Agendabundel

In de huidige begroting is rekening gehouden met de prijsstijgingen, waardoor we het niet nodig achten om deze extra post te laten staan.

61

4. Paragrafen De paragrafen in de programmabegroting behandelen onderwerpen die invloed hebben op meerdere programma’s.

Paragraaf Bedrijfsvoering Ontwikkelingen bedrijfsvoering via Servicecentrum MER In 2024 werken we met een uitvoeringsprogramma voor de teams van HRM, Financiën en Informatisering binnen het Servicecentrum MER. De doorontwikkeling van de bedrijfsvoering van het SC MER blijft een belangrijk aandachtspunt. Het gaat om het stroomlijnen van processen en kwaliteitsverbetering van de dienstverlening. In het uitvoeringsprogramma zijn afspraken vastgelegd over de basistaken en de volgorde van projecten en specifieke afspraken. Het wordt steeds duidelijker dat standaardisering en uniformering van processen, producten en diensten belangrijk zijn om tot een efficiënte bedrijfsvoering te komen. Vanaf 2024 resteert nog een taakstelling van € 170.000. Op basis van een onafhankelijk advies over de kostenverdeelsystematiek willen we tot een andere verdeelsleutel komen. Hierover moet nog overeenstemming worden bereikt met de MER-gemeenten en het Servicecentrum. De nieuwe verdeelsleutel moet leiden tot lagere kosten, waarmee ook de resterende taakstelling kan worden gerealiseerd. Organisatieontwikkeling De organisatieontwikkeling heeft de laatste jaren vorm gekregen in het programma Andere overheid, onder het motto ‘Samen doen!’.

De essentie ligt ook vast in onze missie ‘Bijdragen aan het geluk en de levenskwaliteit van alle inwoners en bezoekers’ en in de kernwaarden ‘respect en gelijkwaardigheid, vertrouwen en verantwoordelijkheid’. Afgelopen jaar hebben we de hoofdstructuur van de organisatie aangepast. Dit leidt tot minder teams en minder managementfuncties en daarmee een besparing op overhead. In 2024 werken via een aantal ontwikkelopdrachten aan de professionalisering van de organisatie. Het gaat onder meer om projectmatig en opgavegericht werken. Daarnaast werken we ook in MER-verband aan organisatieontwikkeling en samenwerking. Via het Overheids Ontwikkel Model (OOM) hebben de vier organisaties onderzocht welke verbeterstappen we in gezamenlijkheid kunnen zetten. Bovendien leverde dit onderzoek input op voor onze eigen organisatieontwikkeling. Het gaat onder meer om het kennisniveau van de medewerkers op peil houden en onderling waar mogelijk planmatiger te werken. Daarvoor blijven we gebruik maken van de Lean-methodiek. Bijzonder aandachtspunten zijn ook in 2024 de verdere verankering van het dorpsgericht werken en van het integraal en opgave gericht werken. De regie op team-overstijgende opgaven, met vaak veel interactie met de buitenwereld, gaan we daarbij verbeteren. Integrale projectsturing wordt verdergaand geïmplementeerd.

Het nieuwe intranet biedt volop kansen om ook digitaal kennis en ervaring uit te wisselen en digitaal samen te werken. We zetten het intranet in ter ondersteuning van de organisatieontwikkeling.

62

Personeel Er heerst op het moment een toenemende krapte op de arbeidsmarkt. Dit speelt in heel Nederland en in bijna alle beroepsgroepen. De spanning op de arbeidsmarkt raakt ondernemers en organisaties in onze gemeente. Het geldt ook voor de beroepsgroep ambtenaren. De vraag naar gekwalificeerde medewerkers is nog nooit zo hoog geweest. We zien dit ook terug in onze eigen organisatie en bij het SC MER. Het aantal openstaande vacatures neemt toe. Ze zijn moeilijker in te vullen. Dat geldt zowel voor vaste functies als voor tijdelijke oplossingen via inhuur. Dit zorgt op momenten voor vertraging in de uitvoering van onze taken en tot prioriteitstelling. Samen met het SC-MER en de gemeenten Maasgouw en Echt-Susteren moeten we de vraag beantwoorden: Hoe geven we vorm aan toekomstgericht werkgeverschap? MER-breed geven we daarom invulling aan een gezamenlijke visie op strategisch arbeidsmarktbeleid. De uitrol hiervan heeft als eerste stap een focus op onboarding/ofboarding, en leren en ontwikkelen. Met name de nog steeds zeer krappe arbeidsmarkt is reden om juist voor deze thema’s te kiezen. Arbeidsomstandigheden De werkgever moet zorgen voor veilige en gezonde arbeidsomstandigheden. In samenwerking met de andere MER-organisaties is in 2023 het Arbobeleidsplan vastgesteld. In de komende jaren gaan we aan de slag met het daarbij behorende Plan van Aanpak.

Daarin staan onder andere de volgende onderwerpen: • Vormgeving vitaliteitsbeleid (inclusief werkdruk/werkstress en Periodiek ArbeidsGezondheidskundig Onderzoek -PAGO-beleid) • Ongewenst gedrag/klachtenregeling • Protocol wangedrag • Agressietrainingen (op termijn MER-breed aanbod) • Vaccinatiebeleid (‘wie waarvoor en hoe vaak?’) • Proces ‘melding (bijna) ongevallen’ • Evaluatie dienstverlening bedrijfsarts Daarbij blijven we ons inzetten op het verlagen van het ziekteverzuim en het vergroten van de inzetbaarheid van medewerkers. Werkdruk is daar een belangrijk thema in. We hebben daarom recentelijk een onderzoek uit laten voeren om te bekijken of en in welke mate er sprake is van (ongezonde) werkdruk in Roerdalen. Harmonisatie arbeidsvoorwaarden en integriteitsbeleid In de MER-samenwerking zijn de arbeidsvoorwaarden voor medewerkers geharmoniseerd. Na afronding van het projectmatig uitwerken van de evaluatie van de geharmoniseerde arbeidsvoorwaarden wordt vanaf 2024 verder geïnvesteerd in MER-brede harmonisatie van regelingen. Alle regelingen op gebied van integriteit willen we harmoniseren – of waar het nieuwe regelingen betreft – ze MER-breed uitwerken.

63

Regeling Vervroegde Uittreding (RVU) Vanaf 2024 kunnen medewerkers op basis van de cao gebruik maken van een Regeling Vervroegde Uittreding (RVU) mits ze aan de voorwaarden voldoen. Vanaf 2024 werken we met een nieuwe organisatie-indeling. Het aantal teams is teruggebracht tot vier. Daarmee is een vergelijking met indeling 2023 niet meer goed mogelijk. In onderstaande overzichten staat de formatie van de gemeente Roerdalen weergegeven tot en met 2023. Daarnaast is de teamindeling en formatie vanaf 2024 weergegeven.

Sinds de invoering van de nieuwe BBV-voorschriften (miv begrotingsjaar 2016) nemen wij een aantal verplichte beleidsindicatoren op het gebied van bedrijfsvoering. In onderstaande tabel zijn deze vijf indicatoren bepaald op basis van de actuele gegevens uit de begroting. Ter vergelijking zijn de indicatoren van 2023 opgenomen.

64

Indi ca tor

Toel i chti ng

Formatie

De formatie in fte's per 1.000 inwoners

5,01

5,04

Bezetting

De bezetting in fte's per 1.000 inwoners

4,37

4,72

Apparaatskosten

De apparaatskosten per inwoner

€ 531

€ 613

Externe inhuur

Kosten externe inhuur als % van de totale loonsom + kosten inhuur externen

13,7%

12,4%

Overheadkosten

De kosten voor de overhead als % van de totale lasten

14,9%

14,3%

2023

2024

Toelichting De formatie neemt niet of nauwelijks toe. Dit was één van onze onderliggende ambities bij de doorgevoerde organisatieverandering. Er resteerde immers nog een gedeeltelijke inlossing van de taakstelling die voortvloeide uit Roerdalen in Balans 1.0 die wij in 2024 nu weten waar te maken. De indicator bezetting is gestegen van 4,37 naar 4,72 door een stijging van de bezetting met 7,77 fte. Deze positieve ontwikkeling heeft zijn doorwerking op de kosten externe inhuur. Minder openstaande vacatures brengt lagere kosten externe inhuur met zich mee. De apparaatskosten zijn de kosten die gemaakt worden om de gemeentelijke organisatie in stand te houden en te laten functioneren. De stijging wordt veroorzaakt door de stijging van de loonkosten als gevolg cao-ontwikkelingen. Ook de prijsstijgingen van gas, elektra en brandstof hebben een grote invloed. De indicator externe inhuur daalt van 13,7% naar 12,4% doordat de totale loonsom stijgen terwijl de totale inhuurkosten dalen. De kosten voor de inhuur van externen daalt van € 1.261.000 in 2023 naar € 1.226.000 in 2024. Er is mede een verband met de indicator bezetting.

Overheadkosten zijn de kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces en organisatiekosten die niet rechtstreeks kunnen worden toegerekend aan de taakvelden van de organisatie, zoals ICT, HRM en facilitaire zaken. De indicator is gedaald van 14,9% naar 14,3% doordat de totale lasten sterker stijgen dan de overheadkosten. Binnen onze begroting kennen we verschillende kostensoorten. De prijsstijgingspercentages van die kostensoorten kunnen aanzienlijk van elkaar verschillen. Dat maakt nu dat deze indicator daalt.

65

Gegevensveiligheid (informatiebeveiliging en privacy) Digitale informatie staat steeds meer centraal in de dienstverlening en ondersteunende processen van de gemeente. Dit gaat gepaard met risico’s op het gebied van informatieveiligheid en privacy, zoals datalekken, (onbedoeld) onrechtmatig handelen, het uitvallen van informatiesystemen en toenemende cybercriminaliteit. Inwoners, ondernemers en ketenpartners moeten er op kunnen vertrouwen dat hun gegevens in goede handen zijn bij de gemeente Roerdalen. Bovendien is de kwaliteit van de gemeentelijke dienstverlening afhankelijk van de beschikbaarheid, kwaliteit en vertrouwelijkheid van die informatie. Door maatregelen op het gebied van gegevensveiligheid op een voldoende hoog niveau te brengen, de basis op orde te brengen en aantoonbaar te voldoen aan hiervoor opgestelde normenkaders, kunnen we de gegevensveiligheid waarborgen. Gegevensveiligheid staat niet op zichzelf, maar is een kwaliteitsaspect van alle gemeentelijke processen waarbij informatie wordt verwerkt. Op basis van risicoanalyses en richtlijnen worden de maatregelen bepaald. Servicecentrum MER heeft de regie op het gebied van gegevensveiligheid voor de gemeente Roerdalen. Adviesrollen voor informatiebeveiliging en privacy zijn in een kernteam belegd in het servicecentrum.

SC MER voorziet de gemeente Roerdalen van instrumenten en ondersteuning waarmee de basis op orde kan worden gebracht en de gegevensveiligheid kan worden gewaarborgd. We zetten hierbij vol in op het harmoniseren van deze instrumenten en processen tussen de MER organisaties. In 2024 zetten we de huidige aanpak richting de organisatieteams voort. Door de toename van taken voor het kernteam gegevensveiligheid in SC MER bestaan er capaciteitsbeperkingen, waardoor sterk geprioriteerd moet worden. Het kernteam richt zich op processen met een hoog gegevensveiligheid risico en rapporteert hierover aan het management. In de jaarlijks verplichte evaluatie over gegevensveiligheid (ENSIA) moet het college verantwoordelijkheid kunnen nemen door een ‘in control’ verklaring af te geven over informatiebeveiligings- en privacy maatregelen. SC MER coördineert en professionaliseert dit proces voor de gemeente Roerdalen. Hierbij hebben we te maken met het groeipad van het landelijke normenkader. De organisatie zal meer inzet moeten plegen op het aantoonbaar voldoen van processen aan geldende normenkaders. Om de toegenomen werklast van de ENSIA verantwoording beheersbaar te houden wordt de gemeente Roerdalen in het ENSIA proces meer ontzorgd door SC MER. Informatiebeheer De toestand van het informatie- en archiefbeheer is al jaren onvoldoende en in zorgelijke staat.

We hebben u hierover al eerder geïnformeerd via een raadsinformatiebrief. Het is een langslepende problematiek, waarover is gerapporteerd bij de KPI-audits op archiefbeheer. De dienstverlening aan de inwoners en ondernemers loopt daardoor gevaar, intern levert dit de nodige inefficiëntie en frustraties op en er wordt niet voldaan aan de Archiefwet. Met de vier MER-organisaties is een Verbeterplan informatiebeheer 2022-2024 opgesteld. Dit plan bevat niet alleen aanbevelingen uit de KPI-audit 2021 op het archiefbeheer, maar ‘alles’ wat nodig is om informatie- en archiefbeheer voor de vier MER-organisaties op orde te krijgen én te houden. Door het dagelijks bestuur van het SC MER wordt hier komend jaar strak op gestuurd. Het Verbeterplan Informatiebeheer richt zich specifiek op het samen aanpakken van de problematiek van informatie- en archiefbeheer. De nadruk moet daarbij liggen op samen. Alleen door deze – en andere vraagstukken, zoals procesuniformering en-digitalisering en digitale fitheid – gezamenlijk aan te pakken kunnen de gewenste verbeteringen in kwaliteit en efficiëntie gerealiseerd worden.

66

Rechtmatigheid Tot en met 2022 rapporteerde de accountant over de getrouwheid en rechtmatigheid van de jaarstukken. Vanaf het boekjaar 2023 rapporteren wij over rechtmatigheidsfouten en eventuele onduidelijkheden. Deze verantwoording vindt plaats door het opnemen van een rechtmatigheidsverantwoording in de jaarstukken. Dit betekent dat wij rechtstreeks aan uw raad verantwoording gaan afleggen over de naleving van de regels, die relevant zijn voor het financiële reilen en zeilen van de gemeente. Voor een goede verantwoording is het van belang dat de interne beheersing van de processen op orde is. Hoe beter de interne beheersing is hoe minder interne controle nodig is om de rechtmatigheidsverantwoording vast te stellen. In 2024 brengen we verdere verbetering aan in de interne beheersing van de financieel relevante processen, om daarmee steeds minder gebruik te hoeven maken van interne controle. Deze werkwijze is gelijk aan het Lean-principe ‘foutvrij-van-mij’, oftewel processtappen in één keer goed uitvoeren. Frauderisico Fraude is het opzettelijk misleiden om onrechtmatig voordeel te verkrijgen. Alle medewerkers van de gemeente Roerdalen hebben een verantwoordelijkheid voor het vermijden en ontdekken van fraude.

Door zaken als functiescheiding, het per functie beleggen van bepaalde verantwoordelijkheden (zoals onder meer vastgelegd in de mandaatregeling), het werken met procedures, het 4-ogen-principe, beveiliging van ICT en het uitvoeren van interne controlewerkzaamheden, laten we zien het belangrijk te vinden om fraude te voorkomen. Ondanks de maatregelen die we genomen hebben om fraude te voorkomen, blijft er altijd een kans bestaan op oneigenlijk handelen. Weliswaar is de kans klein als er beheersingsmaatregelen zijn genomen, echter de menselijke factor blijft een onzekere factor. Het is daarom belangrijk dat onze medewerkers zich bewust zijn van de frauderisico's die de organisatie kan lopen, in de processen die door de medewerkers uitgevoerd worden. Een frauderisico moet daarbij worden omschreven als de combinatie tussen de mogelijkheid dat opzettelijk bedrog plaats kan vinden in een proces en de schade die daarmee veroorzaakt kan worden. In 2024 stellen we een frauderisico-analyse op, bespreken we binnen de organisatie op regelmatige basis frauderisico’s en vernieuwen we waar nodig de maatregelen om het frauderisico te beperken.

67

Paragraaf Wet open overheid / Openbaarheidsparagraaf Inleiding De Wet open overheid (Woo) geldt sinds 1 mei 2022. De wet is bedoeld om overheden transparanter te maken en moet ervoor zorgen dat overheidsinformatie beter vindbaar, uitwisselbaar, eenvoudig te ontsluiten en goed te archiveren is. De Woo vervangt de Wob (Wet openbaarheid van bestuur. Het grote verschil tussen de Woo en de Wob is de actieve openbaarmaking van overheidsinformatie. De Woo is onder te verdelen in drie hoofdonderwerpen: • passieve openbaarmaking • actieve openbaarmaking • informatiehuishouding op orde De actieve openbaarmaking gebeurt geleidelijk. De komende jaren moeten steeds meer soorten overheidsinformatie actief openbaar worden gemaakt. Omdat dit veel werk en aanpassing van systemen kost, gebeurt dit in kleine stapjes. Werkzaamheden 2024 We gaan gezamenlijk met de vier MER-organisaties de implementatie van de Woo realiseren. Deze gezamenlijke aanpak zorgt ervoor dat de onderdelen die door de vier MER-organisaties afzonderlijk opgepakt moeten worden, voorbereid en uniform aangepakt worden. Vanuit het MER-brede project bewaken we de algemene voortgang op het project, volgen we de landelijke ontwikkelingen en zorgen we ervoor dat nieuwe (landelijke) besluiten worden opgenomen in het (daardoor dynamische) plan van aanpak.

Impact Woo-verzoeken We hebben bij de Wet openbaarheid van bestuur al gemerkt dat verzoeken op grond van deze wet behoorlijk impact hebben op de organisatie. Verzoekers vragen vaak veel documenten op over langere tijdsperiodes. Die impact is met de invoering van de Woo niet minder geworden, maar eerder meer. De beslistermijn is weliswaar gelijk gebleven (4 weken), maar de verdagingstermijn is ingekort (van 4 naar 2 weken) en die mogen we alleen gebruiken bij een omvangrijk of complex verzoek.

68

Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding Het grondgebied van de gemeente Roerdalen beslaat een oppervlakte van ongeveer 88,5 km². Hier wordt gewoond, gewerkt en gerecreëerd. De gemeente heeft daarbij de directe zorg voor de noodzakelijke infrastructuur zoals wegen, riolering, bruggen, groen, openbare verlichting, sport- en spelfaciliteiten en een aantal gebouwen. Een groot deel van het vermogen van de gemeente bestaat uit deze kapitaalgoederen. Deze bevinden zich meestal op, maar ook onder de grond. Op deze kapitaalgoederen wordt over meerdere jaren afgeschreven. De levensduur wordt gemaximaliseerd door planmatig en adequaat onderhoud aan de kapitaalgoederen te plegen. De kapitaalgoederen bepalen grotendeels de kwaliteit van de openbare ruimte. In deze paragraaf worden de kaders gesteld voor het onderhoud van de infrastructuur. De huidige kwaliteitsniveaus zijn vastgelegd in de betreffende beleidsdocumenten. We continueren de gekozen kwaliteitsniveaus. De benodigde budgetten moeten aansluiten bij de gekozen ambitie in de kadernota. We benaderen zaken zoveel mogelijk integraal. Budgettair worden werkzaamheden gedekt uit afzonderlijke budgetten en volgend aan beleid per specialisme. Op het gebied van wegen en riolering zijn er actuele beleidsdocumenten. In 2024 ronden we het mobiliteitsplan en bijbehorend uitvoeringsprogramma af.

In 2024 zetten we stappen op het gebied van actualisatie van groenbeleid, en de daarbij behorende budgetten. Duurzaamheid en klimaatadaptatie worden steeds verder ingebed in onze werkzaamheden en projecten. Hier ligt een link met programma 4. Riolering en water Het GRP 2022 - 2026 en het Waterketenplan zijn het kader op het gebied van riolering en water. Hierin komt de regionale samenwerking verder tot uitdrukking. Ook het inspelen op het veranderende klimaat is hierin opgenomen. We nemen het afkoppelen van hemelwater waar mogelijk mee in de projecten. Basisscholen kunnen meedoen aan het regionale project ‘GroenBlauwe revolutie schoolpleinen’, waarbij omvorming van het schoolplein van tegels naar meer groen en blauw (water) centraal staat. De eerste plannen liggen voor en de eerste stappen in uitvoering zetten we in 2024. We proberen hier ook combinaties met andere werkzaamheden in de omgeving te zoeken. Voor het onderhoud aan en vervanging van rioleringen zijn de volgende bedragen beschikbaar. bedragen x € 1.000 Onderhoud rioleringen Regulier onderhoud (Vervangings-)investeringen

Begroting 2024

MJR 2025

MJR 2026

MJR 2027

251 4.772

251 2.164

251 1.264

251 1.140

69

Wegen De onderhoudsplicht van de wegen valt onder de Wegenwet. Als wegbeheerder is de gemeente verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van de wegen. De gemeente vindt het belangrijk om het onderhoudspeil van de wegen op een kwalitatief voldoende niveau te brengen en te houden. Conform het wegenbeleidsplan onderhouden we de verharde wegen binnen de kernen op niveau basis (cf. CROW normen) en de wegen in het buitengebied op niveau laag, met uitzondering van de recreatieve routes en verbindingswegen. CROW staat voor Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Grond-, Water- en Wegenbouw en de Verkeerstechniek. De kaders hiervoor zijn actueel. Hierover leest u meer in programma 6, inclusief het meerjarenprogramma van projecten in de openbare ruimte. Daarnaast worden asfaltwegen, elementenverhardingen en andere onderdelen in de openbare ruimte regulier onderhouden. We hebben hierbij het volgende ambitieniveau vastgesteld:

Voor het onderhoud aan en vervanging van verhardingen zijn de volgende bedragen beschikbaar. Uit het wegenbeheerplan volgen de gemiddelde budgetten benodigd om het onderhoudsniveau te bereiken en handhaven. Daarbij hebben we geen achterstallig onderhoud. Vervolgens verwerken we de investeringsbedragen per jaar op basis van de planning van de werkzaamheden. Zie hiervoor het investeringsschema voor 2024.

Onderhoud wegen Regulier onderhoud (Vervangings-)investeringen

70

Begroting 2024 1.215 5.836

MJR 2025 1.215 17.375

bedragen x € 1.000 MJR MJR 2026 2027 1.215 1.215 3.525 3.229

Openbare verlichting Goede openbare verlichting draagt bij aan het veiligheidsgevoel van inwoners en de leefbaarheid in de gemeente. Openbare verlichting is ook belangrijk voor de verkeersveiligheid. Het Beleidsplan Openbare Verlichting is het kader voor de uitvoering. We dragen daarmee ook bij aan duurzaamheid. We passen ledverlichting toe en sluiten hierbij aan bij het actieplan duurzame energie. We zien daardoor ook een daling in de verbruikte energie. 55% van de openbare verlichting binnen de gemeente is nu voorzien van ledverlichting. We vervangen in principe armaturen na 20 jaar, waarmee we kapitaalvernietiging voorkomen. Omdat bepaalde soorten lampen niet meer toegepast mogen worden, vervangen we die eerder. Op dit moment wachten we technische ontwikkelingen af en verwachten we nog geen structurele kostenverhogende effecten door deze vervanging. De masten (palen) toetsen we op veiligheid en vervangen we pas als het echt nodig is. We hebben geen achterstallig onderhoud. Voor het onderhoud aan en de vervanging van de openbare verlichting zijn de volgende bedragen beschikbaar:

Onderhoud openbare verlichting Regulier onderhoud (Vervangings-)investeringen

Begroting 2024 147 108

MJR 2025 147 108

bedragen x € 1.000 MJR MJR 2026 2027 147 147 108 108

Openbaar groen Roerdalen beschikt over circa 100 hectare groen in de vorm van plantsoenen en gazons en zo’n 21.000 bomen. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de groene ligging een groot deel van het uiterlijke aanzien van onze gemeente bepaalt. De kwaliteit van de openbare ruimte en in dit geval het groen maakt Roerdalen een aantrekkelijke gemeente om in te wonen en te recreëren. Het is voor ons daarom belangrijk de groene landschappelijke uitstraling zoveel mogelijk te behouden. Tussen deze paragraaf en programma 6 zit een verbinding. We handhaven de eerder vastgestelde onderhoudsniveaus. We actualiseren en vormen in 2024 beleid op het gebied van groen, zoals het groenstructuurplan en bomenbeleidsplan. We zien dat we planmatig onderhoud geborgd hebben. Gericht op ontwikkelingen is er weinig financiële ruimte. Er is geen achterstallig onderhoud. We realiseren in 2024 een aantal aanvullende vervangingsinvesteringen ter grootte van 150.000,-, ten behoeve van de aanpassing van de omgeving van het gemeentehuis, vervanging van bomen op de Kruisweg in Vlodrop en de rotonde in Montfort. Bedragen die beschikbaar zijn voor het onderhoud openbaar groen:

Onderhoud openbaar groen Regulier onderhoud (Vervangings-)investeringen

Begroting 2024 1.575 290

MJR 2025 1.583 140

bedragen x € 1.000 MJR MJR 2026 2027 1.545 1.558 140 140

71

Civiele kunstwerken Binnen de gemeente Roerdalen liggen 40 civiele kunstwerken. Dit zijn bruggen, viaducten, etc. Meer dan de helft van deze kunstwerken is aangelegd in de jaren ’70 en ’80. Het betreft met name betonnen kunstwerken. Kunstwerken maken een essentieel onderdeel uit van een deugdelijk functionerend en veilig netwerk. Periodiek wordt de kwaliteit in beeld gebracht inclusief uitvoeringsprogramma om de veiligheid te waarborgen. In de periode 2018-2022 zijn 24 kunstwerken gerenoveerd waarbij het achterstallig onderhoud is weggewerkt. Ook in 2024 voeren we onderhoud uit volgens het huidige onderhoudsprogramma, aansluitend stellen we een nieuw uitvoeringsprogramma op. Bedragen die beschikbaar zijn voor het onderhoud van de civiele kunstwerken:

Onderhoud civiele kunstwerken Regulier onderhoud (Vervangings-)investeringen

Begroting 2024 101 -

MJR 2025 101 -

bedragen x € 1.000 MJR MJR 2026 2027 101 101 -

Gebouwen Relatie met de programma’s De hoofddoelstelling in het programma Krachtige Dorpen is om dorpskernen met veel sociale samenhang en passende basisvoorzieningen te realiseren en/of te behouden. Hierin ligt een directie relatie met de begrotingsprogramma’s 1 en 6. We onderscheiden 3 categorieën: • Accommodatiebeleid: De afgelopen jaren zijn hierover vele besluiten genomen en uitgevoerd. In de komende jaren gaan we deze verder opvolgen en bewaken. Hiermee krijgen we ook meer inzicht in de effecten op maatschappelijk gebied. • Overig vastgoed: o Bij verschillende jeugd- dorpshuizen, ook die niet in eigendom van gemeente zijn, maken we realistische afspraken met de stichtingen die dit exploiteren of huren. Op het gebied van jeugd- en jongerenbeleid is een verkennend proces gestart in 2023 en werken we in 2024 verder aan een nieuwe aanpak. Dit is een gezamenlijk proces vanuit maatschappelijke ontwikkeling, vastgoed en duurzaamheid, dat de richting bepaalt. De inzet van vastgoed dient ten behoeve van het realiseren van de gestelde maatschappelijke doelen. o Voor de buitenbaden geldt dat het de wens is om exploitatie en beheer over te dragen aan de betreffende stichtingen. Om dit te doen dient Uw raad een besluit te nemen over de voorwaarden, zoals eenmalige investeringen ten behoeve van overdracht.

Gemeente blijft eigenaar van grond en opstallen, waarmee wij verantwoordelijkheid blijven houden voor (een deel van) de wet- en regelgeving. • Cultureel vastgoed: Er is in voorgaande jaren nog onvoldoende invulling gegeven aan het maken van keuzes voor dit ‘vastgoed’ (molens, kapellen, wegkruizen, fonteinen). We werken hieraan verder. Onderhoud Voor al het gemeentelijke vastgoed zijn de meerjarige onderhoudsplannen (MJOP’s) geactualiseerd en opgenomen in de meerjarenbegroting. Doordat alle gebouwen die eigendom van gemeente zijn, en doordat de gevolgen van de keuzes die gemaakt zijn vanuit accommodatiebeleid, nu zijn opgenomen hebben we een duidelijker beeld van (uitgestelde) onderhoudskosten. Mede door sterk gestegen prijzen zien we een aanzienlijk hogere storting in de voorziening. We voeren zoveel als

72

mogelijk uitgesteld onderhoud binnen de beschikbare budgetten uit. We hebben hier rekening te houden met de uitdagingen in de markt, o.a. bij aannemers. Voor onze molens (prins Bernhardmolen en Beltkorenmolen) zijn investeringen nodig om langdurig en consistent te kunnen blijven functioneren, en te voldoen aan wet- en regelgeving. Daarnaast is het van belang te voldoen aan de richtlijnen en voorwaarden van de Monumentenwacht Limburg om subsidie veilig te stellen. Energie De afgelopen tijd hebben we gezien dat energietarieven sterk zijn gestegen. Dit fluctueert inmiddels behoorlijk. Zowel gemeente als verenigingen heeft hierbij de nodige financiële uitdagingen, waarbij het moeilijk is een realistische inschatting te maken. Bij verenigingen en stichtingen speelt ook dat zij zelfstandig overeenkomsten rondom energie hebben afgesloten, en toch in de financiële problemen kunnen komen. Hier hebben we een balans te bewaken tussen eigen verantwoordelijkheid, ondersteuning bieden waar dit echt nodig is en de uitdagingen die we als gemeente zelf hebben op dit terrein. Door te kijken naar verduurzaming liggen hier mogelijk kansen. Overdracht woonwagenlocaties We houden rekening met mogelijk noodzakelijk onderhoud op de woonwagenlocaties van de opstallen, voordat overdracht kan plaatsvinden aan Wonen Limburg.

Voor de overdracht van de woonwagenlocatie in Sint Odiliënberg moet ten aanzien van privaatrecht (huurcontracten) en publiekrecht (gebruik van de gronden) enkele zaken geregeld worden. We zijn bezig met een plan van aanpak en uitwerking tot een concreet overzicht van actiepunten. Dit gebeurt door een externe projectleider, omdat dit specifieke deskundigheid vraagt. Onderwijshuisvesting We hebben verdere stappen gezet in nieuwe huisvesting voor de scholen in Posterholt en Vlodrop. De school in Vlodrop maakt onderdeel uit van de nieuwe ontwikkeling van de Multifunctionele accommodatie op de plek van de huidige sporthal. Bedragen die beschikbaar zijn voor het onderhoud van onze gebouwen:

Onderhoud gebouwen Regulier onderhoud Planmatig onderhoud

Begroting 2024 77 989

MJR 2025 77 1.179

bedragen x € 1.000 MJR MJR 2026 2027 77 77 904 838

73

Paragraaf Gemeentelijk grondbeleid Beleidskaders De gestelde kaders en ruimtelijke doelen zijn vastgelegd in onze op 3 november 2022 door de raad vastgestelde Kadernota grondbeleid 2022-2026. Deze nota sluit aan op de doelen en ambities uit de Omgevingsvisie Roerdalen 2050. De Kadernota grondbeleid geeft duidelijkheid over het grondbeleid dat de gemeente Roerdalen de komende jaren voert. Het grondbeleid is een instrument om gemeentelijke doelen te behalen. Belangrijk is de integrale afweging voor het kiezen van de juiste grondbeleidsvorm. In deze nota worden de kaders van het grondbeleid beschreven waarbinnen Roerdalen werkt. In het grondbeleid worden geen nieuwe doelen bepaald. Het grondbeleid is dienend aan de doelen en ambities die zijn geformuleerd in afzonderlijke beleidsdocumenten, waaronder de Omgevingsvisie Roerdalen 2050 als belangrijkste ruimtelijke beleidskader. De gemeente hanteert momenteel een situationeel grondbeleid. Dat wil zeggen dat de gemeente per project of locatie haar rol kiest en de keuze maakt voor een passief en actief grondbeleid. Deze rol wordt bepaald aan de hand van een afwegingskader. Bij bepaling van de keuze voor een bepaalde rol staat één vraag centraal: in hoeverre sluit de ontwikkeling aan bij de gemeentelijke beleidsdoelen? Afhankelijk hiervan kiest de gemeente een actieve, actief-faciliterende of faciliterende rol.

In 2021 is er door de raad een reserve van € 1.000.000- beschikbaar gesteld voor de aankoop van gronden binnen het project ‘Roerdalen in Balans, Investeren om te Renderen’. Met onze huidige grondnota kunnen wij sneller inspringen op veranderende situaties en kunnen wij flexibeler omgaan met onze grondposities. Bouwgrondexploitatie De structurele inkomsten uit beleggingen lopen terug, we zoeken naar alternatieve inkomsten. Hierom zijn er een aantal bouwgrondexploitaties geopend en in ontwikkeling. In programma 5 van deze begroting staan deze uitgewerkt. Hieronder is de status van de openstaande grondexploitaties beschreven: • Wienkeskoel II – De verwachting is dat uiterlijk begin 2024 de grondexploitatie rondom dit project kan worden gesloten; • Oortjensveld III – De verwachting is dat uiterlijk begin 2024 de grondexploitatie rondom dit project kan worden gesloten; • Holsterveld – Dit betreft een lopende grondexploitatie die nog niet in 2024 zal worden gesloten; • Centrumplan Herkenbosch - Dit betreft een lopende grondexploitatie die nog niet in 2024 zal worden gesloten; • Wienkeskoel III – Deze grondexploitatie wordt naar verwachting in 2024 geopend. De stijgende kosten in de woningbouwmarkt hebben een vertragende werking op de daadwerkelijke uitvoering van de woningbouw, dit heeft directe gevolgen voor onze grondexploitaties.

bedragen x € 1.000 Verwachte resultaten bouwgronden in exploitatie Oortjensveld III - Herkenbosch Holsterveld Wienkeskoel II, fase 2 - Melick Totaal

74

Boekwaarde 31-122022 -69 176 -334 - 227

Nog te besteden bedragen

Nog te verwachten opbrengsten

Verwacht resultaat

6 744 3 753

0 -1.503 0 - 1.503

- 63 - 583 - 331 - 977

Winstneming bouwgronden in exploitatie (POCmethode) Oortjensveld III - Herkenbosch Holsterveld Wienkeskoel II, fase 2 - Melick

bedragen x € 1.000 Totale winstneming

Te nemen winst per jaar 2024

2025

2026

2027

0 163 0 163

0 31 0 31

0 -127 0 - 127

0 -107 0 - 107

0 -40 0 - 40

Bedrijfskavel De gemeente Roerdalen heeft nog 1 bouwkavel met een bedrijfsbestemming te koop. Het betreft hier de laatste kavel binnen het Landbouw Ontwikkelingsgebied (LOG) te Montfort. Landbouwgronden We hebben ongeveer 435 hectare landbouwgrond in eigendom. Ten opzichte van voorgaande jaren is dit een afname van 25 hectare. Reden hiervan is dat eind 2023 een grondruil heeft plaatsgevonden waarbij de gemeente landbouwgronden in het Flinke Ven heeft geruild tegen een beoogd perceel voor een zonneveld naast het stort. Het gros van onze gronden verpachten wij middels reguliere (langjarige) contracten. Ongeveer 75 hectare van ons eigendom zijn landbouwpercelen welke we voor periodes van 1,3 of 6 jaar verpachten. Binnen de gemeente Roerdalen ligt op dit moment nog een Provinciale opgave om in totaal 163 hectare landbouwgrond om te vormen tot natuur. Het betreft hier zowel particulier als gemeentelijk eigendom waarvan de precieze verdeling momenteel nog onbekend is. Deze oppervlakte is als volgt verdeeld over de deelgebieden: Flinke Ven: 107 hectare, Bovenloop Vlootbeek: 38 hectare, Etsberg: 5 hectare, Landgoed Hoosden: 3 hectare en Roerdal en omgeving: 10 hectare. Als gemeente nemen wij als grondeigenaar wel deel in projectgroepen, maar ontwikkelen wij zelf geen nieuwe natuur. Natuur Het landelijk gebied van Limburg staat voor een flink aantal uitdagingen.

Onder andere op het gebied van natuur staat de Provincie Limburg middels het LPLG aan de lat voor een vijftal onderwerpen. De onderwerpen zijn stikstofreductie, areaaluitbreiding, instandhoudingsdoelen natuurkwaliteit, hydrologische doelen en groenblauwe dooradering. Als gemeente werken wij hieraan mee en zijn wij vertegenwoordigd in de Plattelandscoalitie, het overlegorgaan van het LPLG. De gemeente heeft ongeveer 400 hectare aan bos- en natuurgebieden in eigendom. Deze liggen grotendeels in het Nationaal Park de Meinweg en in het Roerdal. We beheren de gronden op een duurzame wijze volgens de beheervisie voor de gemeentelijke bossen, natuurterreinen en landschapselementen. Dit doen we op basis van jaarlijkse werkplannen conform de richtlijnen van Forest Stewardship Council (FSC). Water De overstorten op de Melicker Leigraaf moeten uiterlijk in 2027 voldoen aan de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). Voor uitvoering van de maatregelen kopen we gronden aan in de buurt van de gemeentelijke overstorten op de Melicker Leigraaf. In programma 6 van deze begroting wordt dit nader gespecificeerd.

75

Paragraaf Lokale heffingen Inleiding De lokale heffingen zijn een integraal onderdeel van het gemeentelijk beleid. Ze raken de burgers, bedrijven en instellingen heel direct. De gemeenteraad heeft de bevoegdheid te bepalen welke belastingen een gemeente heft, welke heffingsmaatstaven worden gehanteerd en welke tarieven daarbij gelden. De mogelijke belastingen die een gemeente kan heffen zijn bij wet bepaald. De afvalstoffenheffing en rioolheffing zijn zogenaamde ‘bestemmingsheffingen’. De overheid verstrekt een dienst vanuit wettelijk verplichte zorgtaken, waarbij niet alleen de individuele dienst, maar vooral het collectieve belang een rol speelt. Iedereen in de gemeente is er bijvoorbeeld bij gebaat dat het afval wordt ingezameld en verwerkt. De begrote opbrengst van de heffingen mag bij bestemmingsheffingen niet hoger zijn dan de begrote kosten voor de zorgtaken. Leges en begraafrechten zijn andere betalingen voor overheidsdiensten waar een direct aanwijsbare tegenprestatie tegenover staat, maar deze tegenprestatie is strikt individueel. Deze worden ‘retributies’ of ‘rechten’ genoemd. Het gaat dan bijvoorbeeld om het aanvragen van een paspoort of een omgevingsvergunning of begraven worden. Ook hiervoor is bepaald dat er geen winst mag worden begroot.

De opbrengst van de heffing mag dan in totaliteit niet hoger worden begroot dan de kosten die de gemeente moet maken om de diensten te verlenen. De opbrengsten mogen, evenals bij bestemmingsheffingen, wel lager worden begroot. Tezamen met de bestemmingsheffingen zullen in deze paragraaf de rechten ‘kostendekkende heffingen’ worden genoemd. Beleid De uitgangspunten die wij hanteren bij het opleggen van lokale heffingen zijn: • Een beheerste lastendruk ontwikkeling realiseren door de ontwikkeling van de OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffingen gezamenlijk in beeld te brengen. • Voor de rechten die we als gemeenten heffen wordt toegewerkt naar kostendekkende tarieven. In Roerdalen worden de volgende belastingen en kostendekkende heffingen geheven: Belastingen

Kostendekkende heffingen

Onroerendezaakbelasting

Rioolheffing

Toeristenbelasting

Afvalstoffenheffing

Hondenbelasting

Begraafrechten Leges

In de Programmabegroting van 2024 is voor de opbrengst van de belastingen uitgegaan van de financiële kaders uit de Kadernota. Voortschrijdend inzicht heeft ons er toe genoopt voor te stellen voor de onroerende zaakbelasting (OZB) een aanvullende relatieve inkomstenstijging door te rekenen die gelijk is aan de relatieve kostenstijging van de exploitatiebudgetten, zoals opgenomen in de Kadernota. Dit betekent een extra verhoging van de OZB-opbrengsten met het algemene inflatiepercentage van 3,9%. In 2019 is een applicatie in gebruik genomen waarmee berekend wordt in welke mate de opbrengsten van leges en begraafrechten opwegen tegen de voor de dienst gemaakte kosten. Deze verhouding wordt de kostendekkendheid van het tarief genoemd.

76

De berekeningen met de gegevens van de begroting 2024 waren bij het schrijven van deze begroting nog niet gereed. Bij de behandeling van de belastingverordeningen 2024 in december zal de kostendekkendheid van de legestarieven 2024 en begraafrechten 2024 alsnog in beeld gebracht en door de Raad vastgesteld worden. Indien de vaststelling van de belastingverordeningen op dat moment aanleiding geeft tot een bijstelling in de opbrengsten, dan zal een begrotingswijziging 2024 aan de Raad worden voorgelegd. Kwijtscheldingsbeleid De gemeente is deels autonoom op het gebied van kwijtschelding gemeentelijke belastingen. De gemeente kan dus, binnen het wettelijke kader, zelf bepalen of kwijtschelding aan burger wordt verleend, in welke mate of in geheel niet. Als inwoners niet in staat zijn om de belastingaanslag te betalen, kunnen zij hiervoor kwijtschelding aanvragen. Om voor kwijtschelding in aanmerking te komen wordt gekeken naar de financiële situatie van de aanvrager. De kwijtscheldingsnorm die wordt gehanteerd is 100% van de bijstandsnorm. Alleen particulieren, die geen zelfstandig beroep uitoefenen en geen ondernemer zijn, komen in aanmerking voor kwijtschelding. Kwijtschelding is alleen mogelijk voor de vaste bedragen van de afvalstoffenheffing, de rioolheffing en de hondenbelasting (alleen 1ste hond).

Met ingang van 17 september 2022 is de Regeling kwijtschelding belastingen medeoverheden in werking getreden. Met de nieuwe Regeling kwijtschelding belastingen medeoverheden kunnen de medeoverheden sommige van deze regels net iets soepeler maken. Een belastingplichtige mag dan een iets hoger inkomen of vermogen hebben en toch nog kwijtschelding krijgen. De vermogensnorm voor kwijtschelding bedraagt voor iedere belastingplichtige wettelijk maximaal € 2.000. Tot en met 2022 was deze ruimere vermogensnorm niet opgenomen. Bij de vaststelling van de Regeling kwijtschelding gemeentelijke belastingen 2023 is deze maximale vermogensnorm vastgelegd in de regeling. De BsGW voert het kwijtscheldingsbeleid uit. Zij maken hierbij gebruik van het Inlichtingenbureau2. Deze toetsen de gegevens van de aanvrager die nodig zijn om voor kwijtschelding in aanmerking te komen. Uitgangspunten tarievenbeleid De gemeente streeft in principe naar een begroting die structureel in evenwicht is. Daarbij zijn baten en lasten met elkaar in balans. De financiële onzekerheid groeit. Dit geldt voor zowel de uitgaven als voor de inkomsten. In de komende periode heeft de gemeente te maken met een forse stijging van de kosten van bestaand beleid. Om structureel voldoende middelen te behouden voor het uitvoeren van beleid zullen ook de inkomsten moeten stijgen.

Dit maakt het nodig om een indexering toe te passen die zoveel mogelijk gelijke tred houdt met de gemiddelden voor loon- en prijsstijgingen die landelijk worden berekend. In het belastingoverzicht 2023 van de Provincie Limburg staat Roerdalen, met een gemiddelde lastendruk van € 776,09 op de eerste plaats van de Limburgse gemeenten met de laagste lokale lasten voor eigenaren/gebruikers. De gemiddelde lastendruk voor eigenaren/gebruikers in Limburg bedraagt € 886,89. Volgens het beleidskader mogen de tarieven voor de afvalstoffen- en rioolheffing niet hoger zijn dan 100% kostendekkend. Het tarief voor de rioolheffing wordt gebaseerd op het vastgestelde GRP Roerdalen 2022-2026. Het tarief afvalstoffenheffing wordt berekend op basis van een actuele berekening van de totale verwerkingskosten. 2

Het inlichtingenbureau is een landelijke stichting die actief is de informatiedistributie voor gemeenten. Zij doen dit door het verzamelen van gegevens uit verschillende bronnen. Door slim combineren van de verzamelde gegevens maken zij de informatie makkelijk toepasbaar. Dit helpt bij het beslissen of inwoners recht hebben op bepaalde voorzieningen. In dit geval kwijtschelding van lokale belastingen. 77

Voor de leges in hoofdstuk 1 “Algemene dienstverlening” (voorheen Titel 1) en hoofdstuk 3 “Dienstverlening vallend onder de Dienstenrichtlijn en niet vallend onder hoofdstuk 2” (voorheen Titel 3), is de intentie om toe te groeien naar kostendekkende tarieven. Deze intentie wordt ook in 2024 doorgezet, met uitzondering van de wettelijke maximumtarieven en de tarieven waarvan de raad het niet wenselijk acht dat deze volledig kostendekkend zijn. In verband met de invoering van de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging worden de tarieven van Hoofdstuk 2 “Dienstverlening en besluiten in het kader van de Omgevingswet” (voorheen Titel 2) opnieuw berekend. De tarieven voor de lijkbezorgingsrechten en hondenbelasting worden voor het jaar 2024 niet verhoogd. Onze intentie is om met ingang van 2025 de hondenbelasting af te schaffen. Daarentegen is het voorstel om de tarieven voor de toeristenbelasting de komende jaren door te laten groeien naar € 2,45 in 2026. Voor 2024 is het voorstel de toeristenbelasting te verhogen met € 0,25 naar € 1,95. In de raadsvergadering van 20 december 2023 is de definitieve vaststelling van de bovenstaande tarieven aan de orde. De uitkomsten van de begrotingsdiscussie zullen worden verwerkt in het raadsvoorstel dat in december wordt voorgelegd ter besluitvorming.

Overzicht van diverse heffingen en de ontwikkelingen Vaststelling belastingverordeningen 2024 De vaststelling van de tarieven voor de verschillende belastingen en rechten vindt plaats bij het vaststellen van de belastingverordeningen in de raad. Onroerendezaakbelasting (OZB) De OZB wordt geheven over de WOZ-waarde van woningen en niet-woningen. De taxatie van deze waarde vindt jaarlijks plaats. Met ingang van 1 januari 2022 wordt bij de bepaling van de WOZwaarde verplicht gerekend met m2 in plaats van m3. Voor het belastingjaar 2024 wordt de WOZwaarde gebruikt met peildatum 1 januari 2023. De taxaties hiervan worden jaarlijks door de BsGW op 15 oktober aangeleverd. Op 1 januari 2023 bedroeg de gemiddelde WOZ-waarde van een woning € 369.0003 euro. Dit is een stijging van 16,4%. In Roerdalen is deze gemiddelde waarde per 1 januari 2023 € 308.0004. Dit is ten opzichte van 2022 een stijging van 18,0%. In de provincie Limburg steeg de gemiddelde WOZ-waarde per woning in diezelfde periode met 17,5% (van € 246.000 naar € 289.000). De OZB-opbrengsten stijgen in 2024 zoals opgenomen in het meerjarige perspectief van Roerdalen in Balans. Dit betekent dat de OZB-opbrengsten met betrekking tot woningen in 2023 stijgen met 3,5% ten opzichte van de begroting 2023. De OZB-opbrengsten met betrekking tot niet-woningen in 2024 stijgen met € 50.000 ten opzichte van de begroting 2023.

Daarnaast stijgen de OZB-opbrengsten aanvullend met 3,9% ten opzichte van de begroting 2023, als gevolg van het toepassen van het algemene inflatiepercentage. Tenslotte wordt de OZB-opbrengst bijgesteld als gevolg van oppervlakte-aanpassingen van woningen en de toename van het aantal woningen. Een indexering van de OZB wordt nodig geacht om de inkomsten van de gemeente enigszins in de pas te laten lopen met de stijging van de kosten van bestaand beleid. Het belastingoverzicht 2023 van de provincie Limburg laat zien dat de gemiddelde OZB-aanslag eigenaar € 347,00 bedraagt. In Roerdalen bedraagt de gemiddelde OZB-aanslag eigenaar € 293,00 waarmee Roerdalen in de top 5 staat van de Limburgse gemeenten met de laagste gemiddelde OZB-aanslag. 3 4

78

Bron CBS WOZ-waarde van woningen op 1 januari. Bron CBS gemiddelde WOZ-waarde woningen per gemeente, 2023.

Het Rijk heeft met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) afgesproken dat vanaf 2020 een benchmark woonlasten wordt ingevoerd om jaarlijks de ontwikkeling van de lokale lasten inzichtelijker te maken. Met de invoering van de benchmark stappen we in Nederland af van de afspraak dat de ontwikkeling van de lokale lasten jaarlijks wordt gemonitord met de macronorm onroerendezaakbelasting (ozb, de macronorm). In de benchmark woonlasten wordt weergegeven wat een huishouden met een eigen woning aan de gemeente betaalt. Deze gegevens zijn terug te vinden in de Atlas van de Lokale Lasten, zoals deze door COELO gepubliceerd wordt. De woonlasten zijn de som van de gemiddeld betaalde OZB, de afvalstoffenheffing en de rioolheffing minus een eventuele heffingskorting. Landelijk gezien betaalt een gemiddeld meerpersoonshuishouden met een eigen woning in 2023 gemiddeld 4,8% meer aan lokale lasten dan in 2022. Toeristenbelasting In 2023 heeft het college een nieuw beleid voor recreatie en toerisme vastgesteld. In het bijbehorende uitvoeringsplan is in samenwerking met de inwoners, ondernemers, partners en de raadsadviescommissie prioritering aangebracht. Om richting toekomst verder te kunnen bouwen aan recreatie en toerisme wordt voorgesteld de toeristenbelasting de komende jaren te verhogen. Dit plan voorziet voor 2024 een tariefsverhoging van € 0,25, van € 1,70 naar € 1,95.

Hondenbelasting De opbrengsten hondenbelasting zijn ten opzichte van 2023 gelijk gehouden. Rioolheffing Met ingang van maart 2022 is het nieuwe rioleringsplan van kracht. Dit plan heeft een looptijd tot en met 2026. In dit plan is vastgelegd hoe wij omgaan met de gemeentelijke zorgplichten voor het stedelijk afvalwater, afvloeiend hemelwater en het grondwater. Hierbij is ook rekening gehouden met het veranderend klimaat. De rioolheffing wordt geheven over het waterverbruik en wordt berekend op basis van 100% kostendekking. Aanpassingen in de kosten worden verrekend met de voorziening riolering. Om de stijgende kosten en klimaatmaatregelen te kunnen blijven dekken worden de tarieven, conform het eerder genomen raadsbesluit GRP dd. 10-03-2022, met ingang van 2023 jaarlijks verhoogd met € 6,- (exclusief inflatie) tot € 238,- (exclusief inflatie) in 2026. Berekening kostendekkendheid riolering

Begroting 2024 Bedrag

%

Kosten heffing Netto kosten Directe kosten Onttrekking voorziening rioleringen Netto kosten

- 1.677 457 - 1.220

71,5% -19,5% 52,0%

Toe te rekenen kosten Overhead BTW *1) Extra toegerekende rente cf. GRP Toe te rekenen kosten taakveld

- 774 - 143 - 210 - 1.127

33,0% 6,1% 8,9% 48,0%

Totale kosten heffing

- 2.347

100,0%

Totale opbrengsten heffing

2.347

Dekkingspercentage heffing

0

100,0%

79

*1) De BTW zoals opgenomen in de tabel betreft (via BCF compensabele) BTW over gemaakte kosten in het kader van heffingen zoals riool- en afvalstoffenheffing.

Afvalstoffenheffing In het streven naar een duurzamere samenleving en de noodzaak om actie te ondernemen omdat de kosten voor afvalverwerking stijgen is er met ingang van 2022 door de raad gekozen voor een nieuwe methode van afvalinzameling. De kosten voor de inzameling en verwerking van huishoudelijk afval worden gedekt uit de afvalstoffenheffing. Ook In 2024 gaan huishoudens naast een vastrechtbedrag een bedrag betalen voor elke lediging van de restafvalcontainer en voor elke inworp in de ondergrondse restafvalcontainer. De restafvalcontainer kunnen huishoudens één keer per vier weken aanbieden. Voor het laten legen van de GFT-container, welke eens per twee weken mogelijk is, wordt geen apart tarief in rekening gebracht. Deze kosten zitten verdisconteerd in het vastrechtbedrag. Uitgangspunt van deze systematiek is dat een huishouden dat afval goed scheidt goedkoper uit is dan een huishouden dat z’n afval niet goed scheidt. Getracht is om een juiste balans te vinden tussen het vastrechtbedrag en het variabele ledigingstarief. Voor 2024 wordt voorgesteld om 100% kostendekkendheid als uitgangspunt te hanteren. Met dit uitgangspunt is dan ook bepaald wat de totale opbrengst van afval moet zijn. De tarieven worden bij de vaststelling van de Verordening Afvalstoffenheffing in december 2023 vastgesteld.

Berekening kostendekkendheid afval

Begroting 2024 Bedrag

%

Kosten heffing Netto kosten Directe kosten Inkomsten, exclusief heffingen Netto kosten

- 2.977 668 - 2.309

97,2% -21,8% 75,4%

Toe te rekenen kosten Overhead BTW *1) Toe te rekenen kosten taakveld

- 364 - 390 - 754

11,9% 12,7% 24,6%

Totale kosten heffing

- 3.063

100,0%

Totale opbrengsten heffing

3.063

Dekkingspercentage heffing

-0

*1) De BTW zoals opgenomen in de tabel betreft (via BCF compensabele) BTW over gemaakte kosten in het kader van heffingen zoals riool- en afvalstoffenheffing.

Begraafrechten De opbrengsten begraafrechten worden ten opzichte van de begroting 2023 gelijk gehouden.

80

100,0%

Legesverordening De omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging treden op 1 januari 2024 in werking. De intentie van de Omgevingswet is om wet- en regelgeving over de fysieke leefomgeving eenvoudiger te maken en besluitvorming in dit domein sneller te laten verlopen. Samen met de invoering van de Omgevingswet wordt er bij de tarieventabel gekozen voor eenzelfde opzet voor de 3 MER-gemeenten, om zodoende efficiënter te kunnen werken. Het vaststellen van de tarieven is aan elke raad afzonderlijk. De legesverordening kent de volgende hoofdstukken: • Hoofdstuk 1 Algemene dienstverlening • Hoofdstuk 2 Dienstverlening en besluiten in het kader van de Omgevingswet • Hoofdstuk 3 Dienstverlening vallend onder de Dienstenrichtlijn en niet vallend onder hoofdstuk 2 De hoofdstukken 1 en 3 zijn in vergelijking met de voormalige titels 1 en 3 inhoudelijk niet gewijzigd. Hoofdstuk 2 van de tarieventabel bevat de tariefbepalingen die betrekking hebben op de Omgevingswet. In dit hoofdstuk zijn bestaande tariefbepalingen gewijzigd of vervallen en nieuwe tariefbepalingen toegevoegd. Deze tarieven dienen opnieuw bepaald te worden. Om te komen tot een juiste en volledige tarieventabel hebben de MER-gemeenten een externe partij die ervaring heeft in dit proces in de arm genomen. Deze tarieven worden met de tarieventabel ter vaststelling aan de raad aangeboden.

81

Financiële gegevens gemeentelijke heffingen bedragen x € 1.000 Lokale heffingen

Rekening Begroting Begroting 2022 2023 2024

MJR 2025

MJR 2026

MJR 2027

Belastingen Onroerende zaakbelasting woningen Onroerende zaakbelasting niet-woningen Toeristenbelasting Hondenbelasting Totaal Belastingen

2.772 747 393 121 4.034

2.805 783 471 117 4.177

3.016 887 536 117 4.556

3.134 921 601 117 4.774

3.256 957 667 117 4.998

3.383 995 667 117 5.162

Heffingen Reinigingsrechten en afvalstoffenheffing Rioolheffing Totaal Heffingen

2.506 2.163 4.668

2.575 2.253 4.827

3.063 2.347 5.410

3.111 2.405 5.516

3.161 2.470 5.631

3.213 2.529 5.742

Leges en rechten Leges bouwvergunningen Leges burgerzaken Begraafplaatsrechten Overige leges en rechten Totaal Leges en rechten

373 175 53 100 700

751 156 40 69 1.015

602 181 40 39 862

402 185 40 39 666

402 199 40 39 680

402 226 40 39 707

Kwijtscheldingen Kwijtscheldingen Totaal Kwijtscheldingen

- 131 - 131

- 127 - 127

- 132 - 132

- 132 - 132

- 132 - 132

- 132 - 132

Totaal lokale heffingen

9.272

9.892

10.695

10.823

11.176

11.478

Lastendruk Bij de lastendruk kijken we naar de belastingen en heffingen die een gemiddeld gezin aan de gemeente moet betalen. Dit betekent dat er gekeken wordt naar de onderdelen OZB, afval en riolering. Aangezien de tarieven voor de verschillende onderdelen nog niet duidelijk zijn, wordt er nu een indicatie gegeven van de verwachte ontwikkeling van de lastendruk. Daarbij is uitgegaan van een woning met een gemiddelde WOZ-waarde en een containermaat van 140 liter (meest gangbare containermaat). Gemiddeld komt de lastenstijging dan uit op 11,8%.

Indicatie lokale lastendruk gemiddeld gezin OZB eigenaar Afvalstoffenheffing Rioolrechten

82

2023

2024

€ 305,59 € 263,00 € 220,00 € 788,59

€ 328,62 € 327,00 € 226,00 € 881,62

Lastenstijging (%) 7,5% 24,3% 2,7%

Paragraaf Verbonden partijen Verbonden partijen zijn organisaties waaraan we ons bestuurlijk en financieel verbonden hebben. Als de gemeente stemrecht heeft of een zetel heeft in het bestuur, is er sprake van een bestuurlijk belang. Ook als de gemeente middelen ter beschikking heeft gesteld die we kwijt zijn bij een faillissement of als financiële problemen verhaald kunnen worden op de gemeente, is er sprake van een financieel belang. We willen meer grip krijgen op de verbonden partijen en de ontwikkeling van sommige samenwerkingsverbanden naar WGR (Wet gemeenschappelijke regeling). We willen daarbij voor de gemeenteraad de medebewindstaken inzichtelijker maken. De gemeenteraad heeft de informatie die zij over verbonden partijen wil ontvangen bepaald. In deze paragraaf wordt deze informatie zo veel mogelijk verstrekt. Bij behandeling van de begrotingen van de verbonden partijen in de gemeenteraad komt de informatie verder aan de orde. Beleidskaders In 2015 is de nota ‘Governance bij verbonden partijen’ vastgesteld. Hierin zijn algemene kaders gesteld met betrekking tot het aangaan van verbonden partijen5, tijdens de uitvoeringsfase en het beëindigen van een verbonden partij. Tevens is een kader afgesproken op basis waarvan een risicoanalyse van de verbonden partijen wordt uitgevoerd.

Het risico dat de gemeente loopt met de verbonden partijen wordt gewogen op kenmerken die het financieel en bestuurlijk risico meten. Financiële kenmerken zijn bijvoorbeeld hoe hoog de jaarlijkse financiële bijdrage is en in hoeverre de gemeente financieel aansprakelijk is. Bestuurlijke kenmerken zijn bijvoorbeeld of de gemeente vertegenwoordigd is in het bestuur en of er duidelijke afspraken zijn over te behalen doelen en te leveren prestaties. De uitkomst van deze risicoanalyse bepaalt het van toepassing zijnde toezichtarrangement. Er is sprake van ‘Good Governance’ als de te onderscheiden pijlers van het Governance model juist en evenwichtig worden toegepast. De belangen zijn groot omdat verbonden partijen: • (Publieke) doelen voor ons realiseren • Financiële, bestuurlijke en organisatorische risico’s voor ons kunnen betekenen Overzicht verbonden partijen Hieronder staan de partijen waaraan we ons verbonden hebben. Het zijn vooral gemeenschappelijke regelingen. Daarnaast hebben we aandelen in een aantal NV’s en BV’s (deelnemingen). Het merendeel van deze deelnemingen is voor het bereiken van onze doelstellingen niet direct van belang. Deze verbintenissen zijn gebaseerd op wettelijke kaders, waarbij de Ontwikkelingsmaatschappij Midden-Limburg (OML) BV en Enexis een uitzondering vormt.

Voor de overige deelnemingen is aan het einde van de paragraaf een totaaloverzicht opgenomen met het aantal en percentage aandelen, de waarde van de bezitting, de dividenduitkering en de waarde van het eigen vermogen en vreemd vermogen.

5

De kaders zijn toepasbaar op alle soorten van samenwerkingsverbanden omdat ze betrekking hebben op risicobeheersing bij het uitbesteden van taken. 83

Als in onderstaande overzichten een bronverwijzing is opgenomen, wordt hiermee verwezen naar de documenten van de desbetreffende verbonden partij. 1.

Gemeenschappelijke regelingen

1 Veiligheidsregio Noord Limburg (VRLN) 2 Westrom 3 Reinigingsdienst Maasland 4 Servicecentrum MER 5 Belastingsamenwerking Gemeenten en Waterschappen (BsGW) 6 Grenspark Maas-Swalm-Nette (MSN) 7 Omnibuzz 8 Regionale uitvoeringsdienst Limburg-Noord 9 Modulaire Gemeenschappelijke Regeling (MGR) Sociaal Domein Limburg Noord 2. Vennootschappen en corporaties 1 Ontwikkelingsmaatschappij Midden-Limburg (OML) 2 NV BNG 3 Enexis Holding BV 4 CSV Amsterdam BV 5 PBE BV 6 NV WML 7 Nazorg Limburg BV (Bodemzorg Limburg) 3. Stichtingen en verenigingen 1 Ons WCL 4. Overige verbonden partijen 1 Euregio Rijn-Maas-Noord (RMN) Risicomatrix verbonden partijen Financieel risico

Laag

Bestuurlijk risico Laag - Vennootschappen en corporaties (excl. OML BV) - Euregio Rijn Maas Noord

Gemiddeld

- BsGW - MGR SD M-NL - OML BV

Hoog

Gemiddeld - Grenspark MSN - Ons WCL - RUD - Enexis - Bodemzorg Limburg - Westrom - Omnibuzz

- Veiligheidsregio

Toezichtsarrrangement Basis pakket Plus pakket Plusplus pakket Bron: Nota Governance bij verbonden partijen 2015

84

Hoog

- RD Maasland - Servicecentrum MER

In de nota verbonden partijen is het volgende toezichtsarrangement opgenomen: • Basis: De gemeenteraad wordt over verbonden partijen geïnformeerd bij de gemeentelijke begroting en jaarrekening. Dit gebeurt in de paragraaf verbonden partijen; • Pluspakket: Aanvullend op het Basispakket wordt de gemeenteraad ook bij de gemeentelijke halfjaarrapportage geïnformeerd over deze verbonden partijen. Daarnaast zal de bestuurlijke en ambtelijke overleg frequentie met deze verbonden partijen hoger zijn dan bij de partijen in het basispakket. Tot slot worden deze verbonden partijen ook periodiek geagendeerd in het college; • Plusplus pakket: Verbonden partijen waarbij de gemeente een hoog bestuurlijk en financieel risico loopt worden ingedeeld in het Plusplus pakket. Aanvullend op het Plus pakket wordt de bestuurlijke en ambtelijke overleg frequentie met deze verbonden partijen verder opgevoerd.

Naam Veiligheidsregio Limburg-Noord Openbaar belang De Veiligheidsregio Limburg-Noord heeft tot doel: De behartiging van de belangen van de gemeente en hun ingezetenen op het gebied van: • brandweerzorg; • geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen; • rampenbestrijding en crisisbeheersing; • het bevorderen van de multidisciplinaire uitvoering van de rampenbestrijding, de crisisbeheersing en de bestrijding van zware ongevallen; • het bevorderen van een samenhangend integraal veiligheidsbeleid in de regio; • de publieke gezondheidzorg als bedoeld in de Wet publieke gezondheid (Wpg). Deelnemers Aantal gemeenten op 1 januari 2023: 15 Beesel, Bergen, Echt-Susteren, Gennep, Horst aan de Maas, Leudal, Maasgouw, Mook en Middelaar, Nederweert, Peel en Maas, Roerdalen, Roermond, Venlo, Venray, Weert. Bestuursstructuur Openbaar lichaam, ingesteld bij gemeenschappelijke regeling. Het algemeen bestuur bestaat uit de burgemeesters van de aan de gemeenschappelijke regeling deelnemende gemeenten. Daarnaast kent de gemeenschappelijke regeling twee bestuurscommissies: GGD en Veiligheid. Daarin vindt periodiek overleg plaats met de betreffende portefeuillehouders uit de aangesloten gemeenten. Financiën verbonden partij

Bijdrage gemeente

Per 1 januari 2024 31 december 2024 Eigen vermogen € 6.047.000 € 5.603.000 Vreemd vermogen € 51.830.000 € 60.916.000 Verwacht resultaat 2024: - €445.000 (bron: begroting 2024) De bijdrage voor Roerdalen komt in 2024 uit op € 2.559.000 (2023: € 2.225.000, begroting 2023). Er is sprake van een loon- en prijsstijging. VRLN kan deze autonome ontwikkeling niet in het budgettair kader opvangen en dat maakt het noodzakelijk een verhoging van de gemeentelijke bijdrage te vragen.

85

Naam Risico

Ontwikkelingen

Veiligheidsregio Limburg-Noord De deelnemende gemeenten kunnen bij het niet nakomen van financiële verplichtingen, als gevolg van aangetrokken geldleningen, verstrekte garanties of claims van derden, hoofdelijk worden aangesproken (art. 32). Bij uittreding uit de gemeenschappelijke regeling regelt het algemeen bestuur de gevolgen hiervan. Bij opheffing wordt een liquidatieplan opgesteld met daarin de gevolgen voor de deelnemende gemeenten. Meer-jarenstrategie De meer-jarenstrategie van de VRLN kent 3 speerpunten: • risicogericht: door sturing op risico’s en continue omgevingsanalyse kunnen we onze inspanningen beter richten (effectiviteit); • vraaggericht: elke vraag gaat eigenlijk over een risico. We helpen de klant het liefst voordat hij een vraag stelt; • informatie gestuurd: we maken op een slimme manier informatie levend en versterken hiermee de betrouwbare en deskundige informatiepositie. Publieke Gezondheid Publieke gezondheidszorg is een vorm van zorg waar mensen niet om vragen omdat ze klachten hebben (cure) of omdat ze ondersteuning nodig hebben (care). Publieke gezondheidszorg omvat de (door individuele burgers ongevraagde) zorg die de overheid aanbiedt om ziekte en gezondheidsschade van de gehele (of groepen in de) bevolking op te sporen en te voorkomen. De ontwikkelingen in de samenleving leiden tot nieuwe uitdagingen en mogelijkheden voor de publieke gezondheid.