Bijlage 2: Ontwerp omgevingsvisie Roerdalen 2050

Demografische ontwikkelingen

Toch is waakzaamheid geboden. Demografisch gezien is er in Roerdalen sprake van vergrijzing en ontgroening. Als gevolg hiervan verandert de huishoudenssamenstelling waarbij het aantal personen per huishouden afneemt. Het bestaande woningaanbod, met een overaanbod aan gezinswoningen, sluit onvoldoende aan bij deze veranderende behoefte. Enerzijds ontstaat hierbij het risico op een toename van leegstand, door vraaguitval naar dit woningtype. Anderzijds is er nog altijd vraag naar woningen die wél aansluit bij de behoefte. Denk hierbij bijvoorbeeld aan levensloopbestendige woningbouw en woonconcepten met een zorgcomponent. Daarnaast willen we ook voldoende woningen voor starters en jonge gezinnen in voorraad hebben. Hiermee bieden we kansen aan jongeren om binnen Roerdalen hun wooncarrière te starten. Kortom als het gaat om onze woningen streven we naar een gezonde evenwichtige verdeling van koop, middenhuur en sociale huurwoningen. Hiermee zetten we in op het behoud van een gezonde mix (diversiteit) aan inwoners, zowel in leeftijd als achtergrond.

Kwaliteit van de bestaande woningvoorraad

26

Aanvullend op de demografische ontwikkeling vraagt ook de fysieke kwaliteit van de bestaande woningvoorraad om aandacht. Het betreft zowel woningen in particulier bezit als woningen in eigendom van de woningcorporaties.

Voor alle zes de dorpen in Roerdalen geldt dat deze in de periode tussen 1950 en 1980 fors gegroeid zijn. Veel woningen die in deze periode gebouwd zijn, staan nu voor een verduurzamingsopgave (energiegebruik, isolatie). Ditzelfde geldt voor de openbare ruimte die, mede door de hoge bebouwingsconcentraties vaak, stenig van opzet is en veelal gericht is op parkeren. Gelet op de opgaves op het gebied van klimaatadaptatie en de energietransitie zijn deze buurten en wijken nu extra kwetsbaar.

Strategisch verdunnen

Srategisch verdunnen vormt één van de oplossingsrichtingen om balans te herstellen in de woningmarkt. Het biedt kansen om de kwaliteit van de woningvoorraad, binnen de kernen van Roerdalen, op peil te houden. Het biedt met name een oplossing voor de naoorlogse uitleggebieden, ontwikkeld in de jaren ‘50 tot jaren ‘80 van de vorige eeuw. Strategisch verdunnen wil niet automatisch zeggen dat er grootschalige herstructureringsprojecten, met sloop en nieuwbouw noodzakelijk zijn. Strategisch verdunnen kan ook vorm krijgen door op specifieke plekken in een wijk een deel van de bebouwing te slopen. De vrijgekomen ruimte wordt benut voor de herbouw van woningtypes die aansluiten bij de behoefte. Bijvoorbeeld levensloopbestendige woningenbouw voor senioren. Deze vastgoedontwikkeling (zie voorbeeld in afbeelding) kan direct worden gebouwd conform de nieuwste eisen ten aanzien van energie en duurzaamheid. Het woord verdunning richt zich daarnaast op de verhouding tussen bebouwing (omvang én aantal eenheden) en openbare ruimte. Het is dan ook nadrukkelijk de bedoeling dat de verdunningsopgave ook wordt benut om de kwaliteit van de leefomgeving te verbeteren zodat deze beantwoordt aan maatschappelijke opgaves op het gebied van klimaatadaptatie en verduurzaming (zoals de opvang en berging van hemelwater, parkeren of elektrische laadpalen).

Tevens kan met herinrichting een bijdrage geleverd worden aan beleving en vergroening van het gebied. Dit willen we graag doen in lijn met het dorpse karakter. Tot slot staat ook het behoud van sociale structuur en samenhang centraal bij het strategisch verdunnen. Op de kaarten in bijlage 4 zijn per kern potentiële verdunningsgebieden weergegeven. Naast de verdunningsgebieden in onze kernen zien we voor de lange termijn verdunningsopgaves in woonclusters gelegen in ons buitengebied. De aanduiding “verdunningsgebied” betekent uiteraard niet dat er in deze gebieden meteen gesloopt gaat worden. Dit zijn de gebieden die we als eerste willen onderzoeken op hun huidige gebruik op kansrijkheid om te verdunnen. Op basis van die onderzoeken willen we graag met de stakeholders én de omgeving concrete plannen ontwikkelen richting de toekomst.

4

4

27

Woonkernen Roerdalen

Melick

Herkenbosch

chb B os

Roe r

Sint Odiliënberg

Vlodrop

Montfort Posterholt Vl o

28

otb e

ek

be

Verklaring Kernen Buurtschappen Dorpsrandzones Zoekgebieden verdunnen Concentratiegebieden voorzieningen Dorpsparken

Boschb eek

Gemeentegrens

ek

R

oe

r

Duitsland

N

29

Bouwen voor behoefte

Strategisch verdunnen is natuurlijk niet de enige methode om te bouwen. Ook op andere locaties in de kernen is én blijft het mogelijk om projecten te ontwikkelen. Randvoorwaarden is hierbij wel dat wordt gebouwd in lijn met de behoeftevraag én dat de plannen moeten passen binnen de provinciale en regionale beleidskaders (Structuurvisie wonen MiddenLimburg, 2018). Hierbij kijken we niet alleen naar autonome cijfers, maar ook naar ontwikkelingen die van invloed kunnen zijn op de woonbehoefte. Voorbeelden hiervan zijn de grootschalige industriële ontwikkelingen over de grens in het Duitse Elmpt. Maar ook de mogelijke toename van mensen die, als gevolg van veranderende werkomstandigheden (meer thuiswerken) bewust kiezen voor het wonen in een landelijkeen natuurlijke omgeving. Dit soort ontwikkelingen kunnen van invloed zijn op de behoeftevraag in Roerdalen. Op dit moment is er binnen de bestaande kernen voldoende ruimte om, in lijn met de demografische ontwikkelingen, te voorzien in de behoeftevraag. Deze behoefte richt zich in ieder geval op levensloopbestendige woningen, aan concepten die voorzien in wonen in combinatie met zorg en aan woningen voor jongeren. Deze behoefte wordt nader toegelicht in de woonvisie. Indien de behoeftevraag hier in de toekomst aanleiding toe geeft kan overwogen worden om specifieke locaties- en/of gebieden aan te wijzen voor woningbouw.

Of het nu gaat om strategisch verdunnen of om andere bouwplannen en woonconcepten, dit ontwikkelen we als gemeente natuurlijk niet alleen. We zoeken hierbij de verbinding en werken samen met onze ketenpartners en marktpartijen. Voor het bouwen van woningen geldt tenslotte dat voldaan moet worden aan het kwaliteitskader van de gemeente Roerdalen, zoals opgenomen in bijlage 2. Dit kwaliteitskader wordt nader toegelicht in hoofdstuk 6.

4

30

Bouwen binnen de kern

Voor bouwplannen geldt dat deze moeten passen binnen het dorpse karakter van onze gemeente. De focus ligt daarnaast op het bouwen binnen de bestaande kern. Deze kern begrenzing is weergegeven op de kernenkaarten (bijlage 4). Naast de zes kernen hebben ook buurtschappen Etsberg en het Reutje een grens om de kern. De overige buurtschappen niet. Bouwen buiten deze grenzen is niet mogelijk. Met het aanbrengen van focus op het bouwen binnen de bestaande kern voorkomen we dat we, over enkele decennia, dorpen hebben met weliswaar aantrekkelijke randen, maar met een leegstaand en verpauperd dorpshart. Kortom we zetten daarmee in op het behoud van vitale dorpen.

Economische concentratiegebieden

In de huidige situatie liggen economische voorzieningen, zoals winkels en horeca verspreid door de kernen. Veranderend consumentengedrag en individualisering zetten het draagvlak voor deze voorzieningen onder druk. We zetten daarmee allereerst in op behoud van voorzieningen en denken mee met ondernemers. Dit wil echter niet zeggen dat we in Roerdalen geen ruimte meer bieden voor nieuwe initiatieven, in tegendeel. Wél willen we deze nieuwe initiatieven zo veel mogelijk concentreren zodat de bestaande voorzieningen elkaar aanvullen en versterken. Per dorp hebben we deze gebieden op de kaart weergegeven.

Wonen en werken aan huis

Mede ingegeven door technologische innovatie zien we in de toekomst een samenleving waarin wonen en werken meer in elkaar overlopen. We bieden dan ook mogelijkheden om, binnen onze kernen, de combinatie van wonen en kleinschalige bedrijvigheid mogelijk te maken. Dit vraagt ook om fysiek ruimtelijke kaders, bijvoorbeeld om het ‘thuiswerken’ in de fysieke leefomgeving te faciliteren. Bijvoorbeeld in de vorm van het toestaan van aan- en bijgebouwen bij de eigen woning. Afhankelijk van de aard en omvang vraagt dit om kaders voor een goede ruimtelijke inpassing.

Dorpsparken

We zetten in op een duurzame, groenere, klimaat adaptieve openbare ruimte. Een openbare ruimte die verbindt, waar mensen graag verblijven én in beweging komen. Waar gezondheid, zowel fysiek als mentaal, centraal staat. Om dit kracht bij te zetten hebben we in een aantal kernen specifieke plekken aangeduid als ’dorpspark’. Naast het behoud van het groene karakter stimuleren we op deze plekken sociaal maatschappelijke initiatieven die inwoners met elkaar verbinden.

Dorpsrandzone

We zetten in op vitale dorpen en een aantrekkelijk buitengebied. Beide plekken komen samen in de dorpsrandzone. We hechten daarom waarde aan een kwalitatief goede overgang tussen dorp en buitengebied. In het verleden was er nauwelijks aandacht voor een zorgvuldige overgang tussen bebouwd gebied en buitengebied. Dat heeft ertoe geleid dat deze overgangszones qua kwaliteit vaak te wensen over laten. Juist in deze dorpsrand komen verschillende opgaves samen en liggen er kansen voor verbinding. Denk bijvoorbeeld aan het versterken van de identiteit en het dorpse karakter, zowel vanuit landschappelijk als cultuurhistorisch perspectief. Daarnaast biedt deze randzone mogelijkheden voor het realiseren van opgaves op het gebied van klimaatadaptatie of energie. Ook kan een impuls gegeven worden aan de toegankelijkheid van het gebied en het verfijnen van het routenetwerk (ommetjes). De dorpsranden zijn in bijlage 4 gedetailleerd weergegeven.

Focuspunten thema Wonen in Roerdalen: • Behoud dorpse karakter. • Bouwen voor behoefte. • Voorkomen van leegstand. • Focus op bouwen binnen de bestaande kernen. • Strategisch verdunnen op specifieke locaties. • Economische concentratiegebieden. • Verduurzaming en klimaatadaptatie van vastgoed en openbaar gebied. • Versterken groene uitstraling kernen onder andere door dorpsparken.

4

31

Thema Landelijk en natuurlijk Roerdalen Behoud natuurlijke en landelijke karakter

Behoud van het natuurlijke en landelijke karakter kan rekenen op een breed draagvlak in de samenleving. Sterker nog: veel inwoners vinden dat het natuurlijke en landelijke karakter van Roerdalen nog nadrukkelijker mag worden gebruikt in relatie tot de positionering van Roerdalen in de brede regio. Het landschap wordt gevormd door Nationaal park de Meinweg, het Roerdal en het Vlootbeekdal en kent verder een afwisseling tussen het meer kleinschalige bos- en mozaïeklandschap en de meer grootschalige en open cultuurlandschappen. Het behoud van de karakteristieken en (natuur)waarden van deze landschapstypen staat derhalve centraal bij toekomstige ontwikkelingen.

4

Uitdagingen

De komende decennia neemt de druk op het buitengebied van Roerdalen toe. Veel functies vragen immers fysiek om ruimte. Allereerst is er het ‘traditionele spanningsveld’ tussen agrarisch grondgebruik en de ontwikkeling van natuur en ecologische verbindingen. De energietransitie vraagt ons om de wijze waarop energie wordt opgewekt te verduurzamen. Zon- en windenergie zijn hierin veelvuldige genoemde oplossingen. Beide oplossingen vragen, in meer of mindere mate om ruimte én hebben tevens impact op het landschap (zie thema duurzaam Roerdalen). Daarnaast is er de toeristische behoefte. Hoewel deze sector niet een significante ruimteclaim vraagt, gaat het hierbij met name wél om nevengebruik. Denk aan recreatiemogelijkheden op de Meinweg en recreatieve routestructuren. Hierbij ligt de opgave in het vinden van een juiste balans tussen beleving en natuurbehoud (zie thema toeristisch Roerdalen). Tenslotte spelen ook opgaves zoals milieu, mobiliteit en veiligheid een belangrijke rol in het buitengebied. deze aspecten worden nader toegelicht in het thema gezond en veilig Roerdalen Uitgangspunt van de visie is dat verschillende functies, binnen een gezonde balans, uiteindelijk een plek krijgen in het landschap waarbij het natuurlijke en groene karakter van onze gemeente behouden blijft. Dit behoud vraagt om het zorgvuldig omgaan met de beschikbare ruimte.

Enerzijds door het maken van een goede afweging bij het wijzigen en/of toestaan van functies. Anderzijds door het realiseren van zorgvuldige en veilige inpassing van nieuwe ontwikkeling, conform het geldende kwaliteitskader (hoofdstuk 6 en bijlage 2).

Natuurontwikkeling

Een groot deel van de natuurgebieden binnen de gemeente maakt onderdeel uit van het Europese Natura2000 netwerk en het natuurnetwerk Limburg. Daarnaast is er door de provincie Limburg een groenblauwe mantel aangewezen (zoals ook opgenomen in de provinciale omgevingsvisie). Deze gebieden vormen een soort mantel tussen en nabij het Natuurnetwerk Limburg. De verschillende landschappen zorgen voor diversiteit in aanwezige flora- en fauna en maken ons buitengebied interessant voor het creëren van verbindingen tussen gebieden onderling. Naast het reeds aanwezige natuurnetwerk ligt er voor Roerdalen dus nog een stevige opgave daar waar het gaat om natuurontwikkeling. De opgave voor het realiseren van nieuwe natuur komt voort uit Europees (Natura 2000 en soortenbeleid) en Rijksbeleid (Natuur Netwerk Nederland) en het provinciale beleid. De opgave betreft in totaal ruim 360 hectare. Hiervan heeft circa 158 hectare prioriteit omdat

32

het is gelegen in of gerelateerd is aan Natura 2000 gebieden (Gedeputeerde Staten Provincie Limburg, 2020). Daarnaast is deze prioritaire opgave in het kader van het soortenbeleid heel erg belangrijk voor het behoud van bijvoorbeeld de uiterst zeldzame standvlinder; het Donker Pimpernelblauwtje. Deze prioritaire opgave wordt ingezet voor het creëren van robuuste ecologische verbindingen tussen natuurgebieden. De ecologische verbindingen zijn de verbinding tussen het Roerdal, de bovenloop van de Vlootbeek en noord-zuid verbinding. Het Flinkeven is van belang als leefgebied voor het Donker Pimpernelblauwtje. De overige hectares zijn minder prioritair, maar maken wel deel uit van de totale opgave. De ligging van deze opgave is weergegeven op het provinciaal Natuurbeheerplan (Provincie Limburg, 2021). Kijkend naar de hiervoor benodigde grond dan gaat kwaliteit voor kwantiteit. Het realiseren van gewenste natuurdoeltypen en doelsoorten (planten en dieren) staat centraal. Het versterken en opwaarderen van reeds bestaande natuur behoort tot de mogelijkheden evenals agrarisch natuurbeheer (bijvoorbeeld door het realiseren van bloemrijke akkerranden). De gemeente is daarnaast terughoudend met het realiseren van nieuwe natuur op overige plekken in het buitengebied, met name in het grootschalige cultuurlandschap, omdat dit gebied meerdere gebruikers kent.

Agrarische sector

Ons buitengebied is ook nadrukkelijk een werklandschap. De agrarische sector is door de eeuwen heen bepalend geweest voor de hedendaagse vorm van ons landschap. Veel agrariërs verdienen, vaak al generaties lang, hun boterham met tuinbouw, akkerbouw en veeteelt. Hun aanwezigheid gaat daarmee verder dan alleen de fysieke plek in het landschap, de agrarische cultuur zit verankerd bij veel inwoners. Agrariërs en agrarische activiteiten zijn daarmee onlosmakelijk verbonden met Roerdalen. De sector staat echter voor een aantal stevige uitdagingen die ook hun weerslag (gaan) hebben op de fysieke leefomgeving. Denk aan rentabiliteit, de verduurzamingsopgave, de noodzaak om te innoveren, het maatschappelijk draagvlak, veranderingen in wet- en regelgeving én bedrijfsopvolging. Uitgangspunt in deze omgevingsvisie is dat wordt toegewerkt naar een innovatieve, duurzame en toekomstbestendige sector met gezonde agrarische familiebedrijven (functionele agrarische bedrijven). Hoe deze transformatie (verandering) naar een meer circulair productieproces er concreet uit ziet, zal de komende decennia blijken. Op een aantal plekken in Nederland wordt bijvoorbeeld gewerkt aan concepten zoals kringlooplandbouw of agro-ecologische landbouw. Bij dit concept wordt er niet meer land en grondstoffen voor landbouw gebruikt, dan noodzakelijk is om ons voedsel te produceren.

We waarderen als gemeente daarnaast ook de maatschappelijke initiatieven gericht op alternatieve vormen van landbouw en veeteelt, zoals het oprichten van voedselbossen en herenboerderijen. Ook aan deze initiatieven geven we de ruimte. We beseffen echter dat het voor agrarische bedrijven, naast maatschappelijk verantwoord, ook economisch rendabel moeten kunnen opereren. De gemeente Roerdalen wil deze transformatieopgave faciliteren. In de structuurvisie Roerdalen 2030 is opgenomen dat in het agrarisch-recreatief gebied géén nieuwvestiging van agrarische bedrijven mogelijk is en ook geen intensieve veehouderij en glastuinbouw.

Verplaatsing van agrarische bedrijven naar een nieuwe locatie binnen de gemeente is alleen onder voorwaarden mogelijk. Vanuit onze ambitie gericht op het groene en landelijke karakter van onze gemeente, bieden we met de Omgevingsvisie Roerdalen 2050, in het open cultuurlandschap ruimte voor nieuwe en verplaatsende agrarische bedrijven (met uitzondering van intensieve veehouderij en glastuinbouw). Dit doen we onder voorwaarden dat het bedrijf en haar bedrijfsvoering een duurzaam en innovatief karakter heeft. Daarnaast moet nieuwvestiging en verplaatsing, direct of indirect, leiden tot sloop van verouderde of vrijkomende agrarische bebouwing elders binnen de gemeente. Voor intensieve veehouderijen is enkel nog ruimte binnen het bestaande Landbouwontwikkelingsgebied (LOG). In de andere gebieden en landschapstypes is geen nieuwvestiging mogelijk. Uitbreiding van bestaande bedrijven is in beginsel in alle landschapstypes mogelijk, maar uiteraard alleen als wordt voldaan de milieuwetgeving. Vanwege de ingrijpende (negatieve) invloed op het landschap worden er nergens mogelijkheden geboden voor nieuwe glastuinbouw. Er is alleen, onder voorwaarden, ruimte voor uitbreiding van bestaande glastuinbouw tot een totaalomvang van maximaal 2.500 vierkante meter, mits de behoefte van uitbreiding wordt aangetoond.

Ook bieden we, alleen aansluitend aan de agrarische bouwvlakken, ruimte voor het toestaan van teelt ondersteunende voorzieningen (bijvoorbeeld hagel- en regenkappen of afdekfolies) om onder meer gecontroleerde omstandigheden en duurzaam te kunnen telen. Eveneens wordt ruimte geboden aan containervelden en boogkassen mits deze aansluiten aan de agrarische bouwvlakken. Voor agrariërs die activiteiten staken is daarnaast perspectief noodzakelijk om invulling te geven aan vrijkomende agrarische bebouwing. Uitgangspunt is het voorkomen van leegstand, verloedering en ondermijning. Afhankelijk van de locatie zijn kleinschalige recreatie, wonen én kleinschalige bedrijvigheid mogelijke alternatieve invullingen. Voor deze alternatieven geldt uiteraard een goede ruimtelijke inpasbaarheid en het scheppen van duidelijke kaders zodat de ruimtelijke kwaliteit, ook naar de toekomst toe geborgd blijft. Voor het herinvullen van vrijkomende agrarische bebouwing wordt nadat de omgevingsvisie is afgerond separaat beleid opgesteld.

Klimaatadaptatie en landschap

We krijgen te maken met steeds meer extremen in ons klimaat. Periodes van hitte, extreme neerslag en langdurige droogte zullen de komende jaren vaker voorkomen. Dit stelt ons voor uitdagingen, zowel in het stedelijke- als landelijke gebied. Enerzijds zijn maatregelen noodzakelijk om uitstoot van schadelijke emissies te reduceren en daarmee de klimaatsverandering op de langere termijn af te remmen.

Anderzijds zijn oplossingen nodig voor effecten de geschetste extremen, bijvoorbeeld de periode van droogte en de dalende grondwaterstand. Samen moeten we op zoek naar duurzame oplossingen in grondgebruik en aanpassingen in ons watersysteem (voorkomen van overlast en vasthouden van water). Zie hiertoe ook het thema Duurzaam Roerdalen en Wonen in Roerdalen.

Energietransitie en landschap

Als gemeente hebben we ook een opgave om te voldoen aan de afspraken uit het klimaatakkoord. Dat betekent dat we richting 2050 onze CO2 fors moeten verminderen om op nul uit te komen. We hebben hierbij ook de opgave om op een duurzame manier onze energie op te wekken. Voor deze opgave kijken we ook naar ons buitengebied. Met name voor het realiseren van zonnevelden en het plaatsen van windmolens. Vanzelfsprekend heeft dit impact op ons landschap én op het grondgebruik. Vanuit de kwaliteit van het landschap sluiten we dan ook een aantal gebieden uit. In deze gebieden willen geen zon en/of windenergie opwekken. In het thema Duurzaam Roerdalen beschrijven we deze gebieden. Dit wil overigens niet zeggen dat deze ontwikkelingen op andere plekken in onze gemeente zondermeer zijn toegestaan. De gemeente werkt parallel aan het tot stand komen van de omgevingsvisie aan een afwegingskader voor zon- en wind energie. Hierin leggen we vast waar we initiatieven aan toetsen. Los van het duurzaam opwekken van energie hebben we in Roerdalen ook op een ander vlak te maken met de energietransitie. Het beëindiging van de bruinkoolwinning in Duitsland leidt in de toekomst tot een toename van de stijghoogte in de diepe pakketten van de Roerdalslenk. Een significante (forse), permanente fluctuatie (schommeling) in het grondwaterpeil kan schade aan de natuur en de bebouwde omgeving veroorzaken.

De consequenties van deze stijging zijn op dit moment nog niet bekend. Als gemeente volgen wij deze ontwikkeling, alsmede de afspraken die hierover in grensoverschrijdend verband worden gemaakt, nauwlettend.

Recreatie en landschap

Met haar grote diversiteit aan landschappen is Roerdalen voor veel mensen, inwoners en bezoekers, een aantrekkelijke gebied om te recreëren. Dit kan zowel extensief, denk hierbij aan wandelen of fietsen, of intensief via dagrecreatieve voorzieningen en verblijfsrecreatie. In zijn algemeenheid geldt hierbij het uitgangspunt dat de recreatieve en toeristische toegankelijkheid van het buitengebied intensief is op plekken waar dit geen bezwaar vormt en extensief is waar dit noodzakelijk wordt geacht in relatie tot andere belangen (zoals leefbaarheid, bedrijvigheid, veiligheid en natuur).

4

Focuspunten thema Landelijk en Natuurlijk Roerdalen:

• Behouden en uitdragen van landelijke- en natuurlijke karakter, specifiek de verschillende landschapstypen. • Natuurontwikkeling. • Bewaken balans tussen ruimte vragende functies. • Klimaatadaptatie en energietransitie. • Behoud van cultuurhistorische waarden bij de ontwikkeling van nieuwe initiatieven. • Werken aan een duurzame, innovatieve en toekomstbestendige agrarische sector. • Aandacht voor ruimtelijke- en landschappelijke inpassing van nieuwe ontwikkelingen.

33

Bouwstenen landschap Roerdalen Stiltegebieden Stiltegebieden

Beekdallandschap

r Roe

r Roe

4 Vl o Vl o

otb e

otb e

ek

ek

Open cultuurlandschap

r Roe

Vl o

Bos- en mozaïeklandschap

otb e

ek

Goudgroene zone

r Roe

r Roe

Vl o

Vl o

34

otb e

ek

otb e

ek

De Meinweg

r Roe

Vl o

otb e

ek

Natura2000 gebieden

r Roe

Vl o

otb e

ek

Groen-blauwe mantel

r Roe

4

Vl o

otb e

ek

35

Themakaart landelijk en natuurlijk Roerdalen

4

Mozaïek-landschap Beekdallandschap

Melick

Herkenbosch Ro

er

Sint Odiliënberg

Vlodro Montfort Posterholt Vl o

Cultuurlandschap

36

otb e

ek

Verklaring

Mozaïek-landschap

Nationaal park de Meinweg Beekdallandschap

Cultuurlandschap

Elmpterwald

Dorpsrandzones

Komgrenzen

Open landschapskarakter Robuuste verbindingen - EVZ

h

R

oe

r

Schaagbachtal

op

Duitsland

4

Omgevingsvisie Roerdalen Landelijk en natuurlijk Roerdalen

Gemeente Roerdalen

Fase

Datum

Opstellen omgevingsvisie

20-11-2020

Formaat

Projectnummer

Schaal

Behorende bij doc. nr.

A0

1:20000

‘s-Hertogenbosch

Hambakenwetering 5-J, 5231 DD ’s-Hertogenbosch Postbus 2309, 5202 CH ‘s-Hertogenbosch

088 - 3366333 info@kragten.nl www.kragten.nl

Opdrachtgever

N

Herten

Schoolstraat 8, 6040 BN Herten Postbus 14, 6040 AA Roermond

Onderdeel

RDL027

37

4

Thema Toeristisch Roerdalen Recreatieve waarde

Het prachtige cultuur- en natuurlandschap, met als absoluut icoon grensoverschrijdend Nationaal Park De Meinweg, maakt Roerdalen uniek. Je vindt hier een rijke combinatie van uitgestrekte bossen, heidevelden en beekdalen waar talloze diersoorten zich thuis voelen. Daarnaast beschikt Roerdalen over een prachtige cultuurhistorie met het kasteel, de ruïne, verschillende landgoederen, molens en musea. Veel inwoners en bezoekers laten zich al verrassen door de mooie plekken die onze gemeente te bieden heeft. Het extensief recreëren (wandelen, fietsen, paardrijden, sporten) voegt daarmee echt iets toe aan het wonen in Roerdalen. Ook bezoekers van buiten de gemeente genieten volop van rust, ruimte, natuur en landschapsschoon. Men doet dit als daguitstapje, maar zeker ook vanuit een meerdaagsverblijf. Toch zijn er mogelijkheden om Roerdalen nog nadrukkelijker te positioneren vanuit toeristisch perspectief. Dit maakt de sector ook vanuit economisch oogpunt aantrekkelijk voor Roerdalen. Er liggen kansen in het verbinden van verschillende mooie plekken, bijvoorbeeld door samenwerking, in de vorm van arrangementen of door optimalisatie van het fysieke netwerk.

Ten aanzien van het routenetwerk kijken we zowel naar het lokale knooppuntensysteem voor wandelaars en fietsers, maar ook naar de Nationale Wandelpaden (voor Roerdalen het Pieterpad) en streekpaden (voor Roerdalen het Streekpad Maas- Niederrhein). Optimalisatie van het routenetwerk gaat ook nadrukkelijk over veiligheid. We hebben aandacht voor de knelpunten waarbij sprake is van een spanningsveld is tussen het agrarisch landbouwverkeer en het recreatieve gebruik.

38

Balans tussen natuurontwikkeling en beleving

Ontwikkeling van de dag- en verblijfsrecreatieve sector gaat vanzelfsprekend ‘hand in hand’ met het behoud van aanwezige natuurwaarden. Dit geldt uiteraard niet alleen voor gebruik door toeristen maar ook onze eigen inwoners. In de ‘natuurlijk en ecologisch waardevolle gebieden’ zijn recreatief-toeristische ontwikkelingen mogelijk, indien deze geen of beperkte negatieve invloed hebben op de natuur- en landschapswaarden. In ’agrarisch-recreatieve’ gebieden zijn echter ruimere mogelijkheden voor recreatieftoeristische ontwikkelingen omdat hier andere natuur- en landschapswaarden zijn. Uitzonderingen vormt het gebied rondom het landbouwontwikkelingsgebied (LOG), dit vanwege het intensieve karakter van de agrarische activiteiten. Tenslotte ontstaan er mogelijk ook kansen voor het zichtbaar en beleefbaar maken van archeologische waarden in onze gemeente.

Ruimte voor initiatief

Roerdalen zet in op een verdere versterking en ontwikkeling van het toeristisch-recreatief aanbod om hiermee een impuls te kunnen geven aan de plaatselijke economie. Goed passende recreatief-toeristische bedrijven en specifiek ook horeca, zijn belangrijk voor de gemeente, die deze wil behouden. Hier willen we meewerken aan verdere ontwikkeling. De wijze waarop is onder ander ook vastgelegd in de horeca visie van Roerdalen (Gemeente Roerdalen, mei 2018). In relatie tot de Omgevingsvisie Roerdalen 2050 is het van belang om hierbij te benadrukken hoe we omgaan met toeristischrecreatieve ontwikkelingen. In onze kernen ondersteunen we als gemeente, vanuit een positieve insteek, nieuwe toeristisch-recreatieve ontwikkelingen en initiatieven. Vooral

initiatieven die inzetten op (regionale) samenwerking. Voor wat betreft ons buitengebied zien we kansen in de natuurlijk en ecologisch minder waardevolle gebieden. Zo liggen er in “open cultuurlandschap’ ruimere mogelijkheden voor recreatief-toeristisch (mede)gebruik en landbouw met verbrede doelstellingen. Voorwaarden is daarbij dat de landelijke structuur niet wordt aangetast. Grote en potentieel ontwrichtende (horeca) activiteiten passen niet binnen ons buitengebied. Initiatieven waarbij toeristisch-recreatieve ontwikkelingen gecombineerd worden met cultuurhistorisch waardevolle bebouwing en/of landschapselementen vragen om maatwerk. Hierbij is instandhouding van cultuurhistorie in ieder geval een leidend principe. Specifiek voor bestaande toeristisch-recreatieve bedrijven én nieuwe initiatieven in en rondom de Meinweg is gebiedsvisie ’Belevingspark de Meinweg’’ (voorheen ’Gouden Driehoek’), opgesteld. Ondernemers, instanties en de gemeente werken samen om de ontwikkeling van concrete initiatieven bewerkstelligen en zo recreatie, toerisme, natuurontwikkeling én beleving te versterken. Deze gebiedsvisie wordt de komende periode nader uitwerkt. Naast deze concrete gebiedsvisie is het natuurlijk ook mogelijk om op andere plekken, buiten het gebied de Meinweg, of op onderwerpen de samenwerking op te zoeken en initiatieven te ontplooien.

We vinden het wel belangrijk dat deze initiatieven van kwaliteit hebben en iets toevoegen op het bestaande aanbod. In het buitengebied ontstaat naar verwachting ruimte voor nieuwe toeristischrecreatieve initiatieven. Bijvoorbeeld bij de omvorming of verbreding van agrarische functies. Het toevoegen van kleinschalige kampeervoorzieningen en/of een bed and breakfast passen hier goed. Ook andere vormen van toerisme, gericht op specifieke doelgroepen, passen in Roerdalen. Denk hierbij aan educatie, bezinningstoerisme en ruimte voor kleinschalige duurzame ondernemers.

Focus op kwaliteit

Natuurlijk kan van een ongebreidelde groei geen sprake zijn. We streven naar een recreatief aanbod dat aansluit bij de gasten die onze gemeente bezoeken. Kwaliteit van het aanbod staat hierbij centraal en gaat altijd voor kwantiteit. Bij een overaanbod aan voorzieningen dreigt onherroepelijk verloedering met negatieve effecten zoals permanente bewoning en/of ondermijning. Daarnaast bewaken we ook dat de toestroom van bezoekers, in combinatie met eigen inwoners, niet zorgt voor een onevenredige druk op ons buitengebied en onze natuur.

Focuspunten thema Toeristisch Roerdalen: • Profileren Roerdalen vanuit toeristisch perspectief. • Versterken recreatieve routenetwerk. • Benutten potentie Belevingspark de Meinweg. • Ruimte voor kleinschalige verblijfsrecreatie in het buitengebied. • Focus op kwaliteit van verblijfsrecreatie. • Bewaken balans tussen behoud en beleving van natuurwaarden. • Faciliteren van initiatieven en concrete plannen die bijdragen aan deze focuspunten.

4

39

Themakaart Toeristisch Roerdalen

4

Ro

er

Hotel

40

Verklaring Belevingspark de Meinweg

Geluksplekken Vakantieparken

Campings

Golfbaan

Hotel

Hotels Maneges / paardenpension Musea De Meinweg

Opstapplaats kano’s

Basiliek Hotel

Hotel

R

oe

Kastelen

Molens

r Maharishi College of Vedic Medicine B.V.

Effelder Waldsee (Duitsland)

Natuurpoort Nationaal park de Meinweg Primair fietsnetwerk Primair wandelnetwerk

4

N

41

Thema Ondernemend Roerdalen Verbinden van mensen en kennis

Kijkend naar 2050 dan zien we een gemeente waarin ondernemers nog altijd de ruimte krijgen om te ondernemen. Om dit te bewerkstelligen zetten we in op het verbinden van overheid, bedrijfsleven, onderwijs en maatschappelijke organisaties. Met deze samenwerking willen we een bijdrage leveren aan het ondernemersklimaat, regels vereenvoudigen, faciliteren in arbeidsmarkt en innovatie en kennisontwikkeling stimuleren.

4

Ruimte voor starters

We geven ruimte aan startende ondernemers. Bij voorkeur op bestaande bedrijfslocaties, maar als het planologisch en milieutechnisch inpasbaar is, dan kan dit bijvoorbeeld ook op andere plekken in de kern (economisch hart) of in vrijkomende agrarische bebouwing in het buitengebied. Wél spreken we vooraf met elkaar duidelijke kaders af, bijvoorbeeld ten aanzien van doorgroei en/of intensivering van activiteiten. De economische activiteit staat op deze plekken immers nadrukkelijk in verbinding met andere functies, zoals het woon- en leefklimaat maar ook mobiliteit en veiligheid.

Kaders voor solitaire bedrijven

We stellen duidelijke kaders aan de (door)ontwikkeling van solitaire bedrijven die gevestigd zijn in kernen en in het buitengebied. Dit faciliteren we alleen indien de bedrijvigheid ook op lange termijn meerwaarde heeft voor onze gemeenschap. Hiermee bedoelen we enerzijds de meerwaarde die het bedrijf levert, bijvoorbeeld ten aanzien van economie en werkgelegenheid. Anderzijds moeten activiteiten blijven passen in de omgeving. Bijvoorbeeld qua milieubelasting en infrastructuur (verkeersgeneratie). Tenslotte kan ontwikkeling alleen indien dit op een verantwoorde wijze landschappelijk wordt ingepast. Op het moment dat deze meerwaarde niet kan worden gegarandeerd gaan we met elkaar in gesprek over bedrijfsverplaatsing.

42

Stimuleren midden- en kleinbedrijf

Naast bedrijventerrein de Roerstreek, het gedeelde industrieterrein met gemeente Roermond, heeft Roerdalen in een aantal kernen kleinschalige bedrijventerreinen. De verschillende solitaire bedrijven zijn hierbij buiten beschouwing gelaten. Op deze bedrijventerreinen faciliteren we het MKB. Het is voor Roerdalen dan ook belangrijk dat bedrijventerrein hun concurrentiepositie behouden. Om dit te bereiken stimuleren we het parkmanagement op het gebied van samenwerking en innovatie en investeren we in een goed functionerende en aantrekkelijke openbare ruimte. Ook stimuleren we ondernemers die inzetten op verduurzaming van de bedrijfsvoering.

Innovatie van agrarische sector

De agrarische sector is door tal van, reeds benoemde, factoren in beweging. Voor 2050 streven we naar een duurzame, innovatieve en toekomstbestendige sector. We faciliteren de agrarische bedrijven die hier hun bedrijfsvoering op afstemmen. Nieuwe intensieve veehouderijen zijn enkel mogelijk binnen de bestaande kaders van het specifiek daartoe aangewezen landbouwontwikkelingsgebied (LOG). We denken mee met agrarische bedrijven die inzetten op verbreding van bedrijfsactiviteiten of omvorming van functie. aansluitend op deze omgevingsvisie wordt ten aanzien van vrijkomende agrarische bebouwing (VAB) themagericht beleid uitgewerkt. Hierin worden algemene kaders benoemd die richting geven aan mogelijkheden voor functieverandering. Elk locatie vraagt vervolgens om een maatwerkoplossing. Afhankelijk van de plek denken we hierbij aan kleinschalige verblijfsaccommodaties, wonen, ambachtelijk en/of agrarisch gerelateerde functies. Belangrijk aandachtspunt bij omvorming of verbreding van functies is het maken van een zorgvuldige afweging of nieuwe functies geen onevenredige belemmeringen opleveren voor de reeds in het gebied aanwezige (agrarische) functies of de natuur. Ook de landschappelijke inpassing vormt een belangrijk aandachtspunt bij (her)ontwikkelingen van agrarische bebouwing. Zie hiertoe ook het Kwaliteitskader Roerdalen in hoofdstuk 6 en bijlage 2 van deze omgevingsvisie.

Nieuwe grootschalige industrie

In de directe regio, Roermond, Echt-Susteren maar ook in het Duitse Elmpt, zien we verschillende locaties waar nieuwe industrie ontwikkelt wordt. De ontwikkeling van deze gebieden draagt bij aan groei van onze regionale economie. Het vergroot de aantrekkingskracht van onze regio, bijvoorbeeld voor mensen die hier willen komen wonen en werken. Maar ook voor bestaande inwoners, ook in Roerdalen. Kijkend naar nieuwe grootschalige industrie binnen onze gemeente dan zijn wij hierin uiterst terughoudend. Enerzijds vanuit de geschetste ontwikkelingen in de regio, maar anderzijds nadrukkelijk ook vanwege het unieke karakter van ons buitengebied. De focus ligt op het herstructureren van bestaande bedrijventerreinen.

Indien in de toekomst behoefte ontstaat aan nieuwe grootschalige industrie in Roerdalen dan is dit alleen bespreekbaar indien deze ontwikkelingen ook op lange termijn meerwaarde genereren voor onze gemeenschap. Denk hierbij in termen van werkgelegenheid en vestigingsklimaat. De wijze waarop wordt omgegaan met inpassing in ons landschap is daarnaast ook cruciaal. Nieuwe ontwikkelingen vragen dus om een robuuste inpassing en dienen te voldoen aan de nieuwste inzichten daar waar het gaat om duurzaamheidsaspecten, veiligheid en gezondheid (zie hiertoe ook beide inhoudelijke thema’s).

Focuspunten thema Ondernemend Roerdalen: • Versterken samenwerking overheid, bedrijfsleven, onderwijs en maatschappelijke organisaties. • Ruimte bieden aan starters en het midden- en kleinbedrijf op bestaande industrieterreinen. • Duidelijke kaders stellen aan (door)ontwikkeling solitaire bedrijven. • Focus op duurzame, innovatieve en toekomstbestendige agrarische familiebedrijven. • Mogelijkheden voor verbreding van bedrijfsactiviteiten en omvorming van functies bij agrarische bedrijven. • Nieuwe grootschalige industrie alleen indien dit ook op langere termijn meerwaarde (economie, werkgelegenheid, infrastructuur) heeft voor gemeenschap en landschappelijk inpasbaar is.

4

43

Themakaart Ondernemend Roerdalen

A73

N280 N280

4

N280

Roermond

A73 N293

N293

Bedrijventerrein Roerstreek

N570

A73

N5

Ro

er

A73 N293

N293

N274

Roermonder S

N274

44

Verklaring

52

Ontwikkeling industriepark Elmpt

52 Gemeentegrens

Ontwikkeling Energiepark Elmpt

Landbouwontwikkelingsgebied (LOG) Stortplaats/Overslag Recycling/Zonnepark Bedrijventerreinen

Bedrijventerreinen buiten Roerdalen

Snelweg (A73) N-wegen

Gebiedsontsluitingswegen De Meinweg Treinverbinding

570

Treinstation

Bestaande windmolens N570

R

oe

r

L117

L117

4

Str.

Heinsberg

N

45

Duurzaam Roerdalen Uitdagingen

We staan met elkaar voor de uitdaging om duurzamer om te gaan met onze leefomgeving. We gebruiken met elkaar jaarlijks méér fossiele grondstoffen dan onze aarde kan produceren. Deze manier van ‘consumeren’ is eindig. Op termijn ontstaan er onherroepelijk tekorten. Dit inzicht dwingt ons op een andere manier om te gaan met onze fossiele grondstoffen. Daarnaast produceren we met elkaar te veel CO-2 uitstoot. Met deze uitstoot beïnvloeden we ons klimaat. We krijgen te maken met meer extremere omstandigheden, periode van droogte, hitte én extreme neerslag. de extremere weersomstandigheden versterken de kans op bosbranden, zoals in 2020, of leiden tot een Roer die buiten haar oevers treedt. Deze inzichten dwingen ons op zoek te gaan naar balans. Zodat we ook toekomstige generaties, onze kinderen en kleinkinderen, perspectief bieden op een gezond en veilig leven op deze aarde. In het thema duurzaam Roerdalen beschrijven we op hoofdlijnen de verschillende onderwerpen die nu, maar ook de komende decennia, onze inzet vragen.

4

- Energietransitie - Verwarming van de gebouwde omgeving. - Klimaatadaptatie - Circulaire economie - Afval Alleen een gezamenlijke inspanning op deze onderwerpen helpt ons om onze leefomgeving te verduurzamen. Het thema Duurzaam Roerdalen is dan ook nadrukkelijk géén thema dat op zichzelf staat. Dit thema vormt de rode draad bij alle ingrepen in onze fysieke leefomgeving. Of het nu gaat over bouwen, verbouwen, de aanleg en het onderhoud van onze tuinen, agrarisch grondgebruik en natuurontwikkeling. Een thema dat als een “mindset” of manier van denken kan worden gezien. Het is daarmee ook een thema dat vraagt om bundeling van krachten. Om samen doen; inwoners, ondernemers, verenigingen, vrijwilligers, maatschappelijke organisaties, gemeenteraad en ambtelijke organisatie. We gaan uit van respect en gelijkwaardigheid en nodigen iedereen uit positieve bijdragen te leveren aan de opgaven waarvoor we samen staan. We streven naar maximale ruimte en vrijheid voor onze inwoners om hierin zelf en samen met ons initiatief te nemen. Dat betekent experimenteren en samen leren van de successen, maar ook van wat niet lukt.

46

Energietransitie

Roerdalen maakt serieus werk van haar bijdrage aan de energietransitie en aan het duurzamer omgaan met onze leefomgeving. De doelstellingen in het landelijk klimaatakkoord zijn voor Roerdalen leidend. Bij de vertaling van deze doelen naar de gemeentelijke doelen vinden wij dat we realistisch en concreet moeten zijn. Deze vertaling hebben we voor een deel al in het actieplan duurzame energie gemaakt (Gemeente Roerdalen , 2019). Roerdalen wil daarin bijdragen aan de opwekking van duurzame elektriciteit, aan energiebesparing, de warmtetransitie in de gebouwde omgeving en de benodigde opslag en energie-infrastructuur. Op dit moment heeft Roerdalen concreet de volgende ambities op het gebied van de energietransitie: 1. Aansluiten bij de nationale ambitie van reductie CO2 uitstoot, ten opzichte van 1990: 49% in 2030 en 95% in 2050. 2. Inzet op minder energieverbruik. 3. Gevolgd door opwekking van duurzame energie. 4. Energie besparen en duurzaam opwekken in hele gemeente stimuleren. 5. Als gemeente zelf het goede voorbeeld geven. Voor een deel van de uitvoering van deze opgaves maakt Roerdalen, als partner, onderdeel uit van de regio Noord- en Midden Limburg, waarin de Regionale Energie Strategie (RES) wordt ontwikkeld. Daarbij gaan alle betrokken gemeenten bijdragen aan de realisatie. In het actieplan duurzame energie vertalen we de ambities naar oplossingen per sector.

We maken hierbij onderscheid tussen woningen, de agrarische sector, de industrie, klein zakelijke bedrijven en mobiliteit. De titel van dit actie plan is “Samen Doen”. Samen met inwoners, bedrijven en andere belanghebbenden en geïnteresseerden. Ieder vanuit een eigen rol en verantwoordelijkheid, maar vanuit één gezamenlijk doel; Samen Duurzaam.

Beperken energievraag

Belangrijke opgave in de energietransitie is het beperken van de energievraag. In Roerdalen vormen mobiliteit en woningen de belangrijkste energiegebruikers. De focus ligt dan ook bij het verduurzamen van woningen en andere gebouwen, door bijvoorbeeld extra isolatie of andere energiebesparende middelen. Op iets grotere schaal hebben we in deze visie verdunningsgebieden aangewezen (thema wonen). Één van de redenen voor deze verdunningsopgave is bijvoorbeeld ook het verduurzamen van vastgoed door sloop-nieuwbouw. Naast vastgoed speelt dus ook mobiliteit een belangrijke rol. In dit kader wordt gekeken naar duurzame alternatieven voor vervoer (bijvoorbeeld elektrisch rijden) bij grotere bedrijven. Tot slot levert ook de gemeente een bijdrage door energiebesparing door te voeren voor panden in gemeentelijk eigendom én bij de inrichting van de openbare ruimte (bijvoorbeeld duurzame verlichting).

Opwekking duurzame energie

Vanuit de Regionale Energie Strategie (RES) heeft Roerdalen, als partner, een opgave. Deze opgave is erop gericht om 70% van het elektriciteitsverbruik via duurzame opwekking in te vullen. Gemeente Roerdalen streeft hierbij naar een eigen voorziening, groen, duurzaam en lokaal. Prioritair wordt hierbij ingezet op de realisatie van zon en windenergie. Het grootschalig opwekken van duurzame energie, of het nu gaat om zon- of wind, heeft impact op onze fysieke leefomgeving. Met name op ons landschap. Zowel in termen van beleving als gebruik. We hebben echter te maken met een opgave waaraan we met elkaar moeten voldoen. Deze opgave dwingt ons tot het maken van keuzes. Zo zijn er een aantal uitsluitingsgebieden. Dit zijn gebieden waar we géén grootschalige duurzame opwekking willen. Dit zijn bijvoorbeeld onze kernen maar ook gebieden met natuurwaarden. Buiten deze uitsluitingsgebieden is nog voldoende ruimte beschikbaar om onze opgave voor duurzame opwekking te realiseren. Parallel aan deze omgevingsvisie wordt specifiek themagericht beleid uitgewerkt. Dit beleid gaat nader in op zogenaamde uitsluitingsgebieden én gebieden waar duurzame opwekking onder voorwaarden mogelijk is; “potentiegebieden”. Ten aanzien van deze voorwaarden voorziet dit separate themagerichte beleid, in lijn met deze omgevingsvisie, in een afwegingskader voor initiatieven.

Denk hierbij aan eisen op het gebied van draagvlak/participatie, landschappelijke inpassing, meervoudig ruimtegebruik en eisen met betrekking tot realisatie en exploitatie en beheer.

Transitievisie warmte

Aan de warmtetransitie is in Roerdalen (net als op veel andere plekken in Nederland) nog minder aandacht besteed dan aan de opwek en besparing van energie. Dit heeft meerdere oorzaken. Zo is er nog veel onbekend over de beste oplossingen, zijn de investeringen omvangrijk en zijn er verschillende technieken die zowel individueel als gezamenlijk uitgevoerd kunnen worden. Dat betekent niet dat er nog niets is gebeurd. In de uitvoering van nieuwbouw of renovatieprojecten, binnen Roerdalen, wordt al (verplicht) aardgasloos gebouwd. Op dit moment wordt, in het kader van de Regionale Energie Strategie (RES) onderzocht op welke manieren we in Roerdalen de transitie van de warmte concreet kunnen gaan oppakken. Dit wordt vervolgens voor Roerdalen vertaald naar een gemeentelijke Transitievisie Warmte. Hierin geven we gebiedsgericht én per sector (bijvoorbeeld wonen, en bedrijvigheid) oplossingsrichtingen. Belangrijk aandachtspunt bij deze opgave wordt gevormd door de (natuurlijke) kwaliteiten van de bodem die om bescherming vragen. In de Roerdalslenk (in bijna de gehele gemeente Roerdalen) gelden strenge regels om het grondwater te beschermen. Boringen door de kleilaag zijn niet toegestaan. Ook gesloten bodemenergiesystemen zijn niet toegestaan. Open energiesystemen zijn alleen onder strikte voorwaarden mogelijk. Geothermie is niet toegestaan (gemeente Roerdalen, 2020).

4

De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (Nederland, 2013)

47

Klimaatadaptatie

Het klimaat verandert. Dit komt door de grote hoeveelheid broeikasgassen die de mens met al haar activiteiten uitstoot. De klimaatverandering stelt ons voor de opgave om de fysieke leefomgeving klimaat adaptief te maken. Klimaatadaptatie wil zeggen: aanpassing aan de klimaatverandering. Het resultaat van klimaatadaptatie is klimaatbestendigheid. Klimaatverandering betekent voor Nederland dat het gemiddeld warmer is. En dat het vaker regent. Verder komt extreem weer vaker voor. Zoals lang aanhoudende droogte. Of hevige regenval. Klimaatadaptatie houdt in dat we aandacht moeten besteden aan de onderwerpen, wateroverlast, hoogwaterbescherming, waterkwaliteit, droogte en hittestress.

Wateroverlast

Door de klimaatverandering vallen vaker heftige regenbuien in korte tijd. Dit kan leiden tot wateroverlast. Wateroverlast ontstaat doordat het riool en het oppervlaktewater de grote hoeveelheid regenwater niet aankunnen. Ook de hoogte van het grondwater kan van invloed zijn of bij regenbuien wateroverlast ontstaat. Maatregelen die al worden genomen is het afkoppelen van hemelwater van de riolering zodat hemelwater in de bodem infiltreert.

Hoogwaterbescherming

Het waterpeil in de Roer is met name een aandachtspunt daar waar het gaat om hoogwaterbescherming. Een hoge waterstand kan leiden tot overlast, schade of zelfs tot onveilige situaties voor inwoners. Samen met het Waterschap is de afgelopen jaren al gewerkt aan het verbeteren van de hoogwaterbescherming.

4

Waterkwaliteit

Verandering van klimaat heeft direct en indirect effect op de waterkwaliteit. Doelstelling is dan ook het behouden van de waterkwaliteit van zowel grond- als ook oppervlaktewater. Hierbij gaat het om het voorkomen van verontreiniging. Zowel bij bestaande situaties als bij nieuwe ontwikkelingen.

48

Droogte

Droogte ontstaat door een tekort aan regen, maar ook omdat we water te snel afvoeren. Een groot deel van de gebouwde omgeving in Roerdalen is verhard, met name de wat oudere wijken. Hier krijgt regen geen kans in de bodem te zakken. Door klimaatverandering neemt in de zomer zowel de watervraag (bijvoorbeeld voor beregening en koelwater) als het neerslagtekort toe. Dit neerslagtekort leidt tot een lager waterpeil in rivieren en sloten. Maar ook tot vermindering van het beschikbare grondwater. Dit heeft gevolgen voor waterafhankelijke sectoren als landbouw, natuur en landschap. De opgave voor de komende jaren in het stedelijk gebied ligt op het afkoppelen van riolering en het lokaal, in de bodem, laten infiltreren van water. Om dit te realiseren is ruimte nodig. Mogelijke manieren om beschikbare ruimte te creëren is door het statische verdunnen van oudere wijken én door verdere vergroening van wijken. Specifiek voor het buitengebied geldt, naast het lokaal infiltreren ook het vasthouden van water in het gebied. Dit laatste vraagt om een duurzaam gebruik van onze bodem. De bodemkwaliteit, vruchtbaarheid en mogelijkheden om water vast te houden staan immers onder druk.

Hittestress

De gemiddelde temperatuur stijgt. Dit heeft in onze kernen een groter effect dan in het buitengebied. Dit komt onder andere door de toenemende woningbouw en de verstening van wijken (denk bijvoorbeeld ook aan de toename van verharding in tuinen). Oplossingen liggen in de herinrichting van gebieden, de openbare ruimte, vergroening van plekken én het aanpassen van de waterhuishouding.

4

Gemeente Roerdalen werkt samen met haar ketenpartners (Waterschap Limburg, Provincie Limburg, Rijkswaterstaat en WML) aan klimaatadapatie. De klimaatdoelstellingen kan en wil de overheid echter niet alleen bereiken. Betrokkenheid van iedereen is hard nodig: burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties. Uit de uitgevoerde stresstesten komt naar voren welke plekken extra kwetsbaar zijn. Bijvoorbeeld hittestress (gebieden waar het in de zomer extra lang warm is) of wateroverlast (extreme neerslag). Deze plekken vragen om aandacht. Op kwetsbare plekken worden de komende jaren, samen met ketenpartners en stakeholders, maatregelen uitgewerkt. Een belangrijk deel van de oplossing ligt echter ook bij onze inwoners. Denk bijvoorbeeld aan het afkoppelen van de regenpijp, het vergroenen van de tuin en het verduurzamen van de eigen woning. Het tegengaan van verslechtering van (grond)waterkwaliteit is daarbij een voortdurend aandachtspunt. Parallel aan het oplossen van knelpunten worden alle nieuwe initiatieven getoetst op de wijze waarop een bijdrage wordt geleverd aan klimaatadaptatie en het verbeteren van de waterkwaliteit.

Om de Nederlandse economie zo snel mogelijk circulair te maken heeft het rijk ( (Rijksoverheid, 2020) drie doelstellingen geformuleerd: 1. Bestaande productieprocessen maken efficiënter gebruik van grondstoffen, zodat er minder grondstoffen nodig zijn. 2. Wanneer nieuwe grondstoffen nodig zijn, wordt zoveel mogelijk gebruikgemaakt van duurzaam geproduceerde, hernieuwbare (onuitputtelijke) en algemeen beschikbare grondstoffen. Een voorbeeld hiervan is biomassa. Dat is een grondstof uit planten, bomen en voedselresten. Dit maakt Nederland minder afhankelijk van fossiele bronnen en het is beter voor het milieu. 3. Nieuwe productiemethodes ontwikkelen en nieuwe producten circulair ontwerpen. De komende jaren we actief aan de slag om deze doelstellingen te vertalen naar concrete oplossingen voor Roerdalen. Hierbij denken we bijvoorbeeld aan het circulair aanbesteden van gemeentelijke projecten en het toetsen van nieuwe ruimtelijke initiatieven op hun bijdrage aan bovenstaande doelstellingen.

Afval

Roerdalen gaat actief aan de slag met afvalverwerking. Pijlers van het nieuwe afvalbeleid (Gemeente Roerdalen, 2020) zijn, het creëren van bewustwording, stimuleren van hergebruik (circulariteit), actief scheiden van afval en het reduceren van kosten.

Focuspunten thema Duurzaam Roerdalen:

• Energie besparen. • Opwekken duurzame energie. • Verwarming van de bebouwde omgeving. Circulaire economie • Klimaatadaptatie. De vraag naar grondstoffen voor bijvoorbeeld eten, elektrische • Verminderen afval. apparaten en kleding neemt wereldwijd sterk toe. Het • Van een traditionele naar een circulaire economie. tempo waarin we grondstoffen verbruiken gaat sneller dan het aanmaken van deze grondstoffen. We staan dus als samenleving voor de uitdaging om onze grondstofconsumptie, ook wel ’ecologische voetafdruk‘ genoemd, te verminderen. Daarom werkt de overheid samen met het bedrijfsleven, kennisinstituten en natuur- en milieuorganisaties, overheden, vakbonden, financiële instellingen en andere maatschappelijke organisaties om zuiniger en slimmer met grondstoffen om te gaan.

49

Gezond en veilig Roerdalen Het thema “Gezond en Veilig Roerdalen” staat niet op zich zelf. We hebben het echter toch gemeend het als een apart thema op te nemen in deze visie. De doen we echter om de onderwerpen, gezondheid, milieu, veiligheid en mobiliteit te benadrukken. In de praktijk zijn deze onderwerpen echter nadrukkelijk verbonden met de andere thema’s en lopen dan ook als een rode draad door de onderwerpen die hierin beschreven staan.

4

Gezondheid

Wij blijven ons inzetten voor gelukkige en gezonde inwoners. We doen dit vanuit de overtuiging dat gezonde en gelukkige inwoners een positieve bijdrage leveren aan onze maatschappij. We zetten in hiermee in op preventie en het voorkomen negatieve effecten, zoals kosten voor zorg, of arbeidsongeschiktheid. Onze aanpak richt zich op gezond gedrag én op een veilige en gezonde leefomgeving. Het gedachtegoed van Limburg Positief Gezond (limburgpositiefgezond, 2021) vormt hierin een speerpunt, evenals het programma “Klein Geluk uit Roerdalen”. In de gezondheidsnota (Gemeente Roerdalen , 2020) benoemen we speerpunten om deze doelen te realiseren. Een aantal van deze speerpunten raakt ook de fysieke leefomgeving. Daarmee vormen ze een onderdeel van deze omgevingsvisie. Het gaat over een gezonde leefstijl en het mentale welbevinden van onze inwoners. Maar ook over het belang dat iedereen mee kan doen met de maatschappij. Ongeacht de culturele of sociaaleconomische achtergrond. We benadrukken in deze omgevingsvisie dan ook het belang van een aantrekkelijke en vooral groene leefomgeving. Een leefomgeving die uitnodigt om te bewegen én elkaar te ontmoeten. Maar ook en leefomgeving die goed toegankelijk is, met name voor ouderen en mensen met een beperking.

In dit kader raakt gezondheid ook Vanuit het gedachtegoed positieve gezondheid en het Klein geluk Roerdalen zie je gezondheid ook nadrukkelijk aan ander thema’s zoals het thema wonen (zelfstandig wonen, gezond leven), het thema Samen Roerdalen ( inclusiviteit, saamhorigheid, “Samen Doen” en de aanwezigheid van voorzieningen), het thema Toeristisch Roerdalen ( belevingspark de Meinweg) en het thema Duurzaam Roerdalen (verduurzamen van de eigen woning). Daarnaast stimuleren we sociale initiatieven vanuit de gemeenschap. Bijvoorbeeld bij de inrichting van dorpsparken en het gebruik van maatschappelijke voorzieningen. Ook binnen deze voorzieningen en de openbare ruimte stimuleren we gezondheid bijvoorbeeld door proactief te sturen op rookvrije gebieden.

Milieu

Gezondheid en veiligheid gaan ook over emissies, denk bijvoorbeeld aan luchtvervuiling, geuroverlast of geluidshinder. We gaan, daar waar overschrijding dreigt, deze emissies gebiedsgericht benaderen om tot oplossingen te komen. De omvang van het gebied hangt hierbij sterk af van de opgave. Daar waar het gaat over lucht en stikstofdepositie zoeken we daarom de verbinding met de brede regio. Met een gebiedsgerichte aanpak borgen we het woon- en leefklimaat van onze inwoners en geven we op specifieke plekken ruimte aan bedrijfsmatige activiteiten. Voor wat betreft vervuiling geldt hierbij het principe van ‘de vervuiler betaalt’. In het, nog op te stellen, omgevingsplan voor Roerdalen worden de relevante milieunormen nader uitgewerkt.

50

Veiligheid

Veiligheid vormt een belangrijke randvoorwaarde voor de leefbaarheid. Risicovolle activiteiten worden daarom niet toegelaten op plaatsen waar ze conflicteren met de leefbaarheid. We willen bovendien dat bestaande risicovolle activiteiten binnen hun huidige risicocontouren blijven. Andersom passen gevoelige functies (zoals woningen en kinderdagverblijven) bijvoorbeeld niet in de nabijheid van industrie, agrarische bedrijvigheid en drukke wegen. Een actueel thema in Roerdalen zijn daarnaast de risico’s op natuurbranden. De veiligheid van onze woongebieden in relatie tot natuurbranden is een belangrijk aandachtspunt. We nemen maatregelen die erop gericht zijn onze woongebieden zo maximaal mogelijk te beschermen, maar houden bij de ontwikkeling van nieuwe initiatieven er ook rekening mee dat ontwikkelingen niet mogen leiden tot (onaanvaardbare) risico’s op brand en op de onbereikbaarheid door de hulpdiensten. Verder vragen de effecten van een laag grondwaterpeil in relatie tot de brandveiligheid in de natuurgebieden onze aandacht. We houden een scherp oog op alle ontwikkelingen (bijvoorbeeld het risico op aardbevingen) die invloed kunnen hebben op de veiligheid van onze inwoners. Risico’s kunnen immers beïnvloed worden. Enerzijds door ze te voorkomen en anderzijds door de kans van optreden te verkleinen en de gevolgen te beperken.

Om dit voor elkaar te krijgen sluiten we als gemeente Roerdalen, bij het afwegen van nieuwe initiatieven en thema’s, aan bij de kernwaarden van onze veiligheidsregio (Veiligheidsregio Limburg Noord, 2021): 1. De kwaliteit van de leefomgeving wordt mede bepaald door (fysieke) veiligheid. 2. Samen werken aan een veilige fysieke leefomgeving. 3. De leefomgeving wordt mede vormgegeven volgens de ontwerpprincipes voor veiligheid: - Voorkomen of beperken van risico’s vergroot de veiligheid. - Afstand tot de risico’s vergroot de veiligheid. - Bouwwerken en omgeving bieden bescherming. - Bouwwerken en gebieden zijn snel en veilig te verlaten. -De omgeving maakt snel en effectief optreden van de hulpdiensten mogelijk. 4. Mensen krijgen bij crisis passende medische zorg. 5. Mensen zijn bekend met risico’s en weten hoe te handelen. Veiligheid gaat ook over het voorkomen van criminaliteit. Ondermijning is hierin een groeiend punt van zorg. Met name leegstaande bebouwing, zowel in kernen als in het buitengebied, blijken aantrekkingskracht te hebben op criminele activiteiten. Dat betekent dat we mee denken bij het invullen of slopen van leegstaande locaties. Tot slot gaat veiligheid over de wijze waarop inwoners de veiligheid van onze gemeente waarderen. Hoewel dit subjectief is, speelt het wél een belangrijke rol in de wijze waarop inwoners de leefomgeving waarderen.

Schema positieve gezondheid (Institute for positive health, 2020)

Mobiliteit

Een gezond en veilig Roerdalen gaat ook over mobiliteit en verkeersveiligheid, nu en in de toekomst. Onze mobiliteitsbehoefte veranderd, met name door technische innovaties, voortdurend. Deze innovaties hebben impact op veiligheid én op het gebruik en de inrichting van onze openbare ruimte. In relatie met het aspect gezondheid wordt ingezet op het stimuleren van actieve mobiliteit, zoals wandelen of fietsen. Juist deze actieve vormen van mobiliteit dragen ook bij aan de verduurzamingsopgave op dit vlak. Specifiek voor onze kernen biedt het stimuleren van actieve mobiliteit kansen om ook de toegankelijkheid (specifiek voor ouderen en mensen met een beperking) van de openbare te verbeteren. Bij voorkeur doen we dit door op plekken, bijvoorbeeld tussen voorzieningen, de ruimte beter geschikt te maken voor voetgangers en/of fietsers. Dit laatste geldt zowel in de kernen maar ook tussen dorpen en steden, bijvoorbeeld door aanleg van snelfietsroutes. Verder speelt ook de verduurzamingsopgave een rol daar waar het gaat over elektrisch vervoer; de laadpalen infrastructuur. Een blik verder in de toekomst schetst ontwikkelingen zoals de zelfrijdende auto’s of grootschalig gebruik van deelauto’s. Ontwikkelingen die nu nog niet concreet genoeg zijn om beleid op te voeren, maar in de toekomst wel degelijk van invloed zullen zijn op de inrichting van onze openbare ruimte.

Kijkend naar mobiliteit en veiligheid dan heeft de overheid de doelstelling om het verkeer veiliger te maken en het aantal verkeersdoden en ernstige verkeersgewonden terug te dringen. Voor Roerdalen geldt dat bij alle ruimtelijke ingrepen én reconstructies van bestaande wegen, wordt gekeken naar effecten op het verkeer en verkeersveiligheid. Naast het voorkomen van verkeersslachtoffers wordt hierbij ook gekeken of routestructuren logisch zijn, wat de impact is op responsetijden van hulpdiensten, de effecten van calamiteiten op de doorstroming van verkeer én naar de gebruiksvriendelijkheid voor de betreffende gebruikersgroepen (auto, landbouwvoertuigen, fietsers, voetgangers etc.). Ten aanzien van mobiliteit dient tenslotte ook het historisch spoortracé IJzeren Rijn benoemd te worden. Dit tracé is weliswaar nog fysiek aanwezig maar vervult nu, maar ook in de toekomst, geen actieve rol meer in het goederen- en/of personenvervoer.

Focuspunten thema Gezond en Veilig Roerdalen:

4

• Gelukkige en gezonde inwoners. • Een toegankelijke openbare ruimte die uitnodigd om te bewegen én elkaar te ontmoeten. • Ruimte bieden aan sociaal-maatschappelijke initiatieven • Gebiedsgerichte benadering emissies (lucht, akoestiek en geur). • Veiligheid van woongebieden in relatie tot natuurbranden. • Tegengaan criminaliteit. • Afwegen van nieuwe initiatieven en thema’s aan kernwaarden veiligheidsregio. • Verkeersveiligheid.