Concept-verslag raadsvergadering 7 november 2023

En waarom zijn dan deze kostenstijgingen nu niet duidelijk en niet tijdig aangepakt? Hoe kan het dat we pas een paar maanden geleden een beleidsnota met uitgangspunten aan de raad wordt aangeboden waar wij als CDA en ook andere partijen al jaren hebben van gezegd, laten we dat gewoon doen, laten we dat uitvoeren. En waarom heeft Den Haag al wel na een jaar voorbereiding alles klaarstaan om zorginstellingen anders te gaan contracteren? Net zoals Zoetermeer dat inmiddels al met de Wmo doet. Waarom heeft Rijswijk nog geen enkele rendabele wijziging ingevoerd in dit beleid? Hoe lang vragen we hier nou om? De VVD wilde twee jaar geleden al de openeindregeling schrappen, waarom doen we dat dan niet? Ten tweede, het tekort in de bijstand. Is het niet veel profijtelijker, zowel in sociaal opzicht als in financieel opzicht, om mensen aan het werk te helpen in plaats van aan uitkeringen. Er is toch werk genoeg? Overal horen we ondernemers klagen over tekort aan arbeidskrachten.

Als we in Rijswijk dan meer uitkeringen verstrekken dan de Rijksnorm, wat doen we dan verkeerd? Kunnen we discussiëren over een consulent meer of minder maar waarom lopen we hier dan qua resultaat achter vergeleken bij andere gemeenten? Ten derde, is de wethouder van financiën het met ons eens dat het weinig zin heeft hier een begroting te bespreken met een virtueel overschot waar de ontwikkelingen in het sociaal domein nog niet zijn verwerkt en die volgend jaar opnieuw tot een tekort gaan leiden? Wij zien immers de moties en de plannetjes alweer langskomen. Is het, wethouder, niet veel verstandiger om als de wiedeweerga de tering nu naar de nering te zetten? Het college geeft in antwoord op vragen aan dat het komend voorjaar zal gebeuren en ook de VVD is daar kennelijk al heel erg tevreden mee want die zullen er de volgende begroting op terugkomen. Maar is het niet zo dat dat dit jaar nog moet gebeuren? Ten vierde, wanneer was bekend dat we dit jaar zo desastreus zouden gaan afsluiten? Wat heeft een wethouder van financiën gedaan om daarop voor te sorteren? Hoe kan het dat dit college in juli nog aan de raad een krediet vraagt van 13 miljoen voor het bouwen van een clubhuis in Elsenburg en dat we nu tegen 13 miljoen tekort aan kijken.

Is het niet verstandiger dit krediet alsnog in te trekken en daarmee de aanslag op onze vermogenspositie weer enigszins in balans te brengen? We weten toch allemaal dat het moeizaam opgestelde businessplan voor dat dure gebouw ook tot structurele tekorten gaat leiden. Of gaat het college rigoureus de belasting verhogen om uit deze malaise te komen? Voorzitter, tot slot dit, wij geven in Rijswijk sloten met geld uit aan analyses, beleidsnota's en strategische plannen zonder dat we daar concreet iets mee doen. Zonde van al dat geld, niet zelden besteed aan wat rondreizende gezelschappen, bureaus die elders ook al een fietsplan hebben gemaakt of die hier wel even met eenzelfde kleurrijke uitgave ons zullen helpen, mobiliteitsplannen, uitvoeringsplan jeugdzorg, economische analyses, je kunt het zo gek niet bedenken maar wij zijn gestopt daarmee. Ik heb wel een coalitieprogramma gezien maar nog geen uitvoeringsplan en het gaat om die uitvoering, daar schort het aan. Belangrijke keuzes worden namelijk rond een bouwplan gemaakt en daar kunnen wij als organisatie maar met moeite het tempo bijbenen waarin projectontwikkelaars die plannen aan ons voorschotelen. Met als

gevolg, de creativiteit ontbreekt als het gaat om publieke voorzieningen, aan parkeren en verkeerseffecten op het moment suprême. Denk aan … De voorzitter: Mijnheer Van Enk, u heeft nog een halve minuut. De heer Van Enk (CDA): Ja, dank u. Denk aan de 30 centimeter geveltuintjes in Te Werve, denk aan de parkloper die achteraf nog gedekt moet worden, denk aan het dieptepunt dat we nog moeten bijplussen achteraf uit onze inmiddels lege reserves. 2 miljoen aan een projectontwikkelaar die nota bene mag bouwen in ons stadscentrum. Archibald Bogaard draait zich om in zijn graf. Graag een reactie van het college. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Van Enk. Dan geef ik graag nu het woord aan mevrouw Van Nunen van de Partij van de Arbeid. Mevrouw Van Nunen (PvdA): Voorzitter, ik begin misschien iets anders dan mijn collega's want voor ons is het grote leed dat wij dagelijks onder ogen krijgen via beelden uit Gaza, de Westbank en Israël voelt het als een grote stap om het nu te hebben over onze eigen gemeente en onze eigen kleinere, lokale zorgen. Maar toch zitten we hier vandaag bij elkaar om het over de begroting van Rijswijk in de komende jaren te hebben en dat is ook een goed punt. Deze voorliggende begroting vormt voor de Partij van de Arbeid een solide balans tussen inkomsten en uitgaven.

Een balans waardoor we de ambities van deze coalitie op verantwoorde wijze verder vorm kunnen geven. Hogere lasten voor onze inwoners zijn niet altijd te vermijden voor de Partij van de Arbeid als we aan de andere kant publieke voorzieningen in onze gemeente op niveau willen houden. En daarbij gaat onze fractie ervan uit dat iedereen naar draagkracht zal moeten bijdragen. Voor de Partij van de Arbeid springen drie thema's eruit in de voorliggende plannen. Dat zijn, u zult het niet verbazingwekkend vinden, betaalbaar wonen, onze inspanning om de talenten van jongeren en volwassenen alle kansen te bieden in het onderwijs en op de arbeidsmarkt en drie, ernaar streven dat niemand zich zorgen hoeft te maken of je financieel het einde van de maand wel haalt. Voorzitter, de Partij van de Arbeid is blij dat we als gemeente samen met partners weer meer regie oppakken in de realisatie van betaalbare woningbouw. Voor de Partij van de Arbeid is volkshuisvesting daarbij het uitgangspunt want wonen is een recht. Ik zag dit laatste overigens een paar dagen geleden staan bij een post van wethouder Van de Laar op social media en kan dat alleen maar van harte toejuichen. Maar we moeten naast de nieuwe aangenomen Huisvestingsverordening nog wel flinke stappen zetten. Met de realisatie van de huidige nieuwbouwplannen zakken we verder onder de 30 procent sociale woningbouw.

Wanneer komt het college met concrete plannen om deze trend te keren? Er wordt ambtelijk vast hard gewerkt aan nieuwe locaties maar wanneer bespreken we uw plannen ook in onze raad? We horen het graag. Voor de Partij van de Arbeid zijn duurzaam bouwen, woningrenovatie, isolatie en betaalbaar wonen twee kanten van dezelfde medaille. Het gaat er immers om dat we ieder huishouden de mogelijkheid bieden om de energierekening zo laag mogelijk te houden, woonlasten te beperken en ons milieu veel minder te belasten. Daarom staat voor de Partij van de Arbeid het woonisolatiefonds als een huis. We vragen ons wel af of de grote nadruk op appartementen in de nieuwbouwplannen overeenkomt met de vraag naar woningen in Rijswijk? Daarnaast wordt er niet geschroomd om kleine woonunits van maar 25 vierkante meter voor te stellen. Voorzitter, prettig wonen betekent voor de Partij van de Arbeid niet alleen een betaalbare prijs maar ook een voldoende ruimte naar verhouding van het aantal gezinsleden. We zien graag meer informatie over de woonvraag ten opzichte van het woonaanbod in Rijswijk. D66 vroeg hier ook al eerder om, graag uw reactie. Wat betreft uw duurzaamheidsambities in ons maatschappelijk vastgoed zijn we benieuwd of u de grote stappen die bijvoorbeeld de Schouwburg al eerder heeft gezet ook verder faciliteert in fase 2? Werk en inkomen.

Voorzitter, werk is de beste zorg, was vier jaar geleden de titel van onze motie

waarin we aandrongen op meer gesprekken en begeleiding van een groep inwoners die al jaren aan de kant staan. Mede daardoor zijn er goede stappen gezet met behulp van consulenten om mensen via een ontwikkelplan weer te activeren. Het CDA sprak hier ook al over. Zo is ook de basisbaan in Rijswijk van start gegaan. Even los van de zojuist verschenen evaluatie van deze pilot, die we op een ander moment nog bespreken, wil de PvdA er sterk voor pleiten om te blijven investeren in de ontwikkeling van iedere inwoner. Inwoners in een wijkbaan zijn gelukkiger, gezonder en voelen zich gewaardeerd en gezien. Lees hierbij ook het artikel dat vandaag verschenen is in het AD over de basisbaan in Rijswijk en de meerwaarde die dat heeft voor deelnemers. De initiatieven die u aankondigt om in 2024 meer te focussen op mensen die nu ver van de arbeidsmarkt afstaan, juichen wij toe. Hier vragen we namelijk ook al langer naar. Daarbij zegt u, en ik citeer, we kijken daarbij ook naar onze eigen dienstverlening en passen aan de hand van de uitkomsten van onderzoek ons beleid aan. Houdt u ons op de hoogte? Er zijn bovendien in onze eigen regio mooie initiatieven van sociale werkgevers die mensen een kans willen geven om zich te ontplooien en hen betaald werk tegelijkertijd aanbieden. Ook is mijn fractie zeer benieuwd naar de uitkomsten van startbanen voor statushouders.

Mede met de door u beschreven creatieve plannen moet het onze gemeente toch lukken, zeg ik ook tegen het CDA, om volgend jaar het tekort op het BUIG-budget op te heffen. Voorzitter, we zijn ook blij met het in dit voorjaar aangenomen plan armoedebestrijding plus, unaniem aangenomen in deze raad. Dit actieplan was een eerste stap op weg naar een groter plan dat het college binnenkort gaat presenteren. Het betrekken van mensen uit de doelgroep zelf was onderdeel van dit actieplan. Is dit inmiddels gelukt en wat zijn de eerste ervaringen met deze werkwijze? De Partij van de Arbeid is ervan overtuigd dat armoederegelingen een tijdelijk effect hebben om armoede te verlichten, te dempen, maar dat de analyse en de problemen anders moeten worden opgepakt. Inmiddels is ook duidelijk dat in Rijswijk de armoede toeneemt. Het aantal aanvragen voor een Ooievaarspas stijgt. Het bedrag op de Schoolspullenpas is niet meer toereikend voor gezinnen om de benodigde schoolspullen aan te schaffen. Dat baart zorgen omdat dit de ongelijkheid tussen kinderen vergroot. Het maakt dus in Rijswijk uit voor je kansen in welk gezin je wieg staat. Bovendien maakt het uit of je wieg in Rijswijk of in Den Haag staat wat betreft de vergoedingen voor een Ooievaarspas. Hoe kijkt het college tegen deze ongelijkheid aan? En als we het over ongelijke kansen hebben, met een lege maag kun je niet presteren.

Wanneer komt de wethouder met een voorstel om samen met partners gratis schoollunches te verstrekken op scholen die bij de peiling hebben aangegeven hier belangstelling voor te hebben? Mevrouw Woudstra vroeg hier ook om en D66 en Partij van de Arbeid hebben eerder een motie op dit thema aangehouden. We horen graag wat we binnenkort kunnen verwachten van het integrale armoedebestrijdingplan, wethouder. In welke richting denkt u op dit moment? De PvdA wil u graag de suggestie van een voedselbankwinkel meegeven. We hebben als fractie hier goede ervaringen van gezien tijdens onze werkbezoeken in Den Haag. De mensen kiezen zelf de boodschappen die ze het hardst nodig hebben. Hiermee versterken we hen in hun waardigheid en voorkomen wij voedselverspilling. Bent u bereid net als de PvdA hier serieus naar te kijken? Ondertussen dienen we samen met GroenLinks en D66 een motie in om de maandelijkse hoge lasten te verlichten door een verruiming van giften voor bijstandsgerechtigden te verhogen tot 1800 euro. Graag uw reactie. Voorzitter, ik sluit af met een belangrijke vraag waar velen van ons zich zorgen over maken.

Hoe bieden we Don Bosco, die zoveel kinderen en volwassenen al 70 jaar mooie ervaringen weet te bezorgen, een nieuw onderkomen, een nieuw huis? Wat is op dit moment de stand van zaken? Voorzitter, we staan voor grote opgaven maar samen kunnen we bouwen aan een sociale en duurzame toekomst in Rijswijk. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Van Nunen. Dan geef ik graag nu het woord aan mevrouw Harmsen van de fractie van de ChristenUnie. Mevrouw Harmsen, u heeft zes minuten spreektijd.

Mevrouw Harmsen (CU): Geachte voorzitter, geachte raad, de ChristenUnie-fractie in Rijswijk mag nu voor de tweede keer mede toezicht houden en meebeslissen in de begroting van de gemeente Rijswijk. Zoals u van ons gewend bent vragen wij in onze bijdrage slechts aandacht voor drie punten die ons speciaal aan het hart gaan. Maar ik wil een klein voorafje presenteren, een denkproeverijtje vooral voor de lokale partijen. De helft van de partijen hier in de raad hebben ook landelijke fracties, zoals ook bij de ChristenUnie, PvdA, GroenLinks, VVD, CDA en D66. Dat roept een bijzonder fenomeen op wat wij als ChristenUnie-fractie de afgelopen anderhalf jaar opnieuw hier hebben geconstateerd. Wij worden als lokale partijen met landelijke bedekking regelmatig gevraagd om onze landelijke en regionale banden aan te schrijven om zaken die hier lokaal in Rijswijk spelen aan te kaarten en het liefst op te lossen, ook in de begroting. Toch wel handig, landelijke banden hebben. Denk bijvoorbeeld aan vluchtelingen. Lokale partijen vragen aan ons of wij een genabuurde partij-fractie van bijvoorbeeld ChristenUnie Voorburg of Delft, vragen of zij ook vluchtelingen kunnen opvangen. Nou, dat doe ik dan ook. En die fracties kaarten dat aan. In Delft is er nu opvang, in VoorburgLeidschendam lijkt er opvang voor tachtig minderjarigen aan te komen.

En ik weet ook dat GroenLinks en PvdA dat proberen bij andere fracties in de buurt, zeker. Ik zou graag willen dat lokale partijen het ook zouden proberen. Als het gaat om openeindregeling in de jeugdzorg vraagt onze wethouder sociaal domein aan fracties met landelijke banden om werk te maken van het veranderen van deze regeling landelijk om de druk op de lokale begroting te verlichten. Mevrouw Bentvelzen, geacht college, ik ga mijn best doen voor u, voor Rijswijk, voor onze jeugd en onze begroting. Want het feit dat ChristenUnie Rijswijk ook landelijke banden heeft maakt dat wij ook voor onze inwoners en onze begroting soms, soms iets extra's kunnen doen. En na dit voorafje drie zaken waar we wat meer, wat extra licht op willen laten schijnen in deze begroting, klimaat, armoede, vluchtelingen, het bekende rijtje. Met betrekking tot het klimaat zien wij een gemengde salade. Aan de ene kant is er nu een fietsplan gekomen maar geen totaalbudget om het uit te voeren. De deelautoorganisaties kunnen nu voor een particulier tarief een vergunning krijgen maar derde en vierde auto's worden zwaarder belast voor parkeren in de openbare ruimte. Maar er is dus nog wel een derde en vierde parkeervergunning mogelijk. Vier auto's op de openbare ruimte laten bivakkeren mag dus in het krappe Rijswijk.

Verder missen we in de begroting ook maar een begin van de uitvoering van de motie Monitor duurzaamheid. Al was maar voor één wijk of één deelgebied in de begroting een doorberekening van verwachte klimaatkosten, zien wij nog niet terug. De AFM waarschuwt vandaag nog voor de onderschatting van de kosten van bijvoorbeeld verlaging van grond- en woningwaarde, een belangrijk thema in Rijswijk, door bijvoorbeeld overstromingen en paalrot. Wanneer gaat het college dit voor Rijswijk doorberekenen? Armoede. In het landelijke armoedeonderzoek van de Arbeidsinspectie blijkt er een grote groep mensen onder het minimum te leven die recht hebben op toeslagen maar daar niet gebruik van maken. Van de mensen die jong zijn, een Wajonguitkering krijgen, heeft 68 procent recht op een aanvullende toeslag maar maakt er geen gebruik van. Bij burgers met een IOW-uitkering ligt het percentage op 56 procent. Net als vorig jaar missen wij als ChristenUnie aandacht in de begroting om deze zorg en deze toeslagmijders op te sporen, actief te benaderen. Kan de wethouder ons vertellen hoe dat dit jaar actief kan gebeuren zodat iedereen die recht heeft op toeslagen daar ook gebruik van maakt, om zo tot een bestaansminimum te komen. Enkele partijen vragen aandacht voor het verlagen van de lokale lasten voor iedereen, dus ook voor bovenmodale burgers die dat prima opbrengen.

Of ze maken zich sterk voor goedkoop parkeren voor die derde en vierde autobezitters. ChristenUnie wil graag aandacht voor minimale bestaanszekerheid voor iedereen die onder water staat. Punt drie, vluchtelingen. We missen in de lange termijn het perspectief in de begroting de ruimte daarvoor. We zouden graag willen dat Rijswijk, nadat het flexwooncentrum één zijn tijdelijke functie heeft gehad, dat er weer opvang van vluchtelingen mogelijk gemaakt wordt, naast de mogelijkheid om spoedzoekers te blijven huisvesten op die plek. In de berekeningen die er zijn voor iedere stad zou het gaan om niet meer dan 150 tot 170 vluchtelingen daar. Het mooie is dat de opbrengsten van de opvang van één vluchteling per 350 inwoners, dat we zo meer ruimte hebben, meer ruimte hebben om spoedzoekers uit

Rijswijk op te vangen. Want zowel het Elsenburgerhof als het permanente flexwooncentrum twee verderop dienen dan daartoe. Geachte voorzitter, deze begroting heeft een positief resultaat, we zouden graag zien dat alle inwoners van Rijswijk hetzelfde kunnen zeggen. Ik dank u wel. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Harmsen. Ook binnen de zes minuten gebleven, zelfs binnen de vijf minuten. Ik geef graag nu het woord aan de heer El Majjaoui van de Partij voor de Gelijkheid & Rechtvaardigheid. En mijnheer El Majjaoui, u heeft zes minuten spreektijd. De heer El Majjaoui (PG&R): Ja, dank, voorzitter, voor het woord. In de inleiding geeft u aan dat de begroting in 2024 een positief resultaat weergeeft. Een mooie uitkomst, zouden we kunnen zeggen. Echter waarschuwt u wel dat de financiële gezondheid de komende jaren toch onder druk komt te staan. Tot slot geeft u aan in een conclusie dat er een drietal belangrijke factoren zijn die een risico vormen voor het negatief saldo op de komende begroting. Respectievelijk de waardering van de grondexploitatie in de grex RijswijkBuiten, de financiële verhouding met de Rijksoverheid en de ontwikkeling van de uitgaven rondom de jeugdzorg. Om te beginnen bij de grondexploitatie lezen we naar aanleiding van onze vragen in uw beantwoording dat u uw best heeft gedaan om het negatief verloop zoveel als mogelijk te beperken.

Vervolgens is te lezen dat u komend voorjaar een nieuwe aanvraag gaat indienen aangaande subsidie Woningbouwimpuls WBI. Ook loopt er een aanvraag voor de Start Bouwimpuls, SBI, voor een bouwproject. Tot slot geeft u aan dat er in het verleden al diverse soorten subsidies zijn ontvangen met verschillende grootte. U heeft hiermee kunnen aantonen dat u grip probeert te krijgen op deze post, grex in dit geval. Voorzitter, wij waarderen deze inzet maar toch hebben wij de volgende vragen. Neemt u genoegen met de voorgenomen maatregelen of gaat u nieuwe kansen aanboren om het maximale haalbare te kunnen benutten? Zijn er nog kansen die onbenut zijn gebleven en die mogelijk kunnen leiden tot een betere herwaardering van de grondexploitatie? Is er nagedacht over een optimalisatie van het hele proces? De overheid heeft immers een voortrekkersrol als het gaat om de energietransitie en circulair bouwen. De energietransitie en de woningbouwopgave gaan hand in hand en in hoog tempo samen. Zoals ze bekend staat, de afspraak om na 2050 geen broeikasgassen waaronder CO2 meer uit te stoten hoog op de agenda staat. Voorzitter, laten we hopen dat hier na de verkiezingen van 22 november een kabinet gevormd wordt met hoge ambities om met dit thema serieus aan de slag te gaan. Ook zo om de klimaatdoelen in relatie met de woningbouwopgave te kunnen halen.

Het tweede punt, voorzitter, betreft de onzekere financiële verhouding met het Rijk waarbij er structureel 2,8 miljoen euro minder wordt uitgekeerd aan onze gemeente. Met name wordt er bij de gemeente Rijswijk op bijstandsbudget een nadeel betreft van 1 miljoen euro. Met name, met andere woorden, wij zullen met meer moeten uitgeven aan de bijstand dan wat we van het Rijk zullen ontvangen. Voorzitter, via u doe ik een dringende oproep aan het beoogde kabinet om dit voornemen te heroverwegen want er zullen ten gevolge van dit besluit alleen maar verliezers zijn. Zoals een Tweede Kamerlid al heeft geroepen, geen taken zonder de knaken. De werkdruk bij de gemeente loopt nu al op doordat er meer taken toegewezen worden. Voorzitter, u dient het geluid via de VNG door te laten klinken naar de Rijksoverheid. De overheid is immers verplicht om te blijven investeren zodat er voorkomen wordt dat de burger hier negatieve gevolgen van zal ondervinden. Het derde punt betreft, voorzitter, de financiële ontwikkelingen rondom de jeugdzorg. We erkennen dat deze een kostbare post is die zorgt voor een behoorlijk gat in de begroting. Had ik maar een glazenbol om te achterhalen waar het probleem ligt. Ik zou de jeugd in twee thema's willen splitsen. De jeugd die onze preventieve zorg nodig heeft, waarbij wij deze zorg onvoorwaardelijk moeten blijven verlenen.

En daar hebben wij de uiteraard de nodige wettelijke instrumenten voor het in leven geroepen. Echter bestaat er ook een groep die nog geen zorg behoeft maar wel mogelijk een risico vormt om hierin te belanden. Dan heb ik het ook over de doelgroep de jeugd tussen de 18 en 23 jaar oud. Voorzitter, u geeft in uw begroting terecht aan in te spannen om te voorkomen dat de jeugd in aanraking komt met criminaliteit, dan wel drugscriminaliteit. En dit waarderen wij

ook. Maar er is ook een serieus aantal jeugdigen die graag een duwtje in de rug nodig hebben om mee te kunnen draaien in de samenleving. Jongeren die op zoek zijn naar een baan of die vanwege uiteenlopende redenen met een afstand tot de arbeidsmarkt staan. Ook wel vroegtijdig schoolverlaters die zonder startkwalificatie hun schoolcarrière hebben beëindigd. Diverse groepen verlangen naar steun en hulp, voorzitter. In uw begroting gaat u in op de invoering van impuls jongerenparticipatie team zodat de jeugd ook een stem heeft. Tevens zet u in om de samenwerking tussen bedrijven, onderwijsinstellingen en de arbeidsmarkt te verbinden en te versterken. Tot slot geeft u aan de samenwerking met Werkwaardig te kunnen continueren om Rijswijkse inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt kansen te bieden. Mooie ontwikkelingen, voorzitter. Zoals bekend is arbeid de motor van onze economie. Als het goed gaat met de banen gaat het ook goed met de welvaart en het welzijn van onze inwoners. Vooral nu in deze krappe arbeidsmarkt is iedereen onmisbaar. Voorzitter, er zijn ook overheidsinstrumenten in de maak zoals bijvoorbeeld vereenvoudiging banenafspraak en een quotumregeling. Deze moeten ervoor zorgen dat het simpeler en aantrekkelijker wordt voor werkgevers om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt of arbeidsbeperking in dienst te nemen.

Via u, voorzitter, welke rol gaat u hierin vervullen of welke rol gaat het college hierin vervullen? Voorzitter, onlangs heb ik twee bureaus gesproken genaamd Particibaan en CoachEmUp. Zij gaven echter aan moeilijkheid te ervaren om met onze gemeente constructief samen te werken, terwijl deze bureaus van onschatbare waarde zijn voor onze gemeente. Ze hebben veel ervaring en expertise in huis om specifieke doelgroepen welke dan aan de kant staan of in de jeugdzorg dreigt te belanden te kunnen begeleiden en op weg te helpen. Deze doelgroepen hebben hulp nodig bij het bouwen van hun zelfstandigheid en zelfredzaamheid. Via u, voorzitter, kent u deze bureaus en heeft u deze benaderd voor het vraagstuk moeilijk bereikbare jeugd? Wij als gemeente dienen inclusief te handelen, hierbij dienen wij bij het ophalen van het net alle groepen binnenboord te houden. Deze bureaus kunnen hierbij mogelijkerwijs een aanvullende rol vervullen. Hiermee zorgen wij dat deze jeugd perspectief wordt geboden, de bijstandsuitkeringen verder kunnen dalen en voorkomen we hiermee dat de jeugdzorg weer overbelast raakt. Tot zover dank en het overige deel laat ik voor de tweede termijn. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer El Majjaoui. Dan zijn we aan het einde gekomen van de eerste termijn van de raad. Dan ga ik het woord geven aan wethouder Van Damme voor reactie in eerste termijn.

Wethouder de heer Van Damme : Ja, voorzitter, dank u wel. Ook dank aan de raad voor de inbreng. Ik heb echt aandachtig geluisterd, en ik denk met mij mijn collegegenoten ook, en waardeer echt uw betrokkenheid bij Rijswijk zeer. Dat is toch waar het ons allemaal om gaat. Rijswijk gezond laten groeien betekent een gezonde begroting. Die begroting die hier voorligt die is gezond voor 2024 en 2025 en een positief saldo van 2 miljoen. Het begroten met een positief saldo is echt nodig om die exogene ontwikkelingen, die druk op die begroting op te vangen, hebben we het afgelopen jaar ervaren. In deze begroting die voorligt zijn oude taakstellingen ingevuld en opgelost en is gestart met het langetermijninvesteringsplan. Waardoor voor 2024 in ieder geval scherp is gemaakt welke investeringen en kapitaallasten doorschuiven in de tijd. Dat moet ik toch zeggen, dat was toch echt geen gemakkelijke exercitie. En iets om rekening mee te houden met de verdere uitwerking van het langetermijninvesteringsplan met een scope van 10 tot 15 jaar. Want daar willen we naartoe zodat we nog reëler kunnen gaan begroten. Maar het meerjarenbeeld laat echter zien dat die financiële gezondheid van de gemeente echt fors onder druk staat. Daarbij zien we dus ook een aantal belangrijke risico's en onzekerheden.

De heer El Majjaoui refereerde er nog aan, de grondexploitatie, de gebiedsontwikkelingen, de ontwikkelingen in de jeugdzorg en last but not least, de financiële verhoudingen met het Rijk. Het vraagt om een zorgvuldig financieel beheer en oplettendheid. Ondanks het positieve saldo hebben we niet veel ruimte, gelet op de risico's en de onzekerheden. Maar we blijven investeren in de stad en in de mensen in onze stad. Daarbij focussen we ons op de uitvoering van bestaande plannen. Binnen die

financiële kaders investeren we volop in de stad want Rijswijk groeit immers. Binnenkort verwelkomen we de 60.000e inwoner en dat is toch echt wel een grote mijlpaal. Maar om gezond te kunnen groeien en onze stad schoon, heel en veilig te houden vraagt het om flinke investeringen in gebiedsontwikkelingen, in de energietransitie en in veiligheid om onze bewoners een plek te bieden waar zij zich thuisvoelen en om te wonen, te werken of te ontspannen. En gezonde groei vraagt ook om voldoende woningen. We ondersteunen het isoleren van bestaande woningen, gaan misstanden aanpakken met de Pandbrigade en we zetten in op het ontwikkelen van een warmtenet. Voor een gezonde groei van die stad is het belangrijk dat iedereen kan meedoen en we gaan daarom aan de slag met jongerenparticipatie, heb je de jongerenondersteuning bij de overgang van school naar werk en we blijven inzetten op een goede samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven. Gezonde groei betekent ook dat minder Rijswijkers te maken hebben met armoede en schulden en daarom bieden we laagdrempelige hulp bij de aanpak van die schulden en stimuleren we inwoners om aan het werk te gaan. Opmerkelijk is dan wel in deze begroting dat de meerjarenbegroting in 2026 en 2027 niet sluitend is. Dit is ook echt op advies van de VNG maar ook echt een reëel beeld.

Voor die jaren moeten we echt wel gaan werken ook aan een sluitende begroting want we mogen niet erop vertrouwen dat de oplossing alleen vanuit het Rijk gaat komen. Die komt er misschien deels wel maar niet alleen. De financiële verhouding met het Rijk is echt een onzekere factor en dat is best wrang omdat het onlangs verschenen rapport van de VNG, wat is opgesteld onder leiding van de heer Rinnooy Kan klip en klaar laat zien in welke situatie gemeenten terechtkomen als het Rijk de bezuiniging op het gemeentefonds van 3 miljard doorzet. En laat nu juist die gemeente de plek zijn waar inwoners contact hebben met de overheid, de inwoners gewoon groen, schoon, heel en veilig bij ervaren en waar de energietransitie in de praktijk wordt gebracht. Maar de realiteit is ook de onzekere landelijke situatie met de verkiezingen in aantocht, dat we ons gewoon moeten gaan voorbereiden op de mogelijkheden om de gezonde financiële positie van de gemeente in stand te houden. En dat is met een sluitende begroting voor 2024 en 2025 geen reden om acuut noodmaatregelen te nemen maar is het verstandig om een zorgvuldig proces te doorlopen. Bij dat proces kan het zeker behulpzaam zijn om het instrument subsidieplafond wat vaker te gaan gebruiken.

Ik zou in die zin dus de VVD kunnen zeggen dat we hiermee aan de slag gaan en daarover rapporteren bij de Kadernota 2025, en dan rapporteren we erover in ‘24 over de Kadernota ‘25. Maar net zoals we overigens aan de slag zijn gegaan met het binnenhalen van subsidies waarvoor inmiddels een subsidiescan is uitgevoerd. Ik dacht dat GroenLinks daar vragen over had gesteld. Maar dit vergt ook wat organisatorische aanpassingen zodat het proces van die subsidieaanvragen ook intern gewoon goed is geregeld. Bij de financiële verhouding met het Rijk zit natuurlijk ook nog altijd een opschalingskorting waarvan nu toch wel zeker toch de verwachting is dat die na de kabinetsformatie geschrapt zal gaan worden. Maar daar durf ik dus geen uitspraak over te doen vanwege de aanstaande verkiezingen nog. Maar die onzekere financiële verhouding met het Rijk heeft in ieder geval nu al een nadelig effect op deze begroting en hierbij spelen dus een aantal kwesties. Dus de landelijke herverdeeloperatie van het gemeentefonds waarbij een bepaalde verdeling gemeenten van het Rijk geld krijgen om hun taken uit te voeren. Dat heeft geleid tot structureel minder geld voor Rijswijk, namelijk 2,8 miljoen minder. Maar dat is echter al verwerkt in de begroting en werkt dus ook door in deze begroting 2024.

Het inkomstenbudget van het Rijk voor bijstandsuitkering wordt gebaseerd op een objectief verdeelmodel en sommige gemeenten hebben hier voordeel van maar wij, waaronder Rijswijk dus, hebben daar een nadeel van. En ook de stijging van de uitgaven van de jeugdzorg blijft een onzekere factor. Tegelijkertijd, als ik daarop reflecteer, is ook de VNG met het Rijk aan de slag met een hervormingsagenda en zijn daar toch ook wel te verwachten dat daar oplossingen op worden bedacht, ook landelijk in overeenstemming met de gemeente. Dus zouden we ook echt nog nu goed moeten kijken in de analyse waar die tekorten dit jaar uit zijn ontstaan en daarom is er in ieder geval voor gekozen om dat niet nu nog op te voeren in de begroting 2024. De prijs, de omvang en de zwaarte van de te leveren zorg nemen toe maar de kosten stijgen dan ook maar goed, mijn collega zal daar straks nog langer wat nader op ingaan. Dan hebben we nog die langlopend discussie met het Rijk en de

gemeente over die financiële verhouding. Die is nog lang niet afgerond en ik ben daar eigenlijk al sinds mijn aantreden mee bezig. Dat doe ik natuurlijk niet alleen maar dat doen we in R50 verband. We hebben een lobbyactie gehad rond Prinsjesdag en een motie ingediend tijdens het VNG-congres die ook met grote meerderheid is aanvaard. En regionaal verband hebben we een periodiek overleg met de wethouders financiën hier en hebben we ook regelmatig overleg met de gedeputeerden die het toezicht op de gemeentefinanciën voert. Verder heb ik ook opgemerkt dat met het oog op de verkiezingen veel partijen aandacht hebben voor de gemeentefinanciën en hun verkiezingsprogramma. Waarbij ik hier en daar ook een raadslid uit uw raad bij betrokken was, heb ik gezien. En dat is in ieder geval positief maar de uitkomst daarvan is nog wat ongewis. Dan heb ik nog de lasten, daar zijn natuurlijk, is natuurlijk veel om te doen. Kijk, als we nou kijken naar 2023 wat is afgelopen, dan hebben we natuurlijk hele turbulente macro-economische ontwikkelingen gehad. Dat hebben we moeten opvangen. Dat hadden we voorzien maar dat het zo erg en zoveel impact zou hebben, dat was natuurlijk niet voorzien. We zouden de cao-lonen gecompenseerd krijgen van het Rijk, is niet gebeurd. En het sociaal domein zijn toch ook onverwachte kosten uit voortgekomen.

Dat heeft ook geleid tot de kostenstijging bij onze afvalverwerker Avalex. Het systeem is zo dat we de afvalstoffenheffing, dat daarin de kosten worden opgenomen die onze afvalverwerker maakt. Dus in die zin is het de uitkomst van die optelsom het voorstel wat nu voorligt. Dan de lasten verder overigens, die zijn wat mij betreft of wat het college betreft, ja, redelijk gematigd verhoogd. Zeker gelet op de reële inflatie en de enorme kostenstijgingen waarmee we te maken hebben gehad. Wat nog wel nieuw is in die afvalstoffenheffing en rioolheffing is dat we het verschil tussen de eenpersoons-, tweepersoons en meerpersoonshuishoudens groter maken zodat we dat eerlijker verdelen. Een belangrijk punt ook om te zeggen. Dan had Beter Voor Rijswijk nog een specifieke vraag over Stichting Hoteloverleg, waarom komt er, wat zijn de resultaten tot nu toe? Nou, in ieder geval is die stichting opgericht en zijn er vrijwilligers daar aan de slag gegaan, dat zijn ondernemers om daar arrangementen voor te gaan opstellen. Maar goed, dat loopt nog niet zo heel vaart, niet zo heel snel en wat wij als gemeente daarbij doen is alleen faciliterend optreden. Dus als er goede ideeën komen dan is daar vanuit het coronamaatregelbudget nog geld voor beschikbaar. Het onderzoek naar regionale belasting, de uitbesteding daarvan, dat is in het eerste kwartaal gereed dus het loopt nu eigenlijk op zijn eind.

De conclusies worden gemaakt en we gaan daar over rapporteren in het eerste kwartaal van 2024. Dan denk ik dat ik wat mij betreft voor mijn termijn het eerste deel heb gehad, voorzitter. Dus wat mij betreft kan de volgende. Dat was het. De voorzitter: Dank u wel, wethouder Van Damme. Dan geef ik … Ik zie mijnheer Van Dam wil u interrumperen. De heer Van Dam (WIJ.): Nee, maar ik mag niet interrumperen. De voorzitter: O, nee. De heer Van Dam (WIJ.): Maar voor de efficiëntie van het debat, hij is een vraag vergeten over de stand van de algemene reserve. Ik vroeg hem om daarover op te reflecteren en dat is nog niet gedaan. De voorzitter: Wilt u daarop reageren, mijnheer Van Damme, een reflectie op de reserves of wilt u dat in de tweede termijn doen? Wethouder de heer Van Damme: Ja, ik kan er nu wel op reflecteren. Ja, het is natuurlijk, het doet pijn als je in de reserves moet tasten om de tekorten tegen te gaan. Maar zoals gezegd, in 2023 bij die begroting hebben we voorzien dat we met macro-economische ontwikkelingen zouden te maken krijgen die ongekend zijn. Die

hebben groter uitgepakt dan verwacht, een grotere impact gehad en dat heeft zeker een impact gehad op de algemene reserve. Ja, dat is natuurlijk enorm vervelend. De voorzitter: Dank u wel. De heer Van Enk (CDA): Ja, voorzitter? De voorzitter: Mijnheer Van Enk. De heer Van Enk (CDA): Maar dit kan toch gewoon niet. Wat de wethouder hier noemt als reden, dat zijn structurele ontwikkelingen. Dat is niet iets wat je van je reserves kan afhalen, dat kun je maar één keer doen. De voorzitter: Volgens mij een voorstel van orde, ik wil even nu ingrijpen want het is niet de bedoeling dat u nu in eerste termijn in reactie interrupties gaat plegen. Dus ik wil dat u die vraag bewaart voor uw tweede termijn en dan kan de wethouder daar straks op ingaan. Ik wil nu het woord geven aan mevrouw Bentvelzen. Wethouder mevrouw Bentvelzen: Ja, voorzitter, dank en laat ik dan maar beginnen waar een van de, nou, het is niet een van de laatste sprekers, maar wel een groot onderwerp die bijna wekelijks op tafel komt. Helaas, wil ik daar bijna bij zeggen. Maar dat is de jeugdzorg, mijn favoriete dossier. En ja, mijnheer Van Enk, u geeft aan, ik word er moe van. En u vraagt mij, wordt u daar ook moe van? En dat antwoord is, ja, ik word daar ook moe van. Zelfs de staatssecretaris wordt er moe van. En ik begrijp ook de bezorgdheid die de cijfers kunnen oproepen bij de raad.

Daar hebben we het ook al vaker over gehad. Maar de stijging van de kosten voor de jeugdhulp ten opzichte van 2022 zien we in de gehele regio. Daarmee kijk ik niet weg voor zaken die we in Rijswijk kunnen oppakken. Maar we kunnen ook niet wegkijken voor de bredere landelijke ontwikkelingen die de jeugdhulp beïnvloeden, waaronder toenemende stress, angsten, depressies, om maar een paar voorbeelden te noemen. En als college of als wethouder verzeker ik u dat ik me blijf inzetten voor de toegankelijkheid en kwaliteit van de jeugdhulp in onze gemeente. Ik blijf nauw samenwerken met andere gemeenten, aanbieders en het servicebureau om de financiële uitdagingen op dit dossier aan te pakken en te streven naar duurzame oplossingen om de jeugdhulp te blijven bieden die nodig is. We werken dit verder uit in regionale en ook in lokale beheersmaatregelen. Het is tenslotte, en dat zeg ik volgens mij ook wekelijks, een openeindregeling. Een Rijksbegrotingsbesluit waardoor een financiële regeling geen budgettair plafond kent. Hierdoor is het wettelijk ook niet gezien om plafonds aan te brengen binnen de Jeugdwet, en die discussie voer ik wekelijks met mijn collega in Den Haag. We hebben zorgplicht, het kan me niet schelen hoe je het doet maar je hebt zorgplicht en hoe gaan we dat dan met elkaar doen? U refereert aan Zoetermeer die dit ook zou doen met de Wmo.

Nou, ik geef u dan terug wel eens met de fractie in Zoetermeer hoeveel euro's daar de afgelopen jaren bij zijn gedaan bij diezelfde Wmo, die dit op dezelfde manier doen als dat Den Haag dat nu met de jeugdzorg gaat doen. Ik volg het wel nauwlettend en ik volg het op de voet want stel je voor dat zij het ineens fantastisch gaan doen, dan hou ik graag van niet nu zelf het wiel opnieuw uitvinden maar vooral samen gaan werken en kijken waar je dat met elkaar kan doen. Dus dat blijf ik doen en ik heb gelukkig ook goed contact met mijn collega Bredemeijer in Den Haag daarover. Voorzitter, eerder en beter prognoses maken, daar doen we echt ons best voor. Die zorgkosten in de jeugdzorg zijn niet makkelijk te voorspellen en ik ben afhankelijk van informatie die zorgaanbieders ons geven. Zij leveren namelijk de zorg aan onze jeugdigen en zij declareren dat vervolgens bij de gemeente. Wij krijgen periodieke overzichten en dat fluctueert echt ontzettend. Momenteel werken we wel aan het verbeteren van die prognoses, dat heb ik ook al een paar weken geleden aangegeven, waarbij we de focus verleggen van financiële prognoses naar zorgprognoses. En dat we ons daarmee hopelijk in staat stellen de sturing van tevoren wat beter mogelijk te maken. Overigens wil ik wel wegblijven bij het te laat zijn van het aankondigen van de tekorten. Ik was niet te laat met de

prognoses want deze zijn gewoon aangekondigd en verwerkt in de voorliggende tweede halfjaarsrapportage zoals we dat met elkaar hebben afgesproken. Eerder heb ik die informatie ook niet gekregen. Voorzitter, dan ga ik wel door naar de Partij voor Gelijkheid & Rechtvaardigheid die stuurde op de preventie en dat dat uiterst belangrijk is voor de doelgroep die hopelijk dan niet in de jeugdzorg belandt. Ik ben blij voor de aandacht vanavond voor jeugdhulp preventie en ik wil dan ook oproepen om volgende week in ieder geval een afvaardiging te sturen vanuit iedere partij naar de presentatie actieplan jeugdhulp preventie want die bespreken we 14 november. Voorzitter, dierenwelzijn gebeurt niet heel vaak maar vandaag best wel wat vragen. Voorzitter, D66, u vroeg mij of ik wat initiatieven kende van de Dierenbescherming en die kennen wij. Wij hebben met het Dierenasiel ’t Julialaantje namelijk een afspraak en die noemen we zogenaamd de sociale casus. Die regelen dan de opvang en verzorging van katten en honden als een eigenaar bijvoorbeeld tijdelijk niet voor hun kan zorgen als ze in een, nou goed, vanwege een opname in het ziekenhuis, in een GGZinstelling of detentiecentrum. Dat dier komt dan tijdelijk vaak in het dierenasiel maar dat is wel iets anders dan een huisdier verzorgen in relatie tot eenzaamheidsbestrijding, waar u ook naar vraagt.

En daar heb ik geen antwoord op vanavond of vanmiddag moet ik nog zeggen. Voorzitter, Beter Voor Rijswijk heeft ook een paar vragen gesteld over dierenwelzijn. Dat het erop lijkt dat we ons weinig bezighouden met dierenwelzijn, dat doet mij natuurlijk wel pijn. We doen wel heel veel. We ondersteunen financieel, juridisch en beleidsmatig het Dierenasiel ’t Julialaantje, de Dierenambulance Den Haag, Het Knaaghof, de Vogelopvang De Wulp, Kinderboerderij Het Akkertje en Kinderboerderij De Drassige Driehoek. We ondersteunen het Serpo waar nodig en die is hard op weg naar hun openstelling voor publiek in 2024 dus dat is ook mooi. We hebben afspraken vastgelegd in de overeenkomsten met de Rijswijkse Hengelsport Vereniging over diervriendelijk vissen. We hebben jaarlijks in juni de chipactie voor katten in samenwerking met onze dierenklinieken. We communiceren over overlastgevende dieren zoals ratten, eikenprocessierupsen, ganzen, meeuwen, duiven, kraaien in diverse sociale media. We participeren in het DierVizier en doen dat met Stichting DierenLot. We participeren in het onderzoek van Hoogheemraadschap Delfland naar rivierkreeften in de regio en we onderhouden contact met onze inwoners over dierenwelzijnsaangelegenheden via het meldpunt dierenwelzijn. Voorzitter, dan heb ik nog vragen over het Huis van de stad. Volgende week gaat die open, dat klopt.

Hoe zit het met de toegankelijkheid, vraagt D66 mij en volgens mij is die door meerdere partijen vanavond gesteld. Nou, alle inwoners worden welkom geheten door onze gastheren en gastvrouwen. Zij begeleiden bezoekers indien gewenst naar plaatsen van bestemming, geven daarbij ondersteuning waar nodig. Bij het Huis van de stad is er aan de rechterzijde van de hoofdentree een lift en die kan oudere en mindervalide inwoners van Rijswijk nou goed naar de juiste etage brengen. Die lift wordt aangeduid middels bewegwijzering. Nog in november, dus deze maand nog, wordt het Huis van de stad door een bureau getoetst aan de hand van criteria van het Nederlands Keurmerk voor Toegankelijkheid. In die criteria wordt rekening gehouden met auditieve, visuele, motorische en verstandelijke beperkingen om mensen die gebruikmaken van assistentie bijvoorbeeld. En daar zou in december een verslag van volgen met aanbevelingen en zodra ik die heb en kan delen met u zal ik die ook met u delen. Ik heb veel vragen hoor, voorzitter. Samenwerking. Vanuit de gebruikersgroepen van het Huis van de stad is er een werkgroep programmering waarbij de partners gezamenlijk activiteiten bedenken en ook organiseren uiteraard. Want bedenken is leuk maar ze voeren het ook uit. De bibliotheek heeft haar eerste activiteiten opnieuw neergezet en het is inmiddels gesetteld.

In 2024 zullen de eerste activiteiten gezamenlijk plaatsvinden en ook vanuit gezamenlijkheid worden neergezet. Voorzitter, de bijstand. Ook het CDA, waarom hebben we meer mensen in de bijstand van de landelijke cijfers? Ja, landelijk zien wij dat wij in de pas lopen, zie ook de laatste raadsinformatiebrief waarin CBS-data is opgenomen. In de regio zien we dat Rijswijk zelfs op sommige onderdelen hogere scores heeft bij plaatsingen en structurele uitstroom. Qua bijstandsbestand heeft Rijswijk, ja, te maken met een stad die groeit, een stad die grootstedelijke problematiek kent en het aantal inwoners met een uitkering is in Rijswijk verhoudingsgewijs groter in vergelijking met een stad van dezelfde grootte anders in Nederland. Maar dat

staat ook allemaal uitgelegd in de raadsinformatie BUIG 2023. Voorzitter, dan heb ik volgens mij nog wat vragen over van sport. Beter Voor Rijswijk, er zijn wat vragen schriftelijk beantwoord bij de technische vragen die u heeft gesteld. Daar is geen voorschot genomen op investeringen van sportparken en of wel sporthallen. Als er concrete plannen liggen dan zullen we die uiteraard opnemen zoals we die altijd doen maar voor nu wachten we bijvoorbeeld ook nog het onderzoek buitenruimte af. Daar kunnen we bekijken welke benodigde investeringen er nog nodig zijn als we de resterende sportparken weten en kennen. Voorzitter, ik loop het heel even na maar volgens mij heb ik mijn best gedaan. O nee, de voorzieningen in Rijswijk, ik zou ze bijna vergeten. Ik heb soms zo'n gek gevoel dat mijnheer Weterings wel eens zo'n glazenbol ergens op tafel heeft staan of spionnen in het stadhuis. En dat komt omdat ik de motie binnenkreeg en vorig jaar heeft mijn collega die beantwoord. En, nou goed, hij is bij mij terechtgekomen.

Maar 8 november 2022 is er een motie ingediend samen met de collega's van GroenLinks en er is dit jaar keihard gewerkt aan een grote opdracht voor een onderzoek met als doel, nou, één, in beeld te brengen welke maatschappelijke voorzieningen waar en wanneer nodig zijn, twee, een strategie te ontwikkelen voor de realisatie van voldoende maatschappelijke voorzieningen, drie, in beeld te brengen of er een meer actieve rol van de gemeente nodig is om die voorzieningen te realiseren en te bemensen, en vier, de verhouding tussen vraag en aanbod van voorzieningen meerjarig te monitoren. Nou, de planning is om dat onderzoek dus in die eerste helft van ‘24 uit te voeren. Dus hoewel de opdracht nog officieel vastgesteld moet worden door ons bestuurlijk ligt de motie volledig in lijn met wat het college aan het voorbereiden is. Nou, ik hoor uw reactie wel in tweede termijn. De voorzitter: Dank u wel, wethouder Bentvelzen. Dan geef ik graag het woord aan wethouder Van de Laar. Wethouder de heer Van de Laar: Voorzitter, dank u wel, en raad ook dank voor alle vragen. Onze stad is stevig in ontwikkeling, er wordt veel gebouwd. Het blijft niet onopgemerkt. We doen dat met een belangrijk doel, meerdere doelen eigenlijk.

Het herstructureren van een verouderde stad, hier en daar zelfs verloederde gebieden, het oplossen van de leegstand van winkels, het oplossen van de leegstand van kantoren, we lossen het woningtekort op, de wachtlijsten zijn onacceptabel. We vangen de mobiliteitsgroei op, daar zijn we heel erg naar op zoek. Daar hebben we de mobiliteitsprogramma voor en daar gaan we in het Q1 volgend jaar over de uitvoering praten met de Mobiliteitsstrategie. We proberen gebieden die nu heel erg versteend zijn, zoals het Havenkwartier, zoals de Bogaard, te vergroenen ook op andere gebieden. En we proberen huidige inwoners van Rijswijk die in slechte woningen en tochtige woningen en schimmelwoningen, nieuwe, veilige en gezonde woningen en goed geïsoleerd te bieden. Dat doen we dus met één doel namelijk voor de brede welvaart van onze inwoners van de Rijswijkers. Dat is in zijn algemeenheid de boodschap achter stadsontwikkeling. Daar heeft u veel vragen over gesteld want daar zijn gevolgen over namelijk, het blijft niet onopgemerkt al die bouw. Dat kan soms ook tot overlast leiden, overlast in geluid, in stof, in niet kunnen bereiken van sommige gebieden. Die overlast is zo vaak ook wel overzichtelijk als je kijkt naar alle mooie projecten die al zijn opgeleverd, zoals The Minister, zoals De Generaal.

Dan denk je achteraf als je dan het prachtige resultaat ziet, in die gevallen nu ook recent de Burgemeester Elsenlaan 321 waar de stijgers van de gevel zijn aangenomen. Wauw, wat wordt de stad toch mooi. Maar tegelijkertijd zien we ook bijvoorbeeld in RijswijkBuiten dat we geconfronteerd zijn met enorme stijgingen van de kostenstijgingen van de rente, van de materialen, van de arbeidskrachten. Twee jaar geleden met 30 procent in een jaar, werkelijk ongelooflijk. En dat zien we direct terug omdat wij in RijswijkBuiten zelf aan de lat staan en onze eigen grond in de verliesvoorziening die we verplicht hebben moeten opnemen en waar we eigenlijk alle zeilen moeten bijzetten om die rustig te houden, laat ik het zo zeggen, of in ieder geval niet al te veel te laten stijgen. De kosten stijgen overigens wel door maar daar moeten we dus maatregelen nemen. Dan kijk ik ook naar de heer El Majjaoui die daar heel nadrukkelijk om vraagt. Bent u tevreden? Was de vraag met het huidige maatregelenpakket en met wat we daarmee doen? Nou, u heeft dus terecht, de heer Majjaoui, via u, voorzitter, dat we er alles aan

doen om als er ergens potjes zijn, om daar gebruik van te maken. Er zijn heel veel potjes. De afgelopen periode, kabinetsperiode werd er ook door gekenmerkt, ik denk dat de komende kabinetsperiode heel anders daarin zal zijn. Maar er was de Start Bouwimpuls, de woningbouwimpuls en voor allerlei verschillende doeleinden ook nog geld en daar hebben we veelvuldig gebruik van gemaakt inderdaad in Rijswijk. Maar we zullen ook binnen de grondexploitatie RijswijkBuiten maatregelen moeten nemen en dat zijn er een hele trits en daar gaan we op 14 november worden die aan u gepresenteerd als mogelijkheden. Dan kunnen we ook met elkaar van gedachten wisselen, hoe gaan we met elkaar die maatregelen, besluiten tot een maatregelenpakket en welke rol wilt u daar zelf als raad in spelen? Dat staat op 14 november tijdens de Sionsgaerde-bijeenkomst op de agenda. Hebben we gekeken ook naar G&R, ik kijk naar de vragen, naar de optimalisatie van die processen rondom de bouw. Ja, dat hebben we zeker en ook op 14 november ten aanzien van RijswijkBuiten kom ik daarop terug. BVR over de snelheidscamera's Prinses Beatrixlaan. U kunt daar niet op wachten, ik denk veel mensen inderdaad niet, maar we moeten toch even wachten op de werkzaamheden van Warmtelink dat die klaar zijn. Dat is in de zomer 2024, ik denk dat we de camera's daar dan kunnen plaatsen.

Parkeren, de parkeervergunningen tarieven zijn omhooggegaan en er komen dus meer inkomsten in de mobiliteitsreserve. De auto is geen melkkoe maar dit is een feit dat die mobiliteitsreserve groeit en kunnen we dat ook gebruiken voor investeringen, bijvoorbeeld in een parkeergarage? Nou, de mobiliteitsreserve kunt u als raad voor ieder doeleinde gebruiken natuurlijk. Rijswijks Belang over de motie serieus aandacht voor de auto in de Mobiliteitsstrategie. Dan loopt u wat vooruit op de Mobiliteitsstrategie natuurlijk maar die gaat over alle vervoersmiddelen. Ik zeg u toe, en daar bent u ook zelf bij, dat ieder vervoersmiddel serieus aandacht krijgt in de Mobiliteitsstrategie dus daarmee is die motie denk ik voor nu overbodig maar dat is natuurlijk aan u. Over de plannen op de BMX-locatie. Ja, dat zijn plannen voor jongeren onder andere, was de vraag in de motie. Als we kijken naar de ontwikkeling van RijswijkBuiten, er zijn prachtige speeltuinen en veel mooie plekken in de openbare ruimte. Maar eigenlijk missen we nog iets voor jongeren en daar moeten we nu op anticiperen omdat alle kinderen die daar geboren zijn de afgelopen jaren uiteindelijk ook tieners en pubers worden en dan ook nog een plek verdienen.

Maar op dit moment hebben we daar even mee gepauzeerd, onder andere omdat u, zoals u zelf allemaal zegt, het geld is op en we moeten heel, en zeker in de grondexploitatie, dus we moeten heel goed kijken hoe we daarmee aan de slag gaan. En misschien is dat wel iets voor de jongerenparticipatie om daarover na te denken. Overigens vind ik dit ook echt iets waarbij, er ligt een participatieplan al klaar maar ik vind eerst dat we met de direct omwonenden om de tafel moeten gaan omdat in de buurt van die locatie ook een en ander recent gebeurd is. D66 over Landgoederenzone, zouden we daar meer woningen moeten bouwen? Nee, kan ik dat toezeggen. Het kader is, zoals de raad eigenlijk ook heeft aangegeven naar buiten de rode contouren en de plannen die er nu zijn, kunnen we niet bouwen. Nou, dat kan ik hier nog een keertje bevestigen ten aanzien natuurlijk van die, zoals u concreet vraagt, van die woningen. Kan het college positief meedenken met het autodelen? Tenminste, zo heb ik het geïnterpreteerd, en initiatieven die er zijn op dat gebied? Tweeledig antwoord. Ja, als er initiatieven zijn dan vind ik fantastisch. Sommige initiatieven zijn er van dat er in de buurt gezamenlijk een auto gekocht wordt en kunnen we daar iets in betekenen als gemeente. We denken graag mee.

Ten aanzien van deelmobiliteit, deelmobiliteit auto, scooters, misschien ook wel fietsen, hebben we van gezegd, daar moeten we beleid voor maken maar daar hebben we van gezegd, dat gaan we met de regio nou doen. Niet binnen de MRDH want dat is iets te groot en moeten we met Capelle maar vooral binnen Haaglanden een aantal gemeenten waar we het voortouw nemen om daar gezamenlijk beleid over te voeren. Vanuit het gemak van de inwoner van Rijswijk en al die andere gemeenten, omdat je uiteindelijk vaak ook bovenlokaal boven de gemeente gebruik wil maken van die deelmobiliteit. Zijn de maatregelen voor het stimuleren van de Rotterdamsebaan al genomen? Dat is een vraag van de VVD. We hebben gezegd dat er een onderzoek zou plaatsvinden binnen CID Binckhorst om de Rotterdamsebaan meer gebruik van te laten maken. Die onderzoeken die zullen ook plaatsvinden maar dat is een langere termijn iets. Ik heb daar een paar keer, nou, en de beantwoording verwijs ik verder voor naar de

schriftelijke beantwoording waar meer in detail antwoord wordt gegeven ook over de gesprekken tussen mij en de voormalig wethouder mobiliteit Mulder. De maatregelen van de Van Geijnweg en Van der Kooijweg die worden, zijn op dit moment in voorbereiding. Er moeten verkeersbesluiten genomen worden en er moeten aanbestedingen plaatsvinden. Maar we doen dat vooral na de werkzaamheden van de Gasunie die een leiding onder de A4 doortrekt. En zoals u inmiddels te horen heeft gekregen wordt een baan van de Van der Kooijweg bezet gedurende die werkzaamheden. Nou, dat heeft al een effect natuurlijk. En gedurende korte tijd wordt ook de hele weg afgesloten. We dachten, nou, dan daarna gaan wij zelf ook aan de slag. De parkeervergunningen, ja, het is inderdaad nogmaals niet de bedoeling maar dat is geen financieel instrument. Althans, zo ziet het college dat niet, om geld op te halen voor de begroting. Maar parkeervergunningen zijn echt een instrument voor ruimtelijke verdeling en de parkeerdruk in de wijk te reguleren. En dan is het de grote vraag van, ja, wat voor een systematiek hang je daarachter? En wat blijkt? Een kostenberekening van een parkeerplaats is een heel lastig eigenlijk omdat je dan moet gaan kijken van, welke kosten kan je wel of niet toerekenen? Ook dat zou een politieke discussie waard zijn.

Maar je ziet dat eigenlijk nauwelijks in den lande gebeuren dat op basis daarvan kosten worden berekend. Maar meer vanuit ruimtelijk perspectief, wat voor een prijs hang je nou aan het gebruik van de openbare ruimte? En daarbij hebben we dan gewoon naar onze buurgemeenten gekeken en daarin geconcludeerd dat het rechtvaardig zou zijn als we een gelijk bedrag van gelijke hoogte zouden nemen als de buren waar ook gereguleerd parkeren is. De motie van de Herenstraat, dan lopen we vooruit op het plan, dat is er nog niet. Er is wel iets gepresenteerd, we zijn daar in overleg met de ondernemers. Ik zou die voor nu willen ontraden omdat we vooruitlopen op het plan zonder dat u heeft beoordeeld eigenlijk, wat is die waarde van die plaats, wat is nog meer mogelijk op die plaats? Misschien heeft die plek ook nog wel veel meer economische waarde. We hebben afgesproken intern dat we in gesprek gaan met de ondernemers op basis van economisch onderzoek van wat de beste ontwikkeling is. Maar ik zou u zelf daar niet in willen beperken in de vormgeving van de herinrichting van die straat door vanavond die motie aan te nemen. Voorzitter, tot zover de eerste termijn. De voorzitter: Dank u wel, wethouder Van de Laar. Dan geef ik graag het woord aan wethouder Wit. Wethouder de heer Wit: Ja, dank u wel, voorzitter en dank u wel gemeenteraad voor de kritische noot en de positieve bijdrage.

Ik ga even het rijtje af zoals de vragen ingediend zijn. Beter Voor Rijswijk begon met een vraag over Happy Fit, wanneer het contract met Happy Fit afloopt en of daar wellicht andere partijen met frisse ideeën op in zouden kunnen springen? Nou, Happy Fit loopt aan het einde van dit jaar af. Wij willen het voor één jaar, dus voor 2024 eenmalig verlengen want vanaf 2025 willen we ook een voormalige JOGGgemeente zijn, Jongeren Op Gezond Gewicht. 2024 wordt dan het overgangsjaar voor Happy Fit naar JOGG. Beide organisaties hebben unieke punten die we allebei willen gebruiken en combineren. Nou, zoals u weet is SBG de trekker van Happy Fit maar doen we dit samen met een hele hoop andere partners in de wijken, waaronder Welzijn Rijswijk, de GGD, Voedingsadviesbureau VIE. Daarnaast nog een heel rijtje aan lokale organisaties die ook echt meewerken, Delano Sport & Health, Stichting Don Bosco, Circus Kabel, Voetjebal, Zwembad De Schilp, De Ontdekkers, Expeditie Rijswijk. Dus het is niet zo dat deze organisaties niet meewerken dus het is echt een gezamenlijke effort.

U heeft ook een vraag gesteld over het Museum, over of ik u gerust kan stellen met een mededeling dat de afspraken nog steeds volgens de voorwaarden worden nagekomen? Ja, in het bestuurlijk overleg met het Museum begin oktober heeft het Museum wel een waarschuwing aangegeven dat er wellicht de termijnaflossing dit jaar in het gedrang gaat komen. Ik heb ze op het hart gedrukt om dat wel voor elkaar te krijgen. We zijn nog in afwachting van een formeel verzoek verder over deze aflossing. En zo gauw wij daar eventueel een verzoek over nemen of een besluit over nemen, zullen wij dit ook verder met uw raad communiceren. Even kijken. D66 heeft vragen gesteld over groen, de Landgoederenzone. Even kijken hoor, nee, recreatie in het Wilhelminapark. Eigenlijk het belangrijkste daarin,

dat wij met Warmtelink momenteel bezig zijn om daar een leiding nog door te gaan trekken naar Leiden. Dat zorgt voor behoorlijk wat werkzaamheden in dat gebied. Op het moment dat wij die leiding hebben aangelegd, dus dat die leiding er ligt en we de herinrichting gaan vormgeven, dan zullen we ook kijken, er komt daar een definitieve speelplaats en de voorstellen die u doet zouden we daar mogelijk in kunnen passen. Nou ja, we zullen, we willen dat doen via een participatieproces met ook de inwoners, direct omwonenden. Ik denk op zich dat dit een goed voorstel zou kunnen zijn om daarin mee te nemen. U heeft een vraag gesteld over de kleine acties in de wijk, het beplakken van transformatorhuisjes of andere kleine objecten. Ja, daar blijven we mee doorgaan, we hebben daar budget voor. Helaas moeten we ook zien dat door vandalisme toch ook kort na het plakken sommigen er alweer afgehaald worden, dat is jammer om te zien. De bijzondere bomen. Door heel Rijswijk heen staan bijzondere bomen. Dat klopt, we hebben behoorlijk wat monumentale bomen. Nou, in het groenbeheerplan wat wij in 2024 in januari in de raad komt en gaan vaststellen, zal ook een actieplan zitten of in ieder geval een aanzet richting een inventarisatie monumentale bomen. Dat zullen we ook in 2024 dan verder uitwerken.

Even kijken hoor, doen we nog mee met de boomspiegel en de boomplantdag in 2024? Ja, daar doen we aan mee. Absoluut. Ik denk ook dat dat goed is om in het kader van de groenideeën, dat we dit ook als gemeente blijven ondersteunen. VVD heeft een vraag gesteld over de Delftweg, herstel van de kade van Delftweg. Ja, ik ga er even vanuit dat u daarmee met name bedoelt het herstel van de bomenrij bij De Delftse Pauw. Nou ja, daar zijn we natuurlijk wel mee bezig. Momenteel wordt er komende tijd, Delftse Pauw wordt daar ook nog werkzaamheden uitgevoerd, De Delftse Pauw wordt helemaal opnieuw verbouwd. Er komen, voor zover ik aan het bord kan zien, komen er appartement in. Dat betekent ook nog vrij veel vrachtverkeer. Dus op dit moment hebben wij geen, niet in de planning staan om daar werkzaamheden verder te gaan uitvoeren. De huidige inrichting van de Delftweg zelf is technisch nog niet afgeschreven. Zoals u weet is het hele Delftweg, inrichting van de kade, dat is een project van de provincie geweest. Even kijk hoor. ChristenUnie heeft nog vragen gesteld over duurzaamheid, de Monitor duurzaamheid. Ja, mevrouw Harmsen zit daar. Via de voorzitter, mevrouw Harmsen, de Monitor duurzaamheid wordt uitgewerkt op dit moment. De motie roept op in juni met een voorstel te komen, een concrete invulling daarvan te komen. En we zijn met elkaar bezig ook om dat te onderzoeken.