RIB 23 115a eerste fase Omgevingsvisie Rijswijk

Verdichtingsopgave • Gezien onze beperkte ruimte en uitdrukkelijke wens om het groen te behouden, zal de woningbouwopgave vooral in bestaand stedelijk gebied terecht moeten komen. Kortom, we hebben een verdichtingsopgave. We zien verschillende kansen voor het verdichten en toevoegen van woningen in de bestaande stad, zowel nieuwbouw als transformatie. Woningbouw kan plaatsvinden in gebieden die nu al bebouwd of in ontwikkeling zijn, zoals winkelcentra, kantoorlocaties of bestaande woongebieden. Leegstaande bedrijfspanden en kantoren kunnen getransformeerd worden naar woningen. Ook OV-georiënteerd ontwikkelen biedt mogelijkheden. Zo kan verdichting ook een oplossing zijn voor leegstand en een aanleiding voor het verhogen van de woonkwaliteit. • In de Verstedelijkingsstrategie Zuid-Holland zijn ook uitspraken en afspraken opgenomen over deze verstedelijkingsopgave. Voor Rijswijk is hierin specifiek de stadsas benoemd als grote verstedelijkingslocatie. • Door stedelijke verdichting wordt het Rijswijkse groen van (nog) grotere waarde. Nu is circa 55% bebouwd en 45% groen. Belangrijk aandachtspunt is de verhouding tussen verstedelijking en vergroening, en tussen de kwantiteit en kwaliteit van groen. • Gevolg van verdichting is dat er meer functies op eenzelfde oppervlak een plaats moeten krijgen.

Belangrijke opgave is daarom een integrale afweging tussen verschillende (potentiële) toekomstige ruimtevragers; naast de toenemende ruimtevraag voor woningen ook groen, economie, mobiliteit, et cetera. Met het oog op de woningcrisis kan de focus vooral op wonen komen te liggen. Het is dan wel van belang om te zorgen voor een goede ruimtelijke inpassing van verschillende functies. Bijvoorbeeld hoe te zorgen voor een goede woon- en leefkwaliteit en leefbaarheid bij nieuwe gemengde woon-werkgebieden. Maar ook het effect van verdichting op bestaande woon- en andere functies is een aandachtspunt. Zo moet ook worden bekeken of woningbouw niet belemmerend is voor bestaande bedrijvigheid. Kwalitatieve woningbouwopgaven • In kwalitatief opzicht, is de opgave in ieder geval om te zorgen voor een evenwichtige bevolkingsopbouw in leeftijden, achtergronden en inkomensniveaus, door de realisatie van verschillende woonmilieus. Bij het toevoegen van nieuwe woningen kijken we dan ook naar een goede mix op wijkniveau. Bestaande eenzijdige wijken kunnen we veranderen door het bouwen van andere woningtypen. Ook is van belang om scheidingen tussen wijken te doorbreken door te zorgen voor meer verbindingen. Dit komt de woonkwaliteit en leefbaarheid in de wijken ten goede.

• In lijn met de woonvisie, zetten we in op het bouwen van betaalbare koop- en huurwoningen in het middensegment voor starters, jonge gezinnen en doorstromers. We verkennen met ontwikkelaars de mogelijkheid om betaalbare koop (onder ca. €250.000)

Verkenning omgevingsvisie Rijswijk – 10 oktober 2023

24

•

•

• •

toe te voegen voor lagere middeninkomens. We ontwikkelen een woonfonds waarmee we de bouw van grotere woningen in het middensegment bevorderen. We voegen sociale huurwoningen toe. Uitgangspunt is 50% betaalbare woningen en 30% sociaal binnen de gehele voorraad (coalitieakkoord). De afgelopen jaren is te weinig sociale huur ontwikkeld, waardoor een forse toevoeging nodig is. We werken aan een aanvalsplan voor 30% sociaal in Rijswijk, met daarin de preciezere benodigde aantallen en onze aanpak hoe we dit gaan bereiken in de komende jaren. We voeren momenteel bestuurlijke overleggen met corporaties, mede in het kader van de RRA (lokale bouwtafel), om te bepalen op welke plekken in de gemeente er ruimte is voor sociale nieuwbouw (DAEB). We houden een overzicht bij van kansen in bestaande projecten, en in andere projecten (gemeentelijke locaties, herstructureringen). Daartoe hebben we ook een locatiescan uitgevoerd naar kansrijke locaties binnen eigen gemeentelijk grondbezit. Daarnaast maken we afspraken met ontwikkelaars en corporaties over het bevorderen van de doorstroming. Met de Doelgroepenverordening kan bovendien in ruimtelijke plannen een minimaal percentage sociaal worden opgenomen. We werken aan een beleidsregel voor omzetting en woningsplitsing (uitwerking van de Huisvestingsverordening).

Doel is om duidelijke criteria te hanteren voor het wijzigen van de woonruimtevoorraad (verkamering, splitsing, samenvoeging, inwoning et cetera), om ongewenste effecten zoals schaarste op de woningmarkt voor bepaalde woningtypen en overlast/leefbaarheidsproblemen beter te kunnen reguleren.

Wonen en zorg • Er is steeds meer behoefte aan goede, betaalbare en duurzame woningen voor ouderen en mensen met een beperking. Gezien de vergrijzing en ontwikkelingen in de zorg is er sterke behoefte aan woningen waar ouderen en andere kwetsbare groepen met een ondersteuningsen/of zorgbehoefte in een veilige omgeving zelfstandig kunnen wonen. • Voor senioren zorgen we met de ontwikkeling van appartementen voor een toename van het aantal goed toegankelijke woningen. Uit onderzoek van Stijlvol ouder (2023) blijkt dat senioren in Rijswijk met name willen wonen in woningen met twee of meer kamers. Daarbij is het van belang om in de toekomst in het ontwerp van woningen (standaard) rekening te houden met aanpasbaar of levensloopbestendig bouwen. Op een aantal locaties ontwikkelen we levensloopbestendige combinaties van wonen en zorg. • De opgave van de gemeentelijke Woonzorgvisie is te zorgen voor voldoende zorgaanbod, ook op de langere termijn, voor onze kwetsbare inwoners. Dit betekent een aanbod dat anticipeert op de (verwachte) woonzorgvraag van de (toekomstige) inwoners van Rijswijk. Uitgangspunt is een inclusieve samenleving waarin we kwetsbare inwoners zo veel mogelijk regulier in de (eigen) wijk laten wonen (‘zelfstandig wonen, tenzij’), met aandacht voor de leefbaarheid en een goede balans tussen kwetsbare inwoners en overige bewoners in de wijken.

• Om in de uitvoering flexibel en toekomstbestendig te zijn is het uitgangspunt bij nieuw te bouwen woningen/plekken dat eventuele nieuwe woonvormen voor meerdere doelgroepen te (her)gebruiken zijn. Dat kunnen we bereiken door flexibel, aanpasbaar en losmaakbaar te bouwen. • Ook moet er eenvoudige toegang tot voorzieningen, zorg en (extra) ondersteuning zijn. Het is daarom belangrijk om bij de inrichting van wijken de samenhang tussen wonen, woonomgeving, welzijn, zorg, economie en mobiliteit als uitgangspunt te nemen. • Het concept van woon-zorgzones kan hierbij helpen. Een woonzorgzone heeft niet alleen voldoende aangepaste of levensloopbestendige woningen, maar ook een verhoogd voorzieningenniveau van ondersteunings-, welzijns- en zorgdiensten. Dit resulteert in een woon- en leefomgeving waar ouderen lang zelfstandig, veilig en prettig kunnen wonen. •

Huisvestingsopgave voor senioren met een toenemende kwetsbaarheid: o Tot 2030 willen we 635 geclusterde wooneenheden realiseren in het middenhuur en koopsegment. Deze woonzorgvoorzieningen sluiten aan bij de inhoudelijke vraag van

Verkenning omgevingsvisie Rijswijk – 10 oktober 2023

25

de Rijswijkse toekomstige ouderen. Wij bevorderen ook actief de doorstroming. Tot 2030 faciliteren en stimuleren wij de vestiging van 145 extra wooneenheden met kwalitatief hoogwaardige 24-uurs zorg. o Tot 2030 zijn ongeveer 300 wooneenheden in het sociale huursegment aangepast aan de kwaliteitsnorm ‘geclusterd wonen’. Dit moet aantrekkelijk aanbod zijn dat de doorstroom op gang brengt. Huisvestingsopgave voor mensen met een verstandelijke beperking: o Tot 2030 willen wij 210 extra geclusterde of groepswooneenheden aan het aanbod toevoegen, zodat dat deze kwetsbare doelgroep in Rijswijk kan blijven wonen. Deze wooneenheden sluiten aan op de lokale vraag. o We willen voor mensen met een verstandelijke beperking die zelfstandig kunnen wonen 15 extra wooneenheden gespikkeld wonen realiseren. Huisvestingsopgave voor (psychisch) kwetsbare volwassenen: o Tot 2030 realiseren wij 30 extra wooneenheden voor mensen die een beschermde woonomgeving nodig hebben. We creëren een gevarieerd aanbod en leggen de klemtoon op preventie en inclusie. Het uitgangspunt is zelfstandig wonen, tenzij. o Tot 2030 hebben wij 23 extra wooneenheden gecreëerd voor mensen die kunnen uitstromen uit een instelling. Op dit moment bestaan er vijf ‘woonzorgtafels’, die per doelgroep uitzoeken hoe de woonconcepten per doelgroep vorm moeten krijgen en waar mogelijk geschikte locaties zijn.

Dit is nog in ontwikkeling. Naast de lokale woonzorgvisie is een regionale woonzorgvisie in de maak; deze wordt waarschijnlijk opgenomen in het volkshuisvestelijk programma. Daarin is ook aandacht voor verschillende aandachtsgroepen (vergunninghouders, ouderen, arbeidsmigranten, studenten, etc.). De regiogemeenten moeten nog een verdeling overeenkomen van het aantal woningen per aandachtsgroep per gemeente. o

•

•

• •

Een aantrekkelijke woonomgeving • De ambitie uit de Stadsvisie is Rijswijk als ‘groene buitenplaats voor stedelijk wonen’, waar je ruim kunt wonen in een lommerrijke omgeving of in een stedelijk gebied met groen altijd in de nabijheid. • Om te komen tot een aantrekkelijke woonstad is een samenbindende publieke ruimte van belang, die de woonwijken met elkaar verbindt. Een publieke ruimte die een hoge verblijfswaarde heeft en ruimte geeft voor ontmoeting, spelen, recreëren en verplaatsen. Juist met de verwachte groei en toevoeging van nieuwe woningen is het belangrijk dat Rijswijk als geheel een kwalitatieve aantrekkelijke woonstad is. • De drukke verkeersassen die de stad doorkruisen (zoals de Prinses Beatrixlaan en Sir Winston Churchilllaan) werken als barrières. Voor een aantrekkelijke woonstad is van belang dat deze lijnen meer samenbindende ruimten worden; boulevards in plaats van verkeersaders. Ook een sterkere verbinding tussen wijken onderling en tussen de stad en de groengebieden is daarin belangrijk. Verbeteren van deze verbindingen zorgt ervoor dat mensen beter gebruik kunnen maken van de groene omgeving en meer sociale samenhang ontstaat tussen de verschillende delen van de stad. • Leefkwaliteit heeft niet alleen betrekking op de woning en woonomgeving, maar we beschouwen kwaliteit in brede zin: brede welvaart.

De Monitor brede welvaart van het CBS bevat hiervoor verschillende indicatoren3.

3 Brede welvaart gaat niet alleen over welvaart in materiële aspecten, maar over alles wat van belang is voor een goede

kwaliteit van leven. In het ‘hier en nu’, maar ook de gevolgen voor volgende generaties (‘later’) en mensen in andere gebieden (‘elders’). Voor de huidige brede welvaart in Nederland hanteert CBS acht thema’s met onderliggende indicatoren: subjectief welzijn, materiële welvaart, gezondheid, arbeid en vrije tijd, wonen, samenleving, veiligheid en milieu.

Verkenning omgevingsvisie Rijswijk – 10 oktober 2023

26

Maatschappelijke voorzieningen • Belangrijkste beleidsdocumenten op dit thema: o Brede welzijnsnota 2021 + uitvoeringsagenda Voorzieningen in de wijk • Algemene opgave is op de voorzieningen in wijken en buurten op peil te houden, ook in relatie tot de toenemende verstedelijking. Het gaat om zorg en welzijn, onderwijs, sport en andere maatschappelijke voorzieningen. • Voor de winkelcentra en -voorzieningen in de wijken, zie ook paragraaf 4.3. • Ontmoeting in wijken is van belang voor een goed en prettig samenwonen en leven. Goed bereikbare voorzieningencentra kunnen daarvoor van grote betekenis zijn. Naast winkels moeten er voldoende voorzieningen aanwezig zijn op loop en fietsafstand, zoals scholen, kinderopvang, huisartsen en apotheken. • Daarnaast zou er in elke buurt een buurtontmoetingscentrum moeten zijn. De behoefte wordt groter, zeker gezien de vergrijzing. Maar ook doordat steeds meer mensen met verschillende achtergronden en interesses bij elkaar wonen en moeite hebben op een leefbare manier met elkaar om te gaan. Sport •

•

Ruimte voor sporten zal voldoende aanwezig moeten zijn en makkelijk bereikbaar. De nieuwe ontwikkelingen leiden tot de behoefte om een aantal binnensportlocaties verder uit te breiden. Op de lange termijn onderzoeken we of aan de zuidkant van de A4 een sporthal gerealiseerd kan worden. De komende tijd is de capaciteit aan buitensportlocaties voldoende. Er ligt vooral een opgave om het informele sporten en bewegen goed te koppelen aan de nieuw locaties. Dus goede loop en fietsroutes met omliggende groengebieden en sportlocaties.

Onderwijs en kinderopvang • Zorgen voor voldoende onderwijshuisvesting is een opgave. Er zijn knelpunten geconstateerd op het gebied van onderwijshuisvestingscapaciteit en op diverse plekken in Rijswijk dient de capaciteit te worden uitgebreid. Dit is gebaseerd op leerlingprognoses, met name met het oog op de (groter geworden) woningbouwplannen, onder andere in de Plaspoelpolder. Dit is opgenomen in het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs. • Op dit moment zijn er geen knelpunten in het aantal beschikbare plaatsen in kinderopvang. Bij groei van de gemeente kan dit tekort wel gaan ontstaan. Vanwege die nauwe samenwerking en samenhang tussen onderwijs en kinderopvang is het van belang om bij het realiseren van onderwijshuisvesting ook rekening te houden met ruimte voor kinderopvang in (de nabijheid van) het onderwijsgebouw. Zorg en welzijn • Het is essentieel dat er voldoende voorzieningen zijn op het gebied van zorg (professionals als huisartsen, fysio’s en tandartsen), kinderopvang en welzijn (sociaal en jongerenwerkers, loketfunctie). • Er dient voldoende praktijkruimte te zijn voor huisartsen, gezondheidscentra en dergelijke. Op dit moment is de capaciteit van huisartsenzorg in Rijswijk nét toereikend; gezien de bevolkingsontwikkeling is uitbreiding daarvan dus nodig.

We willen huisartsen op korte termijn bijstaan in de zoektocht naar passende praktijkruimte in hun werkgebied. Voor de huisvesting van huisartsen dient bij nieuwbouwprojecten ook aandacht te zijn voor voldoende praktijkruimte en de verbinding met andere eerstelijns- en gemeentelijke voorzieningen. • In gebiedsontwikkelingen en het omgevingsplan moet voldoende ruimte voor kinderopvang en huisartsen planologisch mogelijk gemaakt worden. • Het realiseren van gezondheidsvoorzieningen is een complexe opgave, waarbij we tegen verschillende knelpunten aanlopen (waaronder parkeerdruk in de omgeving). Tegelijkertijd loopt het tekort aan huisartsen op. Verkenning omgevingsvisie Rijswijk – 10 oktober 2023

27

• •

Er dienst voldoende ruimte te zijn voor inloop- en steunpunten en ontmoetingscentra, zoals Stervoorde en Studio Welzijn. (Informele) zorg en maatschappelijke ondersteuning willen we wijkgericht organiseren, om mensen zo lang mogelijk in hun eigen kracht te houden. Dat biedt ook kansen om in kwetsbare wijken in Rijswijk iets extra’s te doen.

Verblijven, ontmoeten en bewegen (gezondheidsbevordering) • Belangrijkste beleidsdocumenten op dit thema: o Kadernota Sociaal Domein 2.0 (2021) o Nota lokaal gezondheidbeleid 2019-2022 o Brede Welzijnsnota 2021 o Uitvoeringsagenda welzijn 2023-2025 o Nota Speelbeleid 2021 – 2026 o Integraal beheerplan Buiten Beter 2021-2025 • Beleid in ontwikkeling: o Programma inclusie o Regionale woonzorgvisie Openbare ruimte en gezondheid • Het is belangrijk dat een leefomgeving uitnodigt tot gezond gedrag met nadruk op gezondheidsbescherming en gezondheidsbevordering. Het gaat bij gezondheid in de omgevingsvisie ook om (de invloed van de fysieke leefomgeving op) onderwerpen als leefstijl, meer bewegen, sociale veiligheid, ruimte voor ontmoeting en minder stress. • Uitgangspunt binnen aantrekkelijk en gezond Rijswijk is het bieden van openbare ruimte van hoge kwaliteit, op juiste plek en voor juiste doelgroep (inclusief verbetering optimale inclusieve en sociaalveilige ruimtes). Dit dient meer ingebed te worden in gebiedsontwikkelingen en (her)inrichting van de openbare ruimte. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om (fysieke) toegankelijkheid voor mensen met een beperking, waar in het ontwerp altijd rekening mee moet worden gehouden. • Het is belangrijk dat een leefomgeving uitnodigt om te gaan bewegen.

Hierbij valt te denken aan groen om in te wandelen, speeltuinen voor kinderen, sportlocaties en beweegtoestellen om mee te sporten. Beweging draagt bij aan zowel de fysieke als mentale gezondheid van mensen. Openbare ruimte en ontmoeting • Ook is het belangrijk dat een omgeving mensen de mogelijkheid biedt elkaar te ontmoeten. Dit zorgt voor verbondenheid, een sterkere sociale basis, verlaagt stress en voorkomt eenzaamheid en anonimiteit. Zeker gezien de toenemende individualisering en verdere verstedelijking is het belangrijk om de ‘menselijke maat’ en maatschappelijke samenhang in het oog te houden. We willen ontmoeting tussen inwoners stimuleren, bijvoorbeeld door alledaagse ontmoetingsplekken voor de buurt te maken waar iedereen zich welkom voelt. We maken hierbij onderscheid tussen ontmoetingsplekken binnen en in de buitenruimte. Belangrijk is dat verschillende buurtbewoners elkaar gedurende de dag zowel binnen als buiten kunnen ontmoeten. • Binnen: voldoende op korte afstand bereikbare, kwalitatief goede en multifunctionele ruimtes voor verblijf, (spontane) ontmoeting, beweging en meedoen. Deze plekken moeten toegankelijk zijn voor iedereen, ook voor mensen die wat minder te besteden hebben of een (fysieke) beperking hebben. We zijn als gemeente nog bezig met het in kaart brengen van de (mogelijkheden voor) nieuwe ontmoetingsruimtes voor verschillende doelgroepen.

• Buiten: zorg voor een aantal grotere ontmoetingsplekken die aanleiding zijn om te spelen, bewegen, recreëren en ontmoeten. In de Nota speelbeleid hanteren we de speelnorm van Jantje Beton en de NUSO, die zegt dat minimaal 3% van woongebied ingericht moet zijn als speelruimte. Rijswijk scoort met 3,63% boven de norm, maar de verschillen tussen woonwijken zijn groot met een marge van 0-8,3%. Daarom is maatwerk nodig, ook om factoren als Verkenning omgevingsvisie Rijswijk – 10 oktober 2023

28

hoogbouw en demografische samenstelling mee te wegen. Hierbij moet ook gedacht worden aan het gebruik door inwoners met een beperking. Ook plekken waar mensen elkaar kort/spontaan kunnen ontmoeten zijn belangrijk, bijvoorbeeld waar mensen automatisch langskomen met logische wandelroutes. Op die plekken waar mensen elkaar ontmoeten is het van belang dat er een fijne groene plek is waar ze kunnen zitten of verblijven. Zorg voor voldoende bankjes langs de wandelroutes (om de 200 m een bankje) en voor voldoende en afwisselend groen het hele jaar door. Overige functies in de openbare ruimte • Aandachtspunt voor de openbare ruimte is het plaatsen van voldoende ondergrondse afvalcontainers. Het is belangrijk te onderzoeken waar al dan niet ondergrondse afvalcontainers moeten en kunnen komen. Dit dient meer ingebed te worden in gebiedsontwikkelingen en (her)inrichting van de openbare ruimte. Milieukwaliteit (gezondheidsbescherming) • Belangrijkste beleidsdocumenten op dit thema: o Milieubeleidsplan Rijswijk o Actieplan luchtkwaliteit 2020-2024 o Actieplan geluid 2018-2022 • Beleid in ontwikkeling: o Omgevingsveiligheidsbeleid onder de Omgevingswet o Geluidbeleid onder de Omgevingswet Algemeen • In het algemeen is het uitgangspunt verbetering van de luchtkwaliteit, vermindering van geluidsoverlast, trillingen en andere milieuhinder.

Bestaande aandachtspunten zijn onder meer de milieuhinder (lucht, geluid) door de A4, Beatrixlaan en diverse andere infrastructuur die Rijswijk doorkruisen. Ook bedrijven en bijbehorende milieuhinder/-zonering zorgen op bepaalde plaatsen voor belemmeringen of conflicten met andere functies. • Bij de verstedelijkingsopgave is de inzet om een toename van milieuhinder zoveel als mogelijk te voorkomen en waar nodig maatregelen te treffen om de milieukwaliteit te verbeteren. Tegelijk vormt de verdichting in relatie tot milieu wel een dilemma; bijvoorbeeld op locaties waar ruimte is voor verdichting maar waar nieuwe functies qua milieuhinder niet ideaal zijn. • Daarbij is er een discrepantie tussen het toetsen aan de wettelijke normen en het uitgangspunt van de GGD die vanuit het oogpunt van gezondheid uitgaat van de WHO-normen c.q. streefwaarden. Zaak is om een goede manier te vinden om hiermee om te gaan; bijvoorbeeld door compensatie in andere gebiedskwaliteiten (groen, recreatie, stilteplekken, et cetera). Omgevingsveiligheid • Qua omgevingsveiligheid is het vermijden van veiligheidsrisico’s een opgave. Met de gemeenten in de regio Haaglanden stellen we hierover beleid op, op basis van een ‘position paper’ over hoe om te gaan met omgevingsveiligheid onder de Ow. Een belangrijke bestuurlijke keuze gaat over het gewenste beschermingsniveau van een gebied.

• Bestaande aandachtspunten op het gebied van omgevingsveiligheid zijn onder meer de vuurwerkhal in het Havenkwartier en het TNO-terrein. De grootschalige opslag van vuurwerk in een gemengd woon-werkgebied is niet wenselijk. Rond het TNO-terrein heeft het Rijk een ruimtelijke beperking voor ontwikkelingen aangewezen (Rarro). De betreffende activiteiten zijn inmiddels verplaatst, waarmee ruimte is vrijgekomen voor andere ontwikkelingen in de omgeving zoals woningbouw. De opheffing van de beperking moet nog formeel worden gepubliceerd. • De Veiligheidsregio vraagt aandacht voor veiligheid (met name brandgevaar) in relatie tot de energietransitie, zoals de situering van oplaadpalen in parkeergarages en plaatsing van buurtbatterijen in de openbare ruimte. Verkenning omgevingsvisie Rijswijk – 10 oktober 2023

29

Luchtkwaliteit • Qua luchtkwaliteit voldoet Rijswijk aan de Europese normen, maar dit betekent niet dat de lucht schoon is. Rijswijk behoort tot de gemeentes met de slechtste luchtkwaliteit van Nederland. Daarom hebben we een Actieplan luchtkwaliteit opgesteld met maatregelen die bijdragen aan het verbeteren van de luchtkwaliteit. Het streven is te voldoen aan de WHO-advieswaarden voor luchtkwaliteit. Om dit te bereiken werkt de gemeente aan de uitvoering van de afspraken die zijn gemaakt in het Schone Lucht Akkoord. Daarnaast is het doel om samen met andere overheden 50% gezondheidswinst te bereiken in 2030 ten opzichte van 2016. Daarbij is wel van belang om te bekijken wat haalbaar is, waar we als gemeente invloed op hebben en wat dit betekent voor toekomstige ontwikkelingen. Geluid • Blootstelling aan hoge geluidsniveaus kan invloed hebben op de gezondheid. De blootstelling aan hoge geluidsniveaus beïnvloedt hoe mensen hun woonomgeving ervaren en kan nadelige gezondheidseffecten veroorzaken. Op bepaalde plekken in Rijswijk worden geluidsnormen overschreden. • Qua geluid zijn er een aantal knelpunten als gevolg van wegverkeer. De geluidknelpunten staan in het Actieplan geluid en in de saneringsvoorraadlijst.

Knelpunten aangewezen in het Actieplan zijn op de Prinses Beatrixlaan, Lindelaan, Steenlaan, Sir Winston Churchilllaan oost, midden en west, Geestbrugweg en de Vrijenbanselaan/ Broekmolenweg. • Met het Actieplan geluid streven we naar een balans tussen rust en drukte. Het actieplan beschrijft met welke maatregelen het bestuur de hogere geluidbelasting en de daarmee samenhangende gezondheidseffecten gaan verminderen. Dit wordt in 2024 geactualiseerd. • Aandachtspunt in de uitvoering is dat stille wegdekken in het kader van geluid soms conflicten opleveren met wegenonderhoud. • De laatste jaren worden veel kantoren getransformeerd naar woningen, vaak op geluidbelaste locaties. De aanwezige gevelisolatie is vaak onvoldoende om te voldoen aan de geldende geluidseisen ten aanzien van het binnenniveau voor nieuwbouw (33 dB). Om toch een aanvaardbaar woon- en leefniveau te garanderen geldt als minimumeis een binnenniveau in een verblijfsruimte van een woning van maximaal 38 dB. Uitgangspunt hierbij is dat geluid bij de bron wordt aangepakt, maar indien dit niet mogelijk is of onvoldoende effect heeft kunnen isolatiemaatregelen aan de gevel getroffen worden. Deze maatregel wordt op de korte termijn toegepast en zal op lange termijn ook geborgd moeten worden in het omgevingsplan. • Het hogere waardenbeleid van de gemeente is nog niet vastgesteld.

Momenteel zijn we met de Haaglanden gemeenten bezig om ‘Ow-proof’ geluidbeleid op te stellen. • Verbeterpunt voor lucht en geluid op de lange termijn is de Prinses Beatrixlaan, een belangrijke wegverbinding van plaatselijk en doorgaand verkeer. De toenemende verkeersintensiteiten op deze weg maakt dat er een lange termijnoplossing uitgewerkt moet worden voor de bereikbaarheid van Rijswijk en de leefbaarheid in het gebied. Een tunnel kan een oplossing zijn voor de geluidsproblematiek en mogelijk ook bijdragen aan schone lucht in de directe leefomgeving (afhankelijk van de uitvoering; volledige ondertunneling of een tunnelbak). De luchtkwaliteit bij de tunnelmonden is bij volledige ondertunneling wel een aandachtspunt. Verder kan een tunnel positieve verkeerskundige effecten teweeg brengen. Geur •

Voor geurhinder moet de gemeente aangeven welk niveau van belasting op gevoelige gebouwen zij aanvaardbaar vindt, en in het omgevingsplan vastleggen. De basis daarvoor ligt bij voorkeur in beleid; geurbeleid heeft de gemeente nog niet en moet dus nog ontwikkeld worden. Gebieden waar geur een aandachtspunt is zijn onder meer Vrijenban (vanwege Uzimet) en RijswijkBuiten (vanwege DSM).

Verkenning omgevingsvisie Rijswijk – 10 oktober 2023

30

Sociale veiligheid • Belangrijkste beleidsdocumenten op dit thema: o Strategisch Veiligheidsbeleid 2022-2025 • • •

•

• • •

•

• •

Het actuele Strategische Veiligheidsbeleid 2022-2025 berust op drie uitgangspunten, als de pijlers voor alle activiteiten die Rijswijk binnen het brede veiligheidsdomein onderneemt: 1) brede kijk op veiligheid, 2) samen werken aan veiligheid en 3) regie op veiligheid. De brede kijk op veiligheid betekent dat veiligheid een maatschappijbrede opgave is die de grenzen van de openbare orde overstijgt. Rijswijk werkt aan een integrale aanpak en integrale organisatie van veiligheidsopgaven. Tweejaarlijks wordt onder Rijswijkse inwoners bevolkingsonderzoek verricht, met De Veiligheidsmonitor. Daarbij wordt gekeken naar veiligheid, leefbaarheid en slachtofferschap van veelvoorkomende criminaliteit, wat indien nodig en mogelijk integraal de aandacht krijgt. Overige ontwikkelingen met betrekking tot (sociale) veiligheid worden daarnaast op wijkniveau nauwlettend gevolgd in wijkveiligheid-overleggen, waarna we mogelijk tot actie overgaan. Met reguliere monitoring via veiligheid- en leefbaarheidsanalyses spelen we met onze veiligheidspartners in op ongewenste ontwikkelingen. Daarbij zoeken we actief de samenwerking op met bewoners die zich inzetten voor veiligheid en leefbaarheid, door burgerparticipatieprojecten of andere vormen van maatschappelijke betrokkenheid.

Toename van de bevolking, door meer verstedelijking, zonder de benodigde extra capaciteit voor de hulpdiensten heeft een negatieve impact op de sociale veiligheid. Bij toename van meer gemengde woon-werkfuncties in gebieden komen de leefwerelden van de gebruikers samen waardoor mogelijk een toename zal zijn van klachten vanuit de bewoners over overlast vanuit de bedrijfsactiviteiten. Meer bewoners en bezoekers binnen de dezelfde beschikbare (openbare) ruimte betekent meer leefgeluiden en woonoverlast in en rondom woningen. Dit raakt de gezondheid, leefbaarheid en veiligheid van bewoners. Bij renovatie van bestaande woningen en de bouw van nieuwe woningen zouden deze de maximale isolatiewaarde moeten krijgen. Gebouwen, straten en pleinen dienen dusdanig ingericht te worden dat bewoners en bezoekers zich veilig voelen. Er is aandacht nodig voor praktische zaken zoals voldoende verlichting, voldoende isolatie (geluidshinder van buren) en voldoende (geschikt) mogelijk gebruik van de openbare ruimte. Zodat de inwoners, die vanwege de verdichtingsopgave dichter op elkaar zullen wonen, zo min mogelijk overlast van elkaar hebben. Tegelijk kan bijvoorbeeld gemeenschappelijk gebruik van groen, openbare sport- en ontmoetingsplekken et cetera ook juist sociale cohesie stimuleren. Welzijnswerk en toezicht en handhaving moeten meegroeien met het aantal inwoners.

Verkenning omgevingsvisie Rijswijk – 10 oktober 2023

31

4.3 Groen en natuurlijk Rijswijk 4.3.1 Bestaande situatie en kwaliteiten

Afbeelding 4.5: Groen- en waterstructuren in Rijswijk (bron: Geoweb Rijswijk / KuiperCompagnons).

•

•

Rijswijk is van oorsprong, met zijn landgoederen en parken, een heel groene stad. Nog steeds behoort Rijswijk tot de groenste stedelijke gemeenten van Nederland. Bijna een vijfde van Rijswijk bestaat uit parken en plantsoenen. Afbeelding 4.5 geeft het Rijswijkse groen weer – als het ware een ‘contramal’ van de bebouwingskaart. Naast de vele groen opgezette wijken, kent Rijswijk twee grote groengebieden: o De Landgoederenzone aan de noordkant, met onder andere Park de Voorde en Overvoorde, landgoed Te Werve, het Julianapark en het Rijswijkse Bos. o De stadsparkzone aan de zuidkant, met onder andere de Zwethzone, Hoekpolder,

Verkenning omgevingsvisie Rijswijk – 10 oktober 2023

32

• •

•

het Wilhelminapark, Elsenburgerbos en de Vlietzone. De Rijswijkers waarderen de landgoederen en parken enorm. Het zijn de longen van onze stad, en maakt als historische kwaliteit onderdeel uit van onze identiteit. Het vele groen is ook een element waarmee Rijswijk zich in de – sterk verstedelijkte – regio onderscheidt. De belangrijkste groenstructuren verbinden de verschillende groengebieden aan elkaar over de lange lijnen in de stad, maar ook op wijkniveau zijn er verschillende groenstructuren aanwezig. In de groenstructuren is de gemiddelde verhouding bomen-heesters-lage beplanting 16 : 5 : 24. In Rijswijk zijn daarnaast drie zwemwateren aanwezig: De Put (particulier beheer), waterspeeltuin Tubasingel en zwemvijver Wilhelminapark.

4.3.2 Trends en ontwikkelingen • •

•

• • • •

• •

Grote ontwikkelingen zijn de bevolkingsgroei en klimaatverandering. Er liggen dan ook belangrijke opgaven voor zowel verstedelijking als klimaatadaptatie. Verstedelijking kan op gespannen voet staan met groen en natuur, klimaatadaptatie kan daar juist aan bijdragen. Met de woningbouw- en verdichtingsopgave wordt het Rijswijkse groen van grotere waarde. Rijswijk heeft met relatief veel groen een groen karakter, maar het groen kan onder druk komen te staan. De bevolking in de regio en Rijswijk groeit sterk, de vraag naar woningen is hiermee groot. Bovendien wil de metropoolregio meer bedrijven aantrekken en die beter faciliteren met meer wegen en ov-verbindingen. Tegelijkertijd is er een groeiende aandacht en waardering voor een groene leefomgeving. Het wordt steeds belangrijker gevonden dat in de directe omgeving van woningen groen aanwezig is. Mensen worden milieubewuster, investeren meer in bijvoorbeeld groene energie en komen tot rust in een natuurlijke omgeving. Daarnaast ondersteunt een prettige, groene, veilige en leefbare woonomgeving de betrokkenheid en sociale cohesie in de buurt. Lokale burgerinitiatieven op het gebied van duurzaamheid blijken regelmatig een goede basis om ook andere zaken, zoals bijvoorbeeld zorg, met elkaar te organiseren.

Het groen in Rijswijk wordt zeer gewaardeerd door de bewoners en is ook een punt waarmee Rijswijk zich in de regio kan onderscheiden. De waarde van het Rijswijks groen voor de stad, de regio en hun inwoners zal de komende jaren dan ook alleen maar toenemen. Er is sprake van een ernstige afname van de biodiversiteit, in Nederland en in Rijswijk. Ook is er groeiende aandacht voor dit vraagstuk. Klimaatverandering leidt aan de ene kant tot droogte en aan de andere kant juist tot piekbelastingen. Dit heeft ook gevolgen voor natuur- en groengebieden. Het Rijk maakt water en bodem sturend bij keuzes over de inrichting van de ruimte. Het water- en bodemsysteem loopt steeds vaker tegen zijn grenzen aan. Bodemdaling en lage waterstanden zorgen voor schade aan funderingen, genoeg goed drinkwater is niet vanzelfsprekend en het voortbestaan van planten- en diersoorten staat onder druk. Het wateren bodemsysteem is ook van invloed op bijvoorbeeld onze energievoorziening, industrie, natuur en landbouw. Klimaatverandering speelt hierin ook een rol. In 2027 moet de waterkwaliteit voldoen aan de Europese normen (KRW 2027). Dit lijkt niet haalbaar, en heeft potentie om tot een nieuwe crisis te leiden. Het RIVM constateert in een recente studie (2023) dat de vraag naar drinkwater tot zeker 2030 zal stijgen, en door klimaatverandering en verontreiniging het aanbod ervan onder druk staat.

Nu al komen er regionaal tekorten voor (waaronder in het westelijk deel van ZuidHolland), en zonder maatregelen zullen er in 2030 in heel Nederland tekorten ontstaan.

4.3.3 Aandachtspunten Groen- en blauwstructuren • Belangrijkste beleidsdocumenten op dit thema: o Groenbeleidsplan 2010-2020 (2010) • Beleid in ontwikkeling: o Actualisatie groenbeleidsplan Verkenning omgevingsvisie Rijswijk – 10 oktober 2023

33

o

Groenbeheerplan 2024-2028

Groen raamwerk en groene verbindingen • De sterke groei en ontwikkeling van Rijswijk vraagt om een groene tegenhanger in de vorm van een sterk groen-blauw casco. Daarmee kan de stad zich een krachtig en onderscheidend woonprofiel eigen maken. De Stadsvisie spreekt van ‘groene buitenplaatsen voor stedelijk wonen’, waarbij groen dient als drager van de stad en voor het versterken van de recreatieve, landschaps- én natuurstructuur. • Uitgangspunt is het bestaande groen te vormen tot een samenhangend groen raamwerk. Dit is een raamwerk dat de grote groene identiteitsdragers met elkaar verbindt, verbinding maakt met de regionale groenstructuur, onderdeel is van een krachtig routestelsel, helpt bij het tegengaan van hittestress en bijdraagt aan een natuurinclusieve ontwikkeling van Rijswijk. • Doel van een goed blauw netwerk is het getrapt vasthouden, bergen en afvoeren van water, maar ook de aanvoer van water in droogte om groen ook groen te houden. • Op dit moment zijn er nog ontbrekende schakels in de groenstructuur, die als onwenselijk worden ervaren. • Van belang is het ontwikkelen van sterke groene verbindingslijnen in de stad, en daarmee de verbinding tussen de Landgoederenzone en stadsparkzone (en de regio). Het gaat dan met name om lange noord-zuidlijnen zoals de Beatrixlaan, NS-spoorlijn, Lange Kleiweg en de Vliet.

In combinatie met de directe verbindingen tussen wijken en parken. De lange assen Generaal Spoorlaan en Sir Winston Churchilllaan hebben potentie om de groene ruggengraat van Rijswijk en groene dragers van de Stadsas te vormen. • Hoe de lange lijnen, die vaak in aanzet al een groen karakter hebben, verder kunnen worden vergroend moet worden onderzocht. Te onderzoeken valt (hoe en waar) door het afschalen van de autofunctie groen- en verblijfswaarde kan worden toegevoegd, het versterken van bomenlanen en toevoegen van groene routes. • Natuurverbindingen zijn nodig voor de natuur/biodiversiteit in de stad. Deze zijn tot nu toe nog beperkt gerealiseerd; soms worden delen in projecten meegenomen maar als geheel zijn de primaire natuurverbindingszones nog niet af waardoor ze niet als geheel functioneren. Drie ‘primaire natuurverbindingen’ zijn: o De Voordes (Landgoederenzone) – Hoekpolder (stadsparkzone); o Te Werve (Landgoederenzone) – Elsenburgerbos (stadsparkzone); o Langs Prinses Beatrixlaan: Landgoederenzone – stadsparkzone – Delft. • Op langere termijn is de wens om andere delen van natuurstructuur te realiseren en verbeteren; bijvoorbeeld de ‘secundaire verbindingen’, de Landgoederenzone fase 2, de wijkparken, wijkgroen, groen op bedrijventerreinen (groenkwaliteit op blokniveau). • Ook de relatie met de regionale groenstructuur kan versterkt worden.

Voor de Vlietzone, met een regionale functie als stadslandschapspark, is een Provinciaal Toekomstbeeld opgesteld. De Landgoederenzone is onderdeel van Nationaal Park Hollandse Duinen en de provinciale Erfgoedlijn Landgoederen. Uitgangspunt van het Uitvoeringsprogramma Landgoederenzone Rijswijk is het verbeteren van toegankelijkheid, beleefbaarheid en de groene natuur. • Op de lange termijn is een opgave om de recreatieve Zwethzone (van Nieuwe Waterweg tot Vliet) te verbeteren, met name de oriëntatie is hier een probleem voor recreanten. Ook het groen in deze zone kan nog een kwaliteitsimpuls gebruiken. • De transformatie van de Plaspoelpolder vergt een groene inkadering, waarvan de Sir Winston Churchilllaan en de Treubstaat de dragers zijn. Daarnaast bestaat het ‘groene assenkruis’ van de Plaspoelpolder in uit een groene route die de Landgoederenzone verbindt met het Elsenburgerbos. Daarmee worden de nieuwe ontwikkelingen mentaal en fysiek gekoppeld aan de groene kwaliteiten van Rijswijk. Groen in de stad en verstedelijking • Onze ambitie is een groene woonstad; met aantrekkelijk groen (in wijken), waardevolle parken, natuurbeleving en een sterke boomstructuur. Groen is een belangrijke kwaliteit voor de leefbaarheid van Rijswijk voor mens en natuur en onderdeel van de identiteit van Rijswijk. Verkenning omgevingsvisie Rijswijk – 10 oktober 2023

34

•

•

•

•

•

Ook draagt groen dicht bij de woonomgeving bij aan gezondheid / een gezonde leefstijl. Ook het verbinden van alle groene gebieden aan elkaar is hier belangrijk zodat mensen langere routes kunnen maken (vanuit huis). Tegelijk is een belangrijke opgave om het groene karakter van Rijswijk in balans te houden met de verstedelijkingsopgave. Een mogelijk conflict is groen versus verstedelijking; bijvoorbeeld met het oog op woningbouw, uitbreiding van bedrijvigheid en infrastructurele projecten. Nu is circa 55% bebouwd, 45% groen. Belangrijke keuze is dan ook of we focussen op behoud van de kwantiteit van het groen of dat de kwaliteit van het groen leidend is. In ieder geval willen we de verstedelijkingsopgave niet ten koste laten gaan van onze grote groenstructuren. Dat zou niet alleen in strijd zijn met de wensen van Rijswijkers, maar ook ten koste gaan van onze identiteit. Deze historische kwaliteit leidt dan ook tot de keuze om nieuwbouw vooral te concentreren in gebieden die al bebouwd of in ontwikkeling zijn. Stadsontwikkeling is ook een kans voor vergroening en meer klimaatadaptief bouwen. Er liggen koppelkansen bij grote projecten, wanneer naar het grotere geheel wordt gekeken, alle belangen in beeld komen en gezocht wordt naar kwaliteit van het grotere geheel.

Gebiedsontwikkelingen kunnen we aangrijpen om gebieden klimaatadaptiever en gezonder te maken, bijvoorbeeld door het toevoegen van groen en natuurinclusief bouwen. Bij nieuwbouw hanteren we het ‘groen, tenzij’ principe conform het Convenant Klimaatadaptief Bouwen. Dit betekent dat de keuze voor groene materialen altijd dient te prevaleren boven grijze, versteende oplossingen. Een economische koppelkans is bovendien dat woningen in de stad nabij water en groen vaak meer waard zijn. Ook in de bestaande stad is vergroening een opgave, met name in relatie tot klimaatadaptatie. Zo kan groen bijdragen aan het tegengaan van hittestress en wateroverlast bij extreem weer. Zo is de Stadsas hét hitte-eiland van Rijswijk; maar ook daarbuiten is aandacht voor groen nodig. Zie hiervoor ook paragraaf 4.4. Voor particulier groen werken we al jaren met Operatie Steenbreek. Daarmee proberen we de mensen zoveel mogelijk aan te zetten tot het vergroenen van hun tuinen. In 2019 was het gemiddelde versteningspercentage nog 56% (Versteningskaart Stichting Steenbreek), maar in 2022 is dat met 9% afgenomen tot 47% (Steenbreek Atlas). In de toekomst willen we meer campagnes en acties lanceren met regionale partners, om het bewustzijn bij onze bewoners te vergroten over klimaatrisico's (hittestress, positief effect van meer groen).

Ook ondertekenen we een intentieovereenkomst met woningcorporaties en Delfland om klimaatadaptatie bij nieuwbouw- en renovatieprojecten beter te implementeren.

Kwaliteit en beleefbaarheid van groen • Naast het behouden van de bestaande groengebieden, is een belangrijke opgave het behouden en verbeteren van de groenkwaliteit. Meer kwalitatief groen is daarbij belangrijker dan kwantitatieve uitbreiding van het groen. Ook beheerkosten zijn in dit kader een aandachtspunt. De kwaliteit van het groen wordt versterkt door te kiezen voor diversiteit (van bomen, heesters, planten) in samenhang met de betekenis van groen voor de natuur. De groenkwaliteit verschilt en wordt afgestemd per gebied en beoogde functie van het groen. In natuur- of bosgebieden zal de nadruk meer liggen op de natuurwaarden (biodiversiteit), in parken en in de wijken mogelijk meer op de gebruiks- en belevingswaarde van het groen. • De toegankelijkheid en bereikbaarheid van het groen is een aandachtspunt en kan verbeterd worden, met name van de twee grote groengebieden. • De (groene) openbare ruimte moet beweegvriendelijk worden ingericht, zodat sporten en bewegen hier vanzelfsprekend is. In de groenverbindingen is het belangrijk voldoende ruimte te bieden om het vrije buitenspelen te bevorderen, bijvoorbeeld door het openbaar toegankelijk maken van beweegvriendelijke plekken en voldoende kwalitatief goede en uitdagende speel- en beweegplekken voor jong en oud in alle wijken.

Bij de inrichting moet rekening worden gehouden met de toegankelijkheid voor mensen met een beperking. • Tot slot zijn groengebieden in relatie tot cultuurhistorie een aandachtspunt. Er zijn hiervoor alleen provinciale kaders, geen gemeentelijke beleidsuitgangspunten. Dit is met name relevant voor de Landgoederenzone. Ook is van belang om bij het (her)inrichten en beheer van

Verkenning omgevingsvisie Rijswijk – 10 oktober 2023

35

groengebieden rekening te houden met cultuurhistorische en archeologische waarden. Biodiversiteit • Belangrijkste beleidsdocumenten op dit thema: o Groenbeleidsplan 2010-2020 (2010) o Nota Dierenwelzijn (2017) • Beleid in ontwikkeling: o Actualisatie groenbeleidsplan Diversiteit in flora en fauna • Belangrijke opgave is het verbeteren van de natuurwaarden en biodiversiteit, versterken van doelsoorten en van de diversiteit van het groen (bomen, heesters, planten) in de stad. • De provincie stelt in haar omgevingsbeleid ook doelen voor biodiversiteit in relatie tot ruimtelijke opgaven. Uitgangspunt is zo veel mogelijk behouden van ecologisch waardevol groen; wat dat is wordt bepaald door lokale doelsoorten. Het is dan onder meer van belang dat lokaal relevante natuurtypen en soortencategorieën in beeld worden gebracht, en dat ontwikkelingen aansluiten op bestaande groen- en blauwstructuren en die waar mogelijk versterken. • De verhouding ‘bomen-heesters-lage beplanting’ kan worden verbeterd. De ideale vegetatieverhouding tussen bomen, struiken/heesters en gras/beplanting is 25 : 15 : 20, dit is nu 16 : 5 : 24. De juiste vegetatie-verhouding is belangrijk voor verhogen van de biodiversiteit en het verbeteren van de leefkwaliteit van de stad. • Naast de algehele groenstructuren is het behouden en versterken van de bomenstructuur van Rijswijk een opgave.

Bomen zijn belangrijk voor de stad (verbeteren van het leefklimaat, tegengaan van hittestress en wateroverlast). Het is belangrijk om zorgvuldig om te gaan met de bomen in de stad. In stand houden van de bomenstructuur was geen vanzelfsprekendheid, daarin is de afgelopen jaren een inhaalslag gemaakt. Om de bomenstructuur in de stad te behouden en versterken wordt de evaluatie ‘Juiste boom op de juiste plek’ uitgevoerd. • Daarbij is er een inhaalslag nodig op het ecologisch- en groenbeheer in de stad. Er zijn beheerplannen nodig om kostenramingen te kunnen maken. • Natuurvriendelijke oevers en/of natte ecologische zones dragen ook bij aan verbetering van waterkwaliteit en biodiversiteit; daarvoor is ruimte nodig. Natuurinclusiviteit • De natuur maakt onderdeel uit van de stad, want dieren en planten hebben zich aangepast en voelen zich er thuis (stadsbiotoop). Het is dus belangrijk om de stad bij verdere verstedelijking ook te vergroenen, en inrichtingsopgaven af te stemmen op natuurdoelsoorten. Dat vertaalt zich in het natuurinclusief inrichten van zowel gebouwen als buitenruimte, dus inrichten voor de mens en gelijktijdig ruimte bieden voor planten en dieren. • Het is belangrijk om daarbij het principe van de 5-V’s toe te passen (verblijfplaatsen, voedsel, veiligheid, verbinding en variatie) ten behoeve van de stadsnatuur.

Er is beheergeld nodig deze vergroening ook goed te kunnen onderhouden. • Een opgave is hoe de stad natuurinclusief te maken. Het Convenant klimaatadaptief bouwen Zuid-Holland is doorvertaald naar de Landelijke Maatlat Groene Klimaatadaptieve Gebouwde Omgeving, die normen stelt voor het realiseren van klimaatadaptieve maatregelen die ook de biodiversiteit versterken. Het Rijk is bezig met een verkenning naar de juridische borging hiervan, in pilotprojecten worden praktijkervaringen opgedaan (Kamerbrief, maart 2023). • Rijswijk werkt aan gemeentelijke beleidskaders op het gebied van natuurinclusiviteit. In RijswijkBuiten stellen we een eigen PvE op voor klimaatadaptief en natuurinclusief bouwen. De ambitie is om aansluitend klimaatadaptatie integraal op te nemen in de inrichting en het beheer van onze openbare ruimte, op basis van het convenant en de landelijke maatlat.

Verkenning omgevingsvisie Rijswijk – 10 oktober 2023

36

Bodem en water • Belangrijkste beleidsdocumenten op dit thema: o Gemeentelijk riolerings- en waterplan 2021-2025 (2021) o Rijswijkse Adaptatiestrategie en Aanpak voor Klimaatverandering (RAAK) 2023-2030 o Verordening afvoer hemelwater Rijswijk 2022 • Beleid in ontwikkeling: o Bodembeheerplan •

• •

•

•

• • • • •

Een algemene opgave is om in de toekomst water- en bodemsturend te ontwikkelen. Oftewel, het water- en bodemsysteem zijn sturend bij het maken van keuzes voor nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Hoe we hier vorm aan geven en wat dit precies betekent voor ruimtelijke ontwikkelingen moet nog nader worden bepaald. Op het gebied van bodemkwaliteit maar met name het omgaan met grondverzet heeft de raad inmiddels een bodembeheerplan vastgesteld. Een opgave voor nieuwe ontwikkelingen is om hemelwater op eigen terrein op te vangen, te bergen en vertraagd af te voeren. Hiervoor zijn ook voorwaarden opgenomen in het Convenant klimaatadaptief bouwen en de Verordening afvoer hemelwater. In alle projecten worden, als het kan, hemelwaterriolen aangelegd en regenwater afgekoppeld. Grootschalig afkoppelen kan negatieve effecten hebben op de waterhuishouding. Daarom heeft afkoppelen waarbij het water kan infiltreren of vertraagd wordt afgevoerd de voorkeur. Met gesloten afvalwaterketens kan het water beter worden benut en worden lozingen voorkomen. Op het gebied van waterkwantiteit zijn er in de huidige situatie geen urgente knelpunten. Verbeteringen in waterbeheersing/watersystemen zijn wel aan te raden om ook op de langere termijn klimaatbestendig te blijven en worden.

Daarom nemen we dit mee wanneer het gecombineerd kan worden met reguliere werkzaamheden zoals nieuwbouw, herinrichting van wegen of vervanging van riolering. Op diverse punten voeren we nog onderzoek uit naar verbeter- of knelpunten. De waterkwaliteit voldoet niet aan de eisen die gesteld zijn in de Kader Richtlijn Water (KRW). Dit geldt voor de hele regio. Ons streven is om de waterkwaliteit te verbeteren. Dit doen we samen met het Hoogheemraadschap van Delfland en de regio. Specifieke aandacht moet uitgaan naar zwemwaterlocaties. Specifiek aandachtspunt daarbij is om de waterkwaliteit van de zwemvijver in het Wilhelminapark structureel te verbeteren, tegelijk met de reconstructie van het park. Mogelijk conflict is ook dat de toenemende verstedelijking kan leiden tot verslechtering van waterkwaliteit. Specifiek aandachtspunt is dat DSM de komende jaren de grondwateronttrekking stopt. Dit kan tot grondwaterstijging leiden. Bij gebiedsontwikkelingen en/of vervanging van beschoeiing wordt altijd gekeken of wateroevers omgevormd kunnen worden naar natuurlijke oevers. Voor natuurvriendelijke oevers is ruimte nodig, om de waterkwaliteit en de beleefbaarheid van het water te vergroten. Bodem en water hangen sterk samen met de onderwerpen klimaatadaptatie (bijvoorbeeld waterberging) en energie (bijvoorbeeld bodemenergiesystemen).

Voor aandachtspunten op het gebied van bodem en water in relatie tot klimaatadaptatie en energie, zie paragraaf 4.4.

Verkenning omgevingsvisie Rijswijk – 10 oktober 2023

37

4.4 Ondernemend en beleefbaar Rijswijk 4.4.1 Bestaande situatie en kwaliteiten

Afbeelding 4.6: Werklocaties in Rijswijk (bron: Geoweb Rijswijk, Stec groep4, Dtnp5, KuiperCompagnons).

4 Stec groep (februari 2023) Rijswijkse strategie op toekomstige werklocaties. 5 Dtnp (april 2023) Retail- en horecabeleid – Gemeente Rijswijk.

Verkenning omgevingsvisie Rijswijk – 10 oktober 2023

38

Afbeelding 4.7: Cultuurhistorische waarden gebieden en objecten (bron: Geoweb Rijswijk / KuiperCompagnons).

• • •

•

Zeker in verhouding tot zijn omvang heeft Rijswijk een belangrijke economische functie in de regio, huisvest Rijswijk veel bedrijven en zijn er veel arbeidsplaatsen (ruim 34.000, eind 2022) waarvan ca. 90% ingevuld worden door inwoners uit andere gemeenten. Rijswijk kent verschillende economische kerngebieden, zoals te zien in afbeelding 4.6: de diverse werklocaties, twee hoofdcentra en verschillende buurt(winkel)centra. Gezamenlijk bieden deze een compleet aanbod aan voorzieningen en een diversiteit aan werkgelegenheid. Het brandpunt van de economische activiteit is bedrijventerrein Plaspoelpolder, een van de grootste werklocaties van de metropoolregio. Het biedt een concurrerend en gedifferentieerd aanbod aan vestigingsruimte, dat kwalitatief goed aansluit bij de behoeften van het bedrijfsleven. De ligging direct bij het knooppunt van de snelwegen A4, A12 en A13 en het spoor kan bijna niet beter. In de Plaspoelpolder en op andere plekken in de stad zijn er uitstekende plekken beschikbaar voor start-ups, mkb en grote bedrijven. Rijswijk faciliteert de doorgroei van (tech)bedrijven uit

Verkenning omgevingsvisie Rijswijk – 10 oktober 2023

39

• •

•

•

•

•

•

Den Haag en Delft en dienstverlenende bedrijven in de keten van deze (tech)bedrijven. Deze beschikbare ruimte voor werken is een unieke kwaliteit van Rijswijk in de regio die we willen behouden. Met de diversiteit aan economische kerngebieden is Rijswijk een echte werkgemeente. Er is een ruim aanbod aan werkgelegenheid voor zowel theoretisch als praktisch opgeleiden. We hebben daarmee een aantal troeven in handen om economisch succesvol te zijn binnen de energiesector en de daling van de werkgelegenheid van de afgelopen jaren om te buigen naar banengroei gezien de grote vraag naar arbeidskrachten binnen deze sector. Met onze werklocaties en ligging midden in het economisch kerngebied van de MRDH neemt Rijswijk een unieke plek in de regio in. De diversiteit van de Rijswijkse economie is een natuurlijk gevolg van de centrale ligging. Rijswijk ligt aan de ‘kennisas’ tussen de TU Delft en de Universiteit Leiden, tegelijk de ruggengraat van de metropoolregio. Veel hightechbedrijven die geen ruimte vinden in Delft kiezen voor Rijswijk vanwege de nabijheid van de TU. Op een steenworp afstand van Den Haag en Delft is Rijswijk de vestigingsplaats van bijzondere organisaties en belangrijke (internationale) werkgevers (zoals het European Patent Office). Maar ook unieke faciliteiten zoals een onderzoek- en testlocatie gericht op de energietransitie en geothermie.

Het midden- en kleinbedrijf is niet alleen georiënteerd op de stad zelf, maar ook op zijn internationale omgeving. Naast de verschillende werklocaties (onze ‘bedrijfsreservaten’) en centrale ligging zijn andere vestigingsfactoren onder meer: onze waardevolle ondergrond (goede plek voor geothermie), een aantrekkelijke woonstad met zowel dorpse als stedelijke woonmilieus, relatief veel groen en ruimte voor recreatie in een steeds drukkere regio, het historische karakter van Oud-Rijswijk en de landgoederen, en de goede voorzieningen in zowel de twee hoofdcentra als de buurtcentra. Rijswijk kent een goed voorzieningenniveau, met de twee hoofdcentra (Oud-Rijswijk en Bogaard Stadscentrum) en diverse wijkcentra. Deze zijn te zien in afbeelding 4.6. De twee gezichten van Rijswijk – dorp en stad – zijn ook terug te zien in de voorzieningen. De Rijswijkse schouwburg kan zich bijvoorbeeld meten met die van veel grotere steden en het Rijswijks Museum staat voor inspirerende tentoonstellingen als de Papier Biënnale. Tegenover de landelijke winkelformules van winkelcentrum Bogaard stadscentrum staat de intimiteit van het oude dorp, met zijn plaatselijke winkeliers, cafés en restaurants. Daarnaast liggen de stranden van Den Haag en het historische centrum van Delft op fietsafstand of een kwartiertje rijden met de tram.

Ook de rest van Nederland ligt binnen handbereik via de uitstekende weg- en spoorverbindingen. Hoewel niet altijd even bekend en zichtbaar heeft Rijswijk wel degelijk plekken en objecten van cultuurhistorische waarde. Deze zijn met name geconcentreerd in en rondom het historische dorpscentrum van Oud-Rijswijk en de landgoederenzone, zoals zichtbaar in afbeelding 4.7. Landschappelijke en recreatieve waarden zijn te vinden in de landgoederenzone en parkenzone, die beleefbaar worden door het wandel- en fietsnetwerk. Rijswijk is rijk aan archeologisch en gebouwd erfgoed. De oudste vindplaatsen dateren uit de prehistorie. Er zijn verschillende gemeentelijke en rijksmonumenten, zowel grote als kleine objecten. De Landgoederenzone is een aaneenschakeling van historie. Ook is er een rijke variatie aan (bijzondere) naoorlogse bebouwing. Bijzonder aan Rijswijk is dat alle bouwstromen vanaf het einde van de 19e eeuw vertegenwoordigd zijn; soms beperkt en soms in ruimte mate.

4.4.2 Trends en ontwikkelingen •

De economie is soms weerbarstig, vaak onvoorspelbaar, maar heeft vooral een grote invloed op een (lokale) maatschappij. Dit werd vanaf 2020 zicht- en voelbaar toen de coronapandemie uitbrak en wereldwijd grote delen van de maatschappij en economie stillegde. Maar ook nieuwe crises (denk aan de oorlog in Oekraïne, energieprijzen, inflatie, et cetera) hebben hun gevolgen voor de economie. Wat de precieze (economische en ruimtelijke) effecten hiervan gaan zijn is nog onbekend. Wel is de verwachte economische groei voor de komende jaren naar beneden bijgesteld en zijn of worden zeker bepaalde sectoren (detailhandel, recreatie, horeca) geraakt.

Verkenning omgevingsvisie Rijswijk – 10 oktober 2023

40

• • •

•

• • • • •

•

•

Daarnaast was ook vóór de coronacrisis al sprake van afnemende vraag naar en structurele leegstand van ruimtes voor detailhandel en grootschalige kantoren. Zo is al langer een trend, mede door de opkomst van internetwinkelen, dat in winkelgebieden de focus steeds meer komt te liggen op een ontmoetingsfunctie in plaats van een winkelfunctie. In algemene zin zien we dat locatievoorkeuren en huisvestingswensen van bedrijven veranderen (al dan niet versterkt door de coronacrisis). Zo is er een toenemende vraag naar kantoren in dynamische gemengde gebieden met goede (ov-)bereikbaarheid. Hiermee samenhangend is er een sterke groei van flexibele kantoorconcepten. Voor kantoorlocaties (in Rijswijk is circa 65% van de werkgelegenheid op werklocaties een kantoorbaan) zijn thema’s als functiemenging, bereikbaarheid en flexibilisering van toenemend belang. De behoefte aan kantoorruimte verandert van traditionele monofunctionele gebieden naar nieuwe typen multifunctionele omgevingen. Een optimale (ov-)verbinding speelt hier een grote rol in. Er is sprake van toenemende verkleuring en de opkomst van informele (woon-)werklocaties. Mede ingegeven door de grote woningbouwopgave zien we steeds vaker transformaties van werklocaties en -functies, bijvoorbeeld van bedrijventerreinen en kantoren.

In kwalitatief opzicht wordt een toenemend belang gehecht aan ‘well-working’ en ‘wellbeing’ van werknemers, wat van invloed kan zijn op de locatiekeuze en ruimtelijke inrichting van werklocaties. Verduurzaming is een belangrijke trend, met toenemende aandacht en urgentie voor onderwerpen als klimaatadaptatie, energietransitie en circulariteit. Deze trends hebben effect op het (huidige én benodigde) ruimtegebruik op werklocaties. Op het gebied van mobiliteit zijn trends als de groei van duurzame mobiliteit en stadsdistributie van invloed op de economie. Technologische ontwikkelingen volgen elkaar in rap tempo op, en zijn direct of indirect van invloed op onze manier van leven en ondernemen. Enkele ontwikkelingen zijn bijvoorbeeld de digitalisering, automatisering, robotisering, groei van smart industry en logistics, artificial intelligence (AI). Nieuwe technologieën hebben niet alleen invloed op de bedrijvigheid in Rijswijk en hoe deze zich organiseert, maar ook op de manier waarop we winkelen, met elkaar omgaan, onze vrije tijd besteden en hoe we voor elkaar zorgen. Het is moeilijk te voorspellen welke gevolgen dit voor Rijswijk heeft, maar het is wel een zekerheid dat nieuwe technologieën ook steeds meer bijdragen aan het oplossen van maatschappelijke vraagstukken (denk aan energiebesparing, groene energie, maar ook voor het langer zelfstandig thuis wonen van ouderen).

Al deze grote maatschappelijke vraagstukken (duurzaamheid, klimaatverandering, circulariteit, energietransitie, mobiliteit, digitalisering) zijn van invloed op onze economie en werklocaties. De werklocatiestrategie en het retail- en horecabeleid (als uitwerking van de Economische visie) gaan nader in op deze trends en ontwikkelingen en wat dit voor de verschillende werk en winkellocaties betekent.

4.4.3 Aandachtspunten Bedrijvigheid, kantoren, detailhandel en horeca • Belangrijkste beleidsdocumenten op dit thema: o Economische visie 2030 (2023) o Economische strategie (2022) o Toekomstbestendige werklocaties – Economische analyse en strategie (2023) o Retail- en horecabeleid – Gemeente Rijswijk (2023) Economie en arbeidsmarkt • De Rijswijkse economie is onderdeel van de regionale economie. Daarom nemen we de regionale arbeidsmarkt als uitgangspunt met oog voor werkgelegenheidsontwikkelingen, die aansluiten bij de behoefte van de beroepsbevolking. Regionale samenwerking en een

Verkenning omgevingsvisie Rijswijk – 10 oktober 2023

41

•

•

•

onderscheidende regionale positionering zijn belangrijk voor Rijswijk én voor de regionale economie. We intensiveren de lokale en regionale samenwerking voor meer lokale economische kansen in de regionale context. Regionale economische profilering betekent dat we complementair zijn aan de profilering van omliggende gemeenten. Er doen zich veel ontwikkelingen voor die terug te leiden zijn naar een aantal grote trends. Door met de Rijswijkse economie in te spelen op deze wereldwijde opgaven, zoals digitalisering, technologische vernieuwing en verduurzaming, werken we aan een toekomstbestendig Rijswijk. We stimuleren innovaties en sectoren om te komen tot een robuuste economische structuur. Zo moet Rijswijk dé plek worden voor innovatieve bedrijven, met name in techniek en energie. Daarbij benutten en versterken we onze eigen kwaliteiten en economische kracht, om te komen tot een profiel waarmee Rijswijk zich (beter) onderscheidt en positioneert in de regio. Er zijn verschillende factoren die van Rijswijk een sterke vestigingsplaats maken (o.a. goed leefklimaat, voorzieningenniveau, centrale ligging in de regio, aanwezig bedrijfsleven, beschikbare ruimte en arbeidspotentieel). Daarbij kunnen we voortbouwen op ons diverse aanbod aan werklocaties en werkgelegenheid.

Een diverse economie is minder afhankelijk van sectorale economische schommelingen, en ook bedrijven en organisaties hechten waarden aan een dynamische en bruisende omgeving voor medewerkers en mogelijkheden tot inhoudelijke kennisuitwisseling. Clustering en innovaties zorgen voor verdere samenwerkingen, verbondenheid van bedrijven met Rijswijk en creëren een spin-off effect in de vorm van nieuwe bedrijvigheid en werkgelegenheid. Daarom streven we voor een aantal plekken naar (verdere) clustervorming – zoals de campusontwikkeling met kennis- en onderzoeksinstellingen, maakbedrijven in het middengebied van Plaspoelpolder, zakelijke dienstverlening op Hoornwijck en Broekpolder, detailhandel in Oud-Rijswijk, Bogaard Stadscentrum en buurtwinkelcentra.

Werklocaties • Toekomstbestendige werk- en winkelgebieden dragen bij aan een duurzaam aantrekkelijk vestigingsklimaat. Dit vraagt een goede (her)positionering van die gebieden, ten opzichte van elkaar en regionaal, en moet aansluiten bij de wensen en behoeftes van inwoners, ondernemers en bezoekers. Met economisch vitale en levendige kerngebieden waar ondernemen, werken, wonen en recreëren samenkomen zorgen we voor een toekomstbestendig vestigingsklimaat en een sterke betrokken lokale economie. • Ons uitgangspunt is een toename, dan wel minimaal behoud van de werkgelegenheid en bedrijfsvestigingen. • Aandachtspunt is dat leegstand en verouderd vastgoed (potentieel) afbreuk doen aan de kwaliteit en het vestigingsklimaat van bestaande centra en werklocaties. Ook bereikbaarheid staat hoog op de agenda. • Om te komen tot toekomstbestendige werklocaties zetten we bewust sterker in op profilering van de werklocaties, door onderscheid te maken in doelgroepen, mate van functiemenging en intensiteit van de bebouwing. Zorgvuldig omgaan met de schaarse ruimte, behoud van ruimte voor economie en behoud van sociaaleconomische waarde op de werklocaties staan centraal. Ter versterking van werklocaties willen we samen met het bedrijfsleven gericht investeren in de toekomstbestendigheid. Verschillende variabelen zijn van belang voor de profilering en het toekomstbeeld van de werklocaties.