Concept-verslag raadsvergadering 4 juli 2023

tevreden. De insprekers staan altijd in de rij hier. Het is de zaak hier gewoon anders tegenaan te gaan kijken. Dus voortaan een tandje minder. De processen beter organiseren met een beperkte groep van direct betrokkenen en een helder verwachtingsmanagement. Ander punt van aandacht zet aangeschafte mobiele camera's volop in en activeer het preventief fouilleren. Het laatste drama op het station Rijswijk en met de Eritrese bezoekers, toont maar weer eens aan dat dit gewoon nodig is. Ik hoor graag een reactie van het college en kom daardoor met een motie. Voorzitter ik sluit af en mag ik dat doen als één van de oudere raadsleden met een oproep aan onszelf. Ik hoop dat de werkgroep Samen naar Beter met goede voorstellen komt voor verbetering van onze werkwijze. Maar ik doe ook een dringend beroep op ons als raadsleden. Laten we vooral ook beschaafd met elkaar om blijven gaan. Geen onderbroekenlol, luisteren naar elkaar tijdens elkaars inbreng in plaats van er doorheen te praten met collega's. Niet meteen naar de pers rennen als één willekeurige bewoner zich niet happy voelt. Gun elkaar hun successen en claim niet het succes van de ander. Als we dan nieuwe regels hebben samengesteld in de werkgroep, laten we er ons dan aan houden en dat in minder vergaderingen met minder details. Dank. De voorzitter: Hartelijk dank voor uw bijdrage mijnheer Sleddering.

Dan wil ik naar voren uitnodigen de fractievoorzitter van het CDA de heer Van Enk. Mijnheer Van Enk u heeft zeven minuten. De heer Van Enk (CDA): In één keer. Voorzitter ik wil ermee beginnen vast te stellen dat CDA in Rijswijk tot nu toe, de afgelopen jaren ook in de vorige collegeperiode van harte de bouw van nieuwe woningen heeft gesteund. Niet om onze stad coûte que coûte groter te maken, maar vooral vanwege de enorme behoefte aan nieuwe huisvesting en woningnood. Maar de ontwikkeling van het afgelopen jaar, jaren, maakt dat onze steun op dit moment niet meer vanzelfsprekend is. We hebben namelijk altijd aangedrongen op het in gelijke tred aanleggen van infrastructurele voorzieningen. Niet alleen voor de fietser of de voetganger, maar waar nodig ook voor het autoverkeer. Die voorzieningen die zijn nodig om mensen hier in Rijswijk, ook die er nu al wonen zonder overlast te laten wonen, verkeersoverlast. Die voorzieningen die ontbreken nog steeds. De rest van de stad heeft daar nu al last van en voor ons is de maat dan ook vol. Een tunnel voor de Beatrixlaan hebben we het in het verleden veel over gehad, maar ik durf er nu al bijna niet meer over te beginnen. Ik lees nu over geld voor een groene corridor, terwijl de verkeerschaos gestaag oploopt naarmate Den Haag vordert met de woningen in Zuidwest.

Het gaat niet alleen om verkeerschaos overigens, maar ook om verkeersonveiligheid en asociaal verkeersgedrag door onze gemeente. Wij vinden dat dat zo niet langer kan en over dat verkeersgedrag dienen we ook een motie in waarin we het college uitnodigen om een aanpak te ontwikkelen dat gedrag tegen te gaan. Met controleacties, flitscamera’s, Beter voor Rijswijk had het daar ook al over. Boetes voor onnodig geluidsoverlast, dwangsommen, opleggen van wijk- en buurtverboden. Kortom een breed pakket en daarbij ook de buurgemeenten te betrekken. Terug naar de mobiliteit. Het Rijk heeft vorig jaar miljarden verdeeld over de stadsregio's om de groeisprong in mobiliteit te bekostigen. Den Haag sleept de buit binnen voor een tramverbinding, althans het verleggen van een tramverbinding voor de Binckhorst en wat krijgt Rijswijk dan? Dat krijgt dan geld om een doorgaande weg, Geestbrugweg af te sluiten voor autoverkeer. Voor al die duizenden nieuwe huizen in en rond onze gemeente is dat tot nu toe het enige resultaat als het om autoverkeer gaat. Natuurlijk ook afstelling van verkeerslichten in de Burgemeester Elsenlaan. Vooruitlopend op ons verzoek op de bouw van die vele woningen in het Havenkwartier maar die werkt onvoldoende, dat zien we nu al. Het voornemen voor een treinstation in RijswijkBuiten maar dan wel pas over acht jaar, waarschijnlijk.

De bewoners van RijswijkBuiten moeten het al jaren met één bushalte doen, tien jaar om precies te zijn. Vol trots bouwen we daar een energieneutrale woonwijk, maar wanneer komt er nu eens een serieus aanbod van verkeer van openbaar vervoer? Wat levert ons dus dat lidmaatschap van vervoerregio op per saldo? Toch helemaal niks? Waarom heffen we dit logge samenwerkingsverband waar Rotterdam en Den Haag de dienst uitmaken niet gewoon op? Laten we de keuze weer gewoon aan de

provincie. Misschien dat er dan voor ons wat meer in het vat zit. Ook om een andere reden willen we plaatsmaken met die grote locaties. Dat is namelijk dat we de grip dreigen te verliezen op de projectontwikkelaars die ons hun plannen voorschotelen voor binnenstedelijke bebouwing. Het zijn er gewoon te veel voor Rijswijk. Het aanbod van het Havenkwartier gaat voor een maximaal aantal woningen met parkeerplaatsen, maar zonder uitbreiding van toegangswegen. Het Kessler Park, De Bogaard, we proberen als gemeente wat invloed uit te oefenen op het woningtype, daar hadden we wel degelijk beleid voor ontwikkeld en ook de architectuur. Dan denk je dat dat gaat lukken en dan krijg je dus onlangs die rekening gepresenteerd als het de internationale giganten wat tegenzit. Of Rijswijk dan maar naast de rijkssubsidies wat kan bij schokken, twee miljoen. Wij vinden dat een ernstige en verkeerde ontwikkeling, zeker nu onze financiën er intussen weer zo slecht voorstaan. Daarmee kom ik op dat andere onderwerp waar al vele sprekers het over hebben gehad. Ik zal de cijfers niet herhalen, maar de vooruitzichten voor 2023 dit jaar zijn ook niet goed. De redenen zijn ons inmiddels met deze jaarrekening bekend.

Maar wij vragen het college wanneer was dit slechte resultaat nu bij het college bekend? Wat was dan het moment dat de wethouder van Financiën dit college heeft aangespoord om het gigantische tekort gaan matigen? Op welk onderwerp is intussen bezuinigd en met welk financieel effect? Inderdaad ook vorige sprekers wezen erop, het voorstel vorige week nog over de pandbrigade met een structurele uitgave van zeven ton niet eens gedekt vanuit het college. Wij hebben daar met redenen tegengestemd, want we kunnen echt niet doorgaan met het uitdelen van miljoenen euro's. Aan het uitdelen van subsidies voor koelkasten, isolatiemateriaal, winterjassen, noem maar op. Want diezelfde miljoenen moeten namelijk door diezelfde inwoners van Rijswijk ook weer worden opgehoest. Sociale uitgaven zijn er wat ons betreft alleen voor hulp aan hen die dat echt nodig hebben. Via het persoonlijke contact met een bijstandsconsulent. Wat dat betreft was de besteding van twee ton aan die koelkasten die binnen vijf minuten online waren vergeven wel het dieptepunt van sociale bemoeienis door dit college. Vooraf was verzekerd er zou heel zorgvuldig per geval worden bekeken wie wat nodig had. Maar ouderen die zich netjes op tijd met hun papieren bij de balie meldden kregen helemaal niks en uitgekookte internetgebruikers hadden het complete buit van 200.000 euro binnen vijf minuten verdeeld.

De voorzitter: U heeft nog één minuut mijnheer Van Enk. De heer Van Enk (CDA): Ondanks alle waarschuwingen vooraf in deze raad voor fraude en misbruik en dan toch doen. Wat leert het college daar nu van? Tot slot verbaast ons het gebrek aan inzicht in de Rijswijkse resultaten van de Participatiewet. Deze zou de kosten voor bijstand moeten verminderen. De jaarrekening meldt er niks over en het college weet het kennelijk niet precies, want de antwoorden leveren verwarring op. Hier is toch in 2021 heel bewust nieuw beleid op ingezet. Wat levert dat nu op? Mijn fractie is daar zeer benieuwd naar voorzitter en wij willen ook weten of het amendement wat er vaststaand besluit is van de gemeenteraad, of dat nu inderdaad is uitgevoerd. De tweede termijn komen we daar vast en zeker nog over te spreken. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel mijnheer Van Enk voor uw bijdrage. Dan nodig ik mevrouw Van Nunen fractievoorzitter van de Partij van de Arbeid naar voren en mevrouw Van Nunen ook u heeft zeven minuten spreektijd. Mevrouw Van Nunen (PvdA): Voorzitter, collegeleden en raad. Net als de wereld om ons heen staat ook Rijswijk voor grote uitdagingen. Betaalbare woning, werk waarin je gezien en gewaardeerd wordt met een passende beloning en gelijke kansen voor iedere inwoner jong en oud zijn voor de PvdA speerpunten.

Evenals een sociale transitie naar duurzame energiebronnen die voor iedere beurs bereikbaar moet zijn. De jaarrekening 2022 en ook de eerste halfjaarrapportage 2023 laten geen gunstig financieel beeld zien. Maar we

moeten ons ook realiseren dat de tekorten zich vooral in één specifiek domein voordoen. De grondexploitatie RijswijkBuiten. Ernstig genoeg maar ook te verklaren door gestegen bouwkosten. De loonkostenstijging van onze ambtenaren, gewoon doorvoering van herzieningen in de cao wordt niet eens gecompenseerd door het Rijk. De PvdA pleit er sterk voor dat Rijswijk samen met andere gemeenten krachtig protesteert bij het Rijk om duidelijk te maken dat de geplande drie miljard bezuiniging op het gemeentefonds betekent dat nog meer bibliotheken en buurthuizen moeten gaan sluiten. Dat is geen optie voor de Partij van de Arbeid. Dit college heeft in haar eerste jaar laten zien een sociale koers te varen. Zo is de gemeente gestart met een omvangrijk Armoede+ beleid om naast reguliere rijksmiddelen kwetsbare inwoners te helpen met een extra pakket aan maatregelen. Een mooie opmaat naar wat nog komen gaat. Kunnen we de wethouder armoedebestrijding houden aan zijn toezegging om begin volgend jaar met een integrale aanpak armoedebestrijding te komen? Voor de Partij van de Arbeid is een brede aanpak bestaanszekerheid het uitgangspunt en dat is meer dan nodig. Onlangs is weer in diverse rapporten de alarmklok geluid, u heeft het waarschijnlijk zelf ook gelezen. Ontbijt, CV, kleren en fiets zijn voor vier op de tien kinderen een illusie kopte ook de Telegraaf.

De kansenongelijkheid in Nederland is nog steeds groot bleek ook uit een onderzoek in opdracht van ABN AMRO Foundation. Voorzitter financiële armoede gaat vaak gepaard met andere problemen, waardoor mensen in een extra kwetsbare positie terechtkomen. Niet verrassend, maar wel goed om dit weer eens te lezen in een gebreid onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Ook voor Rijswijk, ook voor ons college en gemeenteraad een ware uitdaging om hiermee aan de slag te gaan. Alles hangt met alles samen. Lagere ontwikkelingskansen voor kinderen hebben gevolgen voor latere levens in inkomen en woon- en leefomgeving. Laten we de cirkel van kansenongelijkheid van vaak generatie op generatie in Rijswijk doorbreken. Er staan zeer bruikbare adviezen, ook voor lokaal niveau in genoemde rapporten. Neemt u ze ter harte? De PvdA wil in navolging van recent aangenomen beleid in de gemeente Den Haag u vragen om voorschoolse taalprogramma's zonder eigen bijdrage aan te bieden aan kinderen met indicatie uit gezinnen met lage ouderinkomens. Ieder kind verdient een goede start in groep één. Het moet niet uitmaken of je in Den Haag of in Rijswijk woont. We dienen daarom een motie en stellen u hierbij voor dekking te zoeken in de begroting 2024 uit de bijzondere bijstand uit Sociaal Domein of armoedebestrijding.

Met de eerste fase flexwooncentrum op de Lange Kleiweg hebben we een mooie stap gezet om diverse groepen woningzoekenden woonruimte te bieden. Morgen wordt Hof van Elsenburg officieel geopend. Voorzitter maar alleen een dak boven je hoofd maakt van je woonplek nog geen volwaardige leefomgeving. De PvdA pleit ervoor om de tijdelijke bewoners van Hof van Elsenburg echt deel uit te laten maken van onze gemeenschap. Begeleid statushouders daarom al tijdens het inburgeringstraject snel naar werk. Laat kinderen deelnemen aan sport en cultuur. Laten we andere tijdelijke inwoners van het wijkje de nodige begeleiding bieden om de draad van hun leven weer op te pakken. De pilot startbaan in enkele gemeenten is een mooi voorbeeld hoe statushouders snel kunnen integreren op de arbeidsmarkt en meer dan dat. U staat hier positief in. Maar welke initiatieven neemt onze gemeente nu eigenlijk? We ontvangen graag snel inval. Anders komt onze fractie met een eigen initiatief in het najaar. Zijn alle flexwoningen overigens op dit moment bezet op het terrein? Graag uw reactie. In het coalitieakkoord heeft u de ambitie op papier gezet om dertig procent sociale woningvoorraad te realiseren. Te realiseren zeg ik heel nadrukkelijk omdat onze gemeente op dit moment door de grote nieuwbouwprojecten zonder sociale huurwoningen op termijn steeds verder van de dertig procent komt af te staan.

Op PvdA vragen hierover werd ambtelijk geantwoord dat we bij ongewijzigd beleid rond 2030 op 24 procent sociale woning uitkomen. Daarom onze vraag wanneer mogen van uw plannen verwachten om deze daling een halt toe te roepen? Wanneer bent u van plan nieuwe locaties sociale woningbouw aan de raad voor te leggen? We dienen dan ook van harte samen met GroenLinks en D66 de motie Visie op volkshuisvesting in. Voor de goede orde, het gaat ook om woningen voor mensen met een jaarsalaris van 45.000 euro middeninkomens dus. Ook zijn we benieuwd naar de woonbehoefte van woningzoekenden in Rijswijk, dit met het oog op de vele appartementen van ongeveer zeventig tot negentig

vierkante meter die worden gebouwd. Wanneer kunnen we hierover een notitie verwachten? Ook vragen we ons af hoeveel Rijswijkse corporatiewoningen vrij zijn gekomen bij de realisatie van de honderd woningen in het Woonfonds. Is de verwachting waargemaakt? Graag uw reactie. Voorzitter onze jeugd- en jongerenwerk heeft dit jaar een mooie boost gekregen door de opening van een jongerenhonk bij Welzijn Rijswijk. De motie van PvdA en Wij. Rijswijk om ook in RijswijkBuiten Hoekpolder een voorziening voor jongeren te realiseren wacht nog op uitvoering. Wanneer kunnen we hierover plannen verwachten? Wie een kijkje neemt bij onze jongeren … De voorzitter: Uw laatste minuut gaat in mevrouw Van Nunen. Mevrouw Van Nunen (PvdA): jeugd- en jongerencentrum Don Bosco neemt, wie daar een kijkje neemt kan zien hoeveel verschillende doelgroepen zij in hun activiteiten meenemen. Kinderen en volwassenen zonder, maar ook met beperking. Het steekt ons dat deze instelling juist in deze financieel pittige tijd met projectsubsidies haar activiteiten moet bekostigen. Met steeds onzekerheid of ze het financieel redden. Voorzitter wij vinden dat Don Bosco een betere positie verdient en dienen daarom met GroenLinks een motie in om de gemeenten op te roepen om met Don Bosco een meerjarenplan op te stellen.

Sluiten ons aan trouwens bij de opmerking van de fractievoorzitter van D66 om ook breder te kijken naar andere instellingen. Voorzitter voor de PvdA liggen er nog veel meer uitdagingen voor Rijswijk, te veel om op te noemen binnen deze eerste termijn. Wij zullen in ieder geval iedere dag keihard samen met inwoners werken aan een meer diverse, sociale en duurzame gemeente waarvoor iedereen een plek is om zich thuis te voelen. De voorzitter: Dank u wel mevrouw Van Nunen. Dan nodig ik graag mevrouw Harmsen fractievoorzitter van de ChristenUnie naar voren. Mevrouw Harmsen u heeft zes minuten spreektijd. Mevrouw Harmsen (CU): Geachte voorzitter, ik ga in dit Kaderdebat mij concentreren op drie punten, maar voor ik hieraan begin wil ik me wel scharen in het koor van de raad dat we tegen een heel ander kosten- en batenplaatje aankijken dan een jaar geleden. We stevenen af op een financieel onverantwoorde uitkomst in 2026. Het is nodig dat wij raadsbreed en op tijd kijken naar waar wij harde keuzes moeten maken. Kunnen en moeten maken. We dienen samen die motie Rijswijk financieel gezond in, om samen dat inzicht te krijgen en die harde keuzes te maken. Zoals ik al zei ik beperk mij tot drie punten voor de ChristenUnie. 1. De kapitale baten van vluchtelingenopvang, 2. Het vergroten van sociaal kapitaal en 3. Klimaatkosten onder controle.

Mijn eerste punt is een mooi batenplaatje voor onze gemeente. We hebben donderdag een heldere presentatie gekregen als raad over de landelijke spreidingswet en de baten die vluchtelingenopvangen bieden indien wij na het ingang van die spreidingswet vrijwillig vluchtelingenopvang. Laat ik nog even verder praktisch maken voor Rijswijk. De verbreding van de A4 gaat de komende jaren niet door. Het terrein Hof van Elsenburg is ongeveer nu geopend, maar het gaat binnenkort ook weer dicht over anderhalf jaar. Dan is het niet meer nodig voor de werkzaamheden en ook niet meer als tijdelijk flexwooncentrum. Verder zijn en waren we er allemaal trots op dat we eerder netjes vluchtelingen en statushouders hebben opgevangen op die plek. We zouden dat weer kunnen gaan doen. Het Hof kan best een mix worden van vluchtelingen en bijvoorbeeld spoedzoekers. Naast het duurzame flexwooncentrum dat aan de andere kant van de Plaspoelpolder komt. Nu hoor ik al denken, vluchtelingen dat is niet zo erg maar de grootste grief van de raad tegen het azc was gebrek aan communicatie van het COA en het gevoel constant voor het blok te worden gezet. In de nieuwe regeling van spreidingswet kunnen we zelf de regie en controle houden over de hoeveelheid vluchtelingen die wij toelaten. We hebben al bewezen dat we dat als stad uitstekend kunnen doen vluchtelingenopvang en hebben daar veel complimenten over gehad.

Mochten wij vierhonderd vluchtelingen opvangen, dan verdienen wij behalve die complimenten één miljoen euro schoon in het handje iedere twee jaar, veel geld. We hoeven als

raad nog niet te beslissen hierover. We hebben ruim een jaar de tijd. Nogmaals het coalitieakkoord rept met geen woord hierover. Ik zie dus genoeg mogelijkheden voor een goed gesprek als gehele raad hierover te beginnen vandaag. Ik hoor graag uw eerste reacties. Mijn tweede punt gaat over sociaal kapitaal. We stevenen in Rijswijk niet alleen af op een slecht financieel plaatje in 2026, we moeten ook moeite doen om Rijswijk leefbaar te houden en mensen de mogelijkheid te geven elkaar te ontmoeten, voor elkaar te zorgen. Voorzitter er is wat onrust. De voorzitter: Wilt u met aandacht naar elkaar luisteren? Stilte graag. Ik wil graag alle aandacht van mevrouw Harmsen. Mevrouw Harmsen (CU): Dank u wel voorzitter. Voor elkaar te zorgen en elkaar te ontmoeten. Zogezegd sociaal kapitaal op te bouwen in onze stad. Dat is niet zo makkelijk in een stad met zeventig procent hoogbouw en waar dertig procent van onze inwoners schulden heeft. We moeten als we nu nog iets gaan bouwen goed rekening houden met onze doorgaande vergrijzing en toegankelijker gaan bouwen. Maar ook we moeten onze inwoners een ommetje in het groen en hun buren tegen kunnen laten komen. Iedere buurt heeft een buurtkamer nodig waar men elkaar ontmoet en een sociaal kapitaal opbouwt met elkaar.

Het laatst aangenomen amendement van de VVD over de buurtkamer in The Orchard past daar goed bij en we hopen op een verdere goede samenwerking en steun om dit ook in andere buurten te organiseren, onder andere met de VVD. Moties die ingaan op dit sociaal kapitaal steunen wij daarom ook van harte. Het derde punt. Wat ik wil noemen is het klimaat. Dat is niet muziek die later klinkt dat is nu al aan de hand. Het kost ons nu Anno Domini 2023 al ontzettend veel klimaatverandering. Het aantal hittegolven is toegenomen en Rijswijk is nog niet klaar hiervoor. We hebben als lokale politiek vooral invloed op onze hoogbouw, vve's en fietspaden. En een verlaging van het krediet op fietspaden viel al op, daar komen we het najaar nog op terug en we sluiten ons aan bij de vraag van D66 erover. Maar ik ga nu vooral in op het controle krijgen op onze klimaatmaatregelen en daarom dienen wij mede deze duurzaamheidsmonitor motie in. Die ons als raad de controlemogelijkheden geeft om na te gaan hoever we staan met onze klimaatmaatregelen, of we voldoende tempo maken met elkaar. Die motor brengt integraal in beeld hoe Rijswijk ervoor staat als het gaat om verduurzaming. Deze duurzaamheidsmonitor is te vullen met indicatoren die aansluiten bij bestaand, lokaal beleid waar wij grip op hebben.

Die monitors te zien als een groeimodel en volgend jaar juni zou er een eerste proeve aan de raad gestuurd kunnen worden. Binnen de gelden die beschikbaar zijn voor duurzaamheidsprogramma's zou eenmalig tien K en structureel vijfduizend euro beschikbaar gesteld moeten worden voor de duurzaamheidsmonitor. Dat waren mijn drie punten. Ik dank u wel voor het woord. De voorzitter: Dank u wel mevrouw Harmsen en u bent ook mooi binnen uw spreektijd gebleven. Dan wil ik naar voren uitnodigen de fractievoorzitter van de Partij voor de Gelijkheid & Rechtvaardigheid de heer El Majjaoui. Aan u het woord en u heeft ook zes minuten spreektijd. De heer El Majjaoui (PG&R): Geachte raad, geacht college, geachte voorzitter. Voor ons ligt de jaarrekening en helaas beschrijft dit rapport geen vrolijk financieel beeld, maar weergeeft het de harde realiteit. Voorzitter maar liefst 11,6 miljoen euro in de min. Echter gezien de ontwikkelingen van de afgelopen periode hadden wij deze cijfers min of meer zien aankomen. Coronacrisis net achter de rug, oorlog in onze achtertuin, in deze crisis oplopende inflatie. Ja voorzitter de gemeente krijgt hier het in financieel opzicht ook zwaar te verduren. Maar als u verder induikt in de financiële paragraaf, dan komt u erachter dat de grondexploitatie RijswijkBuiten GREX toch de boosdoener is.

Voorzitter ik ben geen econoom, noch projectontwikkelaar, maar als ik mijn boerengezond verstand gebruik, dan kan ik maar één ding concluderen dat het probleem met betrekking tot dit begrotingstekort structureel in die hoek ligt. Hoe kan dat dat de bouwgronden overal in

Nederland in waarde stijgen, behalve in Rijswijk? Hoe kan dat dat de woningen nog steeds relatief in waarde stijgen en soms bijna onbetaalbaar zijn voor een gewone burger? Terwijl de dalende trend in de grondprijzen zich voortzet. Vraag voorzitter is er toch geen sprake van een monopolistische positie? Wordt deze dan niet in stand gehouden door de projectontwikkelaar? Worden de prijzen hierdoor dan ook niet beïnvloed? De gemeente lijdt financieel verlies, maar de bouwgronden worden doorverkocht met een behoorlijke winstmarge ten gunste van de projectontwikkelaar. Uiteindelijk betaalt de burger of de consument de hoofdprijs voor zijn toekomstige woning. Een wijk die nota bene volledig zonder gasaansluiting is gebouwd, waarbij de woningen geheel verduurzaamd zijn. Zouden we kunnen verwachten dat dit juist gunstig is voor een hoge economische rendement en dat in tegenstelling van de reguliere woningbouw? Ook mijns inziens zijn er allerlei stimuleringsvormen vanuit de overheid beschikbaar, waaronder bijvoorbeeld het Programma Aardgasvrije Wijken. Met deze subsidie zouden de bouwkosten naar beneden gedrukt kunnen worden.

Voorzitter ik vraag het college via u hoeveel projectontwikkelaars houden zich bezig met dit project en de woningbouw in RijswijkBuiten? Hebben zich andere projectontwikkelaars aangemeld in deze periode? Heeft u onderzocht of er andere vormen van uitbestedingen zijn waarbij kosten bespaard kunnen worden? Volgt u ook de marktontwikkelingen met een brede visie en strategie? Als er toch sprake is van een monopolistische positie, gaat u deze dan doorbreken? Op dit moment is de financiële situatie van de gemeente gelukkig nog gezond, maar voor hoe lang voorzitter? Waarom moeten onze inwoners steeds maar weer meebetalen aan de verliezen die veroorzaakt zijn door deze grondexploitaties? Welke maatregelen gaat u treffen om de afwenteling op onze burgers te doen stoppen? De gemeente dient in deze situatie haar verantwoordelijkheid te nemen. Ondanks de financiële tegenslagen dient de gemeente onze samenleving zo goed als mogelijk te blijven bedienen. Ja voorzitter de uitgaven die noodzakelijk zijn, moeten uiteraard hun doorgang kunnen blijven vinden. Onze inwoners mogen hierbij geen nadeel ondervinden en ja voorzitter, er moet ook bezuinigd worden. Een bezuinigingstraject hoort er nu eenmaal bij.

Ik vraag u welke maatregelen gaat u treffen zonder de inwoners daarbij te benadelen? Aan welke knopen wilt u gaan draaien om Rijswijk weer financieel gezonder te maken? Voorzitter, we hebben te maken met verschillende maatschappelijke ontwikkelingen, toenemende complexiteit van de samenleving, groeiende achterstanden en ongelijkheden tussen groepen mensen. Toename van kwetsbare mensen in wijken, tekorten in zorgkosten, personeel, als ook gebrek aan woningen. Een deel van deze complexiteit is te wijten door gebrek aan perspectief. Om perspectief te bieden is arbeid een voor de hand liggend middel om het sociale welbevinden van onze inwoners te kunnen bevorderen. Ook is dit uit verschillende onderzoeken gebleken. Zoals nu bekend is kampen we met een enorm personeelstekort en dan in alle branches. Daarom pleit ik, onze fractie in dit geval, ervoor om de vijver waarin gevist wordt uit te breiden en vooral met Nederlanders met een migratieachtergrond. Daar ligt heel veel potentie met mijns inziens nog steeds beperkt wordt benut. Ook moet ik helaas constateren dat het nog steeds heel moeilijk is om carrière te maken en je ambities na te jagen als Nederlander met een migratieachterhoofd. Dit blijkt tevens uit verschillend onderzoeken, ook recent onderzoek.

Ook voor de Nederlanders deze Nederlands is het werk het beste middel om in alle opzichten mee te kunnen draaien in de samenleving. Een gezonde samenleving is gebaat bij rechtvaardigheid, gelijke kansen en het tegengaan van uitsluiting. Eenieder ongeacht wie, dient de kans te krijgen om zijn of haar verantwoordelijkheid te tonen. Eveneens de ruimte te krijgen om zijn of haar verborgen talenten te kunnen ontplooien en tot uiting te laten komen. Daarom is de meerwaarde en de noodzaak van diversiteit en inclusie juist op de krappe arbeidsmarkt vlot te kunnen trekken en te zorgen voor beter aansluitende arbeidsmarkt. Daarnaast is natuurlijk een morele en maatschappelijke businesscase in het kader van duurzaamheid en het vergroten van de maatschappelijke waarde. Dit kan echter alleen bereikt worden als hierop aangestuurd wordt met behulp van beleid of kaders. Onze fractie heeft daarom samen met andere fracties een motie ingediend genaamd Gemeentelijk diversiteit en inclusiebeleid tot norm te maken. Met het doel om diversiteit en inclusie te bevorderen bij onze partners, deelnemers, aangesloten organisaties waarbij de gemeente haar voortrekkersrol blijft behouden.

De voorzitter: Dank u wel mijnheer El Majjaoui. Dan zijn we aan het einde gekomen van de eerste termijn van uw raad. Stel ik voor de vergadering te schorsen met vijftien minuten. Dus dan gaan wij door over vijftien minuten. SCHORSING Dames en heren, wilt u plaatsnemen? Ik wil graag het woord geven aan wethouder Werner Van Damme als eerste. Mijnheer Van Damme aan u het woord. Ik vraag stilte in de zaal en alle aandacht voor de heer Van Damme. Wethouder de heer Van Damme: Dank u wel voorzitter en dank ook aan de raad en ik heb met het hele college met interesse en belangstelling geluisterd naar alle verschillende bijdragen. Goed om te zien en ook om te horen dat u allemaal het beste voor heeft met onze mooie gemeente. Daar wil ik ook even graag op inhaken door even in te zoomen wat we toch een beetje hebben bereikt met elkaar. We zijn gestart aan die gezonde groei van onze stad Rijswijk. Een groei waarbij we het Rijswijkse DNA willen behouden en uitbouwen. Het bestaande met het nieuwe willen verbinden, zonder het oorspronkelijke uit het oog te verliezen. Samenwerken echt de kracht van Rijswijk. Samen met de inwoners, met uw raad, partners in de stad en onze ambtelijke organisatie bouwen we verder aan een prettiger en veiliger thuis voor wie er woont, werkt en verblijft. Want die stad besturen doe je dus niet alleen.

Het afgelopen jaar hebben we echt letterlijk gebouwd aan Rijswijk. Zo werden er flexwoningen aan het Hof van Elsenburg opgeleverd, u heeft er al aan gerefereerd. Dat heeft 67 woningen opgeleverd. Daarnaast hebben we oog gehad voor de middenhuur met het Woonfonds, is ook al benoemd. Honderd woningen speciaal voor middeninkomens, waarmee we de doorstroming op de woningmarkt hebben bevorderd. We bouwen echt aan een stad waar we ontmoetingen bevorderen en hechten daarbij aan waarde van sport en speelvoorzieningen en natuur. Stanislas Beweeg heeft ook al iemand genoemd volgens mij en mocht zich dit jaar tot sportiefste school van Nederland noemen. Ook zijn we een hele speelvriendelijke stad dat we daarbij in een verkiezing derde zijn geworden. Dit doen we met behoud van de groene omgeving die Rijswijk typeert. Zo hebben we de afgelopen jaar tweeduizend nieuwe bomen geplant om het groene karakter van Rijswijk te behouden en de biodiversiteit versterken. Dus die gezonde groei zet de komende jaren op allerlei manieren door. Rijswijk blijft een aantrekkelijke en voor bestaande en nieuwe inwoners, ondernemers en bedrijven. We ontvangen nieuwe inwoners tegenwoordig met een welkom in Rijswijk pakket en bij geboortes is het rompertje een klassieker inmiddels. We zorgen voor goede dienstverlening, digitaal persoonlijk waar het moet.

Eindelijk zitten we op die berichtenbox en zijn we aan de slag met die website. De Rijswijk Werkwijs koppelt werkgevers aan werkzoekenden juist ook om inwoners met een afstand tot arbeidsmarkten te helpen. Waar je als inwoner woont, werkt, staat of gaat, stopt niet bij onze gemeentegrens. Dus daarom werken we verder aan onze sterke positie in de regio. We spelen in op wat er de komende tijd vanuit de regio en landelijk op ons afkomt. We gaan verder aan de slag met de verkeersveiligheid en mobiliteit. En de energietransitie, veiligheid en leefbaarheid, met mijn collegawethouders zullen daar nog op ingaan. We blijven ons zogezegd onverkort inzetten voor onze stad en de gezonde groei van Rijswijk. Dat betekent ook dat je qua financiën wendbaar en weerbaar moet blijven. Heb ik in de begrotingsbehandeling met u over gesproken en de financiële toestand van de gemeente. Ik hoor wat alarmerende berichten, maar die is gewoon robuust te noemen. Ik heb u gisteren nog het accountsverslag kunnen toesturen en daarin staan echt positieve geluiden, ook over de doorontwikkeling die we met de organisatie meemaken. Nog wel even over die min in 2022 is natuurlijk een groot deel veroorzaakt door de GREX. De GREX is een verliesvoorziening, dus dat is niet een investering maar een verliesvoorziening.

Waar we ook gewoon over hebben geïnformeerd in een raadsinformatieavond in april, waar we ook over hebben gedebatteerd in april. Het is ook zo dat er dus een aantal bedragen vanuit het Rijk gedurende het jaar komt.

Dus in december hebben we de energietoeslag ontvangen. Dat betekent dat we die niet meer hebben kunnen uitgeven. Dus die hevelen dan over na 2023, dus het dempt het tekort in 2022, maar het drukt wel op de tekort in 23. Met de budgetoverheveling, brief van 30 maart, heb ik u daar ook over transparant geïnformeerd, of in ieder geval het college heeft ons daarover geïnformeerd. Dus de verlies in 22 valt toch ook te zien als incidentele ontwikkelingen en zo ziet de accountant dat ook. Zo is dat door de accountant dus ook bevestigd. De schuldquote is verbeterd in 2022. We maken echt een stap richting de gestelde signaalwaarden van de VNG. De solvabiliteit is stabiel. Dat is ook een conclusie van de accountant. De solvabiliteit blijft daardoor boven de signaalwaarde. De lastendruk in de gemeente ten opzichte van het landelijk gemiddelde bedraagt 99,9 procent. Dus de woonlasten in Rijswijk liggen hiermee lager dan het landelijk gemiddelde. Inderdaad mijnheer Sleddering we zitten in de top drie van laagste woonlasten in de regio. Daar blijven we ons natuurlijk ook voor inzetten. Dan u wekt de suggestie dat u daardoor verkeerd geïnformeerd bent. Vooral de suggestie komt vanuit Wij. begreep ik en het CDA. Maar voor de GREX hebben we u op tijd geïnformeerd met een informatieavond en een debat.

Het Huis van de stad extra kredietaanvraag is ook met een informatieavond of een sessie geweest. Eerder in het jaar bent u nog uitgebreid geïnformeerd over bepaalde juridische risico’s die er lopen waar ook een verliesvoorziening is geïnformeerd. Daarnaast hebben we gewoon de procedure dat bij afwijking van beleid zonder dat daar een besluit over moet worden genomen van de raad, het gewoon via de halfjaarrapportages en de tussenrapportage loopt. Dus ik herken mij echt totaal niet in het beeld wat u schetst dat u onvoldoende bent geïnformeerd. Ik kan op basis van het accountsverslag wel stellen dat de financiële positie van de gemeente gezond is. De weerstandratio is weliswaar gezakt, maar nog steeds ruim voldoende gekwalificeerd. Natuurlijk moeten we daarbij kijken naar de toekomst en ook waar we nu staan. Het is zo dat we dus een budgetoverheveling hebben gehad. De cao-compensatie is niet doorgekomen, toch een 3,1 miljoen. Dat betekent inderdaad dat we nu maatregelen moeten nemen, die zijn we ook aan het nemen. Vandaag nog zijn we de aanvullende subsidievoorwaarden hebben we vastgesteld in het college met een subsidieplafond erin. Dus op die manier gaan we de toekomst in waarbij we, ik kan u verzekeren dat we voor 2024 een sluitende begroting gaan opleveren. In 2025 noteren we plus.

En 2026, ik heb er al vaker mee over gedebatteerd, dat is gewoon echt een probleem wat niet alleen Rijswijks is, maar wat gewoon heel breed Nederlands is. We hebben het kunnen zien op de ALV van de VNG, we hebben het kunnen zien, je hoort het overal. Ik trek ook samen met andere gemeenten op om daar stevig een statement te maken, ook richting in het Rijk. Dat is geen actie voeren, maar dat is gewoon constructief met elkaar in overleg om te bouwen aan een gezond, toekomstbestendig Rijswijk en toekomstbestendig Nederland. Dus als ik uw motie zo mag lezen van D66 en consorten zie ik dat als een enorme steun in de rug om met die motie de gesprekken met het Rijk voort te zetten. Dat doen we ook in M50-verband overigens. We zijn nu natuurlijk wel op basis van de bevindingen strakker gaan kijken hoe zit dat dan met die plannen die langskomen? We hebben echt dat digitale dashboard wat we nu echt in leven hebben, kunnen we zo redelijk makkelijk oproepen om de financiële toestand in de gaten te houden. Dat gebruiken we ook bij de besluitvormingen in het college. Zonder gedekt besluit geven we geen geld meer uit. Alleen met een gedekt plan komt er een uitgave aan. Voor wat betreft de lage lasten wat de VVD ... ik interpreteer uw motie zo dat het een oproep is om gewoon in de gestelde kaders van de kadernota aan de gang te gaan.

Dat betekent dus dat we met een CPI-index werken van 3,1 procent. Zoals we al eerder met uw raad hebben afgesproken, als het gaat om de bestemmingsheffingen, dan werken we gewoon met zoveel mogelijk met kostendekkend tarieven. Ik had nog een klein vraagje ook vanuit, het woord klant. In het forum bent u er ook al op ingegaan de heer Van ‘t Eind en ja inderdaad ik zou daar bij de eerste halfjaarrapportage op terugkomen, maar heb ik niet gedaan want er zijn geen financiële consequenties aan verbonden. Dat ontsloeg me niet van de verplichting om daar wel op terug te komen. Dat heb ik mondeling gedaan bij het forum dus ik ga dat nu nog een keer mondeling doen. Maar ik zal daar ook nog op komen bij de tweede halfjaarrapportage. Kijk, we maken eerste oude formulieren op waar je wel wordt verwezen naar klantcontactcentrum, want dat is duurzaam en zuinig omgegaan met je materiaal.

We hebben inmiddels een prijsvraag uitgezet binnen het team hoe het KCC een andere naam kan krijgen. Op die manier zullen we als we gaan verhuizen naar het Huis van de stad er echt voor zorgen dat dat woord verdwijnt. Dat kan ik u verzekeren. Dan denk ik dat ik zo op deze manier even samenvattend kan besluiten dat we echt op koers zitten voor een behoud van een financieel neutraal profiel. Dat het dus voor de komende twee jaar goed lukt om de financiën rond te krijgen en dat 2026 dus een uitdaging is. Maar we zijn echt op weg naar een gezonde groei van Rijswijk en voorzitter dat is wat mij betreft voor zover de eerste termijn. De voorzitter: Dank u wel wethouder Van Damme. Dan geef ik graag het woord aan wethouder mevrouw Bentvelzen. Wethouder mevrouw Bentvelzen: Voorzitter dank. Het is toch een mooi verjaardagscadeau om samen met alle volksvertegenwoordigers van Rijswijk te vieren mijn verjaardag vandaag. Voorzitter ik ga de vragen af die mij gesteld zijn door de raadsleden al hier. Om te starten met de vragen scenario's voor de Marimba Hal wanneer komen die naar de raad? Het voorstel komt in Q4 naar de raad zoals ik met u heb afgesproken tijdens de behandeling van vorige stukken. Voorzitter er is mij gevraagd hoe het zit met de tegenprestatie. Ook daar heb ik volgens mij vorig forum het één en ander over gezegd. Daar komen twee raadsinformatiebrieven uw kant op.

In eerste instantie over de maatschappelijke participatie. Maatschappelijke participatie heeft in die zin dezelfde uitgangspunt als de tegenprestatie. Alleen doe je dat net even op een andere manier. In plaats van dat je mensen dwingt, zoals ze in Rotterdam kappers hebben gedwongen om papier te prikken. Doen we dat hier anders door te kijken wat kan je en wat vind je leuk. Om iemand gewoon duurzaam naar een baan te begeleiden en niet binnen een paar weken weer kwijtraken terug die bijstandscarrousel in en daarna weer opnieuw te moeten beginnen. Zoals gezegd komt er een raadsinformatiebrief over de voortgang van de maatschappelijke participatie. Vanmorgen vastgesteld in het college dus ik denk dat die vrijdag bij u op de tafel ligt. Na de eerste screening van de eerste 229 mensen, die hebben echt een persoonlijk gesprek gehad met de participatieconsulenten. Daarmee kijk ik ook met een schuin oog naar de heer Van Enk, zijn daar 77 direct geactiveerd die wat aan het doen zijn. Dus ik denk dat ik daar trots op mag zijn dat we dat tot nu toe al hebben bereikt sinds de invoering hiervan. Voorzitter er is mij gevraagd door meerdere partijen hoe het staat met het accommodatiebeleid en wanneer dat naar de raad komt. Er is onlangs een raadsinformatiebrief kant op gestuurd rondom de verduurzaming van onze maatschappelijke accommodaties.

Die staat naar mijn weten geagendeerd voor na de zomer. Dat doe ik samen met mijn collega Duurzaamheid Mark Wit. In Q2 2024 komt de rest van het plan naar de raad rondom het accommodatiebeleid, ook de bijbehorende financiën. Dat staat allemaal in die brief met een bijbehorende agenda. Voorzitter D66 die heeft een aantal vragen gesteld in de zin van hoe zorgen we voor voldoende plekken op middelbare scholen, maar volgens mij op scholen in het algemeen. Middelbare scholen daar hebben we namelijk als gemeente niet echt invloed op. Schoolbesturen moeten die scholen willen openen en die moeten ze dan ook nog eens willen openen in onze gemeente. Natuurlijk ontvang ik hen wel met open armen als dat gesprek op tafel ligt. Dan moeten ook de andere schoolbesturen die hier hun taken uitvoeren het daar nog eens een keer mee eens zijn. Zo werkt die wet. Dat moeten ze dan met elkaar bekokstoven en uitvechten. Volgens mij heeft ook zelfs daar de provincie nog een stem in. Maar als er een schoolbestuur is die hier een nieuwe school zou willen stichten, een nieuwe middelbare school zou willen stichten, dan moeten ze in overleg met alle schoolbesturen in onze regio. Daar overeenstemming zoeken en dan komen ze veelal even bij mij langs op bezoek.

Wat betreft de basisscholen denk ik dat u het bericht wel bereikt heeft dat we een haalbaarheidsonderzoek doen naar de uitbreiding van de Piramideschool en dat we een school willen gaan bouwen in Pasgeld, waar ik en ook het desbetreffende schoolbestuur erg blij mee is. Voorzitter er is mij gevraagd hoe het zit met de ventilatie op de scholen en waarom dat geld niet is uitgegeven. Dat is door ook meerdere fracties is dat de revue gepasseerd, maar dat betreft een SUViS-regeling, dat is ook zo'n fantastische afkorting van het Rijk. Maar die regeling is aangevraagd

door het Vredenburch College hier in Rijswijk en daar is een bedrag aan subsidie aan toegekend. Dat bedrag bedraagt 210.000 euro. De school is alleen nog bezig met de voorbereiding voor de uit te voeren werkzaamheden. Dus zodra dat kan starten dan kunnen wij dat geld aan hen verstrekken. Dus we wachten ook op het Vredenburch College. Voorzitter er is mij nog gevraagd wat doen we nu eigenlijk met die Energy Cave of wat doen we daarmee? Als gevolg van de coronapandemie hebben leerlingen in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs zeer beperkte mogelijkheden gehad voor studiekeuzeoriëntatie in de voorgaande twee jaren. Om die leerlingen extra ondersteuning te bieden, hebben we JINC in het leven geroepen hier. Dat is een samenwerkingspartner van de gemeente. Ruim duizend Rijswijkse leerlingen hebben daardoor kennisgemaakt met verschillende Rijswijkse bedrijven. Ten aanzien van techniekonderwijs en de maatschappelijke opgave voor de energietransitie, wordt een groot deel van de ambities en activiteiten onder andere geborgd in het programma van de Energy Cave. Daar komen schoolexcursies, masterclasses voor het voortgezet onderwijs, maar ook voor het middelbaar beroepsonderwijs. Daar hebben we het afgelopen schooljaar meer dan 250 leerlingen hebben we die mogen ontvangen en mogen rondleiden.

Daarnaast heeft begin dit jaar de MRDH ook een cofinanciering toegekend aan de gemeente voor de doorontwikkeling van de Energy Cave. Dat is twee keer 250.000 euro op voorwaarde dat een onderwijsinstelling zich langdurig gaat verbinden aan de Energy Cave. Momenteel worden daar vooral dus rondleidingen, masterclasses en excursies gegeven. Vorige maand is er een nieuwe directeur gestart die de opdracht heeft om de invulling van de Cave het komende half jaar nog verder vorm te gaan geven. Dus ik hoop u daar binnenkort weer verder over te informeren. U heeft gevraagd hoe monitoren we de wachtlijsten bij de jeugd? Daar hebben we een contractmanager voor via het servicebureau. Die heeft ook al vaker de revue gepasseerd bij het Forum Samenleving, maar daar wordt heel erg gestuurd op samenwerking allereerst. Maar ook op als we zien dat er ineens langdurige contracten zijn, of kinderen die zes maanden in de jeugdzorg zouden moeten zitten en ineens een aanvraag krijgen voor twaalf maanden. Gaan we daarover in gesprek hoe dat komt, waardoor dat zo is et cetera. Daarmee monitoren we dus ook de wachtlijsten indirect. Voorzitter het plan voor het onderhoud maatschappelijk vastgoed heb ik al besproken. Dan heb ik nog wel een motie van de partij D66. Die motie die is gericht op bouwen aan de toekomst. Ik wil beginnen met het feit dat de motie denk ik volgens het college overbodig is.

Dat heeft te maken met het feit dat de locatiescan is uitgevoerd, maar ik en anderen in het college worden daar nog over geïnformeerd. Dus de ambtenarij is daar wel over geïnformeerd ik nog niet. Maar de locaties zijn dus in beeld en over de functies van die locaties wordt nog gediscussieerd. Half november bent u aan de beurt en wordt u over die uitkomst geïnformeerd. U heeft aangegeven begin 2024 met een kaart of lijst indicatief aan te geven waar in Rijswijk we woningen kunnen bouwen met een plus. We hebben vanuit Rijswijk een woonzorgtafel, die is geïnitieerd door de woningbouwcorporaties en allerlei zorgpartijen. Dus daar ben ik heel trots op en samen met mijn collega Van Malsen denk ik ook. Daar is een verkenning gaande voor kansrijke locaties voor wonen met een plus. Er is een kaart en een lijst van zes kansrijke locaties waarbij we ruim zevenhonderd woningen met een plus kunnen realiseren. In de Woonzorgvisie is ook opgenomen dat de realisatie van kleinschalige woonvormen benut kan worden door middel van subsidiemogelijkheden. Als laatste voor half november 2023 de raad te informeren over de voortgang van het uitvoeringsprogramma. In Q3 wordt er gewerkt aan een voortgangsdocument rondom het uitvoeringsprogramma van de Woonzorgvisie.

U zal dan ook in november 2023 geïnformeerd worden over de voortgang via een raadsinformatiebrief die u natuurlijk vrij staat te agenderen tegen die tijd. Voorzitter tot zover de vragen die ik had in eerste termijn bij mijn weten. Excuus excuus. Nee, ik vergeet er een. Ik heb er een motie van de Partij van de Arbeid niet onbelangrijk. Geen financiële drempels voor deelname aan voorschoolse peuteropvang. Ik heb die motie uiteraard een aantal keren gelezen en dat is vanmiddag ook al de revue gepasseerd door de heer Sleddering. Geld is enerzijds, maar een onderzoek doen, een beroep doen op de niet al te riante capaciteiten die hier hebben kost natuurlijk ook wel wat. Als ik ga zeggen ja we gaan dat onderzoek doen, dan ontstaat er een verwachtingspatroon tussen u en mij. Dus dat neem ik mee in de

overweging. Ik heb geen signalen vanuit de Rijswijkse samenleving dat de 19,20 euro die ze nu zouden moeten betalen een te hoge drempel zou zijn. Er zijn geen ouders dan wel verzorgers bekend die om die reden geen gebruik maken van deze mogelijkheid. Ik heb gister nog contact gehad met de directeur van Kinderopvang Morgen. Daar hebben we ook samen besproken dat er ruim tachtig procent dekking is van onze kinderen die naar de voorschool, kinderopvang, dan wel peuterspeelzaal. Dus we hebben een gigantisch bereik in vergelijking met onze buurgemeente Den Haag, die dit natuurlijk heeft ingevoerd, want daar komt dit enigszins vandaan. Het feit dat ouders en verzorgers hier een klein bedrag in Rijswijk moeten betalen, die 19,20 euro voor een peuter. Dat betekent ook dat het iets minder vrijblijvend is. Want gratis deelname dat werkt ook vrijblijvendheid in de hand. Dan denken ouders goed vandaag heb ik even geen zin om mijn kind te brengen dus ik doe het gewoon niet. Terwijl als je die 19,20 euro hebt betaald dan doe je dat wel. De motie zegt daar iets over, u geeft aan dat kan gemonitord worden door bijvoorbeeld het CJG. Maar ook dat vraagt wel weer iets van de medewerkers van het CJG, dan wel de JGZ. Over die mogelijke financiële gevolgen daar kan ik niet veel meer over zeggen.

Dat zou, als de raad de motie wel aanneemt vanavond, dat zou als we dat gaan doen uit onderzoek moeten blijken. De dekking die door de indieners van de motie is aangegeven of die realistisch is. Tegelijkertijd zou ik u nog wel iets willen meegeven en dat is toch, er wordt een pilot gedraaid momenteel in Den Haag. Niet om in de afwachtstand te zitten, maar ik zou u toch willen verzoeken om even te kijken wat dat nu gaat opleveren in een buurtgemeente om te kijken of we dat dan wel of niet kunnen overnemen. Tegelijkertijd als het daar zo fantastisch werkt ga ik ervan uit dat het Rijk toch eerder overstag gaat en ook gaat doen wat ze moeten doen om de kans op ongelijkheid mee te bestrijden met alle gemeentes in Nederland. Voorzitter dat was mijn eerste termijn. De voorzitter: Dank u wel mevrouw Bentvelzen. Dan geef ik graag het woord aan wethouder Van de Laar. Wethouder de heer Van de Laar: Dank u wel en ik ga het rijtje ook af. Beter voor Rijswijk de aanrijroutes rondom de Lidl met name voor de fiets. Ik zeg u toe dat we daar na de zomer samen naartoe gaan om even de situatie ter plekke te bekijken. Want ik heb meerdere meldingen daarover binnengekregen dat men daar niet blij mee is hoe de situatie daar is. Dus daar gaan we samen naar kijken.

Flitskasten daar is ooit het verzoek geweest meen ik dat het er acht zijn, maar ik geloof zelfs al dat de heer Lugthart heeft aangegeven dat het er niet acht worden. Dat is bij de Generaal Spoorlaan is hij al geplaatst en op de Prinses Beatrixlaan wordt dus geplaatst nadat WarmtelinQ klaar is en dat gedeelte. Dus dat is eerder dan aan deze gedeelte van de A4. Dan GroenLinks reflectie op hoe we de duurzame bereikbaarheid waarborgen. In het najaar gaan we het hebben over de mobiliteitstrategie, de uitvoering van de mobiliteitprogramma komen al die vragen aan bod ten aanzien van STOMP. Maar het actieplan CO2-reductie is daar ook een heel belangrijk onderdeel van. Ten aanzien van de bouwactiviteiten waar u ook naar vraagt. Dat zorgt nu eenmaal voor overlast. Die afstemming rondom bouwactiviteiten is altijd vrij uitgebreid, maar het is altijd wel een overlast waar we even door de zure appel heen moeten bijten. Ten aanzien van een motie nieuwe bouwnorm, zeg ik maar ik neem het gelijk mee omdat u hem wel heeft aangekondigd. Dat gaat over nieuwe normen voor toegankelijkheid waarborgen voor alle gebouwen eigenlijk in Rijswijk wat mij betreft. Dat kan ik omarmen maar ik vind het altijd mooi als de raad erover stemt. Maar dat vind ik een heel erg goed idee, want iedereen moet gewoon goed toegankelijk een gebouw binnen kunnen komen.

Ten aanzien van het Rijswijks Belang de vraag over het accommodatiebeleid zijn al beantwoord door mijn collega mevrouw Bentvelzen. Ik wil u ook nog wel verwijzen naar het Programma Stadsontwikkeling. Er worden ook een aantal conclusies getrokken ten aanzien van het voorzieningenniveau in onze stad, wat relatief heel hoog is voor een stad zoals wij zijn met een theater et cetera, maar ook met speeltuinen. Dat is de heer Wit die daar wat ook al door mevrouw Woudstra werd genoemd heel goed zijn. Mijn indruk is dat we dat Programma Stadsontwikkeling ook heel goed vorm aan het geven zijn. Mevrouw Bentvelzen wederom is zeer actief vorm aan het geven over de uitvoering van het Integraal Huisvestingsplan,

hebben we het ook over RijswijkBuiten. Maar dat zit hem ook bijvoorbeeld bij bouwenenveloppen die we ter beschikking stellen om het in jargon te zeggen, maar dat we met andere woorden ook kijken naar wat er in nieuwe bouwontwikkelingen aan ruimte fysiek letterlijk zit voor gezondheidscentra of voor tandartsen allemaal dat soort zaken. Huisartsen is een probleem maar dat is ook de hele tijd wat de heer Wit in overleg met Hadoks continu op de agenda heeft staan. Dan ten aanzien Rijswijks Belang van STOMP. U heeft uw cijfers heel goed op orde voor de auto. Dat is heel erg mooi. Dan heeft u misschien ook de cijfers voor de fiets gezien. Op dit moment zijn er 22,8 miljoen fietsen in Nederland. Dat gaat tot 2027 nog een groei verwacht van acht tot twaalf procent. Dat zijn allemaal cijfers waar we over kunnen struikelen. Maar het feit is dat we, want is echt een zeer terecht punt wat u daar aanstipt, dat het aantal auto's groeit. Dat heb ik vaker ook gezegd, relatief in een aantal doelgroepen neemt het autobezit af, maar het aantal auto's dat groeit. Dat zien we door heel Rijswijk en de hele regio en in heel Nederland. Dat zien we dus ook bijvoorbeeld op de Prinses Beatrixlaan. Daar kunnen we ook uit concluderen dat we die ruimte gewoon niet hebben om al die auto's te faciliteren.

Dus als we de parkeernormen en de omgang met de auto en als wij het iedereen toewensen, ieder gezin om twee auto's per gezin te hebben, per huishouden, per eenpersoonshuishouden, dat kunnen we simpelweg niet faciliteren. Daar is geen ruimte voor. Maar daar heeft u ook zelf het mobiliteitsprogramma voor vastgesteld. Dat was de reden omdat in de vorige periode vast te stellen. Wat zegt u daar? We moeten meer ruimte maken, we moeten de andere alternatieven voor de auto gunstiger maken. Dus voor degenen die al op de fiets zit en voetgangers en het openbaar vervoer. Dat moeten we zo goed mogelijk faciliteren. We moeten kijken dat mensen die bijvoorbeeld nieuw komen wonen, dat die eerder gebruik gaan maken van dat soort faciliteiten dan dat we ruimte creëren voor de auto. Dat is ook heel belangrijk. Niet alleen voor dat iedereen goed bereikbaar is en dat Rijswijk bereikbaar blijft. Maar dat is ook belangrijk voor de speelruimte, de hittestress, de wateroverlast, het voorkomen daarvan. Kortom met name leefbaarheid. Dat is denk ik wat toch concluderend helemaal bovenaan staat. Kortom het college staat nog volledig achter het beleid dat u in vorige periode zelf heeft vastgesteld en ontraad daarom uw motie. D66 dertig kilometer per uur kunnen de plannen mee in de begroting? Ja we zijn daar nu aan het kijken hoe we dat zouden kunnen invoeren.

Eigenlijk is het merendeel van Rijswijk is al dertig kilometer per uur kwam ik vorige week achter toen ik de kaarten zag. Namelijk de woonerven, zijn vaak niet op die manier gekwalificeerd, maar geldt eigenlijk al de dertig kilometer zone. Dus dan gaat het heel erg over de vraag welke doorgaande wegen die nu een gemeentelijke ontsluitingsweg vijftig kilometer per uren worden, kunnen we omzetten naar dertig kilometer per uur? Wat ons dag altijd in de weg zat is het gebrek aan normen van de beroemde CROW. Wat heel prettig is, een aantal weken geleden zijn die nieuwe normen er gekomen, dus daar kunnen we mee aan de slag. Dan kunnen we ook en dat zal u doen als raad, kijken naar welke wegen we in Rijswijk zouden willen omzetten naar dertig kilometer per uur. Kunt u bevestigen dat de maatschappelijke functie van het OV bovenaan staat? Het OV vind ik een middel om je doel te bereiken. Het OV is er om van A naar B te brengen, maar dat draagt enorm bij aan onze brede welvaart zoals het Planbureau voor de Leefomgeving onlangs ook in een fantastisch rapport heeft omschreven. Die brede welvaart moet niet alleen voor de mensen zijn die als een kievit kunnen lopen zal ik maar zeggen, maar voor iedereen en dat openbaar vervoer moet goed toegankelijk zijn. Dat is ook gelijk één van de onderdelen van de definitie van hoogwaardig openbaar vervoer HOV.

Namelijk niet alleen dat het snel is en dat het comfortabel is, maar ook dat het goed toegankelijk is voor degenen die niet heel toegankelijk van alles gebruik kan maken. Het antwoord is dus ja. Motie kom ik in tweede termijn denk ik op terug als die inhoudelijk wordt geïntroduceerd. Wanneer is De Opperd wegbestemd? Is dat al gebeurt in de Landgoederenzone, in het kader van de Landgoederenzone houden we verder groen. Dat is nog niet gebeurd. Het is heel erg druk binnen RO. Dat wordt ook wel door een aantal raadsleden voorzitter geconstateerd dat we ongelooflijk veel op de agenda hebben staan. Maar ik zeg u toe dat ik daar in Q4 wat meer over zeg. Hoe kunnen we samen Rijswijk nog meer promoten? We hebben vorige week een borrel gedronken met twee mensen, die één van de 1750 mensen waren die al een reactie hebben achtergelaten op dat platform. Daar

hebben voor ludieke actie kon je drie cadeaubonnen krijgen voor degenen die werden verloot die al een keertje hadden meegedaan. Ook om op die manier nog wat meer promotie te doen. Maar ik denk dat uiteindelijk op het moment dat we gaan participeren op een project en we doen dat op ontzettend veel projecten in de stad. Van stadsbeheer tot mobiliteit en alle andere domeinen. Dat dat het moment is waarop we dat Samen Rijswijk heel goed onder de aandacht kunnen brengen. Vaak is dat nu een linkje waarnaar verwezen wordt, maar dat moet veel makkelijker. Dus als je bijvoorbeeld een bewonersbrief thuis krijgt, wat mij betreft zit daar dan een QR-code in waarmee je gelijk naar Samen Rijswijk toe kunt gaan. Het moet daar zijn op de plek waar de vraag is van de inwoner. Vanuit die filosofie voorzitter zal ik verder Samen Rijswijk proberen te ontwikkelen. De VVD is er een plan B als er nog meer ontwikkelaars zich melden met dreigende bouwstops? U geeft heel duidelijk aan het moet eenmalig zijn wat we daar hebben gedaan. Daar ben ik het helemaal mee eens. Want dat trekken we financieel ook niet. Maar dat geeft ook een totaal verkeerd signaal af aan de rest van Rijswijk. Het plan B is dat we goed monitoren, dat we goed in gesprek blijven en dat die projecten die wel nu nog een verlies maken, wel met alle kennis eromheen over die stijgende bouwkosten et cetera.

Dat we daar nu gebruik van gaan maken bij het ministerie van BZK, die nu een nieuwe subsidie heeft aangekondigd daarvoor. Dat zullen we dan veel capaciteit op inzetten ook om die aanvragen te begeleiden. Vaak zit daar primaat om het moeilijk te zeggen het initiatief en het meeste werk wel bij de ontwikkelaars zelf dus dat is fijn. Maar we moeten daar als gemeente heel dicht op zitten. Participatieproces middels met toeters en bellen. Duidelijke verwachtingen, sterker ingekaderd, misschien wel een kleiner groepje. Ik zou heel graag over al die thema's meteen na de zomer het liefst met u over in gesprek gaan. Ook aangekondigd als onderdeel van voorbereiding op de Omgevingswet die toch echt wel eraan zit te komen. De basisvraag, want we zien als hier insprekers komen zijn dat altijd op het einde van een participatieproces en er komen nooit insprekers of heel weinig, bij het CJIB gebeurde het wel, hé wat een goed proces is dit geweest en ik ben de gemeente hartelijk dankbaar. Het zijn altijd mensen op het einde van het proces die het uiteindelijk nog niet eens zijn met de uitkomst. Maar dan vind ik het tekort door de bocht als er dan wordt geconcludeerd het was een slecht proces.

We moeten het met elkaar over de vraag gaan hebben wanneer vertrouwen we een derde? Wanneer vinden we dat de participatie goed is gegaan? Wat voor eisen stellen we aan de voorkant, dat een derde, dus een ontwikkelaar of een ander dat proces uitvoert. Zodat wij kunnen toetsen achteraf we hebben er eigenlijk wel vertrouwen in dat dat goed is gegaan. Dus dat is de centrale vraag waar alle fracties voorzitter ook in het najaar om gevraagd worden, wanneer krijgt u het vertrouwen erin dat het proces is gegaan ondanks het feit dat hier kwaaie boze insprekers staan. Voor het najaar, even kijken. Met de RijswijkBuiten motie aangenomen over de kwaliteit en financieel barre tijden niet vol te houden. Gisteren heb ik gevraagd of er een nieuwe bijeenkomst over RijswijkBuiten gepland kan worden in het najaar. Dat is u ook toegezegd bij de behandeling van de GREX over het actieplan. Of in ieder geval de activiteiten die we doen om dat verlies wat we extra hebben moeten nemen of het is minder opbrengst, maar feitelijk voelt dat nu aan als een verlies. Hoe we dat beperken dat we het daarover gaan hebben in Q30 Dus het verzoek ligt misschien al bij de griffie om die avond in te plannen. Dan gaan we het ook hebben over de vraag want dat hebben geconcludeerd over die avond, maak inzichtelijk welke kwalitatieve knoppen er wel nog zijn en hoeveel dat dan oplevert.

Er zijn er niet meer zo heel veel, maar wel een aantal. Dat zou op die avond heel duidelijk naar voren moeten komen. Ik ga even snel door. Motie asociaal verkeersgedrag. Misschien heet hij anders maar ik heb zo genoteerd. Maar want ik vind dat eigenlijk de strekking ervan en ik zie de heer Geleijnse ook knikken. Ik denk we hebben een verkeersveiligheidsactieplan en we hebben natuurlijk beleid ten aanzien hoe we de stad inrichten. Dat richt zich allemaal op Rijswijkers die gewoon gemiddeld zich heel plezierig gedragen in het verkeer en dat proberen we zo veilig mogelijk te doen met al die verkeersdeelnemers. Maar we hebben nog weinig instrumenten voor de verkeershufters zo zeg ik het maar gewoon, die zelfs tussen twee drempels in keihard optrekken. Of zo hard mogelijk proberen te rijden. Dat asociale gedrag dat valt eigenlijk niet weg te ontwerpen zou je kunnen zeggen. Je zou bijna een pumptrack kom je dan bijna uit op de weg. Dus dat is echt de grote vraag hoe gaan

we daar op handhaven? Dus ik voel veel voor dat we daar met de verkeerskundigen, maar vooral ook met handhaving. Want ik denk dat er dan toch in die kant zit in gesprek moeten gaan wat kunnen we daar leveren? Maar daar ligt ook een vraag voor ons allen als maatschappij. Van de week hoorde ik nog dit is wel een probleem wat wij gezamenlijk hebben laten ontstaan en misschien wel toestaan. Het is daarmee misschien ook wel iets wat we gezamenlijk kunnen oplossen. Dat is een gesprek wat we zouden kunnen voeren aan de hand van een voorstel eventueel. Openbaar vervoer in RijswijkBuiten dat is op dit moment onder de maat. Daar ben ik het helemaal mee eens. We hebben een gigantische mijlpaal bereikt een onderzoek naar uiteindelijk een nieuwe halte voor een nieuwe CitySprinter. Dat zou dan erop gericht zijn dat die na 2030 zou gaan rijden. Op dit moment is er nog te weinig bushaltes eigenlijk. Daar zou nog zeker wel eentje bij kunnen. Daar heb ik ook een petitie over ontvangen van de bewoners en ik ben daar ook keihard voor aan het lobbyen. Het CDA stelt ook de vraag waarom heffen we de MRDF niet op? Dan concludeer ik ook dat als we een bushalte krijgen dat niet aan het CDA heeft gelegen met die vraag. Maar los daarvan ik denk dat de positie van de MRDH wel een goed onderwerp zou zijn geweest bij het behandelen van de zienswijze.