20240215- Notulen van de raadsvergadering van 15 februari 2024

Dus ik zoek echt voor de mensen op Zuid gewoon goede banen, want wonen alleen is niet voldoende. Dat is de portee van mijn verhaal. De VOORZITTER. Gehoord deze inspiratie ben ik benieuwd naar de bijdrage van mevrouw Verkoelen. (Er wordt buiten de microfoon gesproken.) Ik dacht heel even dat u met pensioen was, maar dat is nog niet zo. Mevrouw VERKOELEN (50+). Voorzitter, ik heb het heel even overwogen, heel even heb ik gedacht, laat lopen die eindrapportage Feyenoord City. Mijn fractie heeft tenslotte bereikt wat we ons wensten, geen nieuw voetbalstadion. Maar voorzitter, dat doet geen recht aan al die betrokkenheid, aan al die inzet, en vooral aan al die gigantische frustraties die meer dan zeven jaar achter elkaar het leven van veel Feyenoordsupporters heeft gedomineerd. Dus voorzitter, deze 86 pagina’s tellende eindrapportage schrijft er lovend over dat de gemeente geen averij heeft opgelopen. Ook al heeft het de gemeente bakken met geld gekost. Over dat niet alle gemeentelijke doelstellingen zijn behaald. Over dat de gemeente alleen maar het proces van de ontwikkeling van een nieuw stadion toetste en over dat de gemeente niet primair eindverantwoordelijk was voor het participatieproces rond een nieuw stadion. Maar voorzitter, dat staat allemaal in schril contrast met de werkelijkheid van de vele jaren onheil die over de voetbalsupporters door de gemeente zijn uitgestort.

Want voorzitter, we zijn

raadsvergadering van 15 februari 2024

Notulen pagina

231

gehersenspoeld door meerdere wethouders en een burgemeester dat een Feyenoord Citygebiedsontwikkeling onmogelijk kon zonder een nieuw stadion. Een nieuw stadion moest en zou de drager worden van Rotterdam-Zuid. Wat zeg ik voorzitter? Het moest het icoon worden van onze wereldstad. Een megalomaan vliegwieleffect. In de kamer van de burgemeester, weet u wel, die kamer zonder oren en ogen, daar werden de notabelen van de stad en Feyenoord meegenomen in de natte droom van meerdere colleges. Daar werd een nieuwe voetbaltempel ontworpen. De VOORZITTER. De heer Van Dommelen wil u een vraag stellen. De heer VAN DOMMELEN (vvd). Dank u wel voorzitter. Ja, dat u geen vertrouwen had in de wethouders die zich ermee bezighielden of zelfs in de burgemeester, dat heb ik u vaker horen zeggen. Maar u hebt dus ook geen vertrouwen in een Arcadis die een onderzoek heeft gedaan naar het hele proces, en die heeft gezegd: als er niet een aanjager à la het stadion was geweest, was die woningbouw op Zuid ook niet van de grond gekomen. Wat vindt u daar dan van? De VOORZITTER. Mevrouw Verkoelen. Mevrouw VERKOELEN (50+). Met uw welbevinden, daar kom ik op. Ik heb het in mijn verhaal meegenomen. Daar werd een nieuwe voetbaltempel ontworpen, een tempel die overigens binnen afzienbare tijd een Ikea-bouwpakket werd omdat er geen investeerders voor te vinden waren.

Desalniettemin raakten de bobo’s van Feyenoord BVO er ook van overtuigd dat Feyenoord echt niets meer zou presteren als er geen nieuw stadion zou komen. Alleen al daarom voorzitter ben ik euforisch dat Heren 1 van Feyenoord dat beeld keihard afstraft en al twee jaar op rij laat zien dat de Kuip het stadion is waar het gebeurt. En het motto: geen geld in stenen maar in benen, volledig waarmaakt. Voorzitter, ik ben opgeleid, daar komt hij mijnheer Van Dommelen, door Riek Bakker, een hoogleraar van faam, die veel voor de planologie van Nederland en Rotterdam in het bijzonder heeft betekend. Rotterdam-Zuid heeft door haar visuele ingrepen een enorme boost gekregen. Maar voorzitter, als amateurs aan de haal gaan met dergelijke planologische kennis belooft dat over het algemeen niet veel goeds. Ook zo met het Feyenoord City-project. Een privaat stadion als kiemvorming, als aanjaagrol gebruiken voor een gebiedsontwikkeling is geen vlaggenschip ontwerpen, maar een modderschuit inzetten. Want voorzitter, een publieke gebiedsontwikkeling aanjagen met een private ontwikkeling is vragen om problemen. En dat is ook wat Riek Bakker mij onderwezen heeft. En voorzitter, als het college dan toch zo’n heilig vertrouwen had in het Feyenoord BVO had het college toch ook diezelfde heilige plicht om te luisteren naar de supporters.

Supporters die met diverse en grote expertises zoveel hadden kunnen bijdragen in de ontwikkeling van deze gebiedsontwikkeling. Maar niets van dat alles voorzitter. De participatie was een aanfluiting, de supporters werden gecriminaliseerd en geschoffeerd en moesten via de rechter hun gelijk halen. De VOORZITTER. De heer Van Dommelen. De heer VAN DOMMELEN (vvd). Dank u wel voorzitter. Ik hoorde mevrouw Verkoelen spreken over Riek Bakker, haar grote voorbeeld, die overigens voor de brug is tussen Feyenoord en Kralingen. Maar dat terzijde. Maar ik hoor haar niet een antwoord geven op mijn vraag. Hoe zit dat nu? Hebt u ook geen vertrouwen in een onderzoeksbureau als Arcadis die nota bene samen met TU Delft tot de conclusie komt dat dat stadion als aanjager voor zo’n gebiedsontwikkeling een enorme betekenis heeft gehad, omdat je anders die woningbouw überhaupt niet voor elkaar had gekregen daar. Wat kunt u daar nog van zeggen? Mevrouw VERKOELEN (50+). Voorzitter, daar wil ik van zeggen dat ik het daar niet mee eens ben. Je hebt een aanjager nodig, maar dat zal echt publiek publiek moeten zijn. Als je op een markt moet gaan wachten totdat je die aanjaagfunctie krijgt, krijg je dit soort problemen. Een stadion heeft totaal geen aanjaagfunctie. Die staat gewoon de hele week stil. We hebben het er jaren over gehad.

In het weekend is het hartstikke druk, en ’s maandags kun je er een kanon afschieten. En dat was wat er gebeurde met het stadion en dat maakte dat er geen investeerder op afkwam. De VOORZITTER. De heer Verhoef. De heer VERHOEF (lr). Ja, dank u wel voorzitter. Ik heb mijnheer Van Dommelen het nu een paar keer horen zeggen, maar ik wil hem er nogmaals op wijzen dat het gebied daar IJsselmonde heet.

raadsvergadering van 15 februari 2024

Notulen pagina

232

De VOORZITTER. Bent u klaar mevrouw Verkoelen? Mevrouw VERKOELEN (50+). Ik ben praktisch klaar. Ik heb het dus overwogen. Ik heb heel even gedacht: laat lopen die eindrapportage Feyenoord City. Maar dit verhaal stond er onvoldoende in vastgelegd. Vandaar dat ik het niet heb laten lopen en het hier nogmaals heb aangehaald. Maar voorzitter, van nu af is het klaar. Er komt geen nieuw stadion en de gemeente heeft helaas heel veel belastinggeld weggegooid. En we gaan verder met in plaats van Feyenoord City 1.0 naar een Feyenoord City 2.0. En wat dat betreft vindt mijn fractie dat nog steeds een risicovol project, en daarvoor hebben we dan ook een motie in te dienen. Tot zover. De VOORZITTER. U krijgt een vraag van de heer De Haan. De heer DE HAAN (d66). Ja, dank u voorzitter. Ik kan me voorstellen dat er misschien straks risicovolle zaken in zitten, in de ontwikkelingen die we nog niet weten. Maar voor zover ik het nu zie aan de plannen die er zijn, zijn dat in principe reguliere bouwplannen. Wat vindt u daar zeg maar risicovol aan in vergelijking met hoe we dat normaal aanpakken? Mevrouw VERKOELEN (50+). Kijk, en daar komt voor mij mijnheer Vonk met zijn motie, want ik ben het ermee eens dat we dat zouden moeten onderzoeken.

Ik vraag me af wat er in 2016/2017 gebeurd is om te komen tot deze discussie dat we een Position Paper moesten maken en er een risicovol project van moesten maken. Ik heb dat ook niet meegemaakt. Ik was dolgelukkig, 2018, ik heb het continu gezegd, om toen die leidraad te hebben. En voordat we tot een masterplan komen van dat hele gebied, landaanwinning, Feyenoord XL, voor mij de tunnel maar voor anderen een brug, dan is het best goed dat we daar opnieuw een risicovol project over maken. De VOORZITTER. De heer Segers-Hoogendoorn. De heer SEGERS-HOOGENDOORN (cda). Ja, dank voorzitter. Ja, ik hecht er wel aan om mevrouw Verkoelen te vragen of zij mogelijkerwijs een deel van haar verhaal wil nuanceren, want het lijkt, u heeft dat een aantal keren genoemd in uw verhaal, alsof u ook spreekt namens de supporters, u zegt steeds de supporters. En we weten allemaal dat dat een deel van de supporters was. Een heel mondig deel van de supporters en ook een deel van de supporters dat we best wel goed konden begrijpen want er zat heel veel emotie bij, terechte emotie, vanwege het stadion.

Maar ik denk wel dat het goed is om dat als nuance aan te brengen in het verhaal, want er was namelijk een heel groot deel van de supporters stil, of ze wisten niet zo goed wat ze ervan moesten vinden, en er was ook een deel van de supporters die waren eigenlijk wel voor zo’n stap vooruit, mogelijkerwijs risicovol. Maar ik denk dat het wel goed is voor uw verhaal en voor de geschiedschrijving dat we dat nuanceren. Dat u niet spreekt namens alle supporters. De VOORZITTER. Mevrouw Verkoelen. Mevrouw VERKOELEN (50+). Nee, namens u als supporter deed ik dat niet, dat klopt. Nee, daar heeft u gelijk in, maar er waren bij de supporters, ik heb het over die Feyenoordsupporters, en dat was een hele bak vol, met gigantische expertise, die waren slimmer dan menig ambtenaar en wethouder hier over de gang van zaken en over dingen die er speelden. Daar is nooit naar gekeken. Het hele participatieproces is overboord gezet. Dat wil ik met die supporters benoemen. Niet alleen zij, maar heel veel. Het participatieproces is slecht geweest. De VOORZITTER. De heer Segers-Hoogendoorn. De heer SEGERS-HOOGENDOORN (cda). Ja, dan afrondend. Dank voor uw reactie. Dat is denk ik een goede nuancering en ik ben het volstrekt met u eens voor wat betreft de kennis die die mensen in de weegschaal hebben gelegd. De VOORZITTER. De heer Tak. De heer TAK (pvda). Ja, dank u wel.

Ja, en ik weet ook dat die supporters echt oneindig veel raadsvergaderingen terug hebben zitten kijken. Dat heb ik zelf dus ook gedaan over de periode voordat die Position Paper was vastgesteld. Dus volgens mij hoeven we dat helemaal niet uit te

raadsvergadering van 15 februari 2024

Notulen pagina

233

vragen. Dat zit gewoon in de verslaglegging van uw gemeenteraad. Maar daar kunt u heel duidelijk zien wat toen de afwegingen zijn geweest dat partijen voor of tegen dat Position Paper hebben gestemd. De VOORZITTER. Mevrouw Verkoelen. Mevrouw VERKOELEN (50+). Dat vind ik een mooie aanvulling. Dat weet ik niet. Het enige dat ik weet, ik heb het gezien van de motie van Leo Bruijn. Dat weet ik. Ik weet dat er een aantal zaken geweest zijn. Het enige wat de heer Vonk vraagt met zijn motie die ik graag ondersteun: laat nu eens eventjes door de ambtenaren goed op een rijtje zetten hoe we nu tot die afweging kwamen. En die zou ik wel heel graag willen zien, moet ik u eerlijk zeggen. En als ik niet krijg moet ik het zelf gaan doen, maar dat vind ik wel een hoop gezoek. Dat is een grote klus om die twee jaar helemaal na te gaan. En dat is het verzoek dat we hebben. De VOORZITTER. De heer Van der Velden. De heer VAN DER VELDEN. Ja, dank voorzitter, ik heb een vraag aan de heer De Haan van D66. Want hij had een interruptie op mevrouw Verkoelen en dat ging over Feyenoord City 2.0, dat dat eigenlijk niet zo risicovol zou zijn. Maar mag ik dan aan de heer De Haan vragen: vindt u landaanwinning niet risicovol? Vindt u dat niet uiterst risicovol? Dat kan de gemeente niet eens. Ik denk juist dat we daar vreselijk nat kunnen gaan, om het zo maar eens te zeggen.

Dus het lijkt me heel verstandig om dat wel degelijk bij een risicovol project te doen. De VOORZITTER. De heer De Haan. De heer DE HAAN (d66). Volgens mij ligt dat plan als zodanig nu nog niet voor. Ik wacht even af tot dat voorligt en dan wil ik die afweging best wel maken. Maar ik vind het nu wat prematuur om nu al staande deze vergadering… En we doen alsof Feyenoord 2.0 één project is, maar het zijn een aantal deelbestemmingsplannen. Ik wacht het graag even af tot het plan er ligt en dan kan ik het op zijn merites beoordelen, maar ik vind het nu echt wat prematuur om gelijk al te zeggen: laten we dat hele Feyenoord City 2.0 een risicovol project maken. De VOORZITTER. Helder. Mevrouw Verkoelen. Mevrouw VERKOELEN (50+). Ja, ik wilde er ook nog wel op antwoorden. Ik snap wat de heer De Haan zegt. Mijn zorg zit er gewoon in dat we niet helemaal weten waar we naartoe gaan. Dat we een Feyenoord XL krijgen, dat we een landaanwinning krijgen, dat we een nieuw stuk infrastructuur krijgen en voordat dat masterplan er is moeten wij eigenlijk onze randvoorwaarden toch al meegegeven hebben, moeten we toch eigenlijk al kijken hoe risicovol die zaken zijn. En dat is de vraag die voorligt en die ik in de motie heb. En ik zou het echt zonde vinden als u die kans laat liggen.

Want het gaat er mij nog niet eens om, we kunnen het over het moment hebben, maar dat we dan in ieder geval met elkaar vaststellen: we gaan er een risicovol project van maken. Laten we onszelf niet in de voet schieten door de fout te maken dat we dadelijk echt erin vastlopen, dat we niet weten hoe we het moeten gaan toetsen. De VOORZITTER. U bent met de toegekende extra dertig, dertig, dertig seconden nu helemaal op nul uitgekomen. Dat is wel heel bijzonder. Mevrouw Verkoelen heeft de volgende motie ingediend. Motie 4. Project Feyenoord City 2.0 is een risicovol project "De gemeenteraad van Rotterdam, in vergadering bijeen op 15 februari 2024, ter bespreking van het voorstel naar aanleiding van de Eindrapportage Feyenoord City; constaterende dat: - er een Regeling Risicovolle projecten bestaat die tot doel heeft de raad in staat te stellen om zijn controlerende taak uit te oefenen waar het gaat om sturing en beheersing vooraf en tijdens een project, op de aspecten tijd, geld, kwaliteit en resultaat;

raadsvergadering van 15 februari 2024

Notulen pagina

234

-

door het niet doorgaan van een nieuw stadion het in 2017 opgestelde Position Paper voor het risicovolle project Feyenoord City niet meer van kracht is en is beëindigd; daarmee het rapporteren in het kader van de Regeling Risicovolle projecten voor Feyenoord City zonder stadion eindigt; er een risicovol project Feyenoord City 2.0 is die dezelfde gebiedsontwikkeling Feyenoord City maar dan zonder nieuw stadion wil realiseren; aan een onderdeel van dit risicovolle project Feyenoord City 2.0 ook een nieuwe landaanwinning en een Feyenoord XL ontwikkeling gekoppeld wordt;

overwegende dat: - ook het risicovolle project Feyenoord City 2.0 ook door de gemeente Rotterdam qua sturing en qua voortgang goed gemonitord dient te worden; - tevens de gemeenteraad gedurende die tijd goed geïnformeerd dient te worden; verzoekt het college: - het project Feyenoord City 2.0 aan te wijzen als risicovol project, conform artikel 3 van de Regeling Risicovolle projecten, en vraagt de griffie om alle noodzakelijke voorbereidende maatregelen in gang te zetten; en gaat over tot de orde van de dag." w.g. P.J.H.D. Verkoelen De motie is voldoende ondersteund en maakt deel uit van de beraadslagingen. De VOORZITTER. Ik moet er wel even bij zeggen, mevrouw Verkoelen. Er stond ondertekening 50PLUS Zuid-Holland, dat heb ik weggestreept. Ik dacht dat dat waarschijnlijk briefpapier is van de Provincie Zuid-Holland. Ja, betrapt. Zijn er andere sprekers? Ja, de heer Van der Velden. De heer VAN DER VELDEN (pvdd). Ja, dank u voorzitter. Ja, inmiddels zijn we acht jaar verder sinds de eerste plannen van Feyenoord City hier in de raad werden besproken. Acht jaar verder, een hoop grijze haren verder, een hoop energie die we verspild hebben zijn we verder en een hoop verspilling van tijd zijn we verder. Dat hele Feyenoord City-dossier kenmerkte zich door een enorme tunnelvisie, het wensdenken en ook vooral compleet doof zijn voor opbouwende en gefundeerde kritiek.

Maar ja, het college had maar één doel en dat was de gemeenteraad verder die fuik indrijven, de fuik waarin we eigenlijk bijna geen nee meer konden zeggen. En dat werd met name gedaan door de opmerking: geen stadion, dan is er geen gebiedsontwikkeling mogelijk. Nou ja, dat is natuurlijk al volkomen gelogenstraft, en de Partij voor de Dieren vond het eigenlijk vanaf het begin al een idiote stelling. En als we die stelling gewoon al vanaf het begin hadden losgelaten, dan stonden daar nu al gewoon de woningen. En dan ja, de voetbalclub Feyenoord hè, als ze dat niet in dat stadion zouden spelen, dat zou een drama worden voor die club. We zouden nooit meer landskampioen worden. We zouden nooit meer om een beker kunnen strijden. En ja, we zouden afdalen naar het niveau vierde klasse amateurs. We zouden nog minder gaan presteren dan de IJsselmeervogels of de Kozakkenboys. Mijn hemel, wat hebben we hier een ontzettende onzinverhalen moeten horen, ook van de directie van Feyenoord en ook van de directie van het stadion Feyenoord. En eigenlijk, als ik daarop terugkijk, wat een gekte was het toch allemaal dat we daar maar in meegingen. Niet allemaal, er waren een paar raadsleden die daar toen al kanttekeningen bij plaatsten. Voorzitter, en dan ook de financiering en het rendement, dat werd steeds maar opgerekt. Dat werd steeds rooskleuriger voorgespiegeld.

En daar was op een gegeven moment de partijpolitiek belangrijker dan gewoon gezond je verstand gebruiken met maar één vraag: waarom? Waarom? Als je iets niet snapt als raadslid, stel dan gewoon de vraag: waarom? Waarom doen we dit toch eigenlijk allemaal? En ja, er werd eigenlijk helemaal niet gekeken: wat is nu belangrijk voor de stad, wat is goed voor de voetbalclub, wat is goed voor de Rotterdammers? Ik heb hier voorbij horen komen dat het verdienmodel… er waren rondleidingen in de Kuip. Dat zou nog drie keer zoveel bezoekers trekken als Barcelona, als Bayern München, als Manchester United. Ja, echt lachwekkend, de horeca-inkomsten zouden drie keer zo groot worden. Alle supporters zouden blijven in het stadion om er maar lekker te drinken en te eten. En dan geen kroketje, maar vaak werd het ook nog voorgespiegeld alsof ze daar gingen dineren. Hoe slecht ken je je eigen stad? Hoe slecht ken je de voetbalsupporters? En over die voetbalsupporters, die hebben gewoon jaren, ook met kennis van zaken, want je kan ze niet afdoen als een stel nou ja, mensen die maar wat roepen, met kennis van

raadsvergadering van 15 februari 2024

Notulen pagina

235

zaken kwamen ze constant met nieuwe ideeën, met vraagtekens te zetten bij de plannen. Maar er werd gewoon niet naar geluisterd. Het werd in de wind geslagen. En ja, als je nu kijkt, het stadion is inmiddels van Goldman Sachs. Dat is ook al uitgeleverd. Daar hebben wij natuurlijk verder niets mee te maken. Maar dat zegt wel iets over het niveau van de bestuurders die er toen zaten bij stadion Feyenoord maar ook bij de voetbalclub. En ik ben dolblij dat ze eindelijk zijn opgestapt. Dat is beter voor de club en beter voor Rotterdam. Voorzitter, maar de Partij voor de Dieren denkt natuurlijk ook aan de toekomst en het is natuurlijk heel erg goed om in de toekomst de risico’s, de baten en de lasten in kaart te brengen. En wij bieden onze hand aan aan het college, maar zeker aan de stad en aan de ambtelijke organisatie: creëer nu gewoon, zoals bij elk groot project en bij elke gezonde organisatie een gezonde tegenkracht. Zodat je niet die modderschuit aan de Maas krijgt, maar misschien echt eens een goed plan. En daarvoor hadden wij een motie bedacht, dat er een raad voor tegenspraak moet komen. Het is een heel goede motie en ik ben blij dat de wethouder dat idee goed heeft ontvangen. Hij staat er welwillend tegenover. Hij heeft alleen gezegd: ja, het vergt iets meer tijd, iets meer onderzoek, en eventueel met de Rekenkamerrapportage kunnen we er dan ook naar kijken.

Nou, wij zijn als Partij voor de Dieren blij met die toezegging. Wij houden de wethouder daar ook aan. Vandaar dat ik de motie nog even op zak houd en het resultaat afwacht. Ik dank u. De VOORZITTER. Ik dank u zeer. Volgens mij hebben we nu alle geluiden uit de raad binnen. Dan beginnen we met de beantwoording van de zijde van het college. Wethouder Struijvenberg als eerste. De heer STRUIJVENBERG (lr) (wethouder). Dank voorzitter. Inderdaad hebben we hierover een uitvoerig debat in de commissie gehad. Dat is ook niet zo gek bij zo’n langdurig en complex project met de bijzondere uitkomst die we natuurlijk ook allemaal kennen. Ik herken daarin ook wel weer delen van de bijdragen van de verschillende manieren hoe je erop terug kan kijken vanuit uw gemeenteraad. Ik zal dat niet allemaal van commentaar voorzien voorzitter, maar we gaan natuurlijk wel ons voordeel doen met het rapport dat er ligt en de eindrapportage zoals die is opgeleverd. Daarvan hebben we ook begrepen dat wat daar in staat op zich de duidelijkheid biedt waar eenieder dan weer zijn eigen mening over kan vormen. Al met al heb ik voor nu één motie die ik met u moet behandelen, de motie van GroenLinks 'Leren van Feyenoord City'. Ook dat is eigenlijk een logisch vervolg op waar we het in de commissie over hadden, van scope, tijd, financiën, moet dat nu heel duidelijk zijn aan het begin van zo’n traject.

Ik heb toen ja gezegd en we hebben ook met elkaar gedeeld: ja, soms, of eigenlijk altijd, per definitie heb je helemaal aan het begin relatief weinig informatie, grote besluiten te nemen. En kom je verder in een project dan komt er natuurlijk steeds meer informatie, maar gaandeweg neem je ook afslagen omdat je steeds verder gaat. En we hebben ook met elkaar gedeeld, en dat werd geloof ik net in de eerste termijn ook nog gememoreerd. Als je een kader hebt en je legt dat op een goede, heldere manier vast, dan kan het ook zijn dat dat gewijzigd wordt, maar dan weet je ook wat je wijzigt onderweg, omdat je meer informatie hebt gehad. En voorzitter, ik zie deze motie als een oproep om dat dus met elkaar op een goede manier af te stemmen hoe we dat nu precies willen invullen. En soms zal het misschien ook gaan over de mate van hoe strak je het dan vastlegt en hoe strak kan je het ook vastleggen aan het begin. Ik vind het in ieder geval interessant om die oefening te gaan doen en daarover het gesprek met uw gemeenteraad aan te gaan en ook over het inzicht als er zaken worden gewijzigd, hoeft dat niet per definitie te betekenen: o jee, er is van alles aan de hand, dat is allemaal niet goed. Dat kan, dat hoeft niet, maar kan ook soms een logisch onderdeel zijn van het proces waar je met elkaar het debat over voert. Ik zou motie 1 willen omarmen voorzitter. Dank u wel. De VOORZITTER.

Dank u. Wethouder Zeegers. Mevrouw ZEEGERS (d66) (wethouder). Ja, dank u wel. Het is natuurlijk goed om terug te kijken en ik merk ook dat de lessen die we in het verleden hiervan hebben kunnen trekken ook gelijk doorgezet worden naar de toekomst. Dat doen we op allerlei manieren en ik denk dat dat ook heel goed is. Het is een goed rapport. Tegelijkertijd heeft u natuurlijk ook het een en ander gezegd over de nieuwe plannen die er zijn. We zijn natuurlijk heel snel aan de slag gegaan toen het bestemmingsplan werd vernietigd. We zijn gelijk doorgegaan met de nieuwe plannen voor delen van het gebied en dat is goed, dus daar is ook een hele procesplaat voor gemaakt, om al die samenhang onderling goed inzichtelijk te maken en ook aan te geven: wanneer nemen we welke besluiten waarover? Dus Feyenoord City 2.0 is echt alive and kicking, zou ik willen zeggen. Een aantal moties die daarover ook zijn ingediend en opmerkingen die zijn gemaakt. Allereerst van D66 over de Technische Universiteit en Feyenoord City. Dat wil ik ook even koppelen in mijn beantwoording aan de bijdragen van de heer Van Dommelen en de heer De Haan. Ook wij denken dat het goed is om economische vitaliteit in dat gebied te realiseren.

raadsvergadering van 15 februari 2024

Notulen pagina

236

Dat heb ik al eerder gezegd. Het is aan een ruimtelijk-ordeningsinstrumentarium waar ik nu aan werk, om daar vierkante meters voor te reserveren. Dus dat is wat wij ruimtelijk kunnen doen. Dan is het natuurlijk altijd nog afhankelijk van wie zich daarin wil vestigen. De heer Van Dommelen roept mij op om daar in ieder geval proactief in te zijn. Voor zover ik dat kan doen zal ik dat doen. Maar het is met name ook een economisch vraagstuk, dus dat zal ik afstemmen met mijn collega. Tegelijkertijd zou de Technische Universiteit een optie zijn. Er zijn verschillende locaties die nu onderzocht worden waar die Technische Universiteit zich kan vestigen. Daar kan dit onderdeel van uitmaken, dus ik kan deze motie oordeel raad geven. Maar weet wel dat we echt nog in het proces zitten en dat ook de Technische Universiteit zo zijn wensen heeft over bereikbaarheid en locatie, dus dat doen we met elkaar. Maar deze kan daarin mee betrokken worden. Dan twee moties, eentje van de ChristenUnie die zegt: die Position Paper positioneer die goed, en ook nog weer terug te kijken naar wat er eigenlijk voor die periode in 2016/2017 is gebeurd. 2013-2017 vraagt u naar, om daar een reflectie te doen. Ik begrijp ook als historica de behoefte om diep in het verleden te graven. Maar ik wil toch ook met klem verzoeken om naar de toekomst te kijken. Dit rapport van Arcadis geeft ons veel in handen.

Ik heb ook met de commissie besproken, we hebben nu een besluitvormingsmodel over hoe we gestructureerd besluiten willen nemen over gebiedsontwikkeling, van heel abstract structuurontwerp naar concreet bouwvergunning en wat er allemaal tussen zit en wanneer we wat door de raad laten vaststellen. Daarmee wil ik echt tegemoetkomen en denk ik ook dat wij middelen hebben om met elkaar het goede gesprek te voeren over de totstandkoming van projecten in de stad. Daar wil ik mij aan vasthouden. Dat is hoe we het gaan doen. En er is weer uitvoeringskracht nodig om zo’n heel reflectieonderzoek te doen en wij zitten echt behoorlijk krap in onze bemensing. En dan kijk ik liever vooruit voor de bouwplannen die moeten komen dan dat we nog een historisch onderzoek gaan doen, dus deze motie ontraad ik. Gewoon om uitvoeringskracht. Het is overigens goed dat er werd gezegd dat er heel veel documentatie beschikbaar is rond de besluitvorming destijds en dat is iets waar u natuurlijk ook altijd nog naar kunt kijken. Dan de motie 'Risicovol project'. Ook hiervoor wil ik aangeven: de beheersing van hoe wij nu met allerlei verschillende gebiedsontwikkelingen omgaan, daar hebben we echt nu een nieuw besluitvormingsmodel voor ingericht. Daarin geloof ik echt dat we op de juiste momenten de juiste gesprekken voeren. U geeft nu aan nu al een risicovol project voor Feyenoord City 2.0.

Naar mijn beleving gaat u daarover, maar ik zou het heel mooi vinden als wij dan dat gesprek kunnen voeren daarover op de momenten dat we ook inhoudelijk weten wat dit project ook behelst. We zijn nu bezig met masterplannen, met verkenningen daarin. Die komen nog allemaal uw kant op. Dan kunt u ook aangeven: dat zien wij als een risico. Is dan een risicovol project maken het geijkte instrumentarium, of wellicht zegt u: ik wil wat meer risicoanalyses hierover hebben en bespreken. Het zou mij een groot ding waard zijn als we echt op basis van de inhoud goed kunnen bepalen wanneer we en wat we dan precies een risicovol element vinden van bepaalde ontwikkelingen. Dus ook al ga ik er niet over, een hartenkreet van mijn kant. Dat waren de moties. De VOORZITTER. Dank u zeer. Zijn er nog vragen blijven liggen of is er behoefte aan een korte tweede termijn? De heer Van der Velden. De heer VAN DER VELDEN (pvdd). Nou, ik heb nog een vraag aan wethouder Struijvenberg, of hij toch nog even kan reageren op ons idee voor de raad voor tegenspraak, wat hij daarvan vindt. De VOORZITTER. Andere vragen nog? Niet? Wethouder Struijvenberg. De heer STRUIJVENBERG (lr) (wethouder). Voorzitter, dank voor het aanhouden van de motie, want zo zal ik het denk ik maar noemen, maar de heer Van der Velden heeft het zelf eigenlijk heel juist toegelicht.

Maar dank dat dat op die manier mogelijk is en we houden het idee in gedachten en we komen daar nog met elkaar over te spreken. De VOORZITTER. Welke motie is dat? De heer STRUIJVENBERG (lr) (wethouder). Niet ingediend. De VOORZITTER. De niet-ingediende motie Tegenspraak. (Er wordt buiten de microfoon gesproken.) De conceptueel in het hoofd van de heer Van der Velden aanwezige motie wordt niet ingediend. Goed. Volgens mij zijn we nu aan het einde gekomen van het behandelen van dit onderwerp. Dat klopt? Dan gun ik u een korte pauze van een minuut of tien. Dan gaan we zo dadelijk verder met de rest van de agenda. Mag ik u terugverwachten om 16.05 uur? De vergadering is kort geschorst.

raadsvergadering van 15 februari 2024

Notulen pagina

237

(De vergadering is geschorst.) Heropening De VOORZITTER. Mag ik u verzoeken te gaan zitten? Ik heropen de vergadering. Ik zoek de heer Verhoef. De heer ROSKAM (lr). Als het Grondbeleid is dan pak ik hem. 6.3

Het voorstel tot vaststelling van de beleidsnota 'Rotterdams Grondbeleid'

De VOORZITTER. Dan heropen ik de vergadering. Aan de orde is agendapunt 6.3, Het voorstel tot vaststelling van de beleidsnota 'Rotterdams Grondbeleid'. De heer Verhoef staat erop, maar u doet het woord? Heel goed. (Er wordt buiten de microfoon gesproken.) Een aangepaste motie, inhoudelijk aangepast? Als het alleen om de ondertekenaars gaat dan kunt u hem bij de griffie inleveren. 6.1

Programmaplan Digitale Inclusie - vervolg

De VOORZITTER. De heer Kind heeft de volgende motie ingediend. Motie 6. Digitaal toegankelijke websites "De Gemeente Rotterdam, in vergadering bijeen op 15 februari 2024 ter bespreking van het agendapunt 6.1 'programmaplan Digitale Inclusie'; constaterende dat: - het programmaplan Digitale Inclusie wordt besproken en dit bij uitstek het moment is om het over de toegankelijkheid van de gemeentelijke websites te hebben; - de gemeente Rotterdam verantwoordelijk is voor minimaal 100 websites1; - uit het dashboard van rijksoverheid2 blijkt dat een groot aantal van deze websites niet volledig digitaal toegankelijk is (Status B, C), niet voldoet aan de wettelijke verplichting (Status D) of een toegankelijkheidsverklaring mist; - digitale toegankelijkheid onmisbaar is voor het bieden van gelijke kansen en het bevorderen van zelfstandigheid onder mensen met een beperking; overwegende dat: - Rotterdam een gemeente wil zijn waarin iedereen mee kan doen; - digitalisering een steeds grotere rol speelt in ons leven; - het toegankelijker maken van de samenleving niet alleen het wegnemen van fysieke, maar ook digitale obstakels betreft; - het investeren in digitale toegankelijkheid niet alleen ten goede komt aan mensen met een beperking, maar het ook de algemene gebruiksvriendelijkheid van de websites verhoogt voor alle gebruikers; verzoekt het college: - inzichtelijk te maken wat er gedaan

moet en kan worden om alle gemeentelijke websites, die de gemeente Rotterdam duurzaam in de lucht wil houden, een toegankelijkheidsverklaring te geven; - om voor al deze gemeentelijke websites die dit nog niet hebben, zo snel mogelijk een toegankelijkheidsverklaring op te stellen; - om al deze gemeentelijke websites d.m.v. een toegankelijkheidsverklaring digitaal toegankelijk te maken of deze aantoonbaar aan de wettelijke verplichtingen van het Tijdelijk besluit digitale toegankelijkheid te laten voldoen (Status C)3; - hierbij te streven naar zoveel mogelijk websites met een Status A (volledig digitaal toegankelijk); en gaat over tot de orde van de dag." w.g. T. Kind en S. Reitema 1

https://www.rotterdam.nl/toegankelijkheidsverklaringen

raadsvergadering van 15 februari 2024

Notulen pagina

238

2

Zó digitoegankelijk is Gemeente Rotterdam I Dashboard Digitoegankelijk (https://dashboard.digitoegankelijk.nl/organisaties/289) 3 https://wetten.overheid.nl/BWBR0040936/2018-07-01

De motie is voldoende ondersteund en maakt deel uit van de beraadslagingen. 6.3

Het voorstel tot vaststelling van de beleidsnota 'Rotterdams Grondbeleid' - vervolg

De VOORZITTER. Goed zo, gaat uw gang. De heer ROSKAM (lr). Goed, het Grondbeleid. Een jaar geleden stond ik hier ook en toen stoorde ik me eraan hoe we met de langlopende grexen omgingen vanwege de impact op de financiën. Ik stoorde me aan het feit dat we met IVA's konden tekenen bij het kruisje, anders hadden we een onrechtmatigheid op de jaarstukken. Als je consistentie in besluitvorming wilde ontdekken, kwam je in een myriade van stukken terecht en kon je niet via een rechte lijn, maar wel via wat curves bij ieder besluit een stukje beleid vinden, maar consistent was het niet. Destijds diende ik de motie Roskam en Rozema in, een van de moties die met dit beleid wordt afgedaan. Het is Grondbeleid, dus we bespreken het Grondbeleid en het is de gereedschapskist hoe we onze Woonvisie kunnen gaan realiseren en hoe we de besluitvorming erover doen in de tijd. Om dan net zoals met de sociale grondprijs toch weer even de vergelijking met de auto te maken. De woonvisie is onze bestemming, het Grondbeleid is de auto waarmee we er komen en instrumenten zoals grondprijzen, het doorbouwfonds, de Enecomiddelen en erfpacht zijn de benzine om die bestemming te bereiken.

Dus eigenlijk heb ik zoiets van, beste BWB'ers kom tot een visie voor de stad en kijk bij de gebiedsontwikkeling welke instrumenten die dit beleid u biedt u het effectiefst kunt inzetten en welke financiële scenario's u wilt zien. Mocht u onverhoopt iets missen, voeg het toe. Kortom, neem dit beleid, gaat voort en bouw aan de stad van onze toekomst. Ik wil nog wel even mijn dank uitspreken aan de ambtelijke ondersteuning op dit stuk, evenals de collega's Van Dommelen, De Haan, Kockelkoren en Rozema voor het meedenken over het besluitvormingsmodel dat in het Grondbeleid zit, de juiste versie op pagina 8 sinds 14 februari jl., en de wijze waarop we de grondexploitatiemonitor gaan vormgeven. Met deze wijzigingen zijn de drie punten uit de motie geadresseerd, de raad krijgt consistent beleid, ons budgetrecht is beter geborgd en de raad kan zijn controlerende en kaderstellende taak beter uitvoeren. Derhalve adviseer ik mijn fractie dan ook om straks voor dit Grondbeleid te stemmen. Dank u wel voorzitter. De VOORZITTER. Dank u wel. Mevrouw Kockelkoren. Gaat over. De heer Vonk. De heer VONK (cu). Voorzitter, zonder grond kun je niet bouwen en zonder gebouwen kun je niet wonen. Het bezit van grond is dus eigenlijk een vorm van macht en geeft mogelijkheden om te sturen op wat wel en wat niet op de grond wordt gebouwd. Voor ons nu drie punten.

Eén: we hebben de komende jaren veel nieuwe woningen nodig en een mooie manier om woningen in de bestaande stad toe te voegen is een of twee extra lagen op bestaande woningen te bouwen oftewel optoppen. In de praktijk gebeurt dat nog weinig en met de motie 'Straatjes erbij' die ik straks ga indienen vragen we te onderzoeken hoe optoppen financieel aantrekkelijker kan worden gemaakt, een onderzoeksmotie. Twee: al jarenlang horen de leden van de commissie Bouwen, Wonen en Buitenruimte geklaag over de ontheffingsvergoeding, niet dat die te hoog zou zijn, maar te lang onzeker. Corporaties en ontwikkelaars klagen hierover en soms stranden bouwprojecten in een laat stadium omdat er ineens een extra rekening van de gemeente op tafel komt. Daarom een motie om dit proces transparanter en duidelijker te maken en onaangename verrassingen te voorkomen. Ten slotte. Innovatie gaat niet vanzelf. We zien het bij initiatieven van wooncorporaties, maar ook bij ouderen die samen een bouwproject willen optuigen, het gaat vaak moeizaam en de prijs van grond is niet zelden een struikelblok. De VOORZITTER. De heer Van Dommelen wil u een vraag stellen. De heer VAN DOMMELEN (vvd). Dank u wel voorzitter. Ook weer een toelichtende vraag op die tweede motie.

Wat ik niet helemaal uit uw verhaal hoor is waar in het proces u dan zou willen dat die transparantie wordt geleverd? Wanneer moet er duidelijkheid worden gegeven aan de ontwikkelaar. Op zichzelf ben ik het ermee eens om aan de voorkant zo veel mogelijk duidelijkheid te scheppen, maar waar in het proces zou dat precies moeten plaatsvinden? De VOORZITTER. De heer Vonk.

raadsvergadering van 15 februari 2024

Notulen pagina

239

De heer VONK (cu) Ja, de verleiding is natuurlijk groot om mijn geweldige kennis op dit gebied hier te etaleren, maar ik heb slechts dertig seconden en er is mij verteld dat nu in ieder geval de ontwikkelaars op een gegeven moment horen 'we zijn al lang bezig met het uitwerken van onze plannen, maar we weten nog steeds niet wat dit gaat kosten' en vervolgens sneuvelt het te laat, dus als die plannen er lang zijn. Wij willen dat er aan de voorkant, op het moment dat er getekend en gerekend gaat worden, al duidelijkheid over die kosten is. Is dat zo voldoende helder? De VOORZITTER. Heel goed, u kunt verdergaan. De heer VONK (cu). Dank voorzitter. Dan terug naar het laatste over de innovatie. Wat zou het toch mooi zijn als dankzij erfpacht wooninitiatieven zonder winstoogmerk gemakkelijker van de grond komen door een uitzonderingsregel te maken zoals die er nu ook is voor ondernemers. Ondernemers hoeven namelijk de grond niet te kopen, maar kunnen die in erfpacht krijgen, zo houden de ondernemers meer geld over om in hun bedrijf te investeren, dat staat op dit moment al in het verhaal. Hoe mooi zou het zijn als dat ook zou kunnen voor nieuwe wooninitiatieven zonder winstoogmerk. Daarom een motie die oproept om twee pijlers te doen om de bestaande uitzonderingen voor bedrijven breder toe te passen. Dat is de motie 'Benut Grondbeleid voor langdurig betaalbaar wonen'.

Dat waren mijn moties en mijn bijdrage, dank u wel. De VOORZITTER. De heer Vonk heeft de volgende moties ingediend. Motie 1. Straatjes erbij, ook in Rotterdam "De gemeenteraad van Rotterdam, in vergadering bijeen op 15 februari 2024 ter bespreking van het Rotterdams Grondbeleid; constaterende dat: - optoppen van gebouwen onderdeel uitmaakt van het 'beter benutten', zoals dat in de concept Rotterdamse Woonvisie wordt omschreven; - bij het optoppen van gebouwen in veel gevallen een ontheffingsvergoeding verschuldigd zal zijn; overwegende dat: - landelijk gezien flinke discussie gaande is over nut, noodzaak en uitvoering van 'straatje erbij'; - Rotterdam potentie heeft voor vele 'straatjes erbij' in de vorm van optoppen; - deze potentie nu nog niet of nauwelijks benut wordt, enkele uitzonderingen daargelaten; - optoppen in combinatie met verduurzamen nog meer voordelen heeft; verzoekt het college: - te onderzoeken hoe 'straatjes erbij' in de vorm van optoppen aantrekkelijker gemaakt kan worden, bijvoorbeeld door af te zien van een ontheffingsvergoeding bij optoppen van een of twee woonlagen; - op basis van de resultaten aan de raad voorstellen te doen over hoe dit in de praktijk kan worden toegepast; en gaat over tot de orde van de dag." w.g. T.J. Vonk, A. Kockelkoren, T. Kind en G.J. Engberts Motie 2.

Laat ontheffingsvergoeding bouwprojecten niet frustreren "De gemeenteraad van Rotterdam, in vergadering bijeen op 15 februari 2024 ter bespreking van het Rotterdams Grondbeleid; constaterende dat: - wijziging van gebruik of bebouwing op door de gemeente uitgegeven grond kan betekenen dat de initiatiefnemer een ontheffingsvergoeding aan de gemeente verschuldigd is; overwegende dat:

raadsvergadering van 15 februari 2024

Notulen pagina

240

-

uit gesprekken met corporaties en ontwikkelaars blijkt dat soms lang onduidelijk is wat de hoogte van de ontheffingsvergoeding wordt en hoe deze tot stand komt; projecten soms vertraging ondervinden of zelfs stuklopen omdat de ontheffingsvergoeding in een laat stadium veel hoger blijkt dan aanvankelijk was ingeschat;

verzoekt het college: - de systematiek van ontheffingsvergoedingen zodanig in te richten dat initiatiefnemers snel duidelijkheid hebben over de hoogte van de vergoeding in relatie tot het beoogde bouwprogramma; en gaat over tot de orde van de dag." w.g. T.J. Vonk, A. Kockelkoren, P.J.H.D. Verkoelen, D.J. van Dommelen, R.G.C. Segers-Hoogendoorn, T. Kind en G.J. Engberts Motie 3. Benut Grondbeleid voor langdurig betaalbaar wonen "De gemeenteraad van Rotterdam, in vergadering bijeen op 15 februari 2024 ter bespreking van het Rotterdams Grondbeleid; constaterende dat: - in het Rotterdams Grondbeleid over erfpacht wordt gesteld: 'Voor bedrijventerreinen kan ook worden gekozen voor een periodieke canonbetaling zodat de ondernemer financiële ruimte heeft om investeringen te doen in de onderneming in plaats van in de grond'; - bouwen van woningen in het sociale en middensegment ernstig onder druk staat vanwege de hoge kosten; overwegende dat: - momenteel steeds meer projecten in de ijskast verdwijnen en zich een bouwcrisis lijkt aan te dienen; - Rotterdam zowel nu als in de toekomst grote behoefte heeft aan woningen in het sociale en middensegment; - ondernemers op bedrijventerreinen via erfpacht wel worden geholpen om financiële ruimte te creëren en organisaties die zonder winstoogmerk langdurig betaalbare woningen willen realiseren niet; verzoekt het college: - twee pilots te doen

waarbij stichtingen of verenigingen die zonder winstoogmerk collectieve woongebouwen op gemeentelijke grond willen realiseren deze grond onder voorwaarden in erfpacht kunnen krijgen;1 - hierover voor april 2025 terug te koppelen aan de raad; en gaat over tot de orde van de dag." w.g. T.J. Vonk, A. Kockelkoren, T.S.J. Coşkun, P.J.H.D. Verkoelen, R.G.C. Segers-Hoogendoorn, T. Kind en G.J. Engberts 1

Bijvoorbeeld: Het betreft huurwoningen in verschillende segmenten die eeuwigdurend in hun segment dienen te blijven. De woningen kunnen niet worden verkocht en zijn daarmee blijvend beschikbaar in het sociale en/of middensegment. Vrijkomende woningen zijn alleen beschikbaar voor specifieke inkomensgroepen.

De moties zijn voldoende ondersteund en maken deel uit van de beraadslagingen. De VOORZITTER. Dank u zeer. Wie mag ik het woord geven? De heer Engberts. De heer ENGBERTS (pvda). Ja dank u wel voorzitter. De belangrijkste opgave op dit moment is volgens ons meer betaalbare woningen en er is eigenlijk bijna elke dag wel in het nieuws hoe die bouwproductie stokt en stopt. Daarom bekijken we natuurlijk op welke manier dit Grondbeleid bijdraagt aan het bouwen van zo veel mogelijk betaalbare woningen. Er is net een aantal zeer terechte

raadsvergadering van 15 februari 2024

Notulen pagina

241

moties ingediend waar we van harte op meetekenen, optoppen beter mogelijk maken, versnelling in besluitvorming over plannen, het instrument erfpacht actief en breder inzetten, alles wat we kunnen doen om betaalbare woningen gebouwd te krijgen. Daarbij is de grondprijs natuurlijk ook een belangrijk element en we blijven de keuze om de grondprijs voor sociale woningen fors te verhogen onbegrijpelijk en onverstandig vinden. Het plan is ook om het vaststellen van de grondprijzen als bevoegdheid bij de raad weg te halen en het college beslist dan, wij vinden dat heel erg raar. Het is een van de sturingsinstrumenten van de gemeente en de kaderstellende rol van de raad moeten we daarbij niet weggeven. Wat de grondprijs achter de komma is dat zal, maar de trend van verhogen of verlagen is voor ons iets wat de raad hoort te beslissen en daarom deze motie samen met GroenLinks en de Partij voor de Dieren. De VOORZITTER. De heer Engberts heeft de volgende motie ingediend. Motie 4.

Grondprijzen "De gemeenteraad van Rotterdam, in vergadering bijeen op 15 februari 2024, ter bespreking van het voorstel tot vaststelling van de beleidsnota Rotterdams Grondbeleid; constaterende dat: - met het nieuwe Grondbeleid de grondprijzen en parameters jaarlijks door het college worden geactualiseerd; overwegende dat: - de gemeenteraad een kaderstellende rol heeft; - het verhogen of verlagen van de (sociale) grondprijzen een sturingsinstrument is die we als gemeente ter beschikking hebben; - de trend van de ontwikkeling van de grondprijzen een kader daarvoor biedt; spreekt uit dat: - de bevoegdheid bij het college om de grondprijzen vast te stellen, de kaderstellende rol van de gemeenteraad onverlet moet laten; draagt het college op om: - voorgenomen fundamentele wijzigingen in de ontwikkeling van de grondprijzen vooraf aan de raad voor te leggen; en gaat over tot de orde van de dag." w.g. G.J. Engberts, A. Kockelkoren, R.T.J. van der Velden en P.J.H.D. Verkoelen De motie is voldoende ondersteund en maakt deel uit van de beraadslagingen. De VOORZITTER. De heer De Haan. De heer DE HAAN (d66). Toch een vraag hierover.

Er staat in de Gemeentewet dat dit over het algemeen een collegebevoegdheid is, staat ook in de handreiking van de VNG 'laat dat bij het college', hoe kijkt u ernaar dat eigenlijk bij het merendeel van de gemeenten in Nederland dat Grondprijsbeleid een bevoegdheid van het college is? De VOORZITTER. De heer Engberts. De heer ENGBERTS (pvda). Wij vinden dat de kaderstellende rol van de raad hier kan worden gerespecteerd. Dat kan ook door van het vaststellen van de grondprijzen een collegebevoegd te maken, maar het vaststellen van de trend, de ontwikkeling, waar ga je heen, de koers, als kaderstellend deel bij de raad te laten en dat ook ter besluitvorming aan de raad voor te leggen. De VOORZITTER. U bent klaar? Mijnheer De Haan.

raadsvergadering van 15 februari 2024

Notulen pagina

242

De heer DE HAAN (d66). Dank u wel voorzitter. Het is alweer enige tijd geleden dat we in de commissie BWB het Rotterdams Grondbeleid hebben besproken, voorafgegaan door een gedegen technische sessie in oktober 2023 waar we als raadsleden goed in dit nieuwe beleid zijn meegenomen want na ruim tien jaar en een Grondbeleid waarin wellicht ook nog wat errors klinken uit de periode waarin we als stad forse financiële problemen hadden, is het goed dat we nu beleid hebben waarmee we denk ik de mogelijkheden, de middelen en de tools hebben om de uitdagingen anno nu aan te kunnen. Wat dat betreft ook dank voor het stuk met daarin een heldere uiteenzetting over de beleidsmogelijkheden. De heer Roskam complimenteerde net een aantal collega-raadsleden inclusief mezelf, ook dank aan de heer Roskam van Leefbaar Rotterdam en diens alertheid om het nu te agenderen en vanuit D66 Rotterdam steun hiervoor. Tot slot voorzitter. Ook complimenten voor de opmaak van het stuk met het Grondbeleid en de verschillende beleidslijnen die vaak fraai zijn geïllustreerd met foto's van Rotterdam, mooi om altijd even te puzzelen waar je naar kijkt, welke gebouwen en naar welk perspectief, maar op pagina 19 van het stuk over het Grondbeleid staat in de passage over het verwerven een bijzonder pand in erbarmelijke staat op de foto, het Veerhuis aan Schiemond.

Dat is inmiddels een gemeentelijk monument en vol in transformatie naar een nieuwe bestemming, het Schrijvershuis, maar in plaats van verwerven is dit juist uit de gemeentelijke portefeuille verdwenen. Een tikje ironisch hoe een gemeentelijk pand jarenlang stond te verkrotten en nu niet is verworven maar juist is afgestoten. Gelukkig wordt het gerenoveerd, krijgt het een mooie nieuwe functie en blijft het behouden voor de publieke zaak. Dank u wel. De VOORZITTER. Dank u wel. Andere sprekers bij dit punt? De heer Van der Velden. De heer VAN DER VELDEN (pvdd). Dank voorzitter, ik wil van de gelegenheid gebruikmaken om twee moties in te dienen en gezien de tijd zal ik het verzoek aan het college voorlezen. De eerste motie is 'Erfpacht voor middenhuur' waarin wij het college verzoeken voor nieuwbouw van huurwoningen in het middensegment op grond in eigendom van de gemeente tevens uitgifte in erfpacht toe te passen. De tweede motie is 'Converteren naar eeuwigdurende erfpacht' en in principe te kiezen voor conversie naar eeuwigdurende erfpacht als eigenaren van woningen zich met een verzoek tot het afkopen van een tijdelijk erfpachtcontract tot de gemeente wenden, deze is medeondertekend door andere partijen. De VOORZITTER. De heer Van der Velden heeft de volgende moties ingediend. Motie 5.

Converteren naar eeuwigdurende erfpacht "De gemeenteraad van Rotterdam, in vergadering bijeen op 15 februari 2024, ter bespreking van het voorstel tot vaststelling van de beleidsnota Rotterdams Grondbeleid; constaterende dat: - de gemeente Rotterdam erfpachters van woningen met een tijdelijk erfpachtcontract de mogelijkheid biedt hun recht te converteren naar eeuwigdurende erfpacht of vol eigendom; overwegende dat: - de gemeente met erfpacht beter kan sturen op ruimtelijke ontwikkelingen en instandhouding van gewenste functies dan bij vervreemding van het eigendom; - erfpacht tevens een belangrijk instrument is om oneigenlijk gebruik van de woning of ondermijning tegen te gaan, als aanvulling op het strafrecht; verzoekt het college: - in principe te kiezen voor conversie naar eeuwigdurende erfpacht als eigenaren van woningen zich wenden tot de gemeente met een verzoek tot het afkopen van een tijdelijk erfpachtcontract; en gaat over tot de orde van de dag." w.g. R.T.J. van der Velden, A. Kockelkoren, P.J.H.D. Verkoelen en G.J. Engberts Motie 6. Erfpacht voor middenhuur "De gemeenteraad van Rotterdam, in vergadering bijeen op 15 februari 2024, ter bespreking van het voorstel tot vaststelling van de beleidsnota Rotterdams Grondbeleid;

raadsvergadering van 15 februari 2024

Notulen pagina

243

constaterende dat: - de gemeente Rotterdam sinds 2003 hoofdzakelijk gronden uitgeeft in vol eigendom met privaatrechtelijke voorwaarden en een kettingbeding in plaats van erfpacht; - erfpacht wel van toepassing is op nieuwbouw van sociale huurwoningen, vanwege extra mogelijkheden voor instandhouding van de gewenste functie voor de beoogde doelgroep; overwegende dat: - het college stevig inzet op genoeg middensegment in de stad en er dus een belang bij heeft dat dit prijssegment voor de stad behouden blijft; - transformatie van middenhuur naar duurdere woningen ongewenst is en dezelfde ratio als voor sociale huurwoningen (instandhouding van de gewenste functie voor de beoogde doelgroep) van toepassing is; voorts overwegende dat: - het thans onzeker is of de wet betaalbare huur zal worden ingevoerd hetgeen betekent dat regulering van middenhuur uitblijft en de gemeente naar privaatrechtelijke wegen moet zoeken om dit prijssegment voor de stad te behouden; - erfpacht kennelijk een krachtiger privaatrechtelijk instrument is dan andere privaatrechtelijke voorwaarden; verzoekt het college: - voor nieuwbouw van huurwoningen in het middensegment op grond in eigendom van de gemeente tevens uitgifte in erfpacht toe te passen; en gaat over tot de orde van de dag." w.g. R.T.J. van der Velden, T.J. Vonk, P.J.H.D. Verkoelen, T.S.J. Coşkun, R.G.C. Segers-Hoogendoorn, G.J. Engberts en A.

Kockelkoren De moties zijn voldoende ondersteund en maken deel uit van de beraadslagingen. De VOORZITTER. Dank. Mijnheer Van Dommelen, u hebt een vraag aan de heer Van der Velden? De heer VAN DOMMELEN (vvd). Dank u wel voorzitter. Ik gun de heer Van der Velden wat extra tijd, dus ik ga hem een vraag over de tweede motie stellen. Daarin zegt u eigenlijk 'we willen eigenlijk geen erfpacht meer converteren in eigendom. Welk probleem lost u hier nu precies mee op, kunt u dat misschien even toelichten? De VOORZITTER. De heer Van der Velden. De heer VAN DER VELDEN (pvdd). Ja dank u, dat zal ik dan toelichten. Erfpacht helpt bij het sturen op ruimtelijke ontwikkelingen en het tegengaan van oneigenlijk gebruik van woningen en ondermijning. Daarom zou de preferente optie moeten zijn om erfpachters met een tijdelijk contract een conversie naar eeuwigdurende erfpacht in plaats van vol eigendom moeten zijn. Daarvoor hebben wij deze motie ingediend. De VOORZITTER. De heer Van Dommelen. De heer VAN DOMMELEN (vvd). Dank u wel voorzitter. Nou ben ik een zzp'er, ik heb geen eigen pensioen, ik probeer mijn inkomen een beetje bij elkaar te krijgen en ik denk 'hè, nadat ik met pensioen ben, moet ik ook kunnen leven', hoe doe ik dat en hoe doen Nederlanders dat al vijftig jaar? Dat doen ze met het opbouwen van vermogen in de waarde van hun woning.

U zegt eigenlijk 'dat interesseert me helemaal niet en dat gun ik u ook helemaal niet. De waarde van die woning, die waardestijging van die grond, is niet aan u besteed, die gun ik u niet', dat zegt u eigenlijk door te zeggen dat we niet mogen kiezen voor omzetting in eigendom. Wat vindt u daar dan van? De VOORZITTER. De heer Van der Velden.

raadsvergadering van 15 februari 2024

Notulen pagina

244

De heer VAN DER VELDEN (pvdd). Ik vind het heel dom om met je woning te speculeren op vermogen. Dat vind ik heel dom, wonen zou moeten zijn om gewoon te wonen. Dat de VVD woningen als vermogen ziet, dat is niet iets wat de Partij voor de Dieren voorstaat. Dus ja, daar verschillen wij van mening. De VOORZITTER. De heer Van Dommelen. De heer VAN DOMMELEN (vvd). Dank u wel voorzitter. U vindt dus dat iemand niet het recht heeft om zijn eigen pensioen op te bouwen, u vindt dat een zzp'er die niet in dienst is, niet het recht heeft om zijn eigen pensioen op te bouwen, is dat wat u zegt? De VOORZITTER. De heer Van der Velden. De heer VAN DER VELDEN (pvdd). Nee, dat zeg ik niet. De VOORZITTER. U bent klaar mijnheer van Dommelen? Gaat uw gang. De heer COŞKUN (sp). Ik heb een vraag aan de heer Van Dommelen. De VOORZITTER. Gaat uw gang De heer COŞKUN (sp). Je hebt niet het recht om te speculeren met de waardestijging van de grond die niet door jou is gerealiseerd. De SP vindt überhaupt dat grond eigenlijk in gemeentelijk eigendom zou moeten zijn want mensen speculeren: er komt een locatie en daar komt straks een treinstation, als ik daar nu een stukje grond koop dan is dat over dertig jaar ineens veel meer waard. Niet door jouw eigen toedoen, door je eigen arbeid, maar gewoon omdat de gemeente dat in ontwikkeling heeft gebracht.

De SP is in ieder geval voor het herinvoeren van de erfpacht en het niet meer verder verkopen van gemeentelijke grond. De VOORZITTER. De heer Van Dommelen. De heer VAN DOMMELEN (vvd). Het was een vraag aan mij, tenminste zo heb ik het een beetje geïnterpreteerd. Wij gunnen mensen wel dat ze gewoon vermogen kunnen opbouwen. Dat weet u en u hebt het over speculeren. Ik denk als iemand gewoon in zijn eigen huis, daar hebben we het over, zijn eigen huis, geen belegger, gewoon zijn eigen huis, een waardevermeerdering zou willen realiseren, zodat hij daar ook zijn pensioen uit kan betalen dan zie ik het probleem niet. Ik vind het best apart dat u dat speculeren vindt, wij gunnen bewoners een stukje eigendom en een stukje vermogensopbouw, dat klopt. De VOORZITTER. De heer Coşkun. De heer COŞKUN (sp). Ik heb daar geen bezwaar tegen als het je eigen huis is, maar die grond wordt niet beter, slechter of wat dan ook, die grond stijgt in waarde vanwege de locatie die is verbeterd, bijvoorbeeld omdat er dichtbij toevallig een metrostation is gekomen. Natuurlijk is pensioenopbouw via je huis op zich prima, maar niet via de grond, daar heb je de grond niet voor nodig. De VOORZITTER. Helder. De heer Segers-Hoogendoorn. De heer SEGERS-HOOGENDOORN (cda). Ja voorzitter, toch even naar aanleiding van de interruptie van de heer Van Dommelen.

Dit is precies de discussie die we ook steeds in de commissie BWB hebben, voornamelijk met uw collega Verweij. Dit is de economie waar we vanaf moeten en het is de economie die u nu bepleit. U hebt het alleen maar over 'als de waarde stijgt' en de VVD is er niet voor die mensen als de waarde daalt want dat doet precies diezelfde vrije markt. Wat de heer Van der Velden voorstelt, is een instrument waarbij je zegt 'we trekken het meer naar de overheid toe want we vinden het een publieke taak dat mensen kunnen wonen' en hij vergroot het een beetje, hij zegt 'doe dat nou niet alleen voor sociaal, maar doe dat ook voor midden'. We weten dat we in deze stad behoefte aan een midden hebben, dat zegt uw partij ook steeds en nu komt er hier een knop om aan te draaien en dan zegt u 'ik gun het mensen dat ze hun pensioen kunnen opbouwen', maar dat moeten ze niet doen met waardestijging van grond waarvan ze toevallige eigenaar zijn geweest, dat moeten ze

raadsvergadering van 15 februari 2024

Notulen pagina

245

op een andere manier doen. laten we dat op een eerlijke manier doen en als gemeente onze verantwoordelijkheid pakken en precies aan dit soort knoppen gaan draaien. De VOORZITTER. De heer Van Dommelen. De heer VAN DOMMELEN (vvd). Ja dank u wel. Ik hoorde de heer Segers-Hoogendoorn ook een ander verhaal houden, namelijk dat erfpacht een knop is aan waaraan je kunt draaien om betaalbare koop mogelijk te maken, maar u weet net zo goed als ik dat als je een pand met erfpacht koopt, de erfpacht ongeveer een-op-een op de financiering in mindering wordt gebracht. Dus het leidt niet tot vergroting van de mogelijkheden om betaalbaar te kopen, dat is echt een drogreden. Dan kom ik nog even terug want zowel de heer Coşkun als u zeggen eigenlijk wel waarover de motie van de heer Van der Velden gaat. Wat de heer Van der Velden wil doen, hij wil eigenlijk gewoon erfpacht in het gemeentelijk woonbeleid herinvoeren en dat doet hij met een motie, een beetje verhuld, en dan komt hij er zo een beetje dwars doorheen. We hebben er geen fatsoenlijke discussie over, we moeten even op de achterkant van een A4'tje worden meegenomen in het Grondbeleid. Daar zijn wij helemaal geen voorstander van. De VOORZITTER. De heer Segers-Hoogendoorn. De heer SEGERS-HOOGENDOORN (cda).

Ja voorzitter, we moeten van een oude economie die veel mensen de dupe maakte en een heel klein aantal mensen liet profiteren naar een nieuwe economie die ver weg moet blijven van het wonen want wonen is een publieke taak, dat heb ik net uitgelegd. Dit is inderdaad een knop om aan te draaien, dat doet uw eigen college ook want het erfpachtmiddel wordt gewoon ingezet. Hier gaat het erover voor welke doelgroepen je dat doet. We weten dat na sociaal ook de middenhuur en middenkoop een kwetsbaar deel van de markt is want het kan zomaar eens daar uitgroeien en dan zetten we dit middel in, dan trekken we weer meer die publieke taak naar ons toe. Die past ons ook en die verantwoordelijkheid moeten we nemen. Dat is het enige wat ik zeg en het zou u ook sieren om daarop te reageren want ik probeer uw argumentatie eigenlijk een beetje aan te vallen, dan is het misschien goed als u daar ook op reageert want het is wel de oude economie en die moeten we kwijt, maar de VVD houdt daar, en ja ik tel steeds in deze raad, volgens mij als enige partij nog aan vast. De VOORZITTER. De heer Van Dommelen. De heer VAN DOMMELEN (vvd). Ja dank u wel. Even een paar reacties, allereerst sociaal. Volgens mij converteren woningcorporaties op dit moment gewoon erfpacht om in de eigendom en ook op sociaal vlak zie je dat de erfpacht er uiteindelijk uit wordt gesloopt.

Ik zie overigens niet het verschil in het gemeentelijk beleid rondom sociaal en midden. Ik blijf het herhalen, we hebben helemaal geen discussie over speculeren, maar we hebben hier een discussie over de eigen woning, eigen grondbezit, van eigenaar-bewoners in de stad. Daar hebben we het over en daar gunnen wij de bewoner een stukje vermogensaanwas. U hebt gelijk dat huizenprijzen ook kunnen dalen, maar over de tijd is dat natuurlijk niet zo. Het is altijd volatiel, maar over de tijd zie je woning- en grondprijzen stijgen. De VOORZITTER. De heer Segers-Hoogendoorn. De heer SEGERS-HOOGENDOORN (cda). Ja gelukkig maakte de heer Van Dommelen nog die laatste opmerking. In een perfecte vrije markt, in de markt die u bepleit, zou dat dalen eigenlijk vaker moeten voorkomen, net zo vaak als het stijgen. Dat is ook wat ik inderdaad in mijn interruptie zei, dan is de VVD er niet voor de mensen. Het gaat alleen over stijging en daarmee klopt het woord wel volledig, dan is het speculeren en daarmee houdt u mensen eigenlijk een worst voor die er mogelijkerwijs helemaal niet is. Sterker nog, mensen komen in de problemen en dan is de VVD er niet.

Dat is uw liberale denken, dat is het ook altijd geweest, maar als ik de kans krijg, daag ik u en uw collega gewoon iedere keer bij ieder debat uit om daar toch eens een beetje over uw eigen schaduw heen te stappen en dit soort knoppen om aan te draaien eens te pakken. We hebben even tijd nodig om van die oude VVDeconomie, die toch vooral mensen het slachtoffer maakte, naar een nieuwe economie te gaan die gewoon veel eerlijker is. De VOORZITTER. Tot slot de heer Van Dommelen.

raadsvergadering van 15 februari 2024

Notulen pagina