Bijlage 1 - rapport Gebiedsprofiel binnenstad Roermond

Ziegler | Branderhorst

98

Kansrijke ontwikkelingen In dit gebiedsprofiel lichten we 11 kansrijke ontwikkelingen toe. Deze plekken hebben veelal een rijke historie, zijn gelegen op strategische posities en/of hebben interessante ruimtelijke dilemma’s. Ieder kansrijk project wordt uitgelicht aan de hand van een introductie van de huidige situatie, een ruimtelijk historische analyse, een referentiestudie en een sfeerimpressie. Een groot deel van dit beeldmateriaal is afkomstig van het Gemeentearchief Roermond. De getoonde schetsen in dit document zijn geen definitief ontwerp maar dienen als denkrichting voor toekomstige planvorming. 1. Markt 2. Kloosterwandplein 3. Stationsplein 4. Hamstraat 5. Roerkade 6. Kazerneplein en verbinding 7. Wilhelminaplein 8. Stadspark de Kartuis 9. Zwartbroekplein 10. Paredisstraat 11. Centrumkwartier

6

7 8 1

5

10

4 11

2 KANSRIJKE ONTWIKKELINGEN Kaart van de 11 kansrijke ontwikkelingen in de binnenstad van Roermond.

9

Ziegler | Branderhorst

3

100

1. Markt De Markt vormt het hart van Roermond, ook al ligt het plein excentrisch in de binnenstad. Het is een klassiek rechthoekig plein dat wordt gevormd door het stadhuis en vele monumentale panden rondom het plein. De Sint-Christoffelkathedraal markeert de kop van het plein en staat op het hoogste punt. De markt kan vanuit de vier hoeken worden betreden. De entrees bieden verschillende perspectieven. De hoofdroute over het plein is historisch bepaald: vanuit de Varkensmarkt/Steenweg in de zuidoosthoek, naar de Grote Kerkstraat langs de kathedraal op de noordwesthoek. Deze diagonaal over het plein is subtiel in het bestratingspatroon geaccentueerd. Vroeger was deze route belangrijk in het kader van de kerkgang en kerkelijke rituelen. Tegenwoordig is deze route onderdeel van de verbinding tussen de binnenstad en de Designer Outlet (DOC). De bestrating van het plein is eenduidig van gevel tot gevel. De Markt is volledig versteend en kent geen groene inrichting of bomenrijen. Met losse (demontabele) elementen, zoals paaltjes, bankjes en markeringen, langs de randen van de Markt is aangegeven waar autoverkeer en bevoorrading van horeca ruimte krijgt. De westzijde van het plein wordt in de zomer ingericht met terrasmeubilair van de horeca aan die zijde. Deze terrassen maken regelmatig plaats voor evenementen op de Markt.

1 | Oorsprong en historische landmarks Het plein waar de stad begon met zijn historische gebouwen en landmarks Ziegler | Branderhorst

2 | Terrassen en events Dynamieke sfeer door aanwezigheid van terrassen en evenementen Beeld: 1Limburg

3 | Historische referenties Historische referenties in materialisering

102

4 | Stenige uitstraling Stenig uitstraling heeft gevolgen voor verblijfskwaliteit bij perioden van hittestress

1

3

2 4

Geschiedenis

ca. 1665

2 | Open plein met ruimte voor marcheren

1812

3 | Stenig plein met programma in plint

ca. 1900

1900

Open en versteende plek In historisch beeldmateriaal is te zien dat de Markt altijd een open plek is gebleven voor handel en politiek. Deze open, versteende plek leende zich ook voor marcherende soldaten, religieuze bijeenkomsten en diverse evenementen. De Roermondse schilder Wim Luinge heeft in opdracht van de gemeente het perspectief op de Markt vastgelegd door de tijden heen. Opvallend is hoe op zijn schilderijen de 15e-eeuwse Markt niet heel erg anders oogt dan de Markt in deze tijd.

1 | Markt met Kathedraal en Stadhuis

tot ca. 1800

De stad ontstond op een strategische plek, op een lage heuvel bij de monding van de Roer in de Maas, ook wel ‘de Buitenop’ Deze is om militaire redenen in de middeleeuwen afgegraven toen de kern van de stad verplaatst werd naar wat nu de Markt is. De positie van Roermond werd belangrijk in de handelsnetwerken. Na de komst van de lakenhal aan de Markt werd de stad in de 15e eeuw lid van de Duitse Hanze (een handelsnetwerk tussen steden in heel NoordEuropa). Ook de Sint-Christoffelkathedraal en het Stadhuis vinden hun oorsprong in de middeleeuwen, alhoewel het stadhuis meerdere keren is uitgebouwd en verbouwd.

2023

SCHILDERIJ MARKT Schilderijen van W. Luinge De Markt in 1740 en De Markt in. 2015 4 | Markt als parkeerterrein

Ziegler | Branderhorst

104

1987 - 2005

Referentiestudie Het is evident dat de Markt in de zomer kampt met een hittestressprobleem. Op warme dagen is er een tekort aan schaduwrijke plekken, wat ten koste gaat van de verblijfskwaliteit. De bezoekers van de binnenstad zoeken op warme dagen als alternatief verkoeling op de schaduwrijke terrassen op het Munsterplein. Om de kwetsbaarheid van de Markt in perspectief te zetten, hebben we een referentiestudie gedaan naar vergelijkbare pleinen in Den Bosch en Maastricht. Plein onder de bomen Het Onze Lieve Vrouweplein in Maastricht laat zien hoe een historisch plein met belangrijke monumenten en levendige terrassen, gecombineerd wordt met veel bomen op het plein. De volwassen bomen vormen zogenaamde ‘groene parasols’. Hun bladerdak zorgt voor een schaduwrijk plein. Het Onze Lieve Vrouweplein is een relatief koele oase in een overwegend warme, versteende historische stad. Het plein is daarom populair onder bezoekers en bewoners van de stad. Plein met bomenkader De Parade in het hart van Den Bosch is historisch gezien al van oorsprong een evenementenplein. Karakteristiek voor dit plein is het bomenkader met een dubbele bomenrij rondom. Vanaf het plein is er zicht op de monumentale Sint-Jans Kathedraal. De dubbele rij linden en iepen vormen een overgangszone tussen pleinruimte en pleinwand.

Naast schaduw, verkoeling en ruimtelijkheid dragen de twee boomsoorten ook bij aan de biodiversiteit van de stad. Ziegler | Branderhorst

106

REFERENTIESTUDIE Beeld 1: Huidige situatie Markt Beeld 2: Onze Lieve Vrouwenplein, Maastricht Beeld 3: De Parade, Den Bosch

Denkrichting

Kansen Om de Markt toekomstbestendig te maken is een vergroeningsslag nodig zodat de verblijfskwaliteit van de cultuurhistorische plek gewaarborgd blijft. Zicht op markante objecten zoals het stadhuis en de kathedraal zijn wenselijk. Deze gebouwen geven het plein allure.

Ziegler | Branderhorst

108

Denkrichting Onze denkrichting gaat uit naar een bomenkader rondom het plein waarbij vergroenen hand in hand gaat met terrassen, evenementen en waarbij monumenten worden gerespecteerd. Dit is geen eindbeeld, maar in een droombeeld van hoe het plein er in de toekomst uit zou kunnen zien.

• • • •

Aanbevelingen Accentueer de vorm van het plein door het bomenkader Plant bomen voor schaduwwerking en verkoeling Plant bomen voor het verhogen van biodiversiteit Zorg voor zichtlijnen naar markante gebouwen zoals de Kathedraal en het stadhuis

2. Kloosterwandplein Het Kloosterwandplein is een relatief nieuw plein dat tegelijkertijd ontstaan is met de bouw van cultuurcentrum Oranjerie in 1973. Het is een voorplein van de Oranjerie, dat met een bordesterras prominent aan de zuidzijde van het plein staat. Aan de overzijde komen de Kloosterwandstraat en de Graaf Gerardstraat uit op het plein. Deze straten zijn onderdeel van het kernwinkelgebied. Beide straten hebben echter te kampen met leegstand van winkelpanden en de loop is eruit. Aan de noordzijde van het plein, in het verlengde van de Kloosterwandstraat, staat een rij volwassen bomen.

3.

Het monumentale oude postkantoor staat aan de westzijde van het plein. Onder het plein is een fietsparkeergarage. Door de ondergrondse fietsenstalling is er een niveauverschil tussen het plein in vergelijking en de Kloosterwandstraat. Een aantal momenten in het jaar vinden evenementen plaats op het Kloosterwandplein. Met carnaval wordt het plein zelfs grotendeels met tijdelijke hekken afgesloten om de toegang tot het evenement te kunnen controleren. Het bordesterras van de Oranjerie vormt dan een podium voor optredens. 1

2 4

1

1 | Plein tussen pleinen Kloosterwandplein als schakel tussen Munsterplein en Stationsplein

Ziegler | Branderhorst

2 | Gebruik en festiviteiten Een vol plein tijdens enkele evenementen en een leeg plein de rest van het jaar

3 | Theater hotel de Oranjerie De Oranjerie is een belangrijke landmark aan het plein

110

4 | Versteend door ondergrondse fietsenstalling Er is amper groen op het plein

3.

Geschiedenis De Kloosterwand Het Kloosterwandplein is vernoemd naar de Kloosterwand van de middeleeuwse kloostertuin die aan de noordkant van het plein lag. De tuin was een besloten groene ruimte aan de Munsterabdij. Na de sloop van de Munsterabdij in 1924 en de herbestemming van het kloosterareaal werd de Kloosterwandstraat aan beide kanten bebouwd. Op de foto uit 1935 is al het oude postkantoor te zien.

2 | Kloosterwandstraat met postkantoor 1935

1900

Beth Gali en de Skischans De Spaanse architecte Beth Gali gaf in 1998 een nieuw gezicht aan het Kloosterwandplein. Het ontwerp biedt ruimte voor een ondergrondse fietsenstalling, zeven bomen aan de noordkant, is autovrij en vormgegeven met een stenen tapijt. Het plein is bestraat met twee strakke vlakken natuursteen in twee verschillende kleuren. De pleinverlichting komt van een modern vormgegeven lichtmast op het plein. De ondergrondse fietsenstalling zorgt voor een klein hoogteverschil waardoor het plein zich als een podium iets verheft boven de omgeving. Veel skaters gebruiken deze trap, waardoor het al snel de bijnaam de ‘Skischans’ kreeg.

ca. 1665

tot ca. 1800

Theaterhotel de Oranjerie In 1973 werd ruimte vrijgemaakt aan de Kloosterwandstraat voor een cultuurcentrum met plein. Het plein werd destijds gebruikt om op te parkeren. Met de komst van cultuurcentrum ‘de Oranjerie’ en het bijbehorende plein in 1973 is het Kloosterwandplein het jongste en modernste plein van de binnenstad.

1 | Achter de Kloosterwand

3 | Parkeerplein

ca. 1980

2023

HET CULTUREEL CENTRUM DE ORANJERIE Beeld boven : Foto Kloosterwand, oplevering cultureel centrum de Oranjerie met plein, ca 1990 Beeld onder: Foto huidige Kloosterwandplein, ontwerp Beth Gali, 1998 4 | Evenementenplein

Ziegler | Branderhorst

112

2023

Referentiestudie Het Kloosterwandplein is vergeleken met twee referentieprojecten. Beide projecten zijn veel groener en succesvol als stedelijk verblijfsgebied. Hermitage, Amsterdam Het historische binnenhof van museum Hermitage in Amsterdam is publiek toegankelijk. Het hof is getransformeerd tot een groene binnentuin. Door het midden van de tuin loopt een strakke as met aan weerszijden groene gazons. De randen van de gazons zijn robuuste kaders op zithoogte. Er worden regelmatig markten gehouden op deze plek. Op de twee gazons staan grote kastanjebomen die in de zomer schaduwrijke plekken bieden. Houtmarkt, Kortrijk De Houtmarkt is getransformeerd tot toegangsplein van de historische stad Kortrijk. Het plein is sterk vergroend en dient als buurttuin voor direct omwonenden. Het plein bestaat uit verschillende groene vlakken waarin enkele paviljoens staan. Deze paviljoens geven toegang tot de parkeergarage die onder het plein ligt. Tussen de groene vlakken en aan de randen van het plein is plek om te zitten, op terrassen en bankjes.

REFERENTIESTUDIE Beeld 1: Kloosterwandplein, Roermond Beeld 2: Hermitage Amsterdam | Ontwerp Michael van Gessel Beeld 3: Houtmarkt, Kortrijk, België | Ontwerp OKRA

Ziegler | Branderhorst

114

Denkrichting

Kansen In het kader van de vergroening van de binnenstad, is de transformatie van het huidige Kloosterwandplein urgent. Het huidige versteende plein wordt als niet aantrekkelijk ervaren en biedt nauwelijk verblijfskwaliteit. Daarmee levert het plein geen positieve bijdrage aan een aantrekkelijke leefomgeving.Bezoekers van de binnenstad laten het plein links liggen, vooral op warme zomerdagen.

Ziegler | Branderhorst

116

Het toevoegen van groen en het planten van bomen kan daar structureel verandering in aanbrengen. De ondernemers die rondom het plein zijn gevestigd juichen dat ook toe.

Denkrichting Het plein volledig vergroenen als park met gras behoort tot de mogelijkheden. Er moet dan nader onderzocht worden of evenementen kunnen blijven plaatsvinden zonder dat de grasmat elke keer zwaar beschadigd raakt. Hiervoor zijn technische oplossingen mogelijk. De ondergrondse fietsenstalling ligt onder een beperkt deel van het plein. Naast de stalling is nog voldoende ruimte om veel meer bomen in de volle grond op het plein te planten.

• • • •

Aanbevelingen Maak van het ‘plein’ een multifunctioneel ‘park’. Zet bomen in de volle grond naast de ondergrondse fietsenstalling. Behoud beide toegangen tot de fietsenstallingsgarage. Betrek de ondernemers rondom het plein bij de vergroening.

3. Stationsplein Het Stationsplein is het aankomstplein voor mensen van buitenaf en is hiermee één van de belangrijkste entrees van de historische binnenstad. Daarnaast wordt het plein meermaals intensief gebruikt om carnaval te vieren. Zo staan er bijvoorbeeld bij evenementen als de Sjtasiefestatie of de 11 v/d 11e circa 25.000 mensen op het plein . Buiten de evenementen is het plein vooral stenig en rommelig. Winterterrassen, plantenbakken, materialisatie en willekeurig geplaatste bomen vormen een onsamenhangend geheel. Dit wordt versterkt door de Willem II Singel. Deze belangrijke laan in de stad splitst het plein in tweeën. De reis naar het kernwinkelgebied vertoont daardoor veel ruis.

3

2

1

4

1 | Stadsentree Het stationsplein als entree van de stad

Ziegler | Branderhorst

2 | Evenementenplein Het Stationsplein tijdens de 11e van de 11e Beeld: 1Limburg

3 | Versteend en rommelig Door het gebrek aan zonering staan inrichtingselementen verspreid over het plein

118

4 | Verkeersbarrière De singel vormt een barriere voor langzaam verkeer

Geschiedenis De Veldpoort Op de locatie van het huidige Stationsplein en de Willem II Singel stond ooit de Veldpoort. Deze poort vormde, net als het Stationsplein nu, de entree tot de binnenstad. Op de kaart uit 1819 is te zien dat de Willem II Singel bestond uit een stadsmuur en een gracht. Dit verklaart de breedte van het huidige wegprofiel.

2 | Station en groen aankomstplein

ca. 1887

3 | Groene singel vanaf stationsplein

ca. 1910

1900

Verkeerspoort Halverwege de vorige eeuw nam het autogebruik toe. Het groene Stationsplein werd een parkeerterrein en de bomen aan de Willem II Singel maakten plaats voor een extra rijbaan. Tegenwoordig is deze parkeervoorziening verplaatst. De tweedeling tussen de pleinen is echter nog altijd voelbaar.

ca. 1819

tot ca. 1800

Het groene aankomstplein Tussen 1782 en 1843 werden de vestingwerken en poorten gesloopt (Bär, z.d.). Het station, dat in 1865 werd gerealiseerd, verbond Roermond met de rest van Nederland. Het Stationsplein uit deze tijd laat een zeer groene invulling zien door middel van twee grote groene vlakken, met de Willem II Singel als bomenlaan.

1 | Vestingwerken en stadspoort

2023

STATIONSPLEIN VROEGER EN NU Beeld boven: Aankomstplein met groen middenmotief, 1922 Beeld onder: Verkeersader, 1995 4 | Parkeerplein

Ziegler | Branderhorst

120

ca. 1955

Referentiestudie Het Stationsplein is vergeleken met het Marktplein in Ede en het Stationsplein van Rotterdam Centraal. Deze pleinen zijn op een verschillende manier groen ingevuld en ontworpen op grote aantallen verkeersstromen. Marktplein, Ede Het Marktplein in Ede is een multifunctioneel plein met een ondergrondse parkeergarage. Het plein wordt gekenmerkt door een grote waterfontein. Deze fontein geeft een levendig beeld tijdens reguliere dagen en kan uit op het moment dat er een grootschalig evenement plaatsvindt. De randen van het plein hebben vaste planten en bomen. Dat maakt het plein aangenaam om te verblijven, ook tijdens warme zomerdagen. Stationsplein, Rotterdam Centraal Het Stationsplein van Rotterdam functioneert als groene loper richting het winkelcentrum. De complexe samenkomst van verschillende verkeersstromen is opgelost door het toepassen van een zeer breed zebrapad, een groene as aan de weerszijden van het profiel en uniform materiaalgebruik. Voetgangers kunnen door dit brede zebrapad gemakkelijk de binnenstad bereiken. Overige verkeersstromen blijven door de lengte van dit zebrapad beperkt. REFERENTIESTUDIE Beeld 1: Huidige situatie Stationsplein Beeld 2: Marktplein Ede | Hosper, 2022 Beeld 3: Stationsplein Rotterdam | West 8, 2014

Ziegler | Branderhorst

122

Denkrichting

Kansen Het Stationsplein is de eerste aanblik van de stad en moet bezoekers verwelkomen. Tegelijkertijd moet het plein een sturende functie hebben en de bezoekers via de Hamstraat naar het kernwinkelgebied leiden. Deze eeuwenlange functie als stadspoort verdient een samenhangend ontwerp.

Ziegler | Branderhorst

124

Denkrichting De beelden van het Stationsplein uit zijn tijd als groene ontvangstruimte, gebruiken we als inspiratie. Het entreeplein wordt groen ingevuld. Aan weerszijden kaderen de groene bakken de looproute in. Op de randen van de bakken kunnen mensen zitten. De entree maakt een duidelijk statement; Roermond als groene stad.

Denkrichting

Kansen De overgang tussen het station en de Hamstraat is sterk versteend. Aan beide zijden van de Willem II singel zijn kansen voor vergroening van het plein.

Ziegler | Branderhorst

126

Denkrichting De Willem II Singel is in onze denkrichting makkelijk oversteekbaar voor voetgangers. De breedte, net als bij Rotterdam Centraal Station, zorgt ervoor dat al het verkeer door kan blijven stromen. Daarnaast benadrukt het zebrapad welke richting men op moet gaan.

Denkrichting

Kansen Naast vergroening zijn er op het stationsplein ook kansen voor het toevoegen van waterelementen. Deze elementen kunnen tijdens een evenement uit worden gezet, waardoor het plein flexibel in te gebruiken kan zijn.

Ziegler | Branderhorst

128

Denkrichting Het horecaplein vormt een warm onthaal voor de bezoeker van Roermond. Terrassen staan onder bomen, die aan de randen van het plein zijn ingeplant. Uitzondering is de hoek richting de Hamstraat. Door daar geen boom te planten is het duidelijk dat de route naar de binnenstad in deze straat voortgezet wordt. In het midden van het plein staan waterelementen. Deze bieden een levendig beeld en overstemmen het geluid van de auto’s op de Willem II Singel op een aangename manier.

• • •

•

Aanbevelingen Creëer samenhang in materialisatie. Maak groenstructuren die de randen van het plein accentueren Werk met waterelementen om levendigheid tijdens reguliere dagen te waarborgen en multifunctionaliteit voor evenementen te behouden. Werk met verschillende zones (aankomstplein, oversteek, horecaplein) die ieder hun eigen identiteit kennen, maar wel een overkoepelende sfeer hebben.

4. Hamstraat De Hamstraat is dé aanloopstraat van de binnenstad van Roermond en begeleidt de bezoeker van het Stationsplein naar het kernwinkelgebied. De straat heeft een lichte kromming, bevat prachtige panden en heeft een kansrijk profiel. Toch komen deze kwaliteiten niet goed tot zijn recht. Er is veel leegstand waardoor panden niet goed onderhouden worden en reuring in de straat uitblijft. Diverse ontwikkelingen, bijvoorbeeld het online winkelen maken het moeilijk voor zowel bestaande ondernemers als nieuwe ondernemers in het kernwinkelgebied. Door middel van boombakken is geprobeerd de levendigheid in de straat terug te brengen. Tevergeefs leiden de bakken tot een rommelig straatbeeld. De boombakken lijken een tijdelijk element voor een structureel probleem en vormen eerder een zichtbarrière dan een sturend element. Panden als het voormalig ziekenhuis verschuilen zich nu achter deze bakken en verdienen in beeld gebracht te worden.

4.

3.

4. 2.

1.

1 | Begin kernwinkelgebied De Hamstraat als aanloopstraat van het station naar het kernwinkelgebied

Ziegler | Branderhorst

2 | Losse groen elementen De losse zitelementen met boom waren een initiatief om de Hamstraat te vergroenen Beeld: Zoontjens Boomprojecten

3 | Leegstande winkels Aan de Hamstraat liggen veel leegstaande winkels Beeld: Jack Frenken

130

4 | Historische parels De straat kent veel parels van panden, zoals de synagoge Beeld: Weareroermond

Geschiedenis De Hamstraat lag tussen de Munsterabdij en de Veldpoort. Dit deel van de stad werd pas in latere stadsuitbreiding onderdeel van de stad. Pas toen het station in 1865 werd gebouwd kreeg de Hamstraat een prominente functie in het stedelijk weefsel. Tot op heden is de Hamstraat dé aanloopstraat van station naar binnenstad. 1 | Vestingwerken en stadspoort

ca. 1665

tot ca. 1800

Kloosters en kazernes De kloostergebouwen van de Munsterabdij werden later getransformeerd tot kazernegebouwen en waren beeldbepalend voor de uitstraling van de Hamstraat. Na de sloop van de kazernes in 1924 verdween dit straatbeeld. Het Godshuis uit 1700 en de Synagoge uit 1896 zijn de laatste monumenten uit deze tijd die nog grenzen aan de Hamstraat.

2 | Foto van de Hamstraat

1900

1900 3 | Winkelpromenade

ca. 1970

2023

HAMSTRAAT VROEGER Beeld boven: Foto Hamstraat met Kazerne, 1914 (z.d) Beeld onder: Luchtfoto Hamstraat (z.d.) 4 | Winkelstraat met losse elementen

Ziegler | Branderhorst

132

Huidig

Referentiestudie De Hamstraat is vergeleken met de Hoogstraat in Schiedam en de Lange Hezelstraat in Nijmegen. Het is kenmerkend dat beide referenties, net als de Hamstraat, onderdeel zijn van een historisch stadscentrum, krom lopen en vrij smal van profiel zijn. Hoogstraat, Schiedam Zoals eerder vernoemd zijn veel leegstaande panden in het centrum van Schiedam getransformeerd naar woningen. Zo ook in de Hoogstraat; de kernwinkelstraat van Schiedam. De woningen brengen nieuw leven in de straat en zijn voor brengen door de mix in functies in de straat ook levendigheid in de avonden. Lange Hezelstraat, Nijmegen De referentie van de Lange Hezelstraat in Nijmegen is interessant door de dubbele rij bomen in zijn smalle profiel. De bomen, geplaatst in volle grond, zijn strategisch geplaatst; de bomen begeleiden de routing en staan in lijn met uitstallingen zoals terrassen en reclame-uiting. Het midden van de straat blijft daardoor vrij om te flaneren. Door de smalle boomkroon en de hoge voet wordt het zicht op de lucht behouden. Dat geeft een open gevoel.

REFERENTIESTUDIE Beeld 1: Hamstraat, Roermond Beeld 2: Hoogstraat, Schiedam | Hosper, 2020 Beeld 3: Lange Hezelstraat, Nijmegen

Ziegler | Branderhorst

134

Denkrichting

Kansen Het profiel van de huidige Hamstraat is kansrijk. De markering in het profiel maakt duidelijk waar winkeleigenaren hun spullen kunnen stallen en waar mensen kunnen lopen. Er kan op deze basis worden voortgebouwd. Daarnaast verdienen de prachtige gebouwen zorg en aandacht. De Hamstraat kan dienen als pilot voor het gevelfonds. Het verbeteren van de gevels verhoogt de beeldkwaliteit van de straat en kan nieuwe winkels aantrekken.

Ziegler | Branderhorst

136

Denkrichting Het beeld laat zien dat de boombakken verwijderd zijn en vaste bomen aan de linkerzijde teruggeplaatst zijn. Deze bomen staan in de volle grond, in lijn met de grens uitstallingen. Door de bomen aan de linkerzijde te plaatsen komt het voormalig ziekenhuis in beeld. Gevels in de Hamstraat zijn aangepakt middels het gevelfonds en leegstaande panden zijn ingevuld met woningen of winkels. De aanloopstraat lokt de treinreiziger vanaf het Stationsplein en ontvouwt de charme van de binnenstad.

• • • • •

Aanbevelingen Zet bomen in de volle grond aan de linkerzijde van het profiel. Knap gevels op d.m.v. gevelfonds. Transformeer leegstaande panden naar wonen of kleinschalige winkels. Bepaal grenszones voor uitstallingen en terrassen. Werk met eenduidige inrichtingselementen, materialisatie en bewegwijzering.

5. Roerkade

2

De binnenstad van Roermond heeft met de Roerkade een front aan de Roer. Het is een historische kade waar de prachtige Steenen brug de verbinding maakt met Voorstad Sint Jakob. De Sint-Christoffelkathedraal staat prominent in het perspectief. De historische pakhuizen aan de Roerkade zijn verbouwd tot horeca waardoor de Roerkade een populair uitgaansgebied is geworden. De perfecte oriëntatie op de middagzon uit het westen en het pittoreske uitzicht biedt goede condities voor succesvolle terrassen. De Roerkade is het ‘balkon’ van de binnenstad aan de Roer. De keerzijde van de Roerkade is de grote hoeveelheid autoverkeer dat van noord naar zuid over de kade rijdt (circa 15.000 voortuigen per etmaal). De Roerkade is onderdeel van de singelring rondom de binnenstad. Daarmee is de Roerkade een belangrijke schakel in het verkeerscirculatieplan van Roermond. De complexiteit van de verkeerssituatie op de Roerkade heeft bovendien voor de fietser een verwarrende fietsroute opgeleverd. Ook aan de voetganger biedt de Roerkade nauwelijks ruimte.

3

2

Op de Roerkade staan jaarlijks ook evenementen op het programma. Noemenswaardig zijn Bacchusdrieve tijdens carnaval, het Roerdelta Concert en de Roermond City Swim. Dat laatste zwemfeest levert Roermond altijd fantastische beelden op.

4

1

1 | Historisch stadsgezicht De pittoreske kant van Roermond toont zijn gezicht

Ziegler | Branderhorst

2 | Versteende schakel De versteende Roerkade ligt tussen groenstructuren in

3 | Dynamisch waterfront Er is veel acitiviteit rondom de Roer in de vorm van terrassen, vaartochten en evenementen. 138

4 | Rommelige verkeerssitatie Door tijdelijke inrichtingen en uitgebreide terrassen heeft het profiel een rommelig uitstraling

2

Geschiedenis

2 | Waterfront met bomen

ca. 1825

3 | Waterfront met bomen

ca. 1910

ROERKADE VROEGER

2023

Verkeersader Vanaf het midden van 20e eeuw wordt de Roerkade ingericht als tweerichtingsweg voor autoverkeer. Deze weg is onderdeel van de singelring die ook de binnenstad ontsluit. De stroom van auto’s vormt een barrière tussen de binnenstad en de Roer. Sinds 2010 is de singelring eenrichtingsverkeer geworden, maar zijn ook de nog aanwezige bomen weggehaald.

ca. 1665

1900

Waterfront met bomen Op tekeningen en kaarten uit 1825 en 1910 is de ruimtelijke verbinding met het water duidelijk te lezen. Het werd voor binnenvaartschepen mogelijk aan te leggen aan de kade. Roermond lag immers strategisch in een handelsnetwerk tussen Duitse en Vlaamse steden. De kades waren beplant met bomen. Bomen zijn in het verleden vaak geplant om met hun wortelstelsels de kades te versterken en als windsingels om de wind te breken.

1 | Muur en poort aan de Roer

tot ca. 1800

Roerstad in de oorsprong De Roerkade was onderdeel van de oorsprong van de stad aan de Roer. De meest oude percelen van de stad zijn hier te vinden. Als Hanzestad was handel en vervoer van handelswaar over de rivieren van levensbelang. De wijze waarop de handel functioneerde is direct af te lezen in de vorm van de stad. De stegen haaks op de Roerkade verbinden de Markt met de rivier. Op de kaart van 1665 is de stadsmuur met poort over de Roer naar Voorstad Sint Jacob te zien. Pas na het afbreken van de stadsmuren is een directere ruimtelijke relatie ontstaan met het rivierfront.

4 | Tweerichtingverkeer

Ziegler | Branderhorst

140

1955 - 2010

Referentiestudie Roerkade De Roerkade is gelegen aan de Roer, maar wordt doorbroken door een autoweg waardoor er weinig verblijfskwaliteit overblijft direct aan de Roer. Horeca met terrassen aan de kant van de binnenstad zorgen voor dynamiek, maar dragen ook bij aan verrommeling van de kade. Een herprofilering is nodig om overzicht te brengen voor verkeer, de verblijfskwaliteit te verhogen en de binnenstad aan de Roer te verbinden. Westwal en Sint Janssingel, Den Bosch In Den Bosch is de stad ruimtelijk weer sterk verbonden met de rivier de Dommel. De historische vestingwerken zijn gerestaureerd en er is veel ruimte gemaakt voor voetgangers die nu langs de vestingmuur kunnen wandelen onder nieuwe stadsbomen. Tevens is het gereconstrueerde bastion op de kade hersteld en ingeplant. De landschappelijke oever aan de overzijde is als zachte ecologische oever ingericht met veel ruimte voor groen. Canal Saint-Martin, Parijs Canal Saint-Martin is aangelegd als een verswatervoorziening voor Parijs in de 19e eeuw. De kade van het kanaal is inmiddels getransformeerd naar een populaire promenade en verblijfsplek. Langs het kanaal komt ook veel autoverkeer, maar door het sterk ontworpen profiel met bomenrijen en een breed voetpad, is de verblijfskwaliteit langs de kade toch aangenaam.

Ziegler | Branderhorst

142

REFERENTIESTUDIE Beeld 1: Roerkade, Roermond Beeld 2: Westwal en Sint Janssingel, Den Bosch | Bureau Oslo, 2020 Beeld 3: Canal Saint-Martin, Parijs

Denkrichting

Kansen De Roer is een groene rivier die door de stad meandert. De groene oevers van de Roer vormen een parkstrook waarlangs het prachtig wandelen is. De Roerkade is het enige stuk van de oevers dat versteend is en geen bomen heeft. De Roerkade had vroeger altijd een rij bomen op de kade.

Ziegler | Branderhorst

144

De Roerkade heeft als balkon van de binnenstad een groot ruimtelijk potentieel. Maar de verblijfskwaliteit kan veel beter worden dan de huidige situatie, als de gehele kade een nieuwe inrichting krijgt.

Denkrichting Ondanks de druk op de ruimte en de hoeveelheid verkeer, is het planten van nieuwe bomenrijen op de kade een grote winst. Ook tussen de terrassen zullen bomen sfeer toevoegen aan de Roerkade. Tenslotte zal de kwaliteit van de bestrating van de Roerkade een kwaliteitsslag moeten krijgen. Asfalt moet consequent vervangen worden door gebakken straatklinkers. Onderzocht moet worden welk straatmateriaal op de rijloper toegepast moet worden om verkeerslawaai te beperken en passend is bij het historische beeld.

•

• •

•

Aanbevelingen De herprofilering van de Roerkade begint met het ontwerpen van een continu tweezijdig fietspad centraal in het profiel. Maak een ruime stoep voor voetgangers. Wanneer fietser en voetganger een heldere plek hebben gekregen in het kadeprofiel, is er ruimte om de horecaterrassen uit te breiden. Betrek horecaondernemers in het ontwerpproces. Het blijft nog steeds mogelijk om op de momenten waar het nodig is de Roerkade in beide richtingen (2-richtingen) te ontsluiten.

6. Kazerneplein en verbinding De tunnel onder de N280 is momenteel een onaantrekkelijke donkere tunnel die een wandelverbinding vormt tussen Designer Outlet Center (DOC) en de binnenstad van Roermond. Er zijn in het verleden pogingen gedaan om kwaliteit toe te voegen, maar die maatregelen waren te oppervlakkig en bieden geen structurele verbetering. Voor het DOC en voor de binnenstad van Roermond is het van groot belang dat deze tunnel en deze wandelroute aantrekkelijk worden om verbinding, ruimtelijke kwaliteit en beleving te creëren. Momenteel vormt het Kazerneplein een vrij abrupte en ongedefinieerde overgang tussen DOC en de tunnel. Het Kazerneplein ligt ingesloten tussen hoogbouw en het kazernegebouw; het entreegebouw van de DOC en tevens rijksmonument. De oriëntatie op het kazernegebouw is onduidelijk door het paviljoen waarin het Schnitzelparadies en Piet Friet zijn gevestigd. Dit eenzijdig gericht horecapaviljoen vormt een ruimtelijk obstakel in de wandelroute tussen DOC en de binnenstad. De twee witte kantoorgebouwen maken samen een poort richting de Wilhelminasingel en blokkeren het zicht op de kathedraal. Via een zware grove luifel wordt de tunnel aangekondigd. De 100 meter lange tunnel vormt een ruimtelijke barrière voor veel bezoekers. Deze tunnel is donker en somber. Het is niet duidelijk wat er achter de trappartijen en de liftschacht gebeurt.

Eenmaal uit de tunnel bereikt de bezoeker de Grote Kerkstraat. De Grote Kerkstraat vernauwt tot een steeg richting de binnenstad. Deze steeg is juist een troef omdat hier de intieme en authentieke sfeer van de prachtige historische binnenstad heel tastbaar is. Even verder ontvouwt de ruimte van de Markt zich als een indrukwekkend aankomstplein.

1 | Donkere tunnel De tunnel van de binnenstad naar het DOC

Ziegler | Branderhorst

2 | Groene stadswal Met elementen ondersteunend aan de Archeoroute. Beeld: Archeo Route Limburg

3 | Versteend Kazerneplein Het Kazerneplein is de schakel tussen Jazz City, binnenstad en outlet 146

4 | Entree naar stadshart De luifel en de verbinding tussen de gebouwen voelen beklemmend.

4.

1.

2.

3.

Geschiedenis

2 | Pastoorswal en landschap

ca. 1900

3 | Parkinrichting

ca. 1950

1900

Nieuwe verkeersstromen De Wilhelminasingel wordt verder uitgebreid voor autoverkeer in 1985 waardoor een fysieke barrière ontstaat tussen de binnenstad en de stad ten noorden. Rond het jaar 2000 wordt de voetgangers- en fietstunnel onder de Wilhelminasingel aangelegd. Deze nieuwe tunnel wordt gebouwd in het kader van de ontwikkeling van het DOC en het vastgoed rondom het Kazerneplein. Naarmate de Wilhelminasingel meer verkeersdruk moest opvangen, werd de verkeersruimte dominant. De Pastoorswal wordt ingericht als stadspark, maar blijft ruimtelijk een buffer tussen historische binnenstad en de drukke verkeersader.

1 | Vestingwerken en stadspoort ca. 1782-1819

tot ca. 1800

Vestingwerken aan de Maasvallei Op de kaarten van 1819 is te zien hoe de huidige Pastoorswal tussen de stadsmuur en de vestingwerken lag. Resten van deze verdedigingswerken zijn nog aanwezig maar veelal onzichtbaar. De Rattentoren is het meest zichtbare restant en is nog altijd in goede staat te bewonderen. Na de ontmanteling van de vestingwerken tussen 1819 en 1843 vormt de Pastoorswal een ruimtelijke verbinding tussen de hoger gelegen binnenstad en het landschap van de Maasvallei ten noorden van de stad. Aan het begin van de 20e eeuw wordt de Wilhelminasingel aangelegd, als onderdeel van de ringweg, op de voormalige vestingwerken. Rond 1930 werd de wal verhoogd, ten behoeve van de helling voor de Maasbrug.

2023

PASTOORSWAL EN DE RATTENTOREN Beeld boven: Pastoorswal | Beeld onder: De Rattentoren en uitstraling singel | Schumulder 4 | Tunnel onder verkeersader

Ziegler | Branderhorst

148

Huidig

Referentiestudie De tunnel tussen de binnenstad en de DOC wordt vergeleken met de Cuyperspassage in Amsterdam en de stationstunnel in Eindhoven. Beide projecten zijn sterk in het behouden van licht, lucht en begeleiding van reizigersstromen. Licht en materialisatie ontwerp De Cuyperspassage in Amsterdam vormt de verbinding tussen de binnenstad en de veerdiensten aan het IJ. De wand van de tunnel telt circa 80.000 tegels die de geschiedenis van de Amsterdamse zeevaart en zeehelden afbeelden. Deze tegelwand geeft door kleur, weerkaatsing van licht en de afbeelding veel beleving mee aan de tunnel. De donkere zijde, waar fietsers rijden, heeft geluiddempende wandbekleding. Dit alles maakt deze tunnel aangenaam om in te verblijven en doorheen te bewegen. Geprogrammeerde tunnel De stationstunnel van Eindhoven is een voorbeeld van een tunnel die door lichtontwerp en programma een uitstekende uitstraling heeft gekregen. Door de subtiele overgang van natuurlijk daglicht naar kunstmatig licht merkt de bezoeker nauwelijks een verschil. Dit komt mede doordat de verlichting reageert op de hoeveelheid daglicht. Winkels en horeca zijn aan beide zijden van de tunnel geïntegreerd in de wanden. De verhouding tussen hoogte en breedte van de tunnel is goed gevonden en faciliteert de reizigersstroom optimaal.

Ziegler | Branderhorst

150

REFERENTIESTUDIE Beeld 1: Tunnel, Roermond Beeld 2: Cuyperspassage Fietstunnel, Amsterdam | Benthem Crouwel Beeld 3: Stationstunnel, Eindhoven | Arcadis

Denkrichting

Kansen Het Kazerneplein moet een ontvangstplein zijn voor DOC, maar speelt ook een belangrijke rol in de verbinding tussen de historische binnenstad en Jazz Ccity. Dit plein is het dak van de parkeergarage en is daardoor overwegend stenig.

Ziegler | Branderhorst

152

Het Kazerneplein en de tunnel dienen als geheel beschouwd te worden om een goede verbinding te kunnen maken tussen de oudheid van de binnenstad en het outlet center. Het toevoegen van groene beplanting en het inzetten op licht en lucht zijn kernwaarden.

Denkrichting Kazerneplein De poort tussen de twee witte gebouwen aan de Wilhelminasingel werkt averechts. Het is blokkeert het zicht op de toren van de kathedraal. Wanneer deze zou worden gesloopt, ontstaat er een prachtige zichtlijn op de voor Roermond zo kenmerkende kathedraal en wordt dat een beeldmerk voor de binnenstad waar de wandelaar zich op kan oriënteren. De zware stalen luifels aan beide zijden voelen verwarrend en worden ontmanteld.

•

• •

Aanbeveling Het stenige plein biedt mogelijkheden om sterk te vergroenen. Ook al is dit plein het dak van de ondergelegen parkeergarage, het is zeer de moeite waard te onderzoeken hoe het plein brede borders met vaste planten kan dragen. De route naar de binnenstad wordt hiermee veel aantrekkelijker. Verwijder de luifels Doorbreek de bouwkundige brug tussen de witte gebouwen.

Denkrichting

Kansen De ruimte in de huidige tunnel is donker. De ruimtelijke verhoudingen van de tunnel zijn onprettig: te laag en te breed. De tunnel wordt als sociaal onveilig ervaren. Stevige ingrepen zijn nodig om de ruimtelijke ervaring van de tunnel te verbeteren.

Ziegler | Branderhorst

154

De rijke historie van de plek is geheel buiten beeld. Een restant van de historische stadsmuur is verstopt achter de lift aan de zijde van de binnenstad. Deze bijzondere archeologie die rondom de passage aanwezig is, wordt zichtbaar gemaakt om het verhaal van deze plek te vertellen.

Denkrichting Passage Er moet zoveel mogelijk hoogte gevonden worden door de vloer van de tunnel te verlagen. De tunnel kan versmald worden door programma te integreren. De tunnel wordt een passage op het moment dat er wat te doen is, de ruimte veel beter verlicht is en de verblijfskwaliteit goed ontworpen wordt. Functies als winkels, horeca, een bewaakte bagage- en fietsenstalling krijgen een plek in de wand van de passage. Er zijn voldoende zitgelegenheden.

•

Aanbeveling Deze passage moet integraal worden aangepakt, waarbij de fysieke ingrepen ondersteund en onderbouwd worden door aanverwante disciplines (beleving, city-marketing, omgevingspsychologie).

7. Wilhelminaplein Het Wilhelminaplein ligt aan de noordoostrand van de binnenstad en was vroeger de locatie van de Venlosepoort. De singelring rond de binnenstad loopt langs het Wilhelminaplein dat momenteel een groot parkeerplein is. Zowel buurtbewoners van de binnenstad als bezoekers van buiten maken gebruik van deze parkeerplaats. Het gemak van deze parkeerfaciliteit heeft een zodanige aantrekkingskracht dat de parkeerdruk heel hoog lijkt. Daarom is het Wilhelminaplein vrijwel volledig geasfalteerd en staan er alleen aan de zuidzijde nog een beperkt aantal oude lindebomen.

1.

2.

4.

1 | Aankomstplein aan singelring Venlosepoort en verkeersring

Ziegler | Branderhorst

2 | Vergeten plein Het plein functioneert als een parkeerplaats in plaats van een aankomstplein

3 | Versteende parkeerplaats De versteende uitstraling draagt bij aan hittestress en verminderd de leefbaarheid

156

4 | Route historische beleving Het Wilhelminaplein ligt dicht bij historische parels als Stadspark de Kartuis

3.

Geschiedenis Op de kaart van 1665 is het Wilhelminaplein nog niet aanwezig. Het was eerder een aankomstplek die deel uitmaakte van het gebied rondom de Venlosepoort. Begin 20e eeuw werd besloten ruimte te maken en het plein in te richten als een openbaar plein. De Voogdij, de vestingwerken en de stadspoort zijn gesloopt om ruimte te maken voor het plein. Het plein werd vernoemd naar koningin Wilhelmina en is één van de grootste pleinen van Roermond.

2 | Groot open plein met bomen eromheen

1907

1900

Van plein naar parkeerterrein Door een te grote omvang en de verkeersdruk veranderde het uiterlijk van het plein in de jaren ‘30. Met de uitbreiding van de ruimte voor autoverkeer op de singelring, werd het plein verder ingekrompen. De verblijfskwaliteit van het groen maakte plaats voor de toenemende parkeervraag.

ca. 1665

tot ca. 1800

Concertzaal met plein (niet gebouwd) In 1929 is er een befaamd ontwerp gemaakt voor een concertzaal met plein op het Wilhelminaplein. Dit plan is nooit uitgevoerd maar het ontwerp toont de grandeur en de ambities van Roermond in die tijd. De locatie van het Wilhelminaplein werd op dat moment veel meer als onderdeel van het centrum gezien dan nu.

1 | Stadspoort en Voogdij

3 | Concertzaalontwerp

ca. 1930

2023

WILHELMINAPLEIN VROEGER Beeld boven: Wilhelmainaplein als groene zone, 1907 | Gemeentearchief Roermond Beeld onder: Plankaart met concertzaal met voorplein, 1930 | Historie Roermond 4 | Verkeersplein

Ziegler | Branderhorst

158

1950 - 2010

Referentiestudie Het Wilhelminaplein is vergeleken met het Marktplein in Maaseik en de Garenmarkt in Leiden. Beide referenties combineren groen en parkeren. Groen kader van Lindes Het historische marktplein van Maaseik (net over de grens in België) wordt al jarenlang gebruikt als multifunctioneel plein. Het plein is vierkant van vorm en wordt omkaderd door een dubbele rij Hollandse lindebomen. Het plein heeft hiermee een zeer sterk groen kader. Er wordt op dat plein geparkeerd, maar er is ook een wekelijkse markt en er vinden verschillende evenementen plaats. Groen plein op een parkeergarage De Garenmarkt in Leiden is ook een voormalig parkeerplein aan de rand van de binnenstad. De nieuwe inrichting van het plein is multifunctioneel; er is ruimte gemaakt voor groen, waterberging en evenementen. De gemeente heeft geïnvesteerd in een ondergrondse parkeergarage met een flink aarden dakpakket om een volwaardig stadspark te kunnen maken.

REFERENTIESTUDIE Beeld 1: Wilhelminaplein Roermond Beeld 2: Marktplein Maaseik, Belgie Beeld 3: Garenmarkt Leiden | Gemeente Leiden en VVKH

Ziegler | Branderhorst

160

Denkrichting

Kansen De parkeerdruk op het plein is hoog doordat het huidige Wilhelminaplein een gewilde parkeerplek is voor de bezoekers van de binnenstad. Er zijn echter alternatieve parkeerplekken voor bezoekers in de directe nabijheid. Vlak langs het Wilhelminaplein ligt de Archeo Route Roermond. Aan deze route liggen plekken en panden met historische waarde zoals de Caroluskapel en Stadspark de Kartuis. Het Wilhelminaplein heeft erfgoed en historie. Dit zou beter zichtbaar gemaakt kunnen worden. Ziegler | Branderhorst

162

De afgelopen jaren hebben buurtbewoners meegedacht over de toekomstige inrichting van het Wilhelminaplein. De dialoog daarover zal voortgezet moeten worden. De beelden in dit gebiedsprofiel zijn gemaakt om de dialoog verder te brengen.

Denkrichting Het Wilhelminaplein kan groener worden ingericht. Parkeerplaatsen op het plein zijn exclusief voor bewoners van de binnenstad met parkeervergunning. Daarmee is de parkeervraag gecontroleerd en beperkt. Er ontstaat ruimte om een deel van het plein als park met speelvoorzieningen in te richten. Geparkeerde auto’s staan in het groen verscholen in compacte vakken tussen haagblokken. Rondom het plein wordt een flink aantal grote bomen geplant. Het beeld van het plein transformeert naar een groen verblijfsgebied waar de auto te gast is.

• • • • •

Aanbevelingen Maak door middel van bomen en hagen maken het Wilhelminaplein weer een aantrekkelijke verblijfsplek. Geef door minder parkeerplekken een groene ruimte terug aan de buurt. Werk met halfverharde en open bestrating voor een klimaatbestendig parkeerplein Zet de singelring wordt aan als bomenlaan.

8. Stadspark de Kartuis Via de poort aan de Voogdijstraat, verscholen achter de oude kloostermuren van het historische Kartuizerklooster, ligt een uniek park vol erfgoed, archeologie en monumentale waarden. Het park biedt groen, rust en schaduw op een steenworp afstand van het kernwinkelgebied. Dit park lijkt een stukje vergeten Roermond en wordt weinig bezocht. In de kloostermuur zit momenteel slechts één opening die de entree vormt naar het park. In het park is zicht op het kloostercomplex en de befaamde Caroluskapel. Echter, deze monumentale gebouwen zijn niet te bezoeken vanuit het park. Momenteel staat er nog een hek tussen het park, de kapel en de parkeerplaatsen daaromheen. Het bisdom is eigenaar van het volledige complex inclusief het park. Het Bisdom en de Gemeente Roermond zijn al geruime tijd met elkaar in gesprek om te onderzoeken of het park en het monumentale complex beter publiek toegankelijk kunnen worden. Het wenkend perspectief is een route door het park en het complex heen, die de Voogdijstraat met de Swalmerstraat verbindt.

2.

1.

4. 3.

Deze verborgenheid van het park is een kwaliteit en een nadeel. Mensen kunnen het park moeilijk vinden en de toegankelijkheid is beperkt. Er is daardoor nauwelijks een verbinding met de omgeving. Daarnaast passen het hekwerk en de parkeerplaats naast de kapel niet bij de kwaliteit van het historische ensemble. De binnenstad van Roermond heeft erg weinig groene plekken. Stadspark de Kartuis zou daarom een veel belangrijkere rol van betekenis kunnen krijgen voor de inwoners van de binnenstad.

2.

2. 2.

2.

1 | Oase van rust De open velden, intieme plekken en rechtlijnige paden onder de bomen maken een het park tot kalme binnenplaats Ziegler | Branderhorst

2 | Verborgen binnenwerelden Poorten verbinden ommuurde binnenplekken

3 | Gebrek aan leesbaarheid en herkenbare route De ingang van het Stadspark is moeilijk te vinden.

164

4 | Groene binnenwereld Het stadspark biedt diversiteit in groen en rustige plekken.

2.

Geschiedenis

2 | Groot Seminarie van Bisdom Roermond

ca. 1841 tot 1968

3 | Aanleg park door stichting RURA

ca. 1984 tot 1985

KARTUIS VROEGER Beeld boven: Tekening poorten | W. Luinge Beeld onder: Rococo plafond Bisdom Roermond

2023

Poorten naar groene oases Kenmerkend voor het Stadspark is de ommuring en de poorten naar informele entrees. Voor het stadsweefsel zijn deze omsloten ruimtes met poorten een specifieke karakteristiek. Overal treft men nog poorten aan en her en der ook de hofjes binnen in de blokken. Deze stedenbouwkundige kwaliteit moet gekoesterd te worden. Wim Luinge schilderde ook al een reeks historische poorten in de binnenstad, gebaseerd op archiefmateriaal.

ca. 1376 tot 1783

1900

Van kloostertuin tot stadspark In 2006 werd in het westelijk deel van de kloostertuin archeologisch onderzoek gedaan door SOB research. Bij deze archeologische opgravingen werden meerdere monnikcellen, kruisgangen en andere vondsten ontdekt. In 1985 werd de voormalig kloostertuin herontworpen tot Stadspark de Kartuis. Tegenwoordig fungeert het park ook als beeldentuin.

1 | Onze lieve vrouw van Bethlehem

tot ca. 1800

Rococoplafonds en stadsbranden De kapel werd gewijd aan de Heilige Maria van Bethlehem. In ruil voor erediensten mocht er een nieuw klooster gesticht worden. Dit klooster werd gesticht rond ca. 1376 door monniken uit Keulen. De kapel heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Er zijn zichtbare Duitse en Franse invloeden voor de kenners van de architectuurgeschiedenis. Het complex is meermaals getroffen door brand en verwoestingen. Door verschillende renovaties en verbouwingen zijn de tijdslagen goed terug te zien. Ook het unieke Rococoplafond van de Caroluskapel toont aan dat het bisdom een schat aan kunst en historie is.

4 | Stadspark Karthuis

Ziegler | Branderhorst

166

heden

Referentiestudie Stadspark de Kartuis is vergeleken met twee referentieprojecten. Deze referentieprojecten zijn vergelijkbaar in maat, schaal en functie. Op de schemakaarten is te zien hoe de binnenplekken zijn ingebed in haar directe omgeving. De Burcht, Leiden De Burcht is een van de oudste bouwwerken van Nederland. Het ronde bouwwerk bevindt zich midden in het historische centrum van Leiden. Te midden van de Burcht bevindt zich een plein met een aantal grote bomen die via de poorten te bereiken is. Deze ruimte wordt gebruikt voor culturele evenementen. Door de dikte van de ommuring kan men via trappen op de muur rondom het plein lopen. Hasselt Beguinage, Belgie Het begijnhof in Hasselt bestaat uit kleine ruimtes die verschillen in sfeer en mate van openbaarheid. Deze ruimtes worden verbonden door een duidelijke routing die de drie poorten in de ommuring van het begijnhof met elkaar verbinden. Het hof wordt daardoor ervaren als een gecomponeerde compositie van ruimtes. Het hof is niet alleen aantrekkelijk voor de bezoeker, maar heeft ook een grote ecologische meerwaarde voor de stad.

REFERENTIESTUDIE Beeld 1: Stadspark de Kartuis Beeld 2: De Burcht, Leiden | Martijn va der Nat Beeld 3: Begijnhof, Hasselt, Belgie | Bovenbouw architectuur

Ziegler | Branderhorst

168

POORTSTRUCTUUR De binnenstad van Roermond heeft een grote hoeveelheid poorten langs informele routes die groene binnenplaatsen verbinden.

Ziegler | Branderhorst

170

Denkrichting

Kansen De oase van rust is een sterke kwaliteit van het stadspark. Ook het groen, door diversiteit in bomen en beplanting is een kracht. Er liggen kansen om meer verbinding te zoeken met omliggend gebied, zonder daarmee haar luwte te verliezen. De uitdaging voor het Stadspark de Kartuis is het zoeken van balans tussen publieke toegankelijkheid en het behouden van de kwaliteit van rust.

Ziegler | Branderhorst

172

Denkrichting Een informele wandelroute tussen de Voogdijstraat en de Swalmerstraat via (afsluitbare) poorten en prachtige ‘groene kamers’ lijkt een wenselijk toekomstperspectief. Stadspark de Kartuis is hèt project waar de samenwerking tussen het bisdom en de Gemeente Roermond kan resulteren in winst voor beide partijen. De tijd moet er rijp voor zijn. Deze verbeelding van de toekomst vormt voor het overleg een ‘inspirerend denkbeeld’.

•

•

Aanbevelingen De informele route zou ook toegang moeten bieden aan de Caroluskapel, zodat dit zeer bijzondere monument vaker te bezoeken is en vindbaar is voor de geïnteresseerde bezoeker van Roermond. Werk met een schakeling van binnenplekken, zodat er een kalme route ontstaat

9. Paredisstraat De Paredisstraat vormt de schakel tussen de Neerstraat, de Steenweg en het Munsterplein. Midden in het kernwinkelgebied is de Paredisstraat een rustige straat met een prettige sfeer. Deze korte straat vormt een aangenaam contrast met de drukte van de winkelstraten. Op dit moment biedt de straat een mix van woonfuncties en winkelfuncties. Centraal in de straat staat het meest opvallende gebouw: het Bisschoppelijk Paleis, waar de bisschop van Roermond tot op heden woont. Het is een monumentaal gebouw met erachter een verborgen binnentuin. Het pand vertoont weinig interactie met de straat. Dat geldt ook voor het pand met het Bischoppelijk archief. De Paredisstraat zelf is van gevel tot gevel verhard en wordt gebruikt als informele route tussen de winkelstraten in. Door de leegstand van enkele panden en het mogelijk herbestemmen van het Paleis, ontstaat de mogelijkheid deze cruciale plek in het hart van de binnenstad te transformeren.

1.

3.

4.

2.

1 | Hart van binnenstad De Paredisstraat ligt naast het prachtige Munsterplein Beeld:Weareroermond

Ziegler | Branderhorst

2 | Winkel - en woonstraat De Paredisstraat ligt aan de Steenstraat en Neerstraat Beeld: Weareroermond

3 | Versteende straat Er is geen groen in de straat. De straat is van gevel tot gevel verhard

174

4 | Bisschopelijk paleis Achter het paleis bevindt zich een prachtige binnentuin Beeld: Schumulder

Geschiedenis Oliestraat De Paredisstraat heette voorheen de Oliestraat. Aan deze straat stond oorspronkelijk een boerderij die in 1848 is aangekocht door bisschop Paredis. Hij liet de boerderij slopen en op deze plek het huidige Paleis bouwen. De straat groeide uit tot een hoogwaardige woonstraat met statig panden, pal naast het Munsterplein. 1 | Vestingwerken en stadspoort

tot ca. 1800

Verwoesting Hoewel de stedelijke structuur door de jaren heen altijd bewaard is gebleven, zijn veel panden tijdens de Tweede Wereldoorlog beschadigd of verwoest. Op deze kavels zijn nieuwe panden gebouwd. De functie van de Paredisstraat verkleurde rond het einde van de vorige eeuw. Functiemix Ook in deze straat kwamen naast woningen enkele winkels. De ruimtelijke structuur van de Paredisstraat is door de jaren heen wel zo goed als intact gebleven. Vanaf het ontstaan van de straat is het een belangrijke dwarsverbinding tussen de grote winkelstraten en het Munsterplein.

1795 tot 1886

3 | Verwoestingen

ca. 1945

4 | Woon-winkelstraat

Vanaf 1910

1900

2 | Bisschop Paredis

2023

Ziegler | Branderhorst

176

PAREDISSTRAAT Beeld: Foto straat met het Paleis | Schumulder

Referentiestudie De Paredisstraat is vergeleken met de tuinstraten in Antwerpen en de Grotestraat in Ede. Deze straten kennen een vergelijkende maat en schaal en zijn op verschillende manieren groen ingevuld. Tuinstraten Antwerpen De ‘tuinstraten’ zijn het resultaat van intensieve samenwerking tussen de gemeente Antwerpen en bewoners. Er zijn 10 straten ‘klimaatrobuust’ gemaakt. Deze straten zijn levendig en worden gekenmerkt door groene geveltuinen, gevelbeplanting en grastegels als strook groen in het midden van de straat. Groene winkelstraat Ede De winkelstraat in Ede is relatief smal. Door het toevoegen van bomen (iepen) en geveltuinen is beoogd de straat klimaatadaptief te maken. Tegelijkertijd is de combinatie van geveltuinen bij de woningen tussen de winkelpanden vernieuwend.

REFERENTIESTUDIE Beeld 1: Paredisstraat, Roermond Beeld 2: Tuinstraten, Antwerpen Beeld 3: Grote straat, Ede

Ziegler | Branderhorst

178

Denkrichting

Kansen De Paredisstraat biedt een goede overgang van reuring naar rust tussen het Munsterplain, de Steenweg en de Neerstraat. Dit vooral door de functiemix in de panden. De breedte van de straat biedt kansen voor het maken van een groene straat in de luwte van de drukte van de stad.

Ziegler | Branderhorst

180

De Paredisstraat kan worden ontwikkeld als gemengde winkel- en woonstraat. De conditie voor de aantrekkelijkheid van wonen in de binnenstad wordt versterkt door de straten te vergroenen. De Paredisstraat kan hiervoor als pilot dienen.

Denkrichting Daarvoor zullen bomen asymmetrisch in de straat geplant worden. De panden in de straat die bewoond worden krijgen de mogelijkheid om een geveltuin aan te leggen, gefaciliteerd door de gemeente. In de straat zelf komt een strook met open verharding. Het gras dat in deze strook groeit in de open grasstenen geeft de straat een informele sfeer. Het nieuwe groen in de Paredisstraat sluit aan op het groen van het Munsterplein.

• • • •

Aanbevelingen Zorg voor een mix van woon- en winkefuncties Maak een overwegend luw en groen karakter De straat vormt de overgang tussen rust en reuring De straat vormt de schakel tussen winkelgebied, groen horecaplein en kalme binnentuin

10. Zwartbroekplein Aan de zuidrand van de binnenstad ligt het Zwartbroekplein. Dit plein vormt een van de drie pleinen gelegen aan de Minderbroederssingel. Vroeger was het Zwartbroekplein één van de locaties van een stadspoort in de vestingwerken, die toegang gaf tot de binnenstad van Roermond. De locatie Zwartbroekplein was de meest zuidelijke stadsentree. Het Zwartbroekplein is momenteel een complex stedelijk knooppunt aan de singelring. Het huidige plein is volledig verhard en verwijzingen naar de historie zijn moeilijk terug te vinden. Het plein is op een aantal bomen en het kunstwerk na karakterloos en als restruimte sleets en ongebruikt. Een aantal panden aan het plein staan ook leeg. Het Cuypershuis en de koepelkerk vormen belangrijke landmarks in de omgeving. Deze belangrijke gebouwen voor de stad zijn nu lastig te vinden door matige oversteekbaarheid van de Minderbroederssingel. De toekomstige inrichting het Zwartbroekplein moet bijdragen aan verbetering van die situatie. 3.

2.

1. 1. 4. 3.

1.

1 | Verkeersader versnipperd landmarks De samenkomst van de Minderbroederssingel, Kapellerpoort en Willem 2 singel versnipperen de drie pleinen.

Ziegler | Branderhorst

2 | Leeg aankomstplein Het aankomstplein heeft een gebrek een hoogwaardige inrichtingselementen en kent veel leegstand.

3 | Historische verwijzing Het verzetsmonument herinnert aan de historie van de plek. Beeld: F. Gromme

182

4 | Kijkgroen i.p.v. gebruiksgroen Het groen op het plein en de omliggende pleinen is vooral bedoeld als kijkgroen.

4.

Geschiedenis

1 | De poort, de schepenbank en de tot de 19e herenboerderij eeuw

1900

Moeras aan de Maas Stukken land buiten de stadspoort zijn pas later bij de stad getrokken en verstedelijkt. Uit historische gegevens blijkt dat op de plek van de Zwartbroekpoort ooit een schepenbank en een herenboerderij hebben gestaan. De positie van deze functies is goed te verklaren. Namen eindigend op -broek duiden moerassige, laaggelegen gronden aan. Het Zwartbroekplein ligt lager ten opzichte van de omgeving. Tegenwoordig betekent deze lagere ligging een verhoogde kans op wateroverlast bij hevige buien.

tot ca. 1800

De plaatsaanduiding ‘Zwartbroek’ verwijst naar de Zwartbroekpoort en de kruising van straten die vroeger ter hoogte van het plein hebben gelegen. Op een foto van een bezoek van de koningin rond het jaar 1900 zien we wel een verwijzing naar een dergelijke stadspoort.

Verkeersplein Vanaf de jaren 50 zien we een sterk veranderd beeld van de Minderbroederssingel als verkeersplein. Te midden van dit plein was nog wel een grote groenzone. Tegenwoordig ligt dit groen juist aan de rand van het de singelring en wordt de oversteekbaarheid een steeds groter probleem.

2 | Herdenking poorten tijdens bezoek Koningin

ca. 18901903

3 | Wonen aan groen verkeersplein ca. 19501680 met verzetsmonument

2023 4 | Zwartbroekplein als verkeersader

Ziegler | Branderhorst

184

2023-heden

ZWARTBROEKPLEIN VROEGER

Referentiestudie Het Zwartbroekplein is vergeleken met twee referentieprojecten, die dienen als innovatief voorbeeld voor de omgang met wateropvang en hittestress. Wateropvang in de regentuin De regentuin in het Zomerhofkwartier van Rotterdam is om meerdere redenen interessant. De letters ZOHO markeren de aankomst in het kwartier en dienen tegelijkertijd als hemelwatersysteem voor de tuin eromheen. In de tuin wordt regenwater opgevangen en afgevoerd in een beplante wadi. Door de vele bomen is er schaduw, waardoor de tuin minder snel opwarmt. Hierdoor is de ZOHO-regentuin een fijne plek om te verblijven het hele jaar rond.

Hoogteverschillen De oude markt in Monheim, Duitsland heeft een sterkte verwijzingen naar de historie van de locatie. Een bomeneiland is gevormd door nieuwe en bestaande bomen. De historische elementen, zoals de waterput, hebben een centrale rol in het plein. Door de ophoging en de uniforme materialen, is de scheiding tussen stroom- en verblijfsgebied goed te zien. Het verblijfsgebied wordt gemarkeerd door drie traptreden, die ook te gebruiken zijn als zitelement. Op het plein zelf is de mogelijkheid tot buitencatering (Planergruppe).

REFERENTIESTUDIE Beeld 1: Zwartbroekplein, Roermond Beeld 2: Zoho Kwartier, Rotterdam | Studio Bassala, Echo Beeld 3: Marktplein Monheim, Duitsland | Plannergruppe

Denkrichting

Kansen Er liggen kansen in het verbinden van de drie pleinen. Het het verbinden van de pleinen ontstaat een duidelijke markering als entree tot de binnenstad. We zien hier vooral kansen voor een zichtrelatie en een overkoepelende (groene) sfeer. De bestaande bomen kunnen, waar mogelijk, blijven behouden.

Ziegler | Branderhorst

188

Denkrichting De verbeelding van het Zwartbroekplein toont de invulling van een ‘groen eiland’ als een ‘regentuin’. Een regentuin als eigentijdse stadspoort speelt in op thema’s als hittestress en wateropvang. Bestaande en nieuwe bomen staan verspreid tussen lage vaste planten. Woningen aan het Zwartbroekplein vervangen de huidige laagwaardige functies rondom het Zwartbroekplein. Deze transformatie lijkt eenvoudig, maar vraagt om betrokkenheid en medewerking van omwonenden en ondernemers.

•

•

•

Aanbevelingen Om het Zwartbroekplein als aankomstlocatie te ervaren, wordt de vorm en de materialiteit van het plein specifiek ontworpen. De aanpak van de Minderbroederssingel als onderdeel van het project herstructurering van de singelring, is leidend voor de aanpak van Zwartboekplein. Er wordt gesproken over ‘groene eilanden’. De herinrichting van het Zwartbroekplein is één van die groene eilanden Er kan een verbeterde verbinding met het Cuyperhuis via groene eilanden gemaakt worden.

11. Centrumkwartier De V&D locatie vormt samen met het pand van de HEMA en de Graaf Gerardstraat het Centrumkwartier. Dit kwartier verbindt het Munsterplein en het Kloosterwandplein en vormt het (bruisend) hart van de binnenstad. Het leegstaande pand van de V&D staat op deze plek en wordt gezien als de meest urgente transformatie opgave van de binnenstad. Het V&D pand staat prominent aan het Munsterplein en vormt de hoek met de Graaf Gerardstraat. De leegstand van het pand en de hekken om het pand heen, hebben een zeer negatieve invloed op het omliggende gebied. De wandelroutes langs het pand zijn onaantrekkelijk en worden in het donker als sociaal onveilig ervaren. Het pand is als typisch warenhuis zeer gesloten en oogt heel somber. De voormalige entree ligt verborgen onder een lage donkere arcade. Alle pogingen om het huidige pand te transformeren hebben op papier te weinig toegevoegde kwaliteit opgeleverd. De sloop van het complex en de herontwikkeling van de kavel is de enige toekomstbestendige oplossing. De aanpak van de V&D locatie moet gezien worden in een bredere stedenbouwkundige context. De sloop van het pand biedt niet alleen ruimte voor herontwikkeling. Het zal juist op een cruciale plek in de binnenstad meer ruimte kunnen creëren voor het toevoegen van meer groen en een hoogwaardig verblijfsgebied.