Bijlage 2 - Omgevingsvisie Roermond
Tekst van het document
Omgevingsvisie Roermond
36
niet zodanig dat bewoners op meer manieren dan winkelen en horeca bezoek gebruik maken van het centrum. Het DOR heeft ook een forse verkeersaantrekkende werking, vooral in de weekenden. Door de reconstructie van de N280 wordt ervoor gezorgd dat de druk op de leefbaarheid beperkt wordt.
Cuypershuis
Sjommelmert
Designer Outlet Centre
De binnenstad heeft een groot aantal monumenten die de rijke en gevarieerde historie van de stad tot uitdrukking brengt. Deze geven sfeer, ambiance en beleving aan de binnenstad. In Theaterhotel De Oranjerie en de ECI Cultuurfabriek kan men genieten van afwisselende programma's van voorstellingen en concerten. In de ECI is een breed aanbod is van cursussen (waaronder muziek, dans, beeldend, fotografie, toneel) en een vaste expositieruimte. In het Historiehuis kan men kennis maken met het levensverhaal van Roermond. Het Cuypershuis schenkt aandacht aan het leven en werk van architect/ontwerper Pierre Cuypers en, in het verlengde daarvan, aan hedendaagse interieurontwerpen. Daarnaast heeft de stad ook andere vrijetijdsvoorzieningen zoals bioscoop, filmhuis, casino en jongerenpodium. In de open lucht vinden vooral in de zomermaanden vele evenementen plaats, zoals het Bevrijdingsfestival Limburg, Solar, het Limburg Festival, de Sjommelmèrt en de Taptoe. Roermond wil verder groeien in de hoedanigheid van evenementenstad. Ingezet wordt op evenementen die aansluiten bij de gekozen locatie en specifieke kenmerken van Roermond, hierbij wordt ook aansluiting gezocht bij de economische activiteiten die al plaatsvinden. WONEN EN WERKEN IN HET CENTRUM De historische binnenstad is het hart van de gemeente met veel voorzieningen.
Er werken veel mensen in de detailhandel, horeca en zakelijke dienstverlening/kantoren. In de historische binnenstad wonen voornamelijk alleenstaande, autochtone inwoners. Het gemiddelde inkomen is hoger dan van de meeste andere wijken in Roermond. In de binnenstad wonen relatief gezien het laagste aantal jongeren (jonger dan 25 jaar) van heel Roermond. De binnenstad kent een dichte stedelijke verkave-
Omgevingsvisie Roermond
37
ling. In het kernwinkelgebied zijn vooral winkels aanwezig op de begane grond. Buiten het kernwinkelgebied is de functie voornamelijk wonen. De woningen zijn vooral appartementen in de huursector. Er is een vraag naar woonruimte in de laagste huursector. Doordat het aanbod geconcentreerd wordt aangeboden, ontstaat er een druk op de leefbaarheid. In het gebied gelegen tussen Swalmerstraat, Markt, Schoenmakersstraat, Heilige Geeststraat en Voogdijstraat heerst een zeer monumentaal stedelijk woonklimaat. Grote stedelijke villa’s en voormalige kloosters worden afgewisseld met fraaie moderne herenhuizen en eigentijdse appartementen, alles in een rustig deel van de binnenstad. In het centrum is weinig openbaar groen en is alleen een beperkt toegankelijk stadspark (de Karthuis) gelegen. Hiermee samenhangend zijn er beperkt mogelijkheden voor ontmoeting en verblijf in de publieke ruimte. De publieke ruimte is met name voor de verkeersfunctie en het bereiken van de functies detailhandel en horeca ingericht. Naast de horeca en detailhandel zijn ook veel bedrijven in de financiële of zakelijke dienstverlening in het centrum aanwezig. Aan de rand van de binnenstad ligt het station. De binnenstad wordt door het spoor gescheiden van de oostelijke woonwijken.
Vanaf het station zijn via de Oranjelaan richting het oosten verschillende voorzieningen te bereiken, waaronder het ziekenhuis en meerdere scholen. De binnenstad is vanuit de omgeving goed bereikbaar via het spoor en via de N280. Vanuit de omliggende woonwijken vormt het spoor een barrière. Hierdoor blijven de inwoners van de woonwijken voor voorzieningen voor een groot deel gericht op de eigen omgeving.
Sterktes: -
De binnenstad is de historische oorsprong van de stad, met aangrenzend de later gerealiseerde Maasplassen en het Designer Outlet Roermond.
-
Historische binnenstad met veel monumentale en beeldbepalende gebouwen.
-
Kenmerkend historische patroon van ring met poorten, het raster en de pleinen en accenten.
-
Een dynamisch, cultureel en toeristisch hart voor inwoners, bezoekers en ondernemers.
-
Toplocatie voor detailhandel (retail) en ontspanning (leisure).
-
Goede bereikbaarheid over de weg en het spoor.
-
Stedelijk woonmilieu.
-
Wonen nabij het water in Jazz City en Roerdelta.
-
Compacte stad met groen op korte afstand rondom de stad aanwezig.
Zwaktes: -
Weinig en niet aantrekkelijke routes voor langzaam verkeer tussen woonwijken en binnenstad.
-
Station, binnenstad, Designer Outlet Roermond en Maasplassen niet goed onderling verbonden.
-
Relatief veel criminaliteit
-
Druk op de leefbaarheid door aanwezigheid kamerverhuur en ministudio’s in de binnenstad.
-
Gebrek aan aantrekkelijke publieke verblijfsruimte
3.2.2
Woonwijken
HISTORISCHE BEBOUWING EN STRUCTUUR gge
De bebouwingsclusters buiten de stadsomwalling van de binnenstad bestonden aanvankelijk uit agrarische bebouwing. In de later geannexeerde gemeenten, waren de oude bebouwingsclusters/kernen van Maasniel, Leeuwen, Gebroek, Herten, Merum en Ool gelegen. Tot het einde van de 19e eeuw bleef de bebouwing beperkt tot de historische binnenstad binnen de singels en de bebouwingsclusters/kernen. Vanwege de bevolkingsgroei en de daarmee gepaard gaande groei van de stad
Omgevingsvisie Roermond
38
vond vanaf het begin van de twintigste eeuw gefaseerde uitbreiding plaats. Vanaf het begin van de twintigste eeuw tot de Tweede Wereldoorlog vond er bebouwing langs oude verbindings- en uitvalswegen. Dat geldt ook voor de buiten de stad gelegen nederzettingen. Ten oosten van het spoor kwam de arbeiderswijk “Roermondse Veld” en “Eigen haard” tot stand en in de jaren ‘30 volgde de villawijk Roerzicht ten zuiden van de oude stad. Na de Tweede Wereldoorlog groeide de stad gestaag. Ten oosten van het spoor worden tot aan de grens met de voormalige gemeente Maasniel nieuwe woningen gerealiseerd, het zogenaamde Vrijveld. Ook werd hier de Philips-fabriek gebouwd, die veel werkgelegenheid bood. Aan de zuidzijde werd de wijk “De Kemp” gebouwd. Ook de bestaande kernen buiten de stad werden na de Tweede Wereldoorlog uitgebreid met nieuwe wijken. Om in de verdere groei van de stad te voorzien vond in 1959 annexatie van de gemeente Maasniel plaats. Het grote buitengebied van Maasniel gaf mogelijkheden tot groei van de stad. Spoedig na annexatie van Maasniel, werd aan de noordzijde van Maasniel het Tegelarijeveld bebouwd in naoorlogse wederopbouwarchitectuur. In de jaren zestig verrees aan de zuidzijde van de gemeente eveneens de wederopbouwbuurt Kitskensberg. In dezelfde periode werd aan de zuidzijde van de stad de welgestelde buurten Roer en Roer-zuid ontwikkeld.
Onderdeel hiervan was de radio- en televisietoren, die een landmark vormt voor Roermond. De groei van Roermond zette zich voort door de aanleg van een tweetal grote industrieterreinen, de WillemAlexanderhaven en Heide-Roerstreek. Om gelijktijdig te voorzien in de huisvesting van arbeiders werd de wijk Donderberg aangelegd, met de eerste hoogbouwflats van Roermond. In de jaren zeventig werd in het zuiden van de stad de kleine villabuurt Kitskensdal gebouwd. In de jaren ’80 van de vorige eeuw werd ten noordoosten van de Donderberg de wijk Hoogvonderen ontwikkeld en in de jaren ’90 de villawijk de Wijher. Hierna stokte de uitbreidingsmogelijkheden tot de fusie met de voormalige gemeente Herten in 1991, waar achtereenvolgens de wijken Molenveld, Musschenberg en Oolderveste werden gerealiseerd. Zo ontstond in de loop de jaren de huidige aaneengesloten agglomeratie, waarvan iedere buurt zijn eigen kenmerken heeft. VOORZIENINGEN Over de stad is er een goede spreiding van de belangrijkste dagelijkse voorzieningen zoals winkels en basisscholen aanwezig. In de oude dorpen of bebouwingslinten zijn de winkels in de oude dorpskern aanwezig. Hier liggen de kerk, het café, de buurtsuper en een aantal winkels rondom een pleintje of op een centrale plek. Voor gezinnen met kinderen zijn basisscholen, kinderdagverblijven en gastouders in alle wijken aanwezig.
In sommige wijken is het aanbod hiervan lager, zoals in Maasniel, Merum en Roer Zuid. Langs de Oranjelaan ligt een centrale zone met een aantal bovenwijkse voorzieningen, waaronder diverse scholen, een moskee, sportcomplex De Wijher, zwembad De Roerdomp en de Jo Gerrishal. Complexen met sportvoorzieningen zijn verder te vinden in Herten, Donderberg, Kitskensberg, Hoogvonderen en Roerzicht.
Omgevingsvisie Roermond
39
WIJKACCOMMODATIES Roermond beschikt op dit moment over 15 niet-wijkgebonden wijkaccommodaties die multifunctioneel wordt ingezet voor de gemeenschap voor met name de functie ontmoeting en contact. Er is nagenoeg in iedere wijk een wijkaccommodatie dan wel in de nabijheid van de eigen wijk. Veranderingen in de maatschappij, technologie, economie etc. hebben ervoor gezorgd dat de vraag naar accommodaties veranderd is. De hoofdfunctie ontmoeten en contact blijft bestaan echter is de behoefte (aard, en omvang van activiteiten) veranderd en verschilt deze per bevolkingsgroep. Om aan deze behoefte een juiste invulling te geven is maatwerk essentieel. Het nieuwe accommodatiebeleid geeft invulling aan dit maatwerk. De gemiddelde bezetting ligt op ongeveer 30% hetgeen ongeveer gelijk is aan het landelijk niveau. Een groot deel van de bezetting is te danken aan vaste activiteiten van de wijk, verenigingen etc. GROEN IN DE WIJK De beleving van groen in de wijken is afhankelijk van de aanwezigheid van bomen in de straten. Ook brede bermen of groenstroken met eventueel een speeltuin dragen bij aan de groene beleving. Daarnaast vinden inwoners de nabijheid van een park of groene wandelstructuur belangrijk. In de meeste wijken staan bomen langs de wegen, soms gecombineerd met een groenstrook.
Het groene karakter van de wijk verbetert sterk door de aanwezigheid van volwassen bomen, brede groenstroken, groene hofjes met struiken en bomen of speelvoorzieningen in het groen. De Maasnielderbeek en de Roer vormen twee grote groene structuren door de stad Roermond. Langs de oevers liggen brede parkstroken met gras en bomen. De Maasnielderbeek stroomt Roermond in tussen de wijken De Kemp en Donderberg, vervolgens langs Roermondse Veld en door Kern Maasniel. Het is een belangrijke recreatieve route voor inwoners van de stad. De Roer is minder toegankelijk voor het dagelijks gebruik als de Maasnielderbeek. Beide wateren vervullen een belangrijke rol in het ecologische systeem. DIVERSE WOONWIJKEN Oude dorpskernen In deze categorie vallen de oude dorpskernen van Roermond. Bij de oude dorpskernen kan gedacht worden aan: Maasniel, Herten, Merum, Kapel in ’t Zand, Leeuwen. Deze kenmerken zich door een organische opbouw en hier waren van oudsher veel voorzieningen aanwezig. Er is veel diversiteit aan bebouwing. Ook de bevolkingsopbouw is divers. De oude kernen voorzagen in woonbebouwing voor diverse doelgroepen en het was mogelijk een wooncarrière te maken binnen de kern.
De oude kernen hadden van vroeger uit het groen rondom de kern liggen waar met name agrarische activiteiten plaatsvonden, doordat de kernen opgenomen zijn in de stad is er nog maar beperkt openbaar toegankelijk groen. Ze zijn nog wel te herkennen aan de ruime, dorpse en ruime opzet met oude laanstructuren. Ool is nog te herkennen als afzonderlijke dorpskern en wordt als enige oude dorpskern nog aan alle zijden omzoomd door groen en heeft met name daardoor nog een groen en landelijk karakter. Binnen deze oude dorpen of bebouwingslinten heerst nog het dorpse gevoel. Maasniel en Herten hebben beiden nog een vrij volledig aanbod dagelijkse voorzieningen en in Kapel in ’t Zand zijn tevens vrijwel alle dagelijkse voorzieningen aanwezig.
Omgevingsvisie Roermond
40
In de oude kernen van Leeuwen en Merum zijn de oude dorpscentra nog terug te vinden, maar zijn de meeste winkels verdwenen. Hier zijn geen supermarkten meer, maar nog wel een café of cafetaria en in Merum nog een huisarts. Groene stadswijken Wijken die in deze categorie vallen zijn onder andere: Hammerveld, Roer Zuid, Roerzicht, Wijher, Oolder Veste, Kitskensdal/Parcje en een deel van Vrijveld. Deze wijken herbergen vrijwel alleen de functie wonen, waarbij er aan huis weliswaar beroepen worden uitgeoefend, maar dit zijn veelal kantoren aan huis en geen publiekstrekkende functies. Deze wijken worden getypeerd door vrijstaande woningen, soms afgewisseld met woonblokken. Hier wonen enerzijds vooral oudere bewoners en anderzijds veelal jonge gezinnen met kinderen. Deze wijken kennen gemiddeld de hoogste inkomens van de stad. De woonomgeving kenmerkt zich door een groene uitstraling en een relatief lage bevolkingsdichtheid. Het aanwezige groen is, buiten de ruim opgezette wegen, vrijwel uitsluitend privé groen dat hoort bij de woningen. Er zijn binnen deze categorie twee verschijningsvormen; de wijken die in een schil rondom de stad zijn gelegd en de wijken die als groene buitenwijk aan de rand van de stad zijn gerealiseerd.
Van origine zijn het overigens allemaal wijken aan de rand van de bestaande stad, als je de oude gemeentegrenzen van voor de diverse herindelingen in ogenschouw neemt. Uitbreidingswijken Wijken in deze categorie zijn onder andere: Hoogvonderen, Kastelenbuurt, Mussenberg. Deze wijken hebben vrijwel uitsluitend grondgebonden woningen en hoogbouw is nauwelijks aanwezig. De bebouwing bestaat overwegend uit afwisselend rijwoningen en 2-onder-1 kapwoningen. Deze wijken hebben doorgaans geen eigen centrum met voorzieningen als winkels, maar wel voorzieningen zoals een wijkaccommodatie. De wijken liggen grotendeels aan de rand van de stad. De verbindingen naar de voorzieningen en het groene buitengebied zijn suboptimaal. Er wordt alleen gewoond in de wijk. Bedrijvigheid, ook in de vorm van bedrijven aan huis, is nauwelijks aanwezig. Deze wijken kenmerken zich door het planmatige karakter waarbij aandacht is geweest voor een bepaald volume van groen. In deze wijken wonen veelal gezinnen met kinderen en heeft men een gemiddeld inkomen. Stedelijke wijken Roermond kent ook stedelijke wijken die in hoofdzaak zijn ontstaan in de wederopbouwperiode (1940-1965). Wijken in deze categorie zijn onder andere: Sterrenberg, Componistenbuurt, Tegelarijeveld, Kemp, delen van Vrijveld, Roermondse Veld.
Deze hebben de hoogste bevolkingsdichtheid en hier staan de meeste sociale huur- en koopwoningen of kleinere rijwoningen. Het aanbod aan hoogbouw met betaalbare woningen in een hogere dichtheid van de stad is geconcentreerd in deze wijken. Ondanks dat hier de hoogste bevolkingsdichtheden van de gemeente zijn, zijn de wijken relatief groen van opzet en ook omzoomt door groenstructuren. Het aanwezige groen is echter niet aantrekkelijk uitgevoerd of op gebruik gericht en niet goed bereikbaar voor inwoners.
Omgevingsvisie Roermond
41
Deze wijken hebben een groot aantal voorzieningen in de wijk zelf, zodat inwoners feitelijk nergens voor de wijk uit hoeven. Er zijn supermarkten, bakkers, slagers, restaurants, drogisterijen, apothekers etc. Dit komt ook terug in de ruimtelijke opzet van deze wijken die duidelijk begrensd zijn en waar de toegang en uitgang georganiseerd is via, meestal twee, grote wegen. Deze wegen zijn met name ingericht op het ontsluiten van het autoverkeer en takken aan op de singels die de stad uitvoeren via de Sint Wirosingel. Hierdoor is er nauwelijks sprake van onderlinge verbindingen tussen deze wijken. Om te recreëren of actief bezig te zijn in het buitengebied of om gebruik te maken van de centrale voorzieningen in de binnenstad, wat gezien de beperkte afstanden logischerwijs te voet of met de fiets zou gebeuren, moeten relatief grote omwegen via niet aantrekkelijke verbindingen gemaakt worden. In deze wijken is het gemiddelde inkomen relatief laag en wonen mensen die minder perspectief hebben op de arbeidsmarkt. De leefbaarheid staat onder druk en mensen voelen zich onveilig. Hier ligt een grote uitdaging om mensen met elkaar in verbinding te brengen. Voor de Donderberg is de afgelopen jaren gewerkt aan de verbetering van de leefbaarheid door middel van een Wijk Ontwikkeling Plan. Door meer onderlinge betrokkenheid ontstaat er een wijk waar het prettig en goed wonen is
Sterktes: -
Grote diversiteit aan woonmilieus.
-
Voldoende bereikbare wijkvoorzieningen.
-
Groene structuren langs de Maasnielderbeek en de Roer.
-
Compacte stad nabij binnenstad, water en buitengebied.
Zwaktes: -
Sociale en fysieke veiligheid is een voortdurend aandachtspunt.
-
In sommige wijken weinig openbaar groen of weinig bereikbaar groen.
-
De bereikbaarheid tussen wijken en tussen wijken en de binnenstad is beperkt en vooral gericht op autoverkeer.
3.2.3 Werklocaties WERKLOCATIES Roermond heeft verschillende werklocaties in de stad. Binnen deelgebied Kleurrijk zijn dit de bedrijventerreinen Merum, Spickerhoven, Broekhin, Willem Alexander, Roerstreek en Oosttangent. Verspreid over de stad zijn kleinere bedrijventerreinen en bedrijven, maar ook winkels of restaurants. Bovendien mogen inwoners in hun huis ook werken of een beroep uitoefenen. Deze kleine economie geeft ruimte aan mensen die aan huis werken, webshops, kappers en andere kleine bedrijfjes. BEDRIJVENTERREINEN Roermond beschikt over een groot aanbod aan moderne bedrijventerreinen vijf bedrijventerreinen: Merum, Stadsrand Noord, Willem-Alexander, Roerstreek en Reubenberg. Een aantal terreinen heeft nog uitgeefbare kavels. Bedrijventerreinen Spickerhoven, Broekhin en Merum liggen langs de A73 en zijn zodoende goed bereikbaar. Merum is het nieuwste terrein en beschikt nog over uit te geven kavels. Ook bedrijventerrein Roerstreek (onderdeel Oosttangent) heeft nog uitgeefbare kavels. De ter-
Omgevingsvisie Roermond
42
reinen Spickerhoven en Broekhin, ook wel Stadsrand Noord genoemd, hebben een directe verbinding met Mönchengladbach en Düsseldorf in Duitsland via de N280. De terreinen Roerstreek en Oosttangent vormen samen het grootste bedrijventerrein van Roermond. Deze ligt aan de oostzijde van Roermond langs de voormalige IJzeren Rijn. Het wordt ontsloten via de N570/N293 op de A73. Hier zitten met name bedrijven in de sectoren industrie, groothandel en logistiek/distributie. Op dit terrein is nog plaats voor enkele nieuwe bedrijven. Bedrijventerrein Willem Alexander is een havengerelateerd bedrijventerrein. Het is enerzijds gelegen aan de Maas, nabij het DOR en de binnenstad en anderzijds wordt het goed ontsloten via de N280 naar de A73 of de A2. De maakindustrie is op dit terrein de grootste sector. Aan- en afvoer gaat via de havens voor een groot deel over de Maas: hier liggen kansen om dit in de toekomst te versterken. Dit bedrijventerrein werkt sinds een aantal jaren aan een duurzaam en circulaire economie op het terrein. Met name bedrijven die op dit bedrijventerrein zijn gevestigd maken gebruik van de haven. Een relatief groot deel van de haven heeft een groen talud als kade, waardoor schepen niet overal aan kunnen meren en dus niet de gehele haven benut kan worden voor het vervoer over water.
Willem-Alexander is een gebied dat van oudsher laag gelegen was langs de meanderende Maas en om die reden pas laat bebouwd is. Door de ligging aan de Maas zijn er diverse 'natte' kavels tot ontwikkeling gekomen waarbij enkele bedrijven langs de Schipperswal en de Mijnheerkensweg beschikken over eigen laad- en loswallen.
Bedrijventerrein Willem-Alexander
Alle bedrijventerreinen zijn georganiseerd in een Bedrijven Investerings Zone (BIZ). De meeste terreinen hebben een goede kwaliteit en zijn goed georganiseerd. Het is een blijvende opgave om de kwaliteit en het aanbod op hoog niveau te houden en aan te laten sluiten bij de vraag.
Omgevingsvisie Roermond
43
GROOTSCHALIGE DETAILHANDEL EN OVERIGE BEDRIJVIGHEID Roermond heeft een aantal locaties voor grootschalige detailhandel. Het Retailpark (met Outdoor Center) en de Huis- en Tuinboulevard liggen aan de rand van Roermond, tussen de A73 en de Sint Wirosingel. Ook woonboulevard Vrijveld, direct ten oosten van de Venloseweg, draagt bij aan het goede voorzieningenniveau van de stad. Deze locaties hebben een (boven)regionale verzorgingsfunctie. In Midden-Limburg is een beperkt aantal PDV/GDV-locaties voor perifere en grootschalige detailhandelsvestigingen. In Roermond ligt het zwaartepunt.
Op het bedrijventerrein Vrijveld is nog een groot leegstaand bedrijfscomplex van Philips aanwezig dat is afgezet met hekken. Langs Broekhin Zuid liggen wat kleinere bedrijfjes. Dit terrein is minder goed ontsloten en doet wat rommelig aan door de ligging tussen de N280, het spoor en de Venloseweg. Langs de IJzeren Rijn, ten zuiden van de Koninginnelaan, liggen enkele oude fabriekspanden. Voor de oude zuivelfabriek zijn plannen afgerond om deze te vervangen voor woningen. De andere panden worden voor allerlei functies en bedrijven gebruikt. In Roermond zijn ook verschillende kantoorlocaties aanwezig, waaronder Buitenop, stationsomgeving, Steegstraat, Kapellerpoort en Slachthuisstraat. Deze kantoorlocaties zijn toekomstbestendig en hebben een regionale functie.
Sterktes: -
Divers aanbod aan bedrijventerreinen, waaronder haven gerelateerd.
-
Bovenregionale winkelclusters, waaronder DOR en PDV-locaties
-
Bovenregionale kantoorlocaties
-
Goede bereikbaarheid over weg en water
-
Voldoende aanbod voor middellange termijn op bedrijventerreinen
-
Grote aanwezigheid maakindustrie
-
Kleine economie in woonwijken
-
Herontwikkelingsmogelijkheden oude bedrijventerreinen
Zwaktes: -
Op termijn is een herstructureringsopgave voor bepaalde bedrijventerreinen
-
Het is een continue opgave om verouderde en leegstaande terreinen en locaties een nieuwe invulling te geven.
-
De haven is onvoldoende ingericht om vervoer over water te faciliteren.
Omgevingsvisie Roermond
44
3.3
Grensrijk; Land van beken, dorpen en natuur
Het deelgebied Grensrijk bestaat uit open agrarisch gebied, bosgebied, dorpen en buurtschappen en verspreid liggende bedrijven, waaronder enkele campings. Het gebied omvat het landschappelijke gedeelte vanaf de A73 tot aan de Duitse grens. De A73 is een fysieke barrière tussen dit gebied en Kleurrijk en Maasrijk. De landsgrens is een psychologische barrière op het gebied van economie en de wisselwerking tussen werken en wonen. Het landschap is sterk bepaald door het kenmerkende rivierenlandschap. Het brede Maasdal ten westen van Roermond, de oude Maasarm met de Maasnielderbeek aan de oostzijde en de beekdalen van het Roerdal en Swalmdal zijn de oudste nog herkenbare delen van het oude Maaslandschap. Het gebied wordt gekenmerkt door de afwisseling van open agrarische velden, met bijbehorende agrarische bedrijvigheid en bebouwing, met de natuurlijke kwaliteiten van de beekdalen en de bossen. 3.3.1 Dorpen In het landelijk gebied van Roermond liggen verschillende buurtschappen en dorpen. De grootste dorpen en buurtschappen zijn Swalmen, Boukoul, Asenray en Asselt, elk met een eigen karakter. HISTORISCHE STRUCTUREN EN BEBOUWING Swalmen ontleent haar naam aan het riviertje de Swalm die door het dorp loopt en kende al vroeg bewoning, gelet op de archeologische vondsten van o.a. prehistorische grafheuvels.
Ook zijn er ten oosten van de kern Swalmen resten gevonden van de Romeinse weg tussen Heerlen en Xanten. Hoewel Swalmen ook een aantal keramische en metaalindustrieën kende betrof het grotendeels een agrarische gemeente. Aan de zuidoostzijde van Swalmen ligt het buurtschap Boukoul met tussen deze beide kernen het uit de 17e eeuw daterende imposante kasteel Hillenraedt.
Kasteel Hillenraedt
Mariabeeld Asselt
Het kerkdorp Boukoul is gelegen op de rand van een oude Maasarm waaraan de twee straten Boven Boukoul en Beneden Boukoul parallel lopen. Langs deze linten en de Graeterhofweg en de Elmpterbaan vond bebouwing plaats. De oostzijde van Swalmen en Boukoul kenmerkt zich door aaneengesloten bossen tegen de steilrand die werd gevormd door de Maas. Aan de westzijde van Swalmen liggende buurtschappen Asselt, Eind en Wielder. Daarvan is Asselt met zijn oude Romaanse kerkje het bekendste. Nabij Asselt ligt eveneens de ruïne van de voormalige burcht de Ouborgh ook wel Naborgh genoemd. Ook zijn in Asselt en Eind een aantal grote carréboerderijen aanwezig, die vroeger bij kasteel Hillenraedt hoorden, wat nog steeds zichtbaar is aan de
Omgevingsvisie Roermond
45
blauwwitte kleur van de raamluiken. Asselt en Eind zijn vanwege zijn monumenten en het feit dat de landschappelijke structuur gaaf bewaard is gebleven aangewezen tot rijksbeschermd gezicht. Asenray en de buurtschappen, Maalbroek, Spik en Straat waren oorspronkelijk clusters van boerderijen. Asenray is in de eerste helft van de 20e eeuw uitgegroeid tot een kerkdorp met de voornaamste lintbebouwing langs de Dorpsstraat. LANDELIJK WONEN In de dorpen en buurtschappen woont men rustig en landelijk. In de dorpen staan voor het grootste deel lage eengezinswoningen die in eigen bezit zijn. Alleen in Swalmen zijn appartementen te vinden van meerdere bouwlagen. In de dorpen wonen redelijk wat alleenstaanden en ouderen, maar ook veel gezinnen. De bevolking in de dorpen is voornamelijk van Nederlandse afkomst. De leefbaarheid in Swalmen is goed en in de dorpen Boukoul en Asenray zelfs uitstekend (leefbaarometer.nl). De dorpen liggen op korte afstand van zowel de stad als het landelijke gebied. Ten oosten van Swalmen en ten noord oosten van Boukoul liggen uitgestrekte bossen. De Swalm doorsnijdt als groene beekzone de kern Swalmen. Het beekdal is niet goed te bereiken vanuit de kern en snijdt die bovendien in twee delen. Op enkele plekken kan men bij een wandelpad komen die langs de Swalm richting het oosten loopt.
Asenray ligt te midden van het agrarische landelijke gebied, maar ook hier liggen meerdere natuurgebieden in de buurt. WERK EN VOORZIENINGEN Aan de noordzijde van de kern Swalmen ligt het bedrijventerrein Reubenberg. Het bedrijventerrein is ontsloten via de aansluiting op de A73 bij Roermond. Op het terrein zijn ongeveer 75 bedrijven gevestigd, waaronder logistieke bedrijven, maakindustrie en (groot)handelsbedrijven. Het terrein kan nog worden uitgebreid met enkele nieuwe bedrijven. Daarnaast wordt het leegkomende gebouw van BC Broekhin herontwikkeld, waar ook ruimte ontstaat voor de vestiging van nieuwe bedrijven. Net als in de stad mogen de inwoners in de dorpen onder voorwaarden aan huis werken of een beroep uitoefenen. Midden in de kern ligt de Moutfabriek met nog enkele omliggende bedrijven. De geurcontour van de Moutfabriek loopt over een groot aantal woningen. De kern van Swalmen is als grootste kern na Roermond zelfvoorzienend. In het historische centrum zijn diverse winkels, cafés en restaurants te vinden. Verder zijn er 2 basisscholen en een sporthal in het dorp. Naast de kerk is in het voormalig gemeentehuis het Servicepunt Swalmen, waaronder de Laeskamer, gevestigd. Toch staan ook in Swalmen de voorzieningen onder druk. Met het dorpsplan werkt de Dorpsraad samen met de inwoners onder andere aan het behoud van de leefbaarheid.
Het historische karakter, het cultuurhistorisch museum en de bijzondere ligging van Asselt in het oude Maaslandschap trekt toerisme aan. In het dorp Swalmen zijn een aantal cafés, restaurants en een hotel te vinden. Vanwege de kleine omvang van Boukoul, Asselt en Asenray zijn inwoners voor veel voorzieningen aangewezen op Roermond en Swalmen. De afstand tot Roermond, waar voldoende voorzieningen zijn, is klein, maar de bereikbaarheid kan beter.
Omgevingsvisie Roermond
46
Sterktes: -
Zicht op historische kerken, ook vanuit het buitengebied.
-
Beschermd dorpsgezicht in Asselt, liggend te midden van het oude Maaslandschap.
-
Historische lintbebouwing in Boukoul en Asenray op de hoge gronden langs de oude Maasarm.
-
Landelijk en groen wonen in de dorpen.
-
Natuur en recreatiemogelijkheden heel dichtbij.
-
Voldoende voorzieningenniveau in Swalmen.
-
Nabijheid van de stad Roermond.
Zwaktes: -
Beperkte toegankelijkheid van het Swalmdal.
-
Voorzieningen in Swalmen zijn verspreid aanwezig.
-
Beperkte bereikbaarheid van de stad Roermond voor langzaam verkeer, zowel noord-zuid tussen Asselt en de binnenstad als ook oost-west tussen Asenray en Boukoul en de stad als gevolg van de A73
3.3.2 Afwisselend landschap AFWISSELEND LANDSCHAP ALS STEDELIJK UITLOOPGEBIED De Maas, en andere rivieren en beken die in de Maas uitmonden, hebben het Midden-Limburgse landschap voor een belangrijk deel gevormd en zijn reliëf gegeven. Uitgesneden terrassen, steilranden, oude stroomgeulen en Maasmeanders zijn in het landschap nog te herkennen. Hierdoor is een afwisselend natuurlijk landschap met bos, heide, weidevelden en beekdalen ontstaan. Het oude Maaslandschap vormt het kader voor de mogelijkheden van het landschap. In dit natuurrijke en afwisselende gebied rondom Roermond is het prachtig wandelen en fietsen. Ook het bekende Pieterpad loopt door dit landschap. Ook zijn er veel ruiterpaden aanwezig. In het landschap zijn verschillende recreatieve voorzieningen aanwezig. Agrarische bebouwing en buurtschappen liggen verspreid door het landschap. Hierdoor is het agrarische karakter met (kleinschalige) boerenerven te ervaren. Het landschap rond Roermond wordt door veel stedelingen gebruikt als uitloopgebied en wordt daarom door velen gezien als achtertuin van de stad.
Kitskensberg
Kanovaren op de Roer
NATUUR IN BOS EN BEEKDALEN Op de droge zandgronden ontstonden de bossen, heiden, venen en zandvlaktes, samen met de oudste weides en akkers. Het besloten karakter van dit gebied, vanwege het bos en verschillende landschapselementen zoals bomenlanen, wordt erg gewaardeerd. Ook vanwege bijzondere doorkijkjes over heidevelden en akkers.
Omgevingsvisie Roermond
47
De beekdalen van de Swalm en Roer, met vertakkingen zoals de Eppenbeek, werden al vroeg door de mens in gebruik genomen als grasland. Hierbij ontstonden op de hogere delen velden en kampen. Buiten de bebouwde delen hebbende beekdalen vaak een half open karakter met een afwisseling tussen (weide)velden en opgaande beplanting. De beek- en rivierdalen zijn de belangrijkste structuurdrager van het landschap. Ze vormen belangrijke verbindingen tussen groengebieden en zijn daarmee van ecologisch belang. Een deel van het Swalm- en Roerdal zijn daarom onderdeel van de ecologische hoofdstructuur (het Natuurnetwerk Nederland).
Swalmdal
WONEN EN WERKEN IN HET LANDELIJK GEBIED Het landelijke gebied van Roermond is lang niet meer alleen agrarisch. In het landelijk gebied komen allerlei verschillende functies voor. In het buitengebied zijn veel burgerwoningen te vinden. Deze konden worden gebouwd als vervanging voor een agrarisch bedrijf. Door schaalvergroting is het aantal agrarische bedrijven sterk afgenomen, terwijl het land dat in agrarisch gebruik is vrijwel gelijk is gebleven. Het buitengebied wordt nog altijd gekenmerkt door agrarisch gebruik. In het buitengebied is een aantal agrarische bedrijven aanwezig. Agrarische bedrijven zijn belangrijk voor het beheer en behoud van het landelijke karakter van het buitengebied. De landbouwbedrijven richten zich op zowel akkerbouw als weidegronden, al dan niet begraasd door koeien, paarden of schapen. Verspreid over het landelijk gebied zijn sportvoorzieningen te vinden, waaronder het zwembad Bosberg en sportvelden. Maar ook volkstuinen, zorg- en maatschappelijke voorzieningen (buitenschoolse opvang, dagopvang, zorgboerderijen), campings, hotels en dergelijke komen voor in het landelijk gebied. Rondom Asenray zijn een aantal bedrijven in de paardensport gevestigd. Aan de zuidzijde van Roermond, ten zuiden van Kitskensberg, liggen een aantal onderwijsvoorzieningen. In het buitengebied zitten ook een paar minder passende bedrijven, waaronder enkele autosloperijen.
Langs de rand van de stad, aan de oostzijde van de A73, liggen ook een paar bedrijven die minder passen in het buitengebied.
Omgevingsvisie Roermond
48
Sterktes: -
Herkenbaar oudste delen rivierenlandschap met het Maasdal, de oude Maasarm (met Maasnielderbeek) en beekdalen
-
Afwisseling tussen open agrarische gebieden met bijbehorende agrarische bedrijvigheid en bos- en natuurgebieden, de beekdalen van de Roer en de Swalm.
-
Kleinschalig en afwisselend landschap met houtwallen en bomenlanen.
-
Waardevolle bos- en natuurgebieden.
-
Waardevolle beekdalen met typerende afwisseling tussen open en gesloten.
-
Zichtbare hoogteverschillen in het landschap.
-
Nabijheid van Duitsland.
-
Mogelijkheden voor recreatie, waaronder routes voor fietsen, wandelen en paardrijden.
Zwaktes: -
De natuurgebieden zijn niet goed met elkaar verbonden.
-
In het buitengebied zijn een aantal niet in het buitengebied passende bedrijven aanwezig.
3.4
Maasrijk; Land van Beweging
Het Maasrijk wordt gekenmerkt door de aanwezigheid van het open water en de afwezigheid van grote hoeveelheden bebouwing. De rivier de Maas, de Maasplassen, natuurgebieden en agrarische graslanden maken het tot een afwisselend gebied waar veel ruimte is voor recreatie. De ligging van Roermond aan de Maas is een bijzondere kwaliteit. De Maas en de Maasplassen met de aanwezige natte natuur, recreatie en scheepvaart zijn herkenbare elementen in dit deelgebied. HISTORISCHE STRUCTUREN EN BEBOUWING De Maas is bepalend geweest voor het ontstaan van het landschap. De Maas was oorspronkelijk een meanderende rivier, die voor de Middeleeuwen bestond uit meerdere vertakkingen met een of twee hoofdstromen. Sommige van deze stromen lagen in de zomer droog, andere waren doorwaadbaar. In geval van hoogwater vulde het systeem zich waardoor gebieden maar ook nederzettingen op eilandjes kwamen te liggen. Tot 1342 boog hoofdstroom van de Maas bij Ool af richting Horn. Daarna werd deze met gebruikmaking van oude stroomgeulen en delen van het tracé van de Roer, verlegd naar Roermond. Sommige van de oude geulen zijn nog zichtbaar in het landschap. Vanaf de 19e eeuw is er sprake van de eerste grindwinning bij de Maas.
In de jaren ’60 van de vorige eeuw werd begonnen met het grootschalig ontgrinden van de uiterwaarden, waardoor in MiddenLimburg grote grindgaten met een gezamenlijke oppervlakte van ca 30 vierkante kilometer ontstonden. De midden-Limburgse grindgaten mogen op dit moment tot het grootste aaneengesloten watersportgebied van Nederland worden gerekend.
Omgevingsvisie Roermond
49
bron: Intergemeentelijke Structuurvisie Maasplassen 2030, 2014
3.4.1 Maas SLINGERENDE, DYNAMISCHE RIVIER De slingerende Maas is kenmerkend voor het gebied Maasrijk. De Maas wordt volledig gevoed door regenwater en is zodoende afhankelijk van de hoeveelheid regen die in het stroomgebied valt. Dit kan leiden tot hoge of juist lage waterstanden. Lage waterstanden komen echter vrijwel niet voor in Roermond, omdat de Maas, een gestuwde rivier is. Daarnaast voeden de zijrivieren zoals de Roer en de Swalm de Maas. De hoge waterstanden, zeker in combinatie met hevige regenval, hebben tot overstromingen geleid in 1993, 1995 en 2021. Door deze gebeurtenissen is er een strikt bouwverbod in het stroomvoerend en het waterbergend gedeelte van de rivier.
Omgevingsvisie Roermond
50
Tot en met die hoogwaters bestonden er in de Maasvallei (het Limburgse deel van de Maas) geen waterkeringen in tegenstelling tot de rest van Nederland waar al eeuwenlang keringen bestaan. Keringen waren namelijk niet nodig door de hoogteverschillen die in Limburg bestaan en er hier gebouwd werd op gronden waarvan uitgegaan werd dat deze hoog genoeg lagen om geen hinder te ondervinden van hoogwater. Dit heeft ertoe geleid dat de bebouwing in Roermond op afstand van de Maas is gerealiseerd en dat er vooral risico mijdend met de Maas werd omgegaan. De stad is daardoor niet gegroeid in samenhang met het water, maar op afstand van het water. Toen na de hoogwaters bleek dat de gronden die voorheen hoog genoeg geacht werden dit niet bleken te zijn, zijn er met spoed ‘noodkeringen’ gerealiseerd langs de Maas in Roermond. Deze keringen zijn in 2005 in de Waterwet opgenomen en hierdoor heeft Roermond sinds 15 jaar een waterkering rondom de Maas. De exacte ligging en vormgeving van deze kering is echter in veel gevallen niet afgestemd op de specifieke ruimtelijke kwaliteiten van het gebied en wanneer er gewerkt moet worden aan deze keringen (bijvoorbeeld versterking of verhoging) dient deze afweging op een goede manier gemaakt te worden in samenhang met economische en stedelijke ontwikkelingen.
In het geval van hoge waterstanden kan het water uit de Roer niet meer afwateren op de Maas, waardoor overstroming van de stad dreigt. Na de overstromingen zijn daarom waterkeringen aangelegd om het water van de Roer tijdelijk om de stad heen te leiden.
Maas
Voor een goede waterveiligheid worden in het kader van het Hoogwaterbeschermingsprogramma de kades en dijken regelmatig gecontroleerd. Zo wordt de komende jaren de waterkering langs het bedrijventerrein Willem Alexander versterkt. De Maas moet zowel hoge als lage waterstanden goed kunnen opvangen. Zowel in het Deltaprogramma Maas als de Intergemeentelijke structuurvisie wordt daarom ingezet op meer ruimte voor natuurontwikkeling, bergingscapaciteit voor Maaswater, acceptatie van hogere waterstanden en de slingerende Maas. VERBINDINGSROUTE VOOR SCHEEPVAART De Maas heeft een functie voor de beroepsmatige scheepvaart en is een belangrijke verbinding voor het bedrijventerrein Willem Alexander. Doorgaande beroepsvaart passeert Roermond via het Lateraalkanaal, waaronder ook vervoer van gevaarlijke stoffen. Via de Maas kan de beroepsmatige scheepsvaart de havens van Roermond bereiken; de Schippershaven, Mijnheerkenshaven en Lisbonnehaven. Deze havens zorgen voor de aan en afvoer van bulkgoederen, halfabricaten en containers.
Omgevingsvisie Roermond
51
De regionale rol van de haven zou meer benut kunnen worden als enkele knelpunten worden opgelost. Op dit moment heeft de sluis een beperkte diepgang. Bovendien zijn niet alle kades in de haven geschikt om aan te meren en dus watergebonden activiteiten uit te voeren. DE MAAS ALS BARRIÈRE De Maas is een harde barrière in de stad. In het gehele gemeentelijke grondgebied is er slechts een locatie waar de Maas gekruist kan worden, namelijk bij de N280. Naast de rijbanen liggen fietspaden over de brug heen. Deze verbinding is geen aantrekkelijke route voor fietsers en bovendien is er geen ruimte voor voetgangers.
Sterktes: -
Weids en open zicht over het water in contrast met de stedelijke bebouwing aan de oever van de Maas.
-
Slingerende, natuurlijke loop van de Maas met natuurlijke oevers.
-
Ligging nabij het centrum en nabij woonwijken
-
De Swalm en de Roer zorgen voor een aantrekkelijk landschap en biodiversiteit
Zwaktes: -
De herkenbaarheid van de Maas en de Maasplassen in het landschap is beperkt.
-
De Maas heeft weinig relatie met de stad en het buitengebied doordat er maar een oversteek is, namelijk de N280. De brug is alleen voor auto’s en fietsverkeer ingericht. Voetgangers hebben geen mogelijkheid om de Maas over te steken.
3.4.2 Maasplassen Naast de Maas zijn in het open en weidse landschap de Maasplassen bepalende elementen. Deze zijn in de loop der jaren binnen de bochten van de Maas ontstaan vanwege grindafgraving. RECREATIE LANGS EN OP HET WATER De Maasplassen vormen samen een groot watersportgebied. Bij de Weerd, Oolderhuuske rondom Plas Hatenboer zijn veel recreatieve functies te vinden, waaronder recreatieve havens, campings, huisjesparken. De watersport is vooral geconcentreerd op Plas Hatenboer. Rondom De Weerd zijn strandjes en Beach clubs te vinden. Hier worden diverse evenementen georganiseerd, waarvan Solar de bekendste is. De Maasplassen vormen een belangrijk natuurlijk recreatiegebied voor inwoners van Roermond en haar omgeving. Het weidse landschap vormt een aantrekkelijk contrast met de stad en het waterfront. De plassen zijn over het water goed bereikbaar. Voor bezoek van de Maasplassen over land zijn inwoners en bezoekers aangewezen op de N280 of (in het zomerseizoen) het pontje bij Ool.
Omgevingsvisie Roermond
52
Recreatie op de Maasplassen
Natuurlijke waarden Maasplassen
NATTE NATUUR LANGS HET WAT ER Rondom de Lus van Linne (Gerelingsplas en Spoorplas) en Asseltse Plassen is er veel ruimte voor natuur. Deze plassen zijn een belangrijke bovenregionale schakelfunctie op het gebied van flora en fauna. De natuur rond de Maas bestaat uit oevers en plassen, oude meanders en extensief beheerde graslanden. De gevarieerde natuur is bij uitstek een plek voor vogels en insecten. Op sommige plekken worden de oevers begraasd door Konikpaarden en runderen, hetgeen zorgt voor extra beleving. Langs de natuurlijke oevers lopen voetpaden om door de natuur te struinen.
Sterktes: -
Maasplassen binnen handbereik van de stad
-
Weids en open uitzicht over de grootschalige plassen
-
Waterrecreatie, jachthavens en verblijfsrecreatie langs de plassen
-
Beachclubs, stadsstrand en evenementen rondom De Weerd
-
Natuurwaarden in en rondom de Asseltse Plassen en de Lus van Linne
-
Ecologische verscheidenheid in water, oevers, populierenweide, natuur en landschapselementen.
Zwaktes: -
De identiteit van de verschillende Maasplassen kunnen beter zichtbaar en herkenbaar worden gemaakt.
-
De Maasplassen zijn vanuit de stad slecht bereikbaar (met name voor fietsers en voetgangers).
-
Langs de Maasplassen is geen aaneengesloten route voor wandelen en fietsen.
-
De stad ligt met haar rug en op afstand van het water
Omgevingsvisie Roermond
53
54
Omgevingsvisie Roermond
3.5
Kernopgaven
Uit de gesprekken die met stakeholders zijn gevoerd en een aantal beleidsvisies waarover de afgelopen jaren breed participatie heeft plaatsgevonden (waaronder de Toekomstvisie 2030), zijn kernopgaven voor Roermond geformuleerd. Deze worden hieronder omschreven. Onder iedere opgave is weergegeven wat de belangrijkste uitgangspunten zijn: •
Stad met twee gezichten; een stad van toerisme en levendigheid Uitgangspunten
•
-
De binnenstad vitaal en levendig maken
-
De stad moet in alle seizoenen kunnen worden beleefd
-
Een stad die aantrekkelijk en leefbaar is voor inwoners én bezoekers
-
Profiel van Roermond als retailstad versterken
De stad en het water; samenhang tussen stad en water Uitgangspunten
•
-
Meer samenhang creëren tussen de stad en de Maasplassen
-
Maas en Maasplassen functioneel aantrekkelijk maken voor de inwoners en ontsluiten
-
Toename in functioneel gebruik van de Maasplassen
De bereikbare stad; infrastructuur binnen en buiten de stad Uitgangspunten
•
-
Kleurrijk, Maasrijk en Grensrijk verbinden
-
Bereikbaarheid binnen Kleurrijk verbeteren
-
Verbindingen leggen naar omliggende gebieden
-
Focus op duurzame vormen van bereikbaarheid
De gezonde en veilige stad; een gezonde en veilige leefomgeving Uitgangspunten -
De gemeente neemt haar verantwoordelijkheid voor een gezonde en veilige leefomgeving voor haar inwoners, nu en in de toekomst
•
-
Verminderen van gezondheidsverschillen en benutten gezondheidspotentieel
-
Stimuleren preventie en positieve gezondheid
-
Een aanvaardbare milieukwaliteit
-
Werken aan een sociaal veilige omgeving
-
Verbeteren bescherming tegen hoog water
Zorgzame en veelkleurige stad; voorzieningen, onderlinge zorg en saamhorigheid Uitgangspunten -
Inclusieve samenleving
-
Gelijke kansen (sociale gelijkheid)
Omgevingsvisie Roermond
55
-
Tegengaan eenzaamheid en segregatie: sociaal contact stimuleren
-
Voldoende (passende)huisvesting voor sociale minima, starters en ouderen en andere doelgroepen
•
-
Maatwerk voor kernen, wijken en buurten
-
Langer thuis blijven wonen, scheiden wonen en zorg en extramuralisering
Woon- en werkstad; Roermond als jonge stad, met een herkenbaar profiel in de regio Uitgangspunten -
Ontwikkeling van het menselijk kapitaal in alle aspecten
-
Een goede mix van voorzieningen in kernen en wijken
-
De centrumfunctie voor de regio blijven vervullen op het gebied van wonen en werken
-
Jongeren aan de stad binden
-
Voldoende huisvesting voor iedereen
-
Werken aan een vitale toekomstbestendige economie
-
Meer werkgelegenheid in de stad realiseren
-
Internationale ligging meer uitbuiten en zelfstandig positie innemen in stedelijk netwerk ZO Nederland
•
De duurzame stad; klimaat en duurzaamheid Uitgangspunten -
De gemeente neemt haar verantwoordelijkheid voor een duurzame en klimaatbestendige leefomgeving
-
Uitvoering geven aan het klimaatakkoord
-
Uitvoering geven aan het energieakkoord
-
Stad en ommeland beschermen tegen de gevolgen van de klimaatverandering (o.a. overstromingen, tegengaan hittestress)
•
Uitvoering geven aan het grondstoffenakkoord (circulariteit)
De schoonheid van stad en ommeland; de ruimtelijke kwaliteit versterken en uitdragen Uitgangspunten
•
-
Roermondenaren zijn trots op zichzelf en laten dat zien
-
De kwaliteit van het stedelijk gebied versterken
-
De kwaliteit van het landelijk gebied versterken
-
Beleving en gebruiksmogelijkheden van het landelijk gebied voor de stad verhogen
-
De identiteit van de stad versterken en daarmee de beleving van de stad vergroten
-
Beschermen en versterken landschappelijke kwaliteiten
-
Versterken van het natuurnetwerk en biodiversiteit
De verantwoordelijke stad; zorgvuldig omgaan met keuzes voor de leefomgeving Uitgangspunten -
Het initiatief staat centraal
-
Ruimte voor burgerparticipatie
Omgevingsvisie Roermond
56
-
Samenwerking staat voorop
-
Geen algemeen beleid, maar opgave- en vraaggericht werken
Deze kernopgaven hebben we samengevat in 4 fysieke opgaven, waar we ons de komende jaren voor gaan inzetten: 1.
De gezonde en veilige stad
2.
Aantrekkelijke woon- en werkstad
3.
De Duurzame Stad/ Energie en klimaat
4.
Stad van drie grote trekkers
Omgevingsvisie Roermond
57
4
Opgaven in breder verband De karakteristieken van Roermond zijn een beschrijving van de huidige situatie en laten zien wat de rol is die Roermond speelt in de regio en welke ontwikkelingen te zien zijn. De omgevingsvisie geeft in eerste instantie richting aan de fysieke leefomgeving. Om die keuzes zo integraal mogelijk te laten zijn en daarmee zo goed mogelijk bij te laten dragen aan de ontwikkeling van Roermond nemen we in dit hoofdstuk wat afstand en laten we zien welke opgaven er in breder verband in Roermond spelen en welke keuzes we hierbij maken om Roermond toekomstbestendig te laten zijn.
Samen denken en doen De gemeente Roermond bestaat uit een samenspel van dorpen, buurten en wijken met ieder een eigen karakter en identiteit. Onze woon- en leefomgeving wordt gevormd door het fysiekruimtelijke en sociaal-maatschappelijke speelveld. De omgevingsvisie brengt deze aspecten samen, doordat de omgevingsvisie uit gaat van integraal denken en integraal doen. Onze speerpunten en opgaven bekijken we integraal, we gaan op zoek naar koppelkansen: werk met werk maken. Als er een initiatief komt, dan maken we de integrale afweging: ja, mits… De omgevingswet biedt daarvoor bij uitstek de mogelijkheid: we wegen alle belangen in de leefomgeving tegen elkaar af en we nemen samenhangende besluiten. We brengen verbinding in de opgaven waar we als Roermond voor staan. Als we gaan werken aan een opgave, kijken we altijd breder. We brengen de verschillende belangen in beeld, maar gaan ook op zoek naar de overeenkomsten, of de win-winsituaties. Daar waar tegenstellingen zijn, zorgen we voor dialoog. Dat vraagt iets van de gemeentelijke organisatie, namelijk in gesprek gaan. Het initiatief staat centraal: Meer ruimte voor ontwikkeling
in
ruil
voor
meer
eigen
verantwoordelijkheid.
De
initiatiefnemer
heeft
de
verantwoordelijkheid om zelf in gesprek te gaan met zijn omgeving over de wijze waarop het initiatief bij kan dragen aan de kwaliteit van de omgeving. Die bijdrage aan de kwaliteit zien wij als randvoorwaardelijk. Op basis van onze ‘Karakteristieken’ en de ‘kernopgaven’ die zijn opgehaald zien we drie grote opgaven op ons afkomen: Roermond vergrijst, de opgaven in relatie tot de klimaatverandering komen op ons af en de verbindingen in en om de stad zijn niet optimaal. Onze visie steunt daarom op drie pijlers: 1.
Demografie: aantrekkelijk woon- en werkklimaat met specifieke aandacht voor jongeren
2.
Klimaatadaptatie en energietransitie
3.
Roermond verbindt
Omgevingsvisie Roermond
58
1. Demografie: aantrekkelijk woon- en werkklimaat We willen een stad zijn voor jong en oud. Daarom werken we aan een evenwichtige bevolkingsopbouw, door een aantrekkelijke stad voor jongeren te zijn. We zien in de bevolkingsprognoses dat Roermond zonder ingrepen en aanpassingen in zeer snel tempo vergrijst in de komende jaren. Om ook in de toekomst een evenwichtige bevolkingsopbouw te hebben, willen we specifiek inzetten op een aantrekkelijk woon- en werkklimaat voor starters en een aantrekkelijke verblijfstad voor jongeren. Ook voor langer zelfstandig wonende ouderen moet de stad een prettige leefomgeving zijn. Het aantal ouderen neemt toe in Roermond, de bevolking vergrijst, net als in de rest van Nederland. Sterker nog, de vergrijzing in Roermond ligt hoger dan het landelijk gemiddelde. In de toekomst willen we een evenwichtige bevolkingsopbouw in onze gemeente. We bouwen in de eerste plaats voor onze eigen behoefte, maar willen ons extra inzetten om jongeren naar de stad te trekken om de evenwichtige bevolkingsopbouw te bereiken. Daarom willen we jongeren en starters binden aan onze gemeente en aan onze stad. Dit doen we in de eerste plaats door een aantrekkelijk woon- en werkklimaat te creëren voor jongeren van 18 tot 25 jaar en met name ook starters op de woning- en arbeidsmarkt van 25 tot 40 jaar.
Dat vraagt om een brede inzet, bijvoorbeeld inzet op arbeidsplaatsen, woningen, goede (openbaar vervoer en langzaam verkeer) verbindingen, openbare ruimte geschikt voor gezinnen, goed onderwijs, aanbod op het gebied van vrijetijdbesteding (sport en cultuur), een aantrekkelijke historische binnenstad, culturele voorzieningen en evenementen gericht op jongeren. Hier hoort ook bij dat we de juiste woningen bouwen en rekening houden met de doorstroommogelijkheden voor ouderen, zodat woningen vrij komen voor jongeren. Roermond is kansrijk als onderwijsstad voor de regio: we hebben een groot aanbod in voortgezet, middelbaar en speciaal onderwijs. Om deze regionale rol te versterken werken we aan onderwijsvoorzieningen die goed bereikbaar zijn met het openbaar vervoer. Doordat Roermond een compacte stad is, is er een goede basis om de verbinding tussen de onderwijslocaties en overige voorzieningen te versterken. We gaan op zoek naar de behoeftes die jongeren hebben. We nodigen de samenleving uit om met initiatieven te komen die hierop aansluiten. Hierbij zoeken we naar verbinding tussen het sociale domein en het fysieke domein. We hebben daarbij ook aandacht voor de behoeften van onze oudere inwoners. Om zelfstandig te kunnen blijven, dient gekeken te worden naar de ligging van voorzieningen, de inrichting van de openbare ruimte en vervoersmogelijkheden.
Maar ook het werken aan sterke gemeenschappen waarin een ieder zich veilig voelt, zowel thuis als op straat, is een belangrijk aandachtspunt.
Omgevingsvisie Roermond
59
2. Klimaatadaptatie en energietransitie We werken aan een klimaatneutraal Roermond met meer groen in stad en dorp. We zoeken naar oplossingen ter realisatie van de energietransitie met (ruimtelijke/landschappelijke) kwaliteitsverbetering c.q. kwaliteitswaarborging als uitgangspunt. De opvang van water willen we altijd als onderdeel van de leefomgeving realiseren, maar liever nog als verbetering van de omgeving laten fungeren. We passen hierbij meervoudig ruimtegebruik toe. We zoeken naar een passende bescherming tegen hoogwater en wateroverlast.
Wateroverlast Roermond
De klimaatverandering kan enerzijds leiden tot periodes met meer neerslag en mogelijk verhoogde kans op overstromingen maar anderzijds ook tot meer (extreme) droogte periodes en daarmee samenhangende watertekorten en hittestress. Deze ontwikkelingen gaan over grenzen heen, samenwerking tussen overheden, inwoners en ondernemers is noodzakelijk. Wij zetten ons in om gezamenlijk met de omgeving de gevolgen van de klimaatverandering zoveel mogelijk op te vangen. Dit vraagt om een andere manier van bouwen, inrichten van de ruimte en acceptatie van de gevolgen van klimaatverandering. We pakken ook dit integraal aan, maken zoveel mogelijk werk met werk en combineren functies. Zo leidt waterberging, voor het beperken van wateroverlast, in de openbare ruimte tot een kwaliteitsverbetering van die openbare ruimte. De beperkte hoeveelheid groen in de binnenstad en sommige andere delen van Roermond vergroten het risico op hittestress. Dat willen we voorkomen door aanleg van groen aan andere ontwikkelingen te koppelen, zoals het verbeteren van de verbindingen voor langzaam verkeer in de stad. De noodzakelijke energietransitie vraagt om een integrale benadering. Dit enerzijds vanwege de beperkte beschikbare ruimte, waarbij de borging c.q. de verbetering van de ruimtelijke (landschappelijke) kwaliteit een van de belangrijke uitdagingen is.
Deze transitie noopt anderzijds ook tot intensieve samenwerking met het gehele maatschappelijke speelveld (burgers, ondernemers etc.). De ligging aan de Maas maakt dat hoogwater een reëel risico vormt. Voorzieningen voor de bescherming tegen hoogwater combineren we bijvoorbeeld met parkeren, verblijfsgebieden, wonen en aanlegplekken.
Omgevingsvisie Roermond
60
3. Roermond verbindt Roermond is een stad van bereikbaarheid, maar ook van barrières. Met name te voet en met de fiets is de bereikbaarheid in Roermond, maar ook richting omliggende dorpen beperkt. De bereikbaarheid willen we behouden en verbeteren. De barrières willen we overbruggen. We willen onderlinge drempels verlagen, fysiek en sociaal. Zo maken we verbinding met elkaar, zowel in en om de stad als regionaal en internationaal en met het oog op de toekomst. Over lange afstanden is Roermond goed te bereiken, zowel via de A73, de Maas als over het spoor. Binnen de stad is de bereikbaarheid per auto goed. Roermond kent ook een aantal barrières, waardoor de bereikbaarheid op korte afstand minder goed is, vooral per fiets of openbaar vervoer. We willen ons inzetten voor de verbetering van de bereikbaarheid voor langzaam verkeer, zodat mensen makkelijker op de fiets stappen. Vanuit de woonwijken en tussen de woonwijken willen we snelle routes zodat iedereen gebruik kan maken van de voorzieningen in de binnenstad en de groene longen die zowel binnen als buiten de stad aanwezig zijn. Ook voor de verbinding met dorpen in de omgeving, die voor een aantal voorzieningen voor een groot deel op Roermond zijn aangewezen, zetten we in op het verbeteren van fietsverbindingen. We zien hierin een belangrijke bijdrage aan een gezonde, groene, leefbare en duurzame samenleving.
We willen een stad zijn voor iedereen en iedere doelgroep: jongeren, ouderen, gezinnen, mensen met een zorgbehoefte, migranten, toeristen. We streven sterke gemeenschappen na, waarin inwoners omzien naar elkaar. Waar men veilig over straat kan gaan. En waar men gezond oud kan worden in de eigen omgeving. We gaan dit doen door onze waardevolle karakteristieken beter te ontsluiten en in samenhang met elkaar te brengen. Zowel onze sociale als onze fysieke kwaliteiten verbeteren, als we deze met elkaar in verbinding brengen en met het oog op de toekomst verder ontwikkelen.
Omgevingsvisie Roermond
61
5
Fysieke doorvertaling Vanuit maatschappelijke trends en ontwikkelingen zien we voor Roermond vier brede opgaven, waarvan een overkoepelende: Samen denken en doen 1.
Demografie: aantrekkelijk woon- en werkklimaat voor jongeren
2.
Klimaatverandering en klimaatadaptatie
3.
Roermond verbindt
Deze vier opgaven in samenhang met de sterktes en zwaktes die Roermond karakteriseren laten zich vertalen in vier concrete fysieke speerpunten waar we ons de komende jaren voor gaan inzetten: 1.
De gezonde en veilige stad
2.
Aantrekkelijke woon- en werkstad
3.
De Duurzame Stad/ Energie en klimaat
4.
Stad van drie grote trekkers
We werken aan een gezonde en veilige stad om te waarborgen dat iedereen in Roermond veilig en gezond oud kan worden en prettig kan wonen. Een groene leefomgeving met ruimte voor water, beweging en ontmoeting draagt bij aan een aantrekkelijk en gezond leefklimaat nu en in de toekomst. We werken aan een aantrekkelijk woon- en werkklimaat waarbij we de invulling van wonen, werken en voorzieningen met speciale aandacht voor de jongeren en starters vormgeven. Wonen, werken en voorzieningen ontwikkelen we in balans met elkaar, waarbij we de sociale opgaven verbinden met de fysieke opgaven. Bovendien werken we aan een klimaatbestendig en een energieneutraal Roermond. Een duurzame stad, waarin duurzaamheid verweven wordt met het leven in de stad. Roermond heeft drie grote trekkers, die we als belangrijke kwaliteit van Roermond willen behouden en verbeteren. Ze vormen de ontspanningsplek, de huiskamer van de stad. Dit draagt bij aan de evenwichtige bevolkingsopbouw en het betrekken van alle Roermondenaars. Roermond is onderscheidend door die drie trekkers. Dit bindt de Roermondenaars. De pijlers die in dit hoofdstuk opgenomen staan en de daarbij behorende uitgangspunten vormen de kaders waarbinnen nieuwe ontwikkelingen plaats kunnen vinden.
5.1
De gezonde en veilige stad
De gemeente wil een gezonde en veilige leefomgeving voor al haar inwoners. Dat betekent: zorgen voor een goede milieukwaliteit, aandacht voor toegankelijkheid en inclusiviteit, goede langzaam verkeersverbindingen, passende huisvesting, voldoende mogelijkheden om in de publieke ruimte te sporten en te bewegen en bereikbaarheid van parken en buitengebied. De kwaliteit van lucht, geluid, bodem en water in Roermond zorgt voor een goede woonomgeving. De milieukwaliteitsnormen kunnen per gebied op basis van de karakteristieken van dat gebied verschillen. Demografische ontwikkelingen zoals vergrijzing, maar ook andere ontwikkelingen zoals veranderende mobiliteit en de behoefte aan passende woonruimte hebben invloed op onze leefomgeving.
Omgevingsvisie Roermond
62
Een brede benadering van gezondheid is belangrijk. Gezondheid gaat niet alleen maar over niet ziek zijn. Het gaat ook over de woonomgeving, gebouwen, een schoon watersysteem en mobiliteit. Voldoende bewegen, inclusiviteit, gezonde lucht inademen, elkaar ontmoeten, veilig zijn en genoeg stilte dragen bij aan een goede gezondheid. Het gaat ook over de mate waarin iemand regie over zijn of haar eigen leven heeft. Een gezond ingerichte omgeving heeft effect op de gezondheid van stedelingen zelf. Het draagt daarnaast bij aan het beperken van maatschappelijke (zorg)kosten, het terugdringen van sociaaleconomische gezondheidsverschillen (in Roermond zijn veel mensen met lage inkomens, ook vooral ouderen) en een sterke (regionale) economie. We willen daarmee het gezondheidspotentieel beter benutten. Een positieve gezondheid betekent voor onder andere oudere inwoners die langer zelfstandig blijven wonen dat zij in de gelegenheid blijven om hun eigen boodschappen te doen, om naar buiten te kunnen gaan en anderen te ontmoeten. Een gezonde leefomgeving is hiermee een belangrijke randvoorwaarde voor ontwikkelingen in de stad. Een belangrijk onderdeel van een gezonde en duurzame leefomgeving is de mogelijkheid om ergens lopend of fietsend heen te gaan en op een prettige manier te verblijven. Dit draagt bij aan het welbevinden en de gezondheid van de inwoners van Roermond.
Het moet de reiziger gemakkelijk worden gemaakt om een gezonde keuze te maken. We willen dat iedereen in Roermond dezelfde mogelijkheden heeft om gezond te zijn of te worden. Dat betekent dat de leefomgeving voldoende mogelijkheden biedt voor sporten, bewegen en spelen. Daarnaast verbeteren we de bereikbaarheid van de groene gebieden, de parken en het buitengebied. Uitgangspunten
-
Een gezonde en veilige leefomgeving.
-
Met de fiets is de snelste weg.
-
De publieke ruimte is gericht op beweging en ontmoeten.
-
Iedereen moet makkelijk bij groene longen/gebieden komen binnen en buiten de stad.
-
Beschermen en versterken van de landschappelijke kwaliteiten.
EEN GEZONDE EN VEILIGE LEEFOMGEVING. De gemeente wil een gezonde en veilige leefomgeving voor haar inwoners. Niet alleen nu, maar ook in de toekomst. De gemeente doet dit niet alleen, maar werkt daarbij samen met inwoners en partners en gaat gebiedsgericht te werk. De overheid is verantwoordelijk voor de basiskwaliteit: voor een gezonde en veilige leefomgeving zijn wettelijke normen voor de milieukwaliteit. De kwaliteit van lucht, geluid, bodem en water in Roermond voldoen aan deze normen en we leveren een bijdrage aan een gezond waterecosysteem. Waar dat niet het geval is, zal de gemeente streven naar het verbeteren van de milieukwaliteit tot de basiskwaliteit. De gemeente wil in deze milieunormen verschil maken tussen verschillende soorten gebieden in Roermond. Zo zou in de binnenstad een minder strenge norm voor geluidsoverlast kunnen worden gehanteerd. Daarmee kan de gemeente horeca en evenementen stimuleren. In de woonwijken, dorpen of stiltegebieden kan de