18-2021 Actie- en Investeringsagenda Coronaherstel Brabant.pdf

Onderstaand overzicht toont de opbouw van het samengesteld project. Impuls vitale en gezonde (binnen)steden Kernproject (Provincie)

Aanpalende projecten (gemeenten)

Financiering arrangement

Inzet investeringskrediet Ontwikkelingsbedrijf inclusief EUR 10 mln risicoreservering tot 2023

Type-1 (snel van start)

Type-2 (snel samen opwerken)1

Type-3 (snel verder uitwerken)

1. Verkenning naar (provinciale) middelen om groen / blauw projecten te stimuleren 2. Verkenning naar beschikbaarheid van BZK middelen voor transformatie van aanloopstraten 3. Verkenning naar mogelijkheden om initiatieven ter bevordering van de levendigheid van (binnen) steden te stimuleren, met gebruikmaking van kunst / cultuur / belevingen / evenementen

1. De Nieuwe Mark (Breda, als onderdeel van 21 projecten) 2. Zuid-Willemspark (Den Bosch, als onderdeel van spoorzone) 3. Herinrichten Stationsplein / Stratumseind (Eindhoven, als onderdeel van Knoop XL) 4. Terugbrengen rivier de Aa in de stad (Helmond, als onderdeel van binnenstad) 5. Vergroenen openbare ruimte Stadsforum (Tilburg, als onderdeel van gebiedsontwikkeling) 6. Vergroenen Erasmus / Jacob Obrechtlaan (Bergen op Zoom, als onderdeel van aanpak binnenstad) 7. Duurzame (klimaat) transformatie vitaal en gezond centrum Veghel (Meierijstad, als onderdeel van transformatie binnenstad) 8. Vergroenen Stadscentrum (Oss, onderdeel van Spoorzone) 9. Vergroenen Arendsplein (Oosterhout, als onderdeel herontwikkeling Arendshof 2 (en 1)) 10. Vergroenen Vlietpark (Roosendaal, als onderdeel van Rondje Roosendaal) 11. Vergroenen openbare ruimte (Waalwijk, inclusief Hart van de stad / Krophollerensemble als onderdeel van transformatie binnenstad)

1. 21 projecten (Breda; verder uitwerken lopende samenwerkingsagenda SOK) 2. Spoorzone / Onderwijsboulevard (Den Bosch; uitwerken lopende samenwerking IOK) 3. Knoop XL (Eindhoven; verder uitwerken lopende samenwerking) 4. Aanpak binnenstad (Helmond; uitwerken lopende samenwerking IOK met Stationskwartier / Assenkruis) 5. Gebiedsontwikkeling Stadsforum en Koningswei (Tilburg; intake gebiedsontwikkeling) 6. Aanpak binnenstad (Bergen op Zoom; uitwerken lopende samenwerking IOK inclusief duurzame veilige en groene entree naar de binnenstad) 7. Transformatie centrum (Meierijstad; uitwerken samenwerking op basis van propositie) 8. Spoorzone (Oss; uitwerken samenwerking) 9. Herontwikkeling Arendshof 1 (Oosterhout; uitwerken samenwerking) 10. Aanpak binnenstad (Roosendaal; uitwerken samenwerking Rondje Roosendaal) 11. Herontwikkeling KastanjewegOost (Uden, uitwerken samenwerking) 12. Transformatie centrum (Waalwijk, samenwerking oppakken IOK, inclusief herontwikkeling De Els en HOV zone)

1) Voor deze projecten verkennen we op korte termijn of een gezamenlijke groenblauwe propositie de kans groter maakt voor het verkrijgen van aanvullende financiering (vanuit rijksmiddelen of EU-fondsen, zoals de RRF).

19

26 februari 2021 | 20

Financieel Voor de financiering van het kernproject sluit de provincie enerzijds aan bij de provinciale bestuursopdracht / het beleidskader (middelen ontwikkelbedrijf en programmamiddelen), en anderzijds bij Europese en Rijksprogramma’s. Met deze financieringsbronnen ontstaat een compleet pakket aan financieringsmogelijkheden die bijdragen aan het versnellen van projecten binnen de Coronaherstel investeringsagenda. De primaire insteek van het ontwikkelbedrijf is zoveel mogelijk revolverend te werken, zodat de geïnvesteerde middelen weer terugvloeien en opnieuw kunnen worden geïnvesteerd. Bij de inzet van de revolverende middelen kan gedacht worden aan: • risicodragende financiering van projecten (leningen, garantstellingen). • risicodragende participaties in gemeentelijke fondsen (leningen, partner). • risicodragende participatie in gebiedsontwikkeling (planontwikkeling, verwerving, financiering). Aanvullend op de revolverende middelen voor projecten beschikt de provincie over procesmiddelen vanuit het ontwikkelbedrijf en uit diverse lopende provinciale programma’s, zodat op korte termijn al ondersteuning geboden kan worden aan de planontwikkeling voor type-3 projecten. Europese en Rijksprogramma’s Transformatieprojecten gerelateerd aan het tegengaan van leegstand, aanpak openbare ruimte en betere bereikbaarheid kenmerken zich veelal door onrendabele toppen.

Dat past niet bij de gewenste revolverende investeringen vanuit het Ontwikkelbedrijf. Indien de revolverende middelen aangevuld kunnen worden met niet-revolverende investeringen vanuit Rijk of Europa, dan kan de impact en slagingskans van projecten aanzienlijk worden vergroot. Provincie, B5 en M7 gemeenten en BOM, kijken hiervoor nadrukkelijk naar middelen die vanuit Europa en het Rijk beschikbaar worden gesteld, bijvoorbeeld in het kader van Coronaherstel. Verondersteld wordt dat de middelen gericht zijn op maatschappelijke investeringen en dat die middelen voornamelijk kunnen worden ingezet voor de financiering van onrendabele projecten. Kansrijk lijken daarbij onder andere RRF-EU en Leegstand EZK voor: • subsidiering van onrendabele projecten (groen, water, langzaamverkeer, etc.), bijvoorbeeld in de publieke ruimte. • subsidiering van onrendabele projecten vastgoed (transformatie/functieverandering vastgoed/leegstand). Via deze Actie- en Investeringsagenda streven we naar het voorbereiden van een bod richting Rijk voor Europese middelen en Rijksmiddelen voor een Brabantse impuls aan de openbare ruimte (groen, water) en een Brabantse impuls voor vitale binnensteden (leegstand). Hiervoor zal de provincie actief de lobby inzetten en intensiveren richting Rijk.

Proces De projecten in de impuls vitale en gezonde binnensteden bestaan voornamelijk uit (projecten binnen) omvangrijke binnenstedelijke transformaties. Deze projecten kenmerken zich door een hoge mate van complexiteit en lange doorlooptijden. De provincie is in het kader van de stedelijke transformatie aanpak al in overleg met gemeenten om de gemaakte procesafspraken uit te werken en/of om afspraken te maken over een groot aantal (nieuwe) binnenstedelijke transformatieopgaven (type-3 afspraak). Provincie en gemeenten committeren zich aan het nader uitwerken en concretiseren van de afspraken over de samenwerking in deze transformatieprojecten in 2021 en 2022 conform de bestuursopdracht. 10

Provincie Noord-Brabant (8 mei 2020), Bestuursopdracht ‘Terugdringen woningtekort en leegstand en participeren in transformatie’. 10

20

26 februari 2021 | 21 Voorts is provincie bereid om de regie te nemen voor een gezamenlijke Brabantse lobby richting het Rijk voor financiering van de Brabantse impuls aan de openbare ruimte (groen, water) en een Brabantse impuls voor vitale binnensteden (leegstand). Hiervoor zal de provincie in Q1 2021 samenwerken met B5 en M7 gemeenten om te komen tot een Brabants voorstel op deze twee thema’s (type-2 en -1 afspraken) De provincie maakt in Q1 2021 concrete afspraken met gemeenten over (financiering van) de geïdentificeerde projecten.

21

26 februari 2021 | 22

SP5 Verbeteren ventilatie van scholen: versnellen verduurzaming In een groot aantal schoolgebouwen voldoet de ventilatie niet aan de wettelijke ventilatienormen.11 Gebrekkige ventilatie kan bijdragen aan het versneld verspreiden van virussen, waaronder het Coronavirus. Daarmee is de aandacht voor het onderwerp ventilatie fors toegenomen. Ook Brabantse scholen staan voor een omvangrijke opgave. Investeringen in het verbeteren van het ventilatiesysteem zijn omvangrijk in geld en tijd. Door deze investering te combineren met het energiezuinig maken van de school, worden investeringen slim gecombineerd. Om dit te stimuleren heeft het Ministerie van OC&W een subsidieregeling aangekondigd waarmee tot 30% van de investeringen in ventilatie en verduurzamen worden vergoed (beschikbaar vanaf 4 januari 2021)12. De energiebesparende maatregelen leveren een verlaging in energielasten op waarmee de investeringen (deels) kunnen worden terugverdiend. Indien hieraan een slimme financiering in combinatie met een energieprestatiecontract wordt verbonden, worden scholen (en gemeenten) ‘ontzorgd’. Op deze manier wordt de uitvoering van maatregelen op beide fronten versneld. Dit project levert een belangrijke bijdrage aan de thema’s gezondheid, milieu, natuurlijk kapitaal en milieu en grondstoffen.

Inhoudelijk Het project beoogt gemeenten en scholengemeenschappen (basisonderwijs en middelbaar onderwijs) te ontzorgen bij de realisatie van een gezond binnenklimaat en betere energieprestaties (indien mogelijk verduurzamen naar CO2-neutraal en aardgasvrij). Uitgangspunt hierbij is de energielasten en onderhoudsbudgetten voor installaties gelijk te houden. Dit is mogelijk door investeringen in ventilatie te combineren met maatregelen om het gebouw energiezuiniger te maken en de primair benodigde energie te vergroenen. Daarmee kan de investering voor zowel ventilatie als verduurzaming worden terugverdiend. De prestaties (binnenluchtkwaliteit, energiebesparing, staat van onderhoud en comfort) worden gegarandeerd door de leverancier. Bijvangsten zijn het verhogen van het comfort- en gezondheidsniveau voor zowel leerlingen als docenten en het verlagen van de CO2 footprint. Omdat geen enkele situatie dezelfde uitgangspunten kent, biedt het project verschillende oplossingsrichtingen. We starten met een financieel ontzorgingsinstrument, het kernproject. Dit arrangement bestaat uit een energieprestatiecontract in combinatie met de impuls (subsidie) van de Rijksoverheid.

Het is een kans om de stimulans van het Rijk (subsidie) te combineren met een energieprestatiecontract gekoppeld aan een ESCo van het energiefonds van de BOM, waarbij er tevens specifiek gekeken wordt per school wat de mogelijkheden zijn om de energiekosten te drukken. Dit kan schoolbesturen voldoende comfort geven om de subsidie van de Rijksoverheid (vanaf 4 januari 2021) aan te vragen. Concreet bestaat het financieel ontzorgingsinstrument uit: 1. 30% - Subsidie Rijksoverheid 2. 70% - Financiering i.c.m. energieprestatiecontract (dekking maandelijkse bijdrage binnen de huidige exploitatie) We starten met de eerste tranche scholen en evalueren of het instrument voldoende ontzorging biedt. Niet alle schoolbesturen / gemeenten hebben namelijk een financieringsvraagstuk en / of lopen tegen andere uitdagingen aan. Op basis van de resultaten van de evaluatie kan het ontzorgingsinstrument worden verbeterd zodat dit beter aansluit bij de wensen en behoeften. Het volgend overzicht toont de opbouw van het samengesteld project. Het Landelijke Coördinatieteam Ventilatie op Scholen heeft in oktober 2020 geconstateerd dat circa 11% van de onderzochte schoolgebouwen in Nederland niet voldoet aan de wettelijke ventilatienormen en dat daar technische aanpassingen nodig zijn. Bij ruim 50% van de schoolgebouwen was het onderzoek nog niet afgerond of kon het onderzoek niet worden uitgevoerd.

12 Ministerie OC&W (1 oktober 2020, referentie 25681838), Rapportage Landelijk Coördinatieteam Ventilatie op Scholen 11

22

26 februari 2021 | 23 Verbeteren ventilatie en versnellen verduurzamen van scholen Kernproject (Provincie)

Aanpalende projecten (gemeenten)

Financieel ontzorgingsinstrument

Potentieel EUR 55 mln, revolverend

Type-1 (snel van start)

Type-2 (snel samen opwerken)

Type-3 (snel verder uitwerken)

1. 2. 3. 4.

-

1. Plan van aanpak voor uitrol van ventilatie-projecten in 2021 en 2022

Eindhoven, tien scholen Tilburg, twee scholen Meierijstad, één school Oss, één school

Procesmiddelen eerste tranche: 50k P NB: P=provincie

Verwacht resultaat Het project draagt allereerst bij aan de urgente behoefte om de ventilatie van scholen te verbeteren, en daarmee de kans op verspreiding van virussen te verminderen. Daarnaast levert het project een bijdrage aan actuele opgaven zoals het versnellen van de energietransitie en het inrichten van een pandemiebestendig Brabant (een gezonde, duurzame en veilige omgeving). Met het project wordt ventilatie op scholen versneld verbeterd, én wordt verduurzaming van maatschappelijk vastgoed in Brabant versneld. Een duurzamere, veiligere (minder COVID besmettingen) en gezondere omgeving leiden tot betere leerprestaties en minder ziekteverzuim. De regierol van provincie en BOM in het versnellen van verbeteren van ventilatie en verduurzaming ontzorgt gemeenten en schoolbesturen, waardoor capaciteit en middelen beschikbaar blijven voor andere kerntaken. Het concrete doel is om in 2021: • Inzicht te krijgen in de problematiek die er speelt bij de ventilatie en verduurzamen van de scholen in Brabant. • Binnen de eerste tranche een totaal van veertien scholen te ontzorgen bij het zoeken van een passende oplossing voor het verbeteren van hun ventilatie en bij het vinden van investeringen ter verbetering van energieprestaties. • Opstarten van een ontzorgingsprogramma waarbij het mogelijk wordt om samenwerking aan te gaan met verschillende leveranciers en installateurs.

Betrokken partijen In dit project onderscheiden wij verschillende (type) betrokken partijen: Provincie

Revolverend financier van de ESCo, proces facilitator, aanspreekpunt naar gemeenten

BOM

Beschikbaar stellen financieel ontzorgingsinstrument (ESCO; beheer financiële middelen, prestatieafspraken, opdrachtovereenkomsten met schoolbesturen), proces facilitator.

Gemeenten

Loket naar scholen, subsidieaanvrager

Schoolbesturen

Opdrachtgever maatregelen, klant van het financieel ontzorgingsinstrument (ESCO)

Rijk

Subsidieverstrekker (SUVIS)

Aannemers en installateurs

Voeren maatregelen uit voor schoolbesturen, voldoen aan prestatieafspraken, gaan overeenkomst aan met ESCO

Financieel De financiering van het kernproject verloopt via de provincie. Voor de eerste tranche hebben veertien scholen uit vier gemeenten interesse getoond om deel te nemen aan het financieel ontzorgingsinstrument. Deze scholen worden ontzorgd via een bestaande samenwerking die vanuit de BOM en provincie wordt ondersteund (ESCO). De indicatieve financiële omvang van de bestaande samenwerking is EUR 3.0 miljoen. Hiermee kunnen naar schatting zes scholen (circa 90 klaslokalen) worden ontzorgd in de eerste tranche.

23

26 februari 2021 | 24

Bij succes is de verwachting dat er meer scholen zijn die zich zullen aanmelden voor een financieel ontzorgingsinstrument. Voor deze scholen zal dan een nieuwe samenwerking worden opgezet omdat de financiële omvang van de bestaande samenwerking hiervoor niet toereikend is. De totale potentiële omvang van de investering is onduidelijk omdat de totale omvang van het probleem nog in kaart moet worden gebracht. Naar verwachting gaat het in Brabant mogelijk om 700 PO- en VO-schoolgebouwen waarbij de ventilatie moet worden verbeterd. Indien ventilatie en verduurzaming worden gecombineerd, dan is de verwachte investering circa EUR 30k per lokaal. Bij gemiddeld vijftien lokalen per schoolgebouwen komt dit neer op circa EUR 450k per schoolgebouw. De totale opgave voor Brabant komt hiermee op circa EUR 315 miljoen. Indien hiervan 30% wordt gesubsidieerd vanuit het Ministerie van OC&W (circa EUR 95 miljoen), dan resteert EUR 220 miljoen voor de schoolgebouwen. • Indien wordt verondersteld dat 25% van de scholen kiest voor het provinciale financieel ontzorgingsarrangement, dan is de potentiële totale omvang van het financieel ontzorgingsarrangement circa EUR 55 miljoen. Dit financieel ontzorgingsarrangement betreft revolverende middelen.

Proces De scholen die hebben aangegeven mee te doen met het financieel ontzorgingsinstrument zijn type-1 projecten, met deze scholen wordt direct een eerste slag gemaakt door de ventilatie te verbeteren en de scholen verder te verduurzamen. Door gebruik te maken van de bestaande samenwerking kan er snelheid gemaakt worden. De resultaten die worden bereikt met deze scholen zullen worden geëvalueerd en dienen als input voor verbetering van (een) volgende tranche(s). Voor het vervolg wordt een plan van aanpak opgesteld waarin wordt uiteengezet op welke wijze de verdere uitwerking en uitrol van de ventilatieprojecten in 2021 en 2022 tot stand komt. Daarbij maken we gebruik van de (voorlopige) resultaten van de eerste tranche projecten en van het verduurzamingsonderzoek voor Samenwijs in Hilvarenbeek. Eind maart 2021 is dit plan van aanpak gereed. Onderwerpen zoals samenwerking tussen gemeenten en schoolbesturen, governance, projectorganisatie, opzet voorgestelde ESCo, benodigde middelen, aanhaken meerdere installatiebedrijven en het opstellen van een menukaart voor scholen komen daarin aan de orde.

24

26 februari 2021 | 25

Aanvullende projecten: eerste tranche private innovatieprojecten Aanvullend op de type-2 projecten die provincie, B5 en M7 gemeenten en BOM hebben samengesteld, met het doel een succesvolle indiening bij het REACT-EU programma als onderdeel van het Brabantse luik, maakt de provincie een selectie van aanvullende kansrijke (MKB) innovatieprojecten gericht op versnelling van innovatietrajecten. Bij elk van deze projecten is vooral het MKB betrokken, en worden verbindingen gelegd met kennisinstellingen, onderwijs en/of campuslocaties. Deze projecten zijn geografisch verspreid over Brabant, en leggen soms direct een verbinding met de projecten die met de steden zijn opgewerkt. De provincie legt de focus op projecten die positief gaan bijdragen aan de vijf innovatiecoalities die de provincie in het najaar van 2020 heeft geselecteerd in het Beleidskader Economie 2030:13 slimme en groene mobiliteit, agrifood, energieconversie en -opslag, lifescience en health en AI en Big Data. In deze vijf coalities wordt gewerkt aan de toekomstige cluster die het verdienvermogen van Brabant in 2030 gaan verzorgen. Op deze vijf thema’s zijn meerdere projecten in beeld, en wordt met de indieners in diverse regio’s en sectoren komende twee maanden gewerkt aan het uitwerken van business cases.

We verwachten via deze business cases minimaal een bedrag van nog eens tien miljoen uit het Brabants Luik van REACT-EU weg te zetten.

Provincie Noord-Brabant (2020), Beleidskader Economie 2030 – visie op een toekomstbehendige economie voor Brabant. 13

25

26 februari 2021 | 26

4. Totaalbeeld en vervolgstappen Gezamenlijk vormen de beschreven acties en investeringen de Brabantse Actie- en Investeringsagenda Coronaherstel. Provincie, B5 en M7 gemeenten en BOM committeren zich via deze Actie- en Investeringsagenda aan een omvangrijk Coronaherstelpakket gericht op het versnellen van (middel)lange termijn structuurversterking met als doel Brabanders en de Brabantse economie concurrerender, weerbaarder en inclusiever de Coronacrisis uit te laten komen. De investering van de provincie vindt in eerste instantie plaats in de vijf kernprojecten. De provincie zal de komende maanden de uitvoering van deze projecten ter hand nemen, en daartoe middels Statenvoorstellen budgetten beschikbaar stellen. Potentieel bedraagt de provinciale investering in kernprojecten EUR 146 tot 163 miljoen. De investering in aanpalende projecten vindt plaats door gemeenten samen met provincie en partners. Deze investeringen vinden plaats in drie type projecten, die mede worden bepaald door het verschil in beschikbaarheid van financiering: 1. Type-1 projecten hebben we zelf controle over en kunnen we snel mee van start. Provincie, gemeenten en BOM investeren op korte termijn in een totaal van 31 projecten (EUR 2.6 mln). 2. Type-2 projecten werken we samen op met als doel op korte termijn financiering via middelen van de EU en het Rijk. a.

Een totaal van elf projecten vanuit deze Actie- en Investeringsagenda, zullen provincie, gemeenten, BOM en private partijen opwerken als REACT-EU aanvraag (als onderdeel van het Brabants Luik: EUR 11.7 mln). b. Voor overige type-2 projecten wordt voorgesorteerd op een bundeling van Brabantse projecten rondom verduurzaming en kwaliteit van de openbare ruimte (groen / blauw) en financiering via Rijk. De bundeling van deze projecten wordt komende periode nader uitgewerkt, een raming van investering volgt. 3. Type-3 projecten werken we op korte termijn samen verder uit richting projecten die uitvoeringsgereed zijn. Hierover hebben provincie, gemeenten en BOM 27 procesafspraken gemaakt met duidelijke milestones. Provincie, gemeenten en BOM investeren in het verder brengen van deze projecten tot concrete afspraken. De volgende tabel toont de verdeling van de investering over de projecten en type projecten. Indicatieve investering per samengesteld- en type project Kernproject

Aanpalende projecten

Kernproject

Type-1 (snel van start)

Type-2 (snel samen opwerken)

Type-3 (snel verder uitwerken)

SP1: BrabantRing

EUR 4.75 mln

EUR 300k

EUR 3.8 mln REACT

3 procesafspraken

SP2: Brabant Leert

EUR 7.0 mln

EUR 920k

EUR 6.1 mln REACT

-

SP3: Verduurzamen bestaand vastgoed

Potentieel EUR 44 - 61 mln

-

EUR 1.8 mln REACT

11 procesafspraken

SP4: Impuls vitale en gezonde (binnen)steden

Potentieel EUR 35 mln

3 verkenningen

(11 projecten opwerken richting Rijk)

12 procesafspraken

SP5: Ventilatie en verduurzamen scholen

Potentieel EUR 55 mln

14 scholen en EUR 50k

-

1 procesafspraak

Provinciale investering

EUR 146 - 163 mln

EUR 1.3 mln

-

EUR 11.7 mln (REACT-EU)

27 procesafspraken

Gemeentelijke investering

-

EUR 1.3 mln

-

27 procesafspraken

26

26 februari 2021 | 27 Een overzicht van projecten per gemeente is opgenomen in bijlage 3.

Vervolg: samen projecten opwerken en uitvoeren Na besluitvorming over de Actie- en Investeringsagenda staan we voor de volgende stap, het uitvoeren van projecten. De provincie heeft het initiatief genomen voor, en de regie gevoerd over, het opstellen van de gezamenlijke Brabantse Actie- en Investeringsagenda. De uitvoering van de projecten ligt nadrukkelijk niet bij één partij maar zal in de geest van de samengestelde projecten een samenwerking zijn tussen de partners; provincie, gemeenten, BOM en andere partners. De vervolgstappen verschillen per samengesteld project, mede afhankelijk van de financiering en de laatste gesprekken over de scope en beoogde resultaten van de projecten. Over de vervolgstappen zijn (worden) per project gerichte afspraken gemaakt. Per project wordt een overzicht uitgewerkt wie verantwoordelijkheden dragen, zowel ambtelijk als bestuurlijk.

27

26 februari 2021 | 28

Bijlagen 1: Samenhang herstelagenda’s 2: Overzicht van aanvullende middelen voor Coronaherstel 3: Overzicht van aanpalende projecten per gemeente 4: Context van geselecteerde aanpalende projecten 1. 2. 3. 4. 5.

Versnellen realisatie BrabantRing Opschalen Brabant Leert Verduurzamen bestaand vastgoed Impuls vitale en gezonde (binnen)steden Verbeteren ventilatie (en versnellen verduurzamen) van scholen

5: Overzicht van betrokkenen

28

26 februari 2021 | 29

BIJLAGE 1: Samenhang herstelagenda’s De Brabantse Actie- en Investeringsagenda Coronaherstel is niet de enige in zijn soort. Deze bijlage schetst beknopt de samenhang met het herstelbeleid van het Rijk en de herstelagenda van IPO. Samenhang herstelbeleid Rijk, IPO en provincie Laag 1: Herstelbeleid Rijk

Het Rijk concentreert zich sinds de uitbraak van Corona vooral op acute noodsteun. De 4 planbureaus hebben deze zomer overheden ook opgeroepen tot duurzaam herstelbeleid, en een leidraad opgesteld waar goed herstelbeleid uit moet bestaan. Het kabinet heeft sindsdien ruwweg 3 sporen van herstel ingezet: A. 3e + 4e Corona herstelpakket (okt - dec 2020): onder andere verlenging COL / versterking ROM’s / inzet extra middelen (om)scholing (EUR 1,2 mrd) + extra inzet retail binnensteden (EUR 100 mln). B. Herstel met behulp van EU-fondsen (nov 2020: doorgeschoven naar nieuw kabinet): RRF-EU (EUR 5,5 mrd). C. Duurzame en structurele groei versterking: Groeibrief (EUR 20 mrd) en MIRT. Om de beschikbare middelen uit de sporen 1A en 1B goed in te zetten (en niet voor 1C) heeft het kabinet dit najaar afspraken gemaakt met IPO/VNG. De afspraken zijn eind december vastgelegd in een brief aan de Tweede Kamer (zie laag 2).

Laag 2: Herstelagenda IPO - afspraken met het Rijk/VNG

Op 9 september 2020 is het herstelplan Regionale Economie aangeboden aan Staatssecretaris Keijzer. Op basis van dat plan heeft zij afspraken gemaakt met IPO en VNG. De dynamische uitvoeringsagenda IPO is de onderlegger van de afspraken die eind december zijn gemaakt. Deze agenda is opgebouwd langs drie sporen: 1. Ontwikkelkracht en innovatie: afstemming over de inzet van (extra) geld (van de regio’s, Rijk en EU) op bovenregionale innovatiethema’s (start met agrifood, medtech en waterstof). 2. Human Capital / MKB; afstemming over beschikbare instrumenten en samenwerking gemeenten / arbeidsmarktregio’s, provincies en Rijk (onder andere EUR 1,2 mrd middelen SZW + ESF). 3. Gebiedsontwikkeling (binnensteden en bedrijventerreinen): afstemming en leren van elkaar aanpak, koppeling met fondsen (onder andere EUR 100 mln EZK en RRF-EU). Provincies committeren zich aan de Herstelagenda IPO, om vanuit eigen herstelbeleid bij te dragen aan de samenwerking met het Rijk. Voor Brabant verbinden we dit commitment aan de provinciale herstelagenda (zie laag 3).

Laag 3: Herstelagenda Provincie NoordBrabant

Al sinds de uitbraak in maart 2020 heeft de provincie een Corona coördinatiestructuur ingericht. Waar het gaat om geld, is gekozen ons te richten op middellange- en lange termijn herstel (en geen acute noodsteun te verlenen). Vanaf juni 2020 heeft Brabant een PNB herstelaanpak ingericht waarmee we investerend de crisis uit kunnen komen, en aansluiten op het Rijks herstelbeleid en de IPO herstelagenda. A. Aanhaking Coronaherstelpakketen Rijk (1A + 1 B): - Thema innovatie: Via innovatiecoalities uitwerken van vijf bovenregionale innovatiethema’s (ook vastgelegd in het beleidskader Economie 2030: energie / circulair, medtech, slimme mobiliteit, AI / data en Agrifood) + Versterking BOM (impuls van EUR 22,5 mln). - Thema’s Talent en Gebiedsontwikkeling: samen optrekken met gemeenten in het kader van investeringsagenda B5 en M7 (zie onder). B. Herstel met behulp van EU-fondsen (vanaf maart 2021 eigen regionale middelen beschikbaar voor Brabant, programma REACT-EU (circa EUR 20 mln Brabants luik). C. Duurzame en structurele groei versterking: aanhaking vanuit provincie op thema’s / consortia Groeibrief (1C): onder andere Brainportlijn, AI, Foodswitch, buisleidingen. Om de beschikbare middelen uit de sporen 3A en 3B goed in te zetten (en niet 3C) heeft de provincie ervoor gekozen dit najaar afspraken te gaan maken met de B5 en M7.

Doel is de afspraken medio februari 2021 vast te leggen.

Laag 4: Actie- en De AIAC zet in op structuurversterking (dus geen noodsteun), en zet in op projecten investeringsagenda waarmee we met succes een beroep kunnen doen op de nieuwe fondsen die de EU Coronaherstel B5 (REACT-EU en RRF-EU) en het Rijk (100 mln EZK) beschikbaar stellen, en / of op de en M7 (AIAC) provincie middelen (beleidsprogramma’s, immunisatieportefeuille, ontwikkelbedrijf). Deze agenda is opgebouwd langs 3 sporen:

29

26 februari 2021 | 30 1. 2. 3.

Digitalisering: uitrol Brabant Ring + opschaling projecten gericht op toepassingen in sectoren zorg/onderwijs/smart city (koppeling REACT-EU). Arbeidsmarkt: doorontwikkeling scholingsplatform Brabant leert, en uitrol aanbod (koppeling EUR 1,2 mrd Rijk, IPO herstelagenda en REACT-EU). Gebiedsontwikkeling: impuls binnensteden en verduurzaming vastgoed (koppeling met onder andere EUR 100 mln EZK / BZK, RRF-EU en REACT-EU).

In de AIAC worden drie type afspraken gemaakt: 1. Meteen starten: deze projecten worden gefinancierd vanuit eigen lopende programma’s. 2. Samen optrekken: voor deze projecten hopen we een beroep te doen op EUfondsen (REACT-EU of RRF, dus koppeling met 1B + 3B) of Rijksmiddelen. 3. Samen uitwerken: deze projecten pakken we samen op, maar zijn nog niet concreet genoeg om meteen van financiële afspraken te voorzien. In deze agenda worden dus nu geen afspraken gemaakt met de twaalf gemeenten over innovatiethema’s uit de IPO herstelagenda of over al lopende projecten met de gemeenten en regionale triple helix partners in het kader van de Groeibrief en / of provinciale innovatiecoalities. Deze afspraken lopen parallel gewoon door. Herstelagenda’s gemeenten en regio’s

Per gemeente / regio opgesteld

30

26 februari 2021 | 31

BIJLAGE 2: Overzicht van aanvullende middelen voor Coronaherstel Versterking BOM Het blijft niet bij Europese middelen alleen. Met het Ministerie van EZK heeft de Provincie in december afspraken gemaakt over de beschikbaarheid van aanvullende cofinanciering voor economisch herstel, via een versterking van het eigen vermogen van de BOM. Het Rijk verschaft een bedrag van EUR 22.5 miljoen, op voorwaarde dat de provincie deze met een gelijk bedrag matcht. De provincie Noord-Brabant zal op korte termijn besluiten deze aanvulling te plegen. Op deze manier komt er EUR 45 miljoen extra kapitaal beschikbaar om met name het innovatieve bedrijfsleven te ondersteunen. De besteding van de middelen ligt uiteindelijk bij de BOM en de uitvoering is verder geen onderwerp van behandeling in deze actie en investeringsagenda. Extra middelen Rijk: Vroege fase financiering en aanpak leegstand winkelcentra Het Rijk stelt eenmalige extra kapitaal beschikbaar voor jonge ondernemingen, start-ups. Het gaat hier om zogenaamde Vroege Fase financiering. Voor Brabant is EUR 5 miljoen beschikbaar. Gematcht met provinciale middelen (50%) kunnen deze worden ingezet. De provincie NoordBrabant kiest ervoor dit bedrag snel op te halen, en het totaal van EUR 10 miljoen onder te brengen bij BSF (Brabant Start-up Fonds). Aanvullend stelt het Rijk 100 miljoen beschikbaar voor de aanpak van leegstand in binnensteden.

Komende maanden volgt meer duidelijkheid over de manier waarop EZK deze middelen wil inzetten Corona Overbruggingslening (COL) Het Rijk verlengt de Corona overbruggingslening tot 17 mei 2021. De totale faciliteit van EUR 300 mln. betreft een overbruggingslening voor startups, scale-ups en (innovatieve) mkb-ers.14 Op verzoek van EZK verstrekken de ROM’s overbruggingsleningen tussen de EUR 50k en EUR 2 mln aan innovatieve ondernemers onder gunstige condities. De BOM zal deze leningen verstrekken aan in de kern gezonde Brabantse ondernemingen die als gevolg van de Coronacrisis een overbruggingsfaciliteit nodig hebben. Tot slot is de provincie Noord-Brabant zelf vanuit de immunisatieportefeuille, de lopende programma’s en het ontwikkelbedrijf bereid extra middelen vrij te maken voor herstel.

14

BOM (4 januari 2021), Application portal Corona Bridging Loan open from 4 January

31

26 februari 2021 | 32

BIJLAGE 3: Overzicht van aanpalende projecten per gemeente De volgende tabel toont het overzicht van aanpalende projecten per gemeente. Totaaloverzicht van projecten per gemeente Aanpalende projecten Type-1 (snel van start)

Type-2 (snel samen opwerken)

Type-3 (snel verder uitwerken)

Breda

- Hybride leeromgeving BUAS met ‘AI Gaming campus’ - Verdubbelaar open badges

- De Nieuwe Mark (als onderdeel - Hoge Vucht (uitrol ESCO via van 21 projecten; Rijk / RRF-EU) energieloket) - Smart city monitor - 21 projecten (verder (samenwerking Den Bosch en uitwerken lopende Breda; REACT-EU) samenwerkingsagenda SOK) - VVE initiatief (Breda, Den Bosch, Eindhoven, Tilburg, Oosterhout, Oss, Roosendaal, Waalwijk; uitwerken voor REACT-EU)

Den Bosch

- Hybride leeromgeving Grasso-Grenco (opstellen plan van aanpak masterplan)

- Smart city monitor - Verduurzamen 10 (samenwerking Den Bosch en schoolgebouwen Breda; REACT-EU) - Spoorzone / - Hybride leeromgeving GrassoOnderwijsboulevard Grenco (uitwerken voor REACT(uitwerken lopende EU) samenwerking IOK) - VVE initiatief (Breda, Den Bosch, Eindhoven, Tilburg, Oosterhout, Oss, Roosendaal, Waalwijk; uitwerken voor REACT-EU) - Zuid-Willemspark (als onderdeel van spoorzone; Rijk / RRF-EU)

Eindhoven

- Hybride lesgeven VO - Hybride leeromgevingen Brainport (samenwerking Eindhoven en Helmond; plan van aanpak masterplan) - Tien scholen in Eindhoven (ventilatie en verduurzaming)

- Opschalen Leefsamen - Maatschappelijk vastgoed(samenwerking Eindhoven, ESCO Helmond; REACT-EU) - Knoop XL (verder uitwerken - Hybride leeromgevingen lopende samenwerking) Brainport (samenwerking Eindhoven en Helmond; uitwerken voor REACT-EU) - VVE initiatief (Breda, Den Bosch, Eindhoven, Tilburg, Oosterhout, Oss, Roosendaal, Waalwijk; uitwerken voor REACT-EU) - Herinrichten Stationsplein / Stratumseind (als onderdeel van Knoop XL; Rijk / RRF-EU)

Helmond

- Hybride leeromgevingen Brainport (samenwerking Eindhoven en Helmond; plan van aanpak masterplan)

- Opschalen Leefsamen (samenwerking Eindhoven, Helmond; REACT-EU) - Elkerliek@home (REACT-EU) - Hybride leeromgevingen Brainport (samenwerking Eindhoven en Helmond; uitwerken voor REACT-EU) - Weerbare en inbraakvrije wijk (uitwerken voor REACT-EU) - Terugbrengen rivier de Aa in de stad (als onderdeel van binnenstad; Rijk / RRF-EU)

Tilburg

- Hybride leeromgeving - Brabant Virtual Health - 24/7 spanning, smart city mindlabs (plan van (digitalisering gezondheidszorg; en internet of things aanpak) samenwerking Bergen op Zoom, - Verduurzaming gespikkeld - Twee scholen in Tilburg Roosendaal, Tilburg; REACT-EU) bezit in Kruidenbuurt (ventilatie en - VVE initiatief (Breda, Den Bosch, - Gebiedsontwikkeling verduurzaming) Eindhoven, Tilburg, Oosterhout, Stadsforum en Koningswei Oss, Roosendaal, Waalwijk; (intake gebiedsontwikkeling) uitwerken voor REACT-EU) - Vergroenen openbare ruimte Stadsforum (als onderdeel van gebiedsontwikkeling; Rijk / RRFEU)

- Warande Digitaal - Transitie van bestaand warmtenet - Aanpak binnenstad (uitwerken lopende samenwerking IOK met Stationskwartier / Assenkruis)

32

26 februari 2021 | 33 Bergen op Zoom

- Verkeersmanagement binnenstad

- Brabant Virtual Health - Digitalisering havendiensten (digitalisering gezondheidszorg; / Smart Port (samenwerking samenwerking Bergen op Zoom, Bergen op Zoom, Oss, Roosendaal, Tilburg; REACT-EU) Waalwijk, EFRO) - Hybride leeromgeving 3H - De Kuil als pilot gespikkeld Theatertechniek (Bergen op bezit Zoom; uitwerken voor REACT-EU) - Aanpak binnenstad - Hybride leeromgeving Delta (uitwerken lopende Agrifood Business samenwerking IOK inclusief doorontwikkelen lab (uitwerken duurzame veilige en groene voor REACT-EU) entree naar de binnenstad) - Vergroenen Erasmus / Jacob Obrechtlaan (als onderdeel van aanpak binnenstad; Rijk / RRFEU)

Meierijstad

- Hybride leeromgeving Leefgoed Veghel (Kloosterkwartier; uitwerken concept) - Eén school in Meierijstad (ventilatie en verduurzaming)

- Uitwerken hybride leeromgeving - Pilot maatschappelijk The Chocolate Factory in vastgoed combinatie met Circular Food - Transformatie centrum Center (uitwerken voor REACT(uitwerken samenwerking EU) op basis van propositie) - Duurzame (klimaat)transformatie vitaal en gezond centrum Veghel (als onderdeel van transformatie binnenstad; Rijk / RRF-EU)

Oss

- Hybride leeromgeving Pivot Park (MBO/HBO) - Verdubbelaar open badges - Digitale Werkplaatsen Oss (DWO productiviteitsverhoging) - Eén school in Oss (ventilatie en verduurzaming)

- VVE initiatief (Breda, Den Bosch, - Digitalisering havendiensten Eindhoven, Tilburg, Oosterhout, / Smart Port (samenwerking Oss, Roosendaal, Waalwijk; Bergen op Zoom, Oss, uitwerken voor REACT-EU) Waalwijk, EFRO) - Vergroenen Stadscentrum - Spoorzone (uitwerken (onderdeel van Spoorzone; Rijk / samenwerking) RRF-EU)

Oosterhout

- Oosterhout Leert (leren - VVE initiatief (Breda, Den Bosch, - Programma duurzaamheid / op werkplek / Eindhoven, Tilburg, Oosterhout, energieloket bedrijfsschool) Oss, Roosendaal, Waalwijk; - Herontwikkeling Arendshof 1 uitwerken voor REACT-EU) (uitwerken samenwerking) - Vergroenen Arendsplein (als onderdeel herontwikkeling Arendshof 2 (en 1); Rijk / RRFEU)

Roosendaal

-

- Brabant Virtual Health - Nispen als pilot voor de (digitalisering gezondheidszorg ESCO (samenwerking Bergen op Zoom, - Aanpak binnenstad Roosendaal, Tilburg; REACT-EU) (uitwerken samenwerking - VVE initiatief (Breda, Den Bosch, Rondje Roosendaal) Eindhoven, Tilburg, Oosterhout, Oss, Roosendaal, Waalwijk; uitwerken voor REACT-EU) - Vergroenen Vlietpark (als onderdeel van Rondje Roosendaal; Rijk / RRF-EU)

Uden

- Hybride leeromgeving ‘t Handelshuys (plan van aanpak) - Verdubbelaar open badges

-

Waalwijk

- Opschalen - VVE initiatief (Breda, Den Bosch, - Digitalisering havendiensten ondersteuning ZZP-ers Eindhoven, Tilburg, Oosterhout, / Smart Port (samenwerking bij ‘roer-om’ Oss, Roosendaal, Waalwijk; Bergen op Zoom, Oss, uitwerken voor REACT-EU) Waalwijk, EFRO) - Vergroenen openbare ruimte - Versnelling maatschappelijk (inclusief Hart van de stad / vastgoed Krophollerensemble als onderdeel - Transformatie centrum van transformatie binnenstad; (samenwerking oppakken Rijk / RRF-EU) IOK, inclusief

- Pilot met versnelde uitrol Woonconnect - Herontwikkeling Kastanjeweg-Oost (uitwerken samenwerking)

33

26 februari 2021 | 34 herontwikkeling De Els en HOV zone) Overig

- Verkenning naar middelen om groen / blauw projecten te stimuleren - Verkenning naar beschikbaarheid van EZK middelen voor transformatie van aanloopstraten - Verkenning naar mogelijkheden om initiatieven ter bevordering van de levendigheid van (binnen) steden te stimuleren, met gebruikmaking van kunst / cultuur / belevingen / evenementen - Opschalen vier regionale energieloketten (ntb waar)

- VVE initiatief (Breda, Den Bosch, - Plan van aanpak voor uitrol Eindhoven, Tilburg, Oosterhout, ventilatieprojecten in 2021 Oss, Roosendaal, Waalwijk; en 2022 uitwerken voor REACT, samen met Stichting VVE Belang en vier VVE beheerders)

34

26 februari 2021 | 35

BIJLAGE 3: Overzicht van samengestelde projecten SP1: Versnellen realisatie BrabantRing Kernproject Versnellen realisatie BrabantRing: kernproject Provincie

Kernproject: Participatie in Brabant Fiber Exchange (BFX) en kredietfaciliteit voor exploitatie BFX (geschatte omvang investering: EUR 5 miljoen)

Type-1 projecten Versnellen realisatie BrabantRing: Type-1 projecten Gemeenten

Aanpalende projecten

Eindhoven

Hybride lesgeven VO Eind april 2021 heeft 80% van alle VO-scholen in VO-instellingen in Brainport Brainport een technisch advies gehad. Metropoolregio Door de Coronacrisis - Eind april 2021 hebben minimaal 480 leraren (80% Eindhoven is er sprake van van de beoogde 600) een direct bruikbare training 21 gemeenten hybride onderwijs op didaktiek gehad. Metropoolregio het VO, met de - Eind april 2021 is er voor alle scholen zelfstandig Eindhoven beperkte middelen en lesmateriaal ontwikkeld. Brainport Development Provincie Brabant mogelijkheden die de - Eind maart 2021 ligt er een structuur om op onderwijsinstellingen reguliere basis best practices te delen en strategische en docenten nu onderwijsontwikkeling samen verder te brengen. hebben. - Eind mei 2021 heeft 80% van alle scholen extra technische toerusting (mede op basis van technisch advies). - Korte termijn: VO-Leerlingen blijven bij en ontwikkelen zich in hybride werkvormen. - Langere termijn: Versterking van de positie van Brainport als aantrekkelijke regio voor kenniswerkers en hun kinderen.

Totaal EUR 350k

Verkeersmanagement Ongewenst gemotoriseerd verkeer weren uit de binnenstad: binnenstad middels digitale middelen; transformatie naar Verkeersveiliger maken binnenstad; een duurzaam veilige Verduurzamen van de binnenstad. en toegankelijke binnenstad

Totaal: EUR 250k

Bergen op Zoom

Projectomschrijving

Samenwerkingspartners Investering

Provincie, Politie, Openbaar ministerie, Parkeerbeheer BV, marktpartijen

- Investering gemeente / partners EUR 175k - PNB: EUR 175k

- Investering gemeente / partners: EUR 125k - PNB: EUR 125k

Type-2 projecten Versnellen realisatie BrabantRing: Type-2 projecten Gemeenten

Aanpalende projecten

Projectomschrijving

Samenwerkingspartners Investering

Eindhoven

Opschaling Leefsamen

Na de succesvolle pilot wordt het project Leefsamen Akkedeer, gemeenten opgeschaald naar 7 gemeenten in de regio Eindhoven: Bergeijk, Best, Bladel, gemeenten Bergeijk, Bladel, Eersel, Reusel-De Mierden, Eersel, Oirschot, ReuselOirschot, Best en Veldhoven. Hiermee worden 1.500 De Mierden & huishoudens aangesloten op het bieden van veiligheid op Veldhoven, afstand. Uit de pilot in Eersel en de inzet van Leefsamen in ouderenzorgorganisatie andere delen van het land, blijkt uit onafhankelijk Oktober, coöperatie Slimmer Leven onderzoek door de GGD dat Leefsamen het langer zelfstandig thuis wonen door ouderen een heel stuk veiliger maakt. Een opschaling van Leefsamen levert een standaard op voor een laagdrempelige toepassing die in heel Brabant ingezet kan worden voor het langer veilig thuis laten wonen van onze oudere inwoners.

Totale omvang: EUR 1.35M Investering gemeente / partners: EUR 640k REACT-EU: EUR 710k

35

26 februari 2021 | 36 Helmond

Grootschalige uitrol van Leefsamen

De reeds bestaande oplossing van Leefsamen op glasvezel LEV-groep, Savant en Zorgboog (ouderenzorg met sociaal vangnet) zou aan iedereen beschikbaar gesteld kunnen worden (65 ers / WMO-ers).

Zie boven (Eindhoven)

Samen met LEV-groep, Savant en Zorgboog een callcenter inrichten waarbij inwoners op afstand vragen kunnen stellen, zorgen kunnen delen, ondersteuning kunnen krijgen, via de module van Leefsamen. Helmond

Elkerliek@home Ziekenhuiszorg-op-afstand (Elkerliek@home) is een Bestaand initiatief: Nader Totale omvang EUR 600k Versnelde realisatie belangrijke pijler binnen het programma Digitale Stad en te bepalen en uit te werken van Elkerliek@home zou bij uitstek passen bij de aanpak van de huidige Investering via het Corona-crisis. Het versneld oppakken van verschillende gemeente / partners: glasvezelnetwerk van toepassingen van Elkerliek@home is mogelijk. - door in te EUR 300k Glasvezel Helmond zetten op Elkerliek@home wordt de samenwerking met en de BrabantRing. Elkerliek versterkt, ervaren inwoners de innovatiekracht REACT-EU: EUR 300k van gemeente en ziekenhuis. De maatschappelijke meerwaarde is meer dan evident. Zorg-op-afstand is veiliger en efficiënter voor zowel patiënt als ziekenhuispersoneel. Het project ligt stil zolang er sprake is van een acute crisis in de zorgopvang vanwege Corona. Dit project is dus voor direct na crisis fase.

Bergen op Zoom

Brabant Virtual De doelstelling is om ervoor te zorgen dat de gezondheid Gemeente Roosendaal, Totale omvang EUR 2.0M Health (Digitalisering en zorg vernieuwd en verbeterd door digitalisering en Gemeente Bergen op gezondheidszorg) dataficering. Hoge kwaliteit van zorg op de juiste plaats Zoom, Care Innovation (zoveel mogelijk in de eigen omgeving) met inzet van zo Center, REN, WestWest Investering gemeente / partners: min mogelijk personeel. Waarbij er veel aandacht is voor (samenwerking EUR 2.0M preventie om zorg te voorkomen. Door meer gebruik van transmurale data bij gezondheid, preventie en zorg invulling geven aan zorgorganisaties), CZ. REACT-EU: EUR 2.0M de nationale doelstelling van 5 jaar langer gezond. En een Daarnaast is er deel antwoord te geven op de uitdagingen die ons gesteld verbinding met het worden door de huidige pandemie. Waarbij de nood voor ministerie van VWS, voldoende gekwalificeerd zorgpersoneel is alleen maar Nationale topsector LSJ scherper en voelbaar geworden door Corona. Health Holland en Health RI.

Roosendaal

Zie boven (Bergen op Zoom) Brabant Virtual Health (Digitalisering gezondheidszorg)

Breda

Smart City Monitor

Zie boven (Bergen op Zoom)

Zie boven (Bergen op Zoom)

Inzicht in het gebruik van de openbare ruimte in Gemeente Breda en ‘s- Totale omvang EUR 800k Brabantse steden door voetgangers, fietsers en verkeer is Hertogenbosch gefragmenteerd en beperkt in reikwijdte. Dit kan in MKB, Argaleo (’sInvestering normale tijden al een belemmering vormen, maar al Hertogenbosch) en gemeente / partners: helemaal in tijden van Corona en de 1,5m-samenleving ViNotion (Eindhoven) waarin veilig gebruik van de openbare ruimte essentieel is. Onderwijsinstellingen in EUR 300k Digitale oplossingen, die worden ontwikkeld door ’s-Hertogenbosch (JADS, REACT-EU: EUR 500k innovatieve bedrijven en onderwijsinstellingen in de regio, Avans) en Breda (BUAS, kunnen slimmere inzichten geven om deze uitdagingen Avans) en kennispartner het hoofd te bieden. LCB (Logistic Community Brabant In dit project worden o.a. sensordata en openbaar Centrumpartijen ’sbeschikbare data in Breda en ’s-Hertogenbosch verzameld Hertogenbosch (Hartje ‘sen gevisualiseerd in een digital twin. Ontbrekende data Hertogenbosch, wordt in beeld gebracht en gegenereerd. Hiermee krijgen Koninklijke Horeca we real-time inzichten in de dynamiek van de stad, tbv Nederland, crowd management, veiligheid, de 1,5 metersamenleving Centrummanagement), en datagedreven beleid rondom economie en mobiliteit.

Ondernemersfonds Breda, Breda Marketing Doelstellingen: Belangenorganisaties -Visualisatie van (near) real-time stuurinformatie om op voor versterking basis hiervan bij te kunnen sturen ten behoeve van crowd toegankelijkheid voor management en veiligheid in de hele binnenstad mensen met een - Inzicht in trends en effecten van beleid op het gebied van beperking en stimuleren economie en mobiliteit in de (binnen)stad, waarmee

36

26 februari 2021 | 37 steden aantrekkelijker, beter bereikbaar en duurzamer worden. - Kennisontwikkeling en innovaties door het MKB stimuleren, rondom data in de openbare ruimte en toepassingen zoals digital twins en voorspellingen met behulp van kunstmatige intelligentie.

gastvrijheidsfunctie (Breda)

Een toekomstproof systeem, aan te sluiten op Smart Cityring, Brabantring en lokale ringen, voor snelle en veilige toegang tot de verzamelde data voor beleidsmakers, bedrijven en onderzoekers, of te ontsluiten via een open API. Den Bosch

Smart City Monitor

Zie boven (Breda)

Zie boven (Breda)

Zie boven (Breda)

Helmond

Weerbare en inbraakvrije wijk

Gemeente Helmond Totaal: EUR 650k Het vergaren van nieuwe kennis en inzichten op het terrein van “het ritme van een wijk” met behulp van Gemeente / moderne technologie. Dit met als hoofddoel om te komen Lokale politie partners: EUR 400K tot een weerbare en inbraakvrije (woon)wijk. Een wijk die SmartCell van Taskforceweerbaar is tegen invloeden van onveiligheid, te beginnen RIEC Nationale politie REACT-EU: EUR 250k met inbraak en ondermijnende criminaliteit en een wijk waar bewoners zich veilig voelen. Dit doen we door Nationale politie verbinding te zoeken met relevante stakeholders als de bewoners, politie, bedrijven, kennis- en Ministerie van Justitie en onderzoeksinstellingen. Veiligheid Tegelijkertijd willen we in samenspraak met het TU/e Lighthouse programma Digitale Stad Helmond ervaring opdoen met (burgerparticipatie) aansluitingen op ons eigen glasvezelnetwerk, de BrabantRing, gebruik van sensoren in de openbare ruimte Universiteit van en het gebruik van een dataplatform. Hierbij gaat het om Amsterdam (ritme van de techniek, functionaliteit, informatie-veiligheid en privacy. wijk) Doelstellingen: 1.

Onveilige situaties en criminaliteit herkennen en voorkomen 2. Samenwerking met alle betrokken partijen, met focus op betrokkenheid burgers 3. Sneller en passend kunnen reageren op incidenten 4. Het veiligheidsgevoel bij bewoners verhogen 5. Innoveren in veiligheid (intelligente sensingtechnieken en big data-methodes); De eventuele wens, nut en noodzaak van deze aanpak naar opschaalbaarheid in de toekomst in beeld brengen.

Type-3 projecten Versnellen realisatie BrabantRing: Type-3 projecten Gemeenten Aanpalende projecten

Projectomschrijving

Tilburg

Smart city biedt tal van kansen om welvaart en welzijn in Naast gemeente en Enexis Nader te bepalen en Brabant te verbeteren. Aan de basis daarvan liggen vaak kunnen ook commerciële uit te werken netwerken van sensoren en andere technische aanbieders van sensoren apparatuur welke op grote schaal worden geïnstalleerd en nieuwe technieken in de openbare ruimte. Verbonden met elkaar wordt de zoals bijvoorbeeld Signify intelligentie die ontstaat vaak de ‘internet of things’ en Remoticon. Wellicht is genoemd. Veel initiatiefnemers willen daarbij graag het de Spoorzone als bestaande netwerk voor openbare verlichting benutten. pilotgebied aan te wijzen Logisch, want dit is één van de meest fijn vertakte en kan Mindlabs betrokken netwerken die we hebben. En er loopt al een worden bij de ontwikkeling. stroomkabel naar toe. Maar: dit is een zogenaamd ‘geschakeld net’, waar alleen in de avonduren spanning

24/7 spanning, smart city en internet of things

Samenwerkingspartners

Investering

37

26 februari 2021 | 38 op komt te staan. Bovendien is dit net afgestemd op een bepaalde elektrische belasting die niet zo maar overschreden kan worden. E.e.a. is vastgelegd in wetgeving, wordt uitgevoerd binnen strenge protocollen van netbeheerders en wordt gecontroleerd door de ACM. De grote ambities van de smart city stranden bij zoiets kleins als gebrek aan (betaalbare, makkelijk toegankelijke, veilige) stroomvoorziening. Nu worden weliswaar al vele jaren tal van pilots gestart voor smart city, het is verstandiger nu eens te kijken hoe e.e.a. opgeschaald kan worden tot stedelijke of provinciaal niveau, zodat de iot ook écht 24/7 zijn dienst kan bewijzen. Enerzijds een ontwikkelspoor in de operationele setting, anderzijds een juridisch spoor met toezichthouders e.d. Helmond

Warande Digitaal

De reeds voorgestelde (use)cases voor Warande Digitaal Bestaand initiatief; nader verrijken met cases die in verband met de Corona-crisis te bepalen en uit te van toegevoegde waarde kunnen zijn, zoals bijvoorbeeld werken case 1. Buurtcontact. Door tevens gebruik te maken van het urban dataplatform van UNSense wordt de basis gelegd voor toekomstige datagedreven diensten die een toegevoegde waarde kunnen hebben, ook bij de bestrijding van infectieziekten zoals Corona (middellange termijn). Door gebruik te maken van het reeds aanwezige eigen glasvezelnetwerk is bovendien een robuuste en veilige digitale connectiviteit verzekerd. Met name van belang bij zorg-op-afstand. Door een testcase te maken voor een sensorhotel en dataplatform ontstaat er toegevoegde waarde.

Projectkosten EUR 250k Investering gemeente: EUR 130k

Oss

Digitalisering havendiensten

Door een digitaal netwerk tussen goederen- en Ondernemers, provincie, Nader te bepalen en bulkhavens in Brabant wordt de planning en afwikkeling Brabantse gemeenten met uit te werken, op van de goederenvervoer over water versneld en een haven en overslag van basis van omvang en verbeterd. Potentiele andere gemeenten voor goederen, Rijkswaterstaat. samenwerking met Noordoost-Brabant Corridor: ‘s-Hertogenbosch, Daarnaast een relatie met andere Waalwijk, Meierijstad, Cuijk, West-Brabant Corridor o.a.: de Europese Green Deal en havengemeenten Tilburg, Bergen Op Zoom. Efficiënte en veilige de logistieke partners NVB en MCA. afwikkeling van vervoer over water en benutting van havens. Samenwerking op het gebied van verordeningen en havengelden. Havendienst op afstand bereikbaar. Duurzaamheid in mobiliteit.

Bergen op Zoom

Digitalisering havendiensten

Brabant bezit twee havens die beide “core/kern” havens B5 en M7 gemeenten Nader te bepalen en zijn in het Europese TEN-T transport netwerk, Moerdijk (Gemeente Oss, Gemeente uit te werken, op en Bergen op Zoom. Dat betekent dat de Europese Unie Meierijstad) met een basis van omvang en van mening is dat deze havens van het hoogste Europese haven, andere havens in samenwerking met belang zijn. Beide havens hebben, door de Brabant (o.a. Moerdijk en andere havengemeenten ondernemingen die zij herbergen (o.a. de Werkendam) & Pyrolyseproeftuin Zuid-Nederland, Sabic, Protix, Lamb Zuidwestelijke Delta Weston & Cargill), een primaire functie binnen het (North Sea Port, regionale economische profiel gericht op agrofood en de Drechtsteden, Port of Rotterdam) biobased economy. Samen met de andere (binnen)havens in Brabant maken zij daarmee onderdeel uit van de beweging naar de gewenste modal shift en de verduurzaming van goederenstromen. De logistieke kracht van Brabant wordt door deze havens versterkt. Echter, om deze modal shift een impuls te geven, is het noodzakelijk om hierin verder te digitaliseren. Het slim bundelen, combineren en onderling uitwisselen van data zal bijdragen aan de veiligheid in en bereikbaarheid van de havens. Uniformiteit van data en datasystemen zijn daarbij van belang. Op deze manier kan keteninformatie door

38

26 februari 2021 | 39 (binnen)havens worden ingezet voor informatieuitwisseling & ketenoptimalisatie. Waalwijk

Smart Port / havendiensten

Zie Oss / Bergen op Zoom

Zie Oss / Bergen op Zoom Nader te bepalen en uit te werken, op basis van omvang en samenwerking met andere havengemeenten

39

26 februari 2021 | 40

SP2: Opschalen Brabant Leert Kernproject Opschalen Brabant Leert: Met Brabant Leert de arbeidsmarkt weerbaarder maken

Provincie

Kernproject: Brabant Leert platform en versterking ondersteuningsstructuur (geschatte omvang: EUR 2 miljoen) en het realiseren van scholingsaanbod op concrete locaties / campussen met onderwijs en bedrijven (beschikbare kredietmiddelen: EUR 5 miljoen)

Type-1 projecten Opschalen Brabant Leert: Type-1 projecten Gemeenten Aanpalende projecten

Projectomschrijving

Breda

Breda heeft een onderscheidende positie op het terrein Gemeente Breda, REWIN, van Creatieve Toegepaste Intelligente technologie, en Braventure, vooral Game technologie in de brede zin van het woord. Kennisinstellingen e.a. De hogescholen (Avans en BUas) bieden opleidingen aan op het terrein van entertainment games, AI, gamedesign en –visualisatietechnieken. De ontwikkeling van een Breda Campus voor Creatieve Toegepaste Intelligente Technologie is een initiatief om te komen tot een sterk cluster van onderzoek, ontwikkelen, opleiden en ondernemen op het gebied van vernieuwingen die te maken hebben met Game Development, Creativity, en de toepassing van intelligente technologieën. Met kennisinstellingen, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties uit de stad, regio, landelijk en internationaal, moet er worden samengewerkt om deze ambitie te verwezenlijken. Uiteindelijk moet dit leiden tot een krachtig cluster rondom de fysieke locaties van BUas en Avans waar kennisontwikkeling en toepassing via innovatie voor bedrijven centraal staan. Voor de realisatie van deze doelen wordt er een kwartiermaker ingezet. De kwartiermaker is verantwoordelijk om leiding te nemen in de ontwikkeling en versnelling van dit initiatief en de opgedane kennis en ervaring inzetbaar te maken op andere plekken in Brabant.

Voor het aanstellen van een kwartiermaker:

Zie Oss

Totaal EUR 40k

Breda

Hybride leeromgeving BUAS met ‘AI Gaming campus’

Verdubbelaar open batches

Samenwerkingspartners

Nader te bepalen en uit te werken

Investering

- Gemeente: EUR 100k - PNB: EUR 100k cofinanciering

- Gemeente: EUR 20k - PNB: EUR 20k Den Bosch

Hybride leeromgeving Grasso-Grenco en digitale connectiviteit

Eindhoven Hybride en Helmond leeromgevingen Brainport (plan van aanpak masterplan)

Opstellen masterplan voor realisatie hybride leeromgeving Grasso-Grenco.

Gemeente ‘s-Hertogenbosch, Voor het uitwerken Provincie, vastgoedpartners, van een plan van NV BIM. aanpak / masterplan - Gemeente: EUR 100k - PNB: EUR 100k cofinanciering

het uitbreiden van het (fysieke) aanbod van Leven Lang Nader uit te werken Ontwikkelen op plekken in de Brainport regio waar reeds een hybride leeromgeving is gevestigd. Met Leven Lang Ontwikkelen verstaan wij hier primair het kunnen omher- en bijscholen van doelgroepen uit de beroepsbevolking. Plekken waar leren en ontwikkelen nabij de beroepsbevolking en het bedrijfsleven wordt uitgevoerd.

Totaal EUR 100k - Gemeenten: 50k - PNB: 50k

40

26 februari 2021 | 41 Tilburg

Meierijstad

Oss

Hybride leeromgeving Spoorzone / Mindlabs

Mind Labs is een samenwerkingsinitiatief van Fontys Hogescholen (Journalistiek), middelbaar beroepsonderwijs (ROC Tilburg), media- en uitgeverij De Persgroep, de gemeente Tilburg, de Provincie NoordBrabant en Tilburg University (Cognitive Science & Artificial Intelligence). Mind Labs opereert op het gebied van interactieve technologieën en gedrag. Het onderzoekt menselijke geesten, kunstmatige geesten, en stimuleert innovatie. Mindlabs is niet alleen een samenwerkingsverband maar landt ook fysiek in de spoorzone in Tilburg waar naast de Lochal een nieuw gebouw verrijst waar Mindlabs haar intrek inneemt met Fontys hogescholen e.a. De koppeling aan Brabant Leert zorgt ervoor dat naast onderwijs- en researchfaciliteiten ook serieus de verbinding wordt gemaakt met een leven lang ontwikkelen en onderwijsaanbod voor werkenden. De plek in Tilburg moet een hybride uitstraling gaan krijgen. Hiervoor werken we samen een en plan dat deze doorontwikkeling vorm geeft.

Fontys Hogescholen Voor het (Journalistiek), middelbaar uitwerken van een plan van aanpak beroepsonderwijs (ROC Tilburg), media- en uitgeverij De Persgroep, de - Gemeente: EUR 100k gemeente Tilburg, de Provincie Noord-Brabant en - PNB: EUR 100k Tilburg University (Cognitive cofinanciering Science & Artificial Intelligence)

Hybride Leeromgeving Leefgoed Veghel (Kloosterkwartier; Meierijstad, uitwerken concept

Leefgoed Veghel (Kloosterkwartier) in het centrum van ROC De Leijgraaf, IBN, Veghel is een wijkvernieuwing gebaseerd op de principes Brabant Zorg, GGZ, van de Who Cares Community, onder begeleiding van Zorgorganisatie Zusters Rijksbouwmeester Floris Alkemade. Leefgoed zet in op Franciscanessen Veghel, vernieuwende vormen van wonen, zorg, werken en leren. Join Us, Labyrinth, Unik, De urgentie van wonen met zorg wordt in het Zenzo Maatschappelijk Kloosterkwartier gecombineerd met de noodzaak van Vastgoed, Gemeente voldoende geschoold zorgpersoneel. Daarom is tussen Meierijstad diverse partijen een samenwerking aangegaan. Het is de ambitie om binnen Leefgoed zowel de zorgfuncties en maatschappelijke dienstverlening zelf als de praktijkleergangen voor zorgpersoneel te realiseren. Het opzetten en in stand houden van deze hybride leeromgeving (fysiek en programmatisch) vergt investeringen.

Voor het uitwerken van het concept

Hybride leeromgeving Pivot Park

Pivot Park kent een sterk profiel op het gebied van Partners Pivot Park , Avans, farmacie en farmaceutische technologie. Pivot Park is een Fontys e.a. life sciences campus, met een speciale focus op farmaceutische innovatie. De campus biedt lab- en kantoorruimte van elke omvang met toegang tot hoogwaardige farmaceutische R&D-faciliteiten en infrastructuur en expertise. Dit geeft bedrijven de mogelijkheid om te versnellen, te groeien en uit te blinken op het gebied van geneesmiddelenonderzoek en ontwikkeling.

Voor het maken van een plan van aanpak en het ontwerpen van het eerste onderwijsaanbod

- Gemeente: EUR 100k - PNB: EUR 100k cofinanciering

- Gemeente: EUR 50k - PNB: EUR 50k cofinanciering

Doel is op Pivot Park ook een hybride leeromgeving mogelijk te maken waar naast het initiële onderwijs ook aandacht wordt gericht op het om- en bijscholen van werkenden middels de lab-faciliteiten of het mogelijk maken van een field-lab. De eerste stappen hiervoor zijn ook al gezet. Er is onlangs een overeenkomst gesloten met de HAN. Er komt een lectoraat van de HAN op Pivot Park in 2021. Dit lectoraat zal meerdere doelen gaan dienen en zeker ook dat van een hybride leeromgeving bieden aan studenten waar onderzoek, praktijk en onderwijs samenkomen. Daarnaast heeft Pivot Park met de HAN vergaande plannen omtrent realisatie van een summerschool dit jaar en een minor op het Pivot Park in het volgende collegejaar. Met Brabantse onderwijsinstellingen vindt nog geen / beperkt samenwerking plaats.

41

26 februari 2021 | 42 Oss

Oss

Verdubbelaar open batches

Digitale Werkplaatsen Oss (DWO)

Het proefproject open batches uitbreiden met meer bedrijven (gemeente Oss + 5 in 2021) en voor 2022 optioneel meerdere gemeenten en onderwijsinstellingen aan laten sluiten.

Talentencampus Oss, gemeente Oss, ondernemers, onderwijsinstellingen

Totaal EUR 80k - Gemeente: EUR 40k - PNB: EUR 40k

Hoofddoelstelling van de DWO is het toegankelijk en HAN University of Applied Totaal EUR 170k toepasbaar maken van productiviteitsverhogende Sciences, Talentencampus - Gemeente: technologie voor ca. 120 MKB ondernemers uit Oss met 2 Oss, gemeente Oss, tot 50 FTE die minimaal 3 jaar bestaan. Dit wordt gedaan ondernemers(verenigingen), EUR 60k - Rijk: EUR 50k door deze organisaties te ondersteunen en te adviseren onderwijsinstellingen - PNB: EUR 60k in hun digitaliseringsproces en hun businessplan klaar te cofinanciering maken voor de toekomst. Op basis van de behoefte en het ontwikkelde aanbod wordt de businesscase van de DWO opgesteld, met als doel om continuïteit in de ondersteuning te kunnen blijven verzorgen. De potentiële doelgroep bestaat uit ongeveer 500 MKB-ers en op jaarbasis zal de werkplaats tussen de 20 en 60 MKB-ers en tussen de 70 en 200 studenten betrekken bij de verschillende projecten. Hierbij zijn businessvragen van de MKB-er leidend.