheer en onderhoud van de riolering. En we voeren maatregelen uit voor het in stand houden van een robuust en klimaatbestendig rioolstelsel. Nu en in de toekomst.

Jaar

De totale begrote lasten bedroegen in 2020 € 67 miljoen, exclusief BTW. De grootste kostenposten zijn het vervangen van de bestaande riolering en de exploitatielasten voor onderhoud, inspectie en dergelijke. De gemeente Rotterdam schrijft de jaarlijkse vervangingsinvesteringen voor de vrijvervalriolering in één keer af. Dat voorkomt dat er rente wordt berekend over kosten die vooruitgeschoven worden. Voor de uitvoering van veertig kilometer rioolvervanging én het beheersbaar houden van riooltarief, maakte het college in 2015 de keuze om een deel van de jaarlijkse investering direct uit de rioolheffing te betalen en het andere gedeelte tijdelijk te lenen, met de intentie dit bedrag weer zo snel mogelijk af te lossen. We hanteerden daarbij de volgende strategie: • Een geleidelijke tariefsverhoging. We verhoogden jaarlijks het tarief tussen 2016 en 2020 met vijf euro – dit is exclusief de inflatiecorrectie. Zie Tabel 6. Het tarief aan het eind van de planperiode van het GRP4 in 2020 bedraagt € 215,90, (prijspeil 2020); • Daarbij gingen we uit van een jaarlijkse tariefverhoging van het riooltarief, zoals aangegeven in GRP4, vanaf 2021. De verhoging met eers vier procent loopt uit eindelijk op naar zes procent per jaar. In 2027 bereiken we dan het maximale tarief van € 292,37 (prijspeil 2015). In de periode 2027 tot en met 2036 blijft het tarief gelijk.

Vanaf 2037 kan het tarief dan weer licht dalen; • De lening lossen we zo snel mogelijk weer af. Dat kan door de geleidelijke toename van het tarief en de rioolbaten. Door de snelle aflossing betaalt de gemeente Rotterdam weinig rentelasten. Er is dus geen afschrijving en er zijn geen rentelasten over dertig jaar. Het opgebouwde deel dat niet uit het tarief betaald werd tussen 2016 en 2023, is in 2037 volledig afgelost; • Deze systematiek past binnen het ‘Besluit begroting en verantwoording’ – oftewel: de financiële gemeentelijke spelregels; hiermee hanteren we zoveel mogelijk het uitgangspunt de lasten niet door te schuiven naar de toekomst. Stand van zaken De tariefsverhoging van de rioolheffing vond plaats conform de strategie zoals die is opgenomen in het GRP. Dat komt neer op een jaarlijkse verhoging van vijf euro – exclusief inflatiecorrectie – per huishouden. De lasten voor ver vanging van bestaande riolen en de instandhouding van het robuuste rioolstelsel vormen de grootste kostenpost.

2016

2017

2018

2019

2020

Tariefontwikkeling conform GRP4 (exclusief inflatiecorrectie, cpi)

183,90

188,90

193,90

198,90

203,90

Werkelijke tariefontwikkeling (inclusief inflatiecorrectie)

183,60

189,90

198,20

207,80

215,90

Tabel 8 Ontwikkeling van de rioolheffing (in euro) per huishouden in de planperiode 2016 – 2020

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025

Bijlagen

Bijlage 7 Samenwerkingsverbanden Samenwerking binnen de gemeente De ontwikkeling en het beheer van de stad zijn onlos makelijk met elkaar verbonden. Water is daarbij ordenend voor de stedelijke ontwikkeling. Het bepaalt mede de kwaliteit van de leefomgeving. Denk aan de kwaliteit van het oppervlaktewater en adaptatiemaatregelen. Bovendien zorgt een goede afvoer en verwerking van water voor een gezonde leefomgeving. Samenwerking tussen stadsontwikkelaars en stadsbeheerders is daarom essentieel. Deze samenwerking vindt plaats op verschillende manieren. Enerzijds door gezamenlijke visie- en planvorming, zoals de programma’s Rivieroevers en het Rotterdams Weerwoord. Anderzijds: via inrichtingsplannen voor buitenruimte. Maar ook op uitvoerend niveau door het gezamenlijk opstellen van onderhoudsplannen voor de openbare ruimte voor de verschillende Rotterdamse gebieden. Samenwerking met overheden Het Rijk, provincies, waterschappen, gemeenten en drinkwaterbedrijven hebben elk hun taken en verantwoordelijkheden op het gebied van waterbeheer. Alle stakeholders werken intensief samen.

De belangrijkste samenwerkingsverbanden en deelnames van Rotterdam zijn de volgende: • Overleggen Water & Klimaat met drie Rotterdamse waterschappen, gemeente Capelle aan de IJssel en waterbedrijf Evides • Vervolg samenwerking na het Programma Rotterdamse Samenwerking Afvalwaterketen (RoSA) • Het Rotterdams Weerwoord (Klimaatadaptatie in brede zin) • (Nationale) Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie en Rijnmond-Drechtsteden over de klimaatadaptatie op regionale/nationale schaal • Nationale Klimaatadaptatiestrategie (NAS) • City Deals • Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) • Nationaal kennis- en innovatieprogramma water en klimaat (NKWK) • Het Havenbedrijf Rotterdam Samenwerking met professionele, private organisaties Het waterbeheer in de stad raakt de verantwoordelijkheden en het eigendom van professionele, private organisaties. Denk aan eigenaren van nutsinfrastructuur en woning corporaties. Het afstemmen van zowel nieuwe aanleg als onderhoudsplannen is nodig om een bereikbare stad te houden en effectief met financiële middelen om te gaan. Deze afstemming vindt plaats via de Stedelijke programmering openbare ruimte, het Programma Overleg Buitenruimte (POB) en ook op projectniveau. Onder de vlag van het Rotterdams Weerwoord werken diverse organisaties samen aan een klimaatbestendig Rotterdam. Zowel de bijkomende opgaven als de aanpak en maatregelen staan hierbij voorop.

De samenwerking gaan uit van gelijkwaardigheid. De inbreng van elke organisatie is van even groot belang en onmisbaar voor een goed resultaat. We maken gebruik van nieuwe vormen van samenwerking en interactie.

Met name klimaatadaptatie in de stad legt kennishiaten bloot. Ook de doorgaande digitalisering en het beschikbaar komen van nieuwe technologieën stellen water beheerders voor nieuwe vraagstukken. Daarom werken we structureel samen met kennis-, onderzoeks- en onderwijsorganisaties binnen en buiten Rotterdam. Een voorbeeld is de samenwerking in het kennisprogramma Urban Drainage van de Technische Universiteit Delft. We werken daarnaast samen in programma’s en projecten met de Hogeschool Rotterdam, Erasmus Universiteit en de Wageningen niversiteit. U Samenwerking met bewoners, ondernemers en organisaties in de wijk Het stedelijk waterbeheer staat ten dienste van de bewoners, bedrijven en organisaties van Rotterdam. Er is veel kennis en ervaring over het stedelijk watersysteem aanwezig bij professionele overheidsorganisaties. Maar de opgaven waar Rotterdam voor staat – met name door de klimaatverandering – vragen om een veel intensievere samenwerking met de inwoners en bedrijven. Bijdragen van particulieren zijn van belang voor de aanpak van stedelijke opgaven op het gebied van vergroening, de verwerking van hemelwater en het sluiten van de waterkringloop. Eigenaren krijgen daarom meer verantwoordelijkheden. Het aanpassen aan de klimaatverandering is alleen mogelijk als de private ruimte ook zoveel mogelijk benut wordt voor noodzakelijke maatregelen.

Gemeente Rotterdam en waterschappen stimuleren dat onder andere met specifieke financiële stimuleringsregelingen. De gemeente zoekt al in een vroeg stadium actief de samenwerking op met bewoners, ondernemers en organisaties in de wijk. Deze samenwerking begint al bij het maken van plannen en gaat door tot en met de daadwerkelijke uitvoering van maatregelen. De gemeente doet dat via het uitgebreide netwerk dat zij heeft in de wijken. Met name de wijkconciërges en de wijkregisseurs van stadsbeheer, de wijknetwerkers en wijkmanagers van de gebiedsorganisatie en de bedrijfs contactfunctionarissen van stadsontwikkeling kennen de betrokken bewoners, ondernemers en organisaties goed. Ook bij de voorbereiding en uitvoering van reguliere onderhoudsprojecten betrekken we, meer dan voorheen, particulieren. Zij beschikken over vaak waardevolle kennis over de plek waar ze wonen. Op deze manier levert de wijk een bijdrage aan planvorming, communicatie en uitvoering vanuit het perspectief van de wijk. Samenwerking met Evides Het waterbedrijf is eigenaar en beheerder van de drink waterinfrastructuur. Het gaat daarbij in hoofdzaak om pompstations, transportleidingen – met appendages – en distributieleidingen. Voor een goed beheer van de infrastructuur is duidelijke afstemming van werkzaamheden met de gemeente van groot belang.

Tevens liggen bij incidenten zoals leidingbreuken leidingen vaak in elkaars invloedssfeer.

Van buis naar buitenruimte – Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025 Bijlagen

De gemeente en Evides weten elkaar steeds vaker te vinden in de zoektocht naar toepassingen van hemelwater. De Urban Waterbuffer in Spangen is een mooi resultaat van dat contact. Evides verzorgt het beheer van de installatie en de levering van het water.

Colofon Van buis naar buitenruimte Gemeentelijk Rioleringsplan Rotterdam 2021-2025 Oktober 2020 Stadsbeheer Rotterdam, afdeling Water Samenstelling en redactie Stadsbeheer, team Water Strategie en Ontwikkeling Ingenieursbureau Rotterdam, team Stedelijk water en geotechniek Vormgeving Publiquest, Leene Communicatie Fotografie Pagina 1 (voorkant) en 42: Marc Nolte Pagina 4, 8, 10, 11, 16, 20, 23, 27, 32, 36, 39, 45, 47, 51, 54 en 58: Eric Fecken Pagina 17 en 40: David Rozing Pagina 30: Peter Schmidt

www.rotterdam.nl/waterloket

← Vorig deel

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=RotterdamRaad&id=4861fc1f-7fc3-4b56-a4e1-ac38226a71f2