Concept-verslag raadsvergadering 4 juli 2023

Concept verslag raadsvergadering 4 juli 2023 (Kaderdebat)

1.

Aanwezig: Voorzitter Mevrouw H. Sahin

Vervolg aanwezige raadsleden:

Raadsleden: De heer E.G.T. Braam Mevrouw L.S. de Bruijn De heer D. Cupedo De heer D.F.A. van Dam De heer M. van ‘t Eind De heer M.J. van Enk De heer M.A.J. Ezinga De heer S. Geleijnse Mevrouw B.M.B.T. de Haan-Niesen Mevrouw M.E Harmsen Mevrouw I.M. Jansen-Dirkx De heer M.T.F. Kaffa Mevrouw P.G. Kames Mevrouw A. Koegler-Böhm De heer G. Kruger Mevrouw S. van Maarseveen

De heer M. El Majjaoui Mevrouw W.A.A.M. van Nunen De heer R. Nunnikhoven De heer U. Oelen Mevrouw L.B. Oude Alink Mevrouw A. Prenger De heer C.G. Sleddering De heer W. Smith De heer Q.L.A. Veerman De heer E. van der Veer Mevrouw W. van der Weij De heer M.V. Weterings Mevrouw E. Woudstra De heer A. Zoghbi

Aanwezige portefeuillehouders: Wethouder, mevrouw L.I. Bentvelzen Wethouder, de heer A. van de Laar Wethouder, de heer W. van Damme Wethouder, de heer G. van Malsen Wethouder, de heer M. Wit

Griffie: Griffier: de heer J.A. Massaar bpa Mevrouw M.M.A. Tittse De heer J. Hoefnagel (verslag)

Afwezig: De heer C. P.I.M. Dolmans

Opening en mededelingen De voorzitter: Goedemiddag, dames en heren. Ik hoop dat ik goed te verstaan ben. Van harte welkom bij de raadsvergadering van de gemeente Rijswijk van dinsdag 4 juli 2023. Het Kaderdebat. Ook het ik iedereen welkom de aanwezigen op de publieke tribune, de ambtenaren, de fractieassistenten, de vertegenwoordigers

van de media als die er zijn, die zijn aanwezig. Niet? ik zie geen media aanwezig, maar misschien kijken ze online mee. Natuurlijk alle kijkers die online het kaderdebat volgen. Het is voor mij de eerste keer als voorzitter van de raad. Het allereerste Kamerdebat dat vind ik een spannend moment. Het is een belangrijke raadsvergadering waarbij u richting gaat geven aan het college als kadersteller. Uw kaderstellende rol gaat invullen. Natuurlijk ook door de jaarstukken te behandelen geeft u invulling aan uw belangrijke rol als controleur. Als volksvertegenwoordiger is het aan u om te vertalen wat u hoort in de samenleving en wat u belangrijk vindt. Daarom ben ik heel nieuwsgierig naar uw politieke beschouwingen die u vandaag gaat uitspreken. Uiteraard zal dat ook gelden voor het college wat u gaat inbrengen. Zoals ik altijd bij alle raadsvergaderingen vraag, wil ik ook vandaag vragen om zoveel mogelijk in begrijpelijke taal met elkaar in debat te gaan. Met respect het debat te gaan voeren. Dan wil ik doorgaan naar de mededelingen. Wij hebben bericht van verhindering ontvangen van de heer Dolmans. Wij hebben het bericht ontvangen dat de heer Van der Veer van de Partij van de Arbeid en de heer Ezinga later zullen aanschuiven. Dat is correct. Verder mis ik niemand? De heer Oelen is die onderweg? De heer Cupedo is ook onderweg? Die komt ook later en de heer Oelen komt ook later.

Goed. Dan gaan we door naar de trekking van het stemmingsnummer. Ik vind het wel altijd heel mooi dit. Nummer 24. De heer Sleddering. Mijnheer Sleddering bij u gaan we beginnen als er een hoofdelijke stemming nodig zal zijn. Dan gaan we naar de benoeming van de leden bureau van stemopneming. Ik stel voor om als voorzitter te benoemen de heer Geleijnse en als leden de heer Kaffa en mevrouw De Bruijn. Daar stemt u mee in? Dan gaan we door. Ik heb een leuke feestelijke mededeling, want we hebben een jarige in ons midden. Dat is wethouder Larissa Bentvelzen. Zij is vandaag jarig. Via deze plek en namens u allen wens ik haar een hele feestelijke dag, dus het moet wel heel feestelijk vandaag blijven. Zeker in haar richting en wens haar een heel gezond en mooi levensjaar toe. Ik weet niet hoe het is maar gisteren was ook wethouder Gijs van Malsen jarig en afgelopen vrijdag wethouder Mark Wit. Dus we hebben eigenlijk één groot feest. Ik weet niet of er nog andere jarigen zijn in ons midden? Een feestelijke start. Dan wil ik het woord graag geven aan wethouder Mark Wit want hij gaat een mededeling doen. Wethouder aan u het woord. De heer Wit: Dank u wel voorzitter. Geachte raad, via de voorzitter, het zal u niet verbazen dat dat gaat over de verkeersproblematiek die ontstaan is naar aanleiding van de boring van WarmtelinQ afgelopen vrijdag.

Daar is behoorlijk wat aandacht voor geweest en terecht ook denk ik. De situatie die ontstaan is was voor ons als gemeente ook zeer onwenselijk. Het heeft veel hinder opgeleverd voor weggebruikers, niet alleen voor auto's, maar ook voor fietsers. Ook voor de hulpdiensten. De afsluitingen en omleidingen, zoals wij die met WarmtelinQ hebben afgesproken, die zijn uitgebreid geëvalueerd. In een voorstadium eigenlijk al voorbesproken in een zogenaamd BPRC plan dat is een plan waarin communicatie wordt besproken. Waarin we ook goed kijken naar eventuele afzettingen en eventuele omleidingen en bebording en communicatie die we daar voorafgaand aan deze maatregelen naar buiten communiceren. Zo zijn er ook diverse noodscenario's bedacht voor alle werkzaamheden van WarmtelinQ. Mocht er voor het geval zaken niet lopen zoals wij vooraf bedacht hadden. Dat was in dit geval het geval, het is niet gelopen zoals wij vooraf bedacht hadden. Dat is de eerste keer moet ik wel zeggen. Alle andere, we zijn nu drie maanden bezig aan deze kant van de snelweg en dat is tot nu toe eigenlijk relatief soepel verlopen. Natuurlijk is er overlast, maar niet op de wijze zoals we afgelopen vrijdag gezien hebben. Daar zijn we nu aan het evalueren met WarmtelinQ wat daar dan precies misgegaan is.

Dat heeft deels te maken zoals we nu kunnen inschatten met de inregeling van de VRI’s, de verkeersinstallaties zoals u weet. Deels te maken ook met de wijze waarop er door de verkeersregelaars op dat moment gereageerd is. Dat heeft uiteindelijk voor geleid dat wij voor de komende periode, we gaan over twee weken zoals u weet wederom een boring doen. Goed gekeken hebben hoe kunnen we nu zorgen dat dat niet nog een keer gebeurt? Garantie geven dat we niet een opstopping krijgen in de toekomst bij wat voor werkzaamheden dan ook, dat is heel lastig. Dat kun je niet doen. Als er een ongeluk gebeurt heb je weer een extra factor erbij, waardoor er weer een ontstopping zou kunnen ontstaan. Maar in ieder geval, doordat de

boring zo soepel is verlopen, is door de aannemer besloten om de boring niet op vrijdagmiddag maar op zaterdagochtend te beginnen. Zodat we in ieder geval de vrijdagspits daarmee, ook al zitten we in de vakantie het zal ongetwijfeld toch drukker zijn dan normaal, daarmee ontlasten. Dan is er natuurlijk wel een klein risico dat we in de nacht van zondag op maandag door moeten, maar we verwachten dat we daarmee in ieder geval een hele grote stap kunnen zetten. Een harde garantie nogmaals kunnen we daar niet opgeven. Maar ik denk ook dat stoppen niet aan de orde is. Want op het moment dat je dit gaat uitstellen, een andere keer gaat doen, dan krijg je weer dezelfde situatie. Het is uiteindelijk doen wij ons uiterste best en WarmtelinQ vooral die is daar in de lead om dit op een goede manier in goede banen te laten lopen. Zoals het er nu naar uitziet kunnen we met de input van de afgelopen keer hier een goede stap in zetten. Communicatie intensiveren is iets waar we momenteel naar kijken. Sowieso ook naar de bebording die staat momenteel op de plek zoals we hebben afgesproken. Maar we kunnen natuurlijk wel kijken naar hoe kunnen we die communicatie toch nog wat scherper maken zodat we iedereen bereiken? Of we dat nog exact voor elkaar gaan krijgen voor de komende boring weet ik niet.

Maar zoals u weet we gaan nog een aantal maanden, ongeveer elf maanden verder, dus het heeft onze continue aandacht. Voorzitter, dat was wat ik hierover kwijt wilde. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel wethouder Wit voor deze mededeling. 2.

Spreekrecht burgers De voorzitter: Dan gaan we naar agendapunt 2 Spreekrecht burgers. Daar heeft geen enkele spreker zich aangemeld.

3.

Vaststelling agenda De voorzitter: Dan gaan we naar punt 3. Vaststelling agenda. Kunt u instemmen met de agenda die aan u is voorgelegd? Dat is het geval.

4.

Raadsvoorstel 1e Halfjaarrapportage 2023 en Kadernota 2024 samen met Raadsvoorstel Jaarstukken 2022 en resultaatbestemmingen 2022: integrale behandeling van de agendapunten 4 en 5. De voorzitter: Dan is mijn voorstel en zo denk ik dat u ook uw voorbereiding heeft gedaan om de agendapunten 4 en 5 het Raadsvoorstel 1e Halfjaarrapportage 2023 en Kadernota 2024 en agendapunt 5 Raadsvoorstel Jaar stukken 2022 en resultaatbestemmingen 2022 integraal te behandelen. Uiteindelijk de besluitvorming zullen we pas doen in de avond. U heeft een mooie procesbrief ontvangen voor deze vergadering waarin ook de spreektijden aan u duidelijk is gecommuniceerd. We beginnen nu met de eerste termijn vanuit uw kant van uw raad. Op basis van de grootte van de fractie is de spreektijd vastgesteld. Ik wil voorstellen om te beginnen met het woord geven aan de fractievoorzitter van Beter voor Rijswijk, de heer Kruger. U moet uw pasje naar voren meenemen? Dat doet de heer Kruger al uit zichzelf helemaal goed. Aan u het woord mijnheer Kruger. De heer Kruger (BvR) : Goedemiddag. Ook dit jaar mag Beter voor Rijswijk weer de spits afbijten voor een lange raadsvergadering waarbij de kadernota voor Rijswijk weer centraal zal staan. Beter voor Rijswijk om te beginnen, ziet graag een sluitende begroting voor 2024 en daarbij geen zware lastenstijging voor onze burgers.

De meest lastige opgave hierbij is vooral misschien de raad zelf, met alle wensen die vanmiddag en vanavond over tafel gaan rollen. Maar we houden ons vooralsnog bij wat speerpunten. Wonen en leven in Rijswijk. We gaan bouwen, bouwen en nog meer bouwen, want we hebben heel veel ruimte nodig voor onze nieuwe inwoners. Daar moet dan een goede verhouding zijn tussen sociaal middensegment en de dure

segment. Op deze wijze krijgen we de gewenste diversiteit in de wijken en zorgen we volgens afspraak niet om onder de grens van dertig procent sociale woningbouw terecht te komen. Wat sociale woningbouw betreft, vindt Beter voor Rijswijk het wel zo eerlijk om de studenten en jongerenhuisvesting binnen de berekeningen van sociaal mee te nemen. Zij huren bijvoorbeeld woningen in het voormalig IND-gebouw onder de zevenhonderd euro. Dat is straks ook de bedoeling op de oude showlocatie. Eerste vraag aan het college is wat vindt u van deze sociale wens van Beter voor Rijswijk? Spelen. Het aantal inwoners van Rijswijk neemt toe. Dat betekent dat er ook een verrijking is van het aantal kinderen in deze gemeente. Het is daarom een goede zaak dat andere gesloten speeltuinen nu ook weer in beheer zijn gekomen van externe partijen. De speeltuinen zijn recent met veel gemeenschapsgeld opgeknapt en met speelattributen uitgebreid. Belangrijk daarbij is om samen met Buvelio, Inter Amicos én De Eekhoorn een plan te maken zodat Rijswijk de kwaliteit in alle speeltuinen op een gelijk niveau krijgt. Vraag aan het college hoe ziet u dit zelf? Vervolgens doen we nog iets met sport en beweging.

Beter voor Rijswijk vindt dat door de uitbreiding van het aantal inwoners met name RijswijkBuiten straks het Havenkwartier, De Bogaard en de Pasgeld locatie zal die behoefte toenemen, vooral aan overdekte sportruimte. Beter voor Rijswijk is blij dat het sportcomplex Elsenburg nu zijn laatste fase ingaat. We kunnen ook niet wachten tot dat opgeleverd wordt. Ook zouden we zo snel mogelijk plannen willen zien voor andere sportparken, zoals de Hoekpolder en het Prinses Irene. Hierbij kunnen niet alleen verenigingen mee ingaan in de stream, maar het volbouwen van Rijswijk ook de bijbehorende parkeeroverlast voor de omwonenden gaan oplossen. Sport kost de gemeente geld, maar door het investeren in onze sport kunnen we besparen op welzijn en sociaal domein. Sport verbindt, verbroedert en is goed voor de sociale cohesie. Hoewel Beter voor Rijswijk al jaren vraagt naar een eenvoudige renovatie voor pakweg tien twaalf jaar met betrekking tot de Marimba Hal is daar nog steeds onduidelijkheid over. Terwijl een renovatie is relatief snel te realiseren in plaats van een complete ontwikkeling van een heel nieuw complex dan ben je gauw weer acht jaar verder. De vraag aan het college is wanneer komt u met voorstellen dit jaar? Voorzitter, Rijswijk is een goede gemeente en we verwelkomen veel nieuwe bewoners. Helaas blijkt mondjesmaat gedacht te worden aan parkeergelegenheid.

De auto zal ook de komende jaren een belangrijke rol blijven spelen voor onder andere het woon- werkverkeer. Of je dat leuk vindt of niet, maar het is wel een stuk realiteit. De gemeente mag zich ook verheugen in een toename van het aantal reizigers met openbaar vervoer waaronder de trein. Onze gemeente is eigendom van het ondergrondse spoorwegstation en dat betekent dat we verantwoordelijk zijn voor een goed beheer en onderhoud. Bijna een jaar geleden hebben we daar met een defecte roltrap gezeten en uiteindelijk werd hij gerepareerd. Daar is het zoals we allemaal kunnen zien eigenlijk bij gebleven. Vorig jaar hebben GroenLinks en Beter voor Rijswijk nog vragen gesteld aan het college. Het station werd al jaren geleden gedeclareerd als één van de meest lelijke en verwaarloosde stations van Nederland. Reizigers voelen zich niet veilig vanwege de matige verlichting, onderhoud, stank, alsmede de aanwezigheid van hangjongeren die daar eigenlijk helemaal niets te zoeken hebben. U bent voornemens om hier tijdelijk camera's te plaatsen. Blijkbaar zijn de bestaande camera's in dat project allang ter ziele, maar ze hangende er nog wel. Vraag aan het college is wanneer komt u met plannen naar de raad om dit station te renoveren? Mobiliteit voorzitter. Een aantal zaken rond de mobiliteit. Het is een rommeltje in veel straten en dat ziet iedereen.

Helaas hebben we te maken met grootschalige projecten en daar hebben inwoners ook last van. Desondanks hebben we buiten deze projecten ook een paar zaken die we wel kunnen oppakken om het verkeer veiliger te maken. Voorzitter begin eens met het fietsen door ons koopcentrum in de Bogaard aan banden te leggen. De geplaatste bordjes die helpen echt niet. De borden moeten beter worden geplaatst. Alles is het onduidelijk of het erger wordt, er wordt ook helemaal niets aan handhaving gedaan. Vroeger, dan zeg ik altijd toen alles beter was, werd er nog wel eens een lege politiewagen geparkeerd pp het plein daar zo. Dat hielp want je zag geen fietsen meer, was niemand bij, hij werd geparkeerd en werd 's avonds weggehaald. Deed wonderen. Denk daar eens aan. Verder hebben we ook een prachtige Lidl in Rijswijk gekregen. Alleen de parkeervoorzieningen, de aanrijroutes die zijn levensgevaarlijk. Ook daar is nog nooit een handhaver

gesignaleerd om eens te kijken hoe loopt dit? De auto's slaan daar rechtsaf en ze rijden vaak fietsen bijna voor hun voeten. Het is wachten op een ongeluk. Dus eigenlijk wordt gevraagd om daar wat aandacht aan te besteden om in ieder geval de verkeersveiligheid, zeker voor fietsers, daar te verbeteren. Op klachten van bewoners horen wij er wordt niet op gereageerd. Ook de Strijp zijn al meerdere malen verkeersonveilige situaties gemeld. U hebt onlangs nog een mooi fietstocht gemaakt door de wijken dus u weet waar het over gaat. De vraag voorzitter kunt u ons beloven de situatie in RijswijkBuiten de Strijp opnieuw in ogenschouw te nemen en een gesprek aan te gaan met de burgers en alle aandachtspunten nu echt serieus te nemen? Voorzitter in 2021 werd Beter voor Rijswijk blij gemaakt met een hele dooie mus. Door de toenmalige wethouder, hij schijnt nu een baan te hebben in Nootdorp, die heeft ons maar liefst acht flitskasten beloofd om daar de snelheden van het verkeer te gaan monitoren. Tot nu toe hebben we helemaal niets gezien. Er wordt nog steeds is het een circuit in Rijswijk. Ga kijken op de Huis te Landelaan is een ernstig dodelijk ongeluk gebeurd. Schaapweg niet veel beter en de hele Generaal Spoorlaan. De vraag is wat is nu eigenlijk de stand van zaken? We zijn nu twee jaar verder en dat kamikaze rijgedrag dat neemt nog steeds toe.

Hoelang moet dat nu nog duren eer dat u toestemming krijgt dat men die kasten inderdaad komt plaatsen? Dan hebben we het afval. Vorige week is er bijna opstand uitgebroken in Rijswijk over het zonder participatie met burgers Rijswijk vol te douwen met paarse afvalbakken en nog een stel blauwe erbij. Vrijwel raadsbreed is het college opgedragen om hier onmiddellijk mee te stoppen. De straten staan nog steeds vol met die bakken en het heeft aardig wat gewaaid. Ze dreigen ook dus over de straat heen te schieten. De vraag is als een bak tegen een auto aanvalt, wie is dan eigenlijk verantwoordelijk voor die schade? Zijn bakken die hebben mensen niet geaccepteerd ook niet gevraagd. Wanneer gaat u die containers weghalen? Want we zijn alweer een goede week verder en ze staan er nog overal. Het is werkelijk geen gezicht. Beter voor Rijswijk verneemt graag wat hier in het participatieproces mis is gegaan en wat dit geintje de gemeente eigenlijk nu gaat kosten. Want het is natuurlijk niet goedkoop al die bakken. Misschien kunt u ze op Marktplaats zetten. Dan de vraag is waarom bent u dan afgeweken zonder toestemming van de raad van het coalitierapport. Daar is toch duidelijk afgesproken dat ondergrondse containers de norm moet zijn. De vraag wanneer gaat u beleid met de raad samen vaststellen voor de komende jaren? Om niet weer voor verrassingen te komen.

Dan de zorg, het stokpaardje van Alice. Voorzitter Beter voor Rijswijk is zeer verheugd dat onze Wmo-motie vorig jaar is aangenomen door alle partijen in de raad. Mensen met chronische progressieve aandoening kunnen nu een indicatie voor onbeperkte tijd krijgen. Beter voor Rijswijk krijgt dankbare reacties van inwoners die al meer dan 26 jaar gebruikmaken van de Wmo. Die hebben nu een beetje rust gekregen omdat ze niet iedere keer opnieuw een aanvraag moeten doen. Voorzitter de bijstand. Beter voor Rijswijk zou graag, zoals jaren geleden al was toegezegd door een wethouder, een tegenprestatie zien van mensen die in de bijstand zitten. En voldoende in staat zijn om werkzaamheden te verrichten. Zodat ze ook een beter perspectief krijgen voor een betaalde baan. Verder heeft goede begeleiding van deze groep mensen ook nog meer voordelen. Ik heb de getallen niet van mezelf, maar heb ik ontvangen. Dertig procent minder medicijngebruik. Dat in deze tijd van schaarste van medicijnen is toch wel mooi. De voorzitter: Mijnheer Kruger u heeft nog een halve minuut. De heer Kruger (BvR): Geeft niet, ik heb nog een tweede termijn. 28 procent minder psychische klachten en dat zou nog een stuk hoger moeten. De vraag is de tegenprestatie werd al eerder aangekondigd. Wat is hiervan terechtgekomen? Huiselijk geweld.

Beter voor Rijswijk is blij met de onlangs opgerichte werkgroep huiselijk geweld, zoals een kinderpartner en ouderenmishandeling. Recentelijk werden wij hier treurig genoeg mee geconfronteerd. Ook eerwraak, moord, genitale verminking, huwelijksdwang, partner en ex-partner geweld, stalking het komt steeds voor in allerlei vormen.

De voorzitter: Mijnheer Kruger uw spreektijd is nu voorbij dus ik wil u vragen om uw laatste zin uit te spreken. De heer Kruger (BvR): Met een komma erin, dit moet worden gesignaleerd zodat behandeling snel kan plaatsvinden. Over enkele weken komen disciplines bijeen, zoals Veilig Thuis, huisartsen, politie om dit verder uit te werken. Daar hebben we hoge verwachtingen in. Ik zal u in tweede termijn lastigvallen over dieren. Tot zover in eerste termijn. De voorzitter: Hartelijk dank mijnheer Kruger voor uw bijdrage in eerste termijn. Ik geef graag nu het woord aan de fractievoorzitter van GroenLinks de heer Van ’t Eind. Ook u heeft 10 minuten spreektijd. De heer Van ’t Eind (GL): Dank u wel voorzitter. Voorzitter cash rules everything around me rapte de Wu-Tang Clan in 1993 op hun legendarische debuutalbum. Over een wereld vol armoede waarin juist geen geld is en waar de zoektocht naar geld levens kapot maakt. Een wereld waar de overheid afwezig is en mensen aan hun lot worden overgelaten. Vandaag staat zoals altijd bij het Kaderdebat het geld centraal. Gelukkig is onze wereld niet zo extreem als de wereld van de Wu-Tang Clan. Maar we zien halverwege het jaar wel een perspectief met een minder positief beeld dan dat wij bij de afgelopen begroting zagen. Wij zien onder andere dat het Rijk ons minder compenseert dan we gehoopt hadden.

Dat is een tegenvaller en dat vraagt om financiële behoedzaamheid. Toch moeten we niet alleen kijken naar het hier en nu. We moeten ook behoedzaam zijn naar onze toekomst. Juist om die wereld waarover de Wu-Tang Clan rapt te voorkomen. Want voor GroenLinks blijft voorop staan dat we moeten blijven investeren in een gezonde toekomst van onze stad. Dat betekent nu niet meteen vol op de rem gaan staan, maar soms een beetje gas terugnemen en behoedzaam de weg vervolgen. Sinds de begrotingsbespreking van afgelopen november zijn de uitdagingen niet minder groot geworden. We leven nog steeds in een onzekere wereld. Een wereld waarin we moeten blijven zoeken naar een eerlijke verdeling van de welvaart en een eerlijke verdeling van onze ruimte en van woningen. De onzekere wereld van nu maakt ook de wereld van straks onze toekomst onzeker. Want als het nu al zo moeilijk is om een betaalbaar huis te vinden, als nu al zoveel mensen moeite hebben het hoofd boven water te houden, als we nu de effecten van de klimaatcrisis al voelen, hoe ziet onze toekomst er dan uit? Is er dan nog wel een Leefbaar Rijswijk voor onszelf, voor onze kinderen en voor onze kleinkinderen? Voorzitter, tijdens het begrotingsdebat zeiden we het ook al. Deze tijden vragen om een actieve overheid. Een overheid die werkt aan een Rijswijk dat in de toekomst ook leefbaar en gezond is.

Als wij dan naar een gezonde en leefbare toekomst van Rijswijk kijken dan bedoelen wij daarmee vijf dingen. Tegelijkertijd ook de blik waarmee wij naar de halfjaarstukken hebben gekeken. Op de eerste plaats betekent dat voor ons een welvarend en leefbaar Rijswijk. Niet alleen materiaal welvarend, maar welvarend in de breedste zin van het woord. Dat is een ecologisch gezonde stad met veel biodiversiteit, waar voldoende plek is voor mens, plant en dier. Een stad waar het niet te heet en te droog is, waar de lucht schoon is. Een stad waar er genoeg toegankelijke maatschappelijke voorzieningen zijn voor iedereen. Een stad die duurzaam bereikbaar is met ruimte voor de voetganger en de fietser en goed openbaar vervoer. Kan het college op dat laatste reflecteren op hoe we met alle ontwikkelingen en bouwactiviteiten in de stad die duurzame bereikbaarheid ook waarborgen ook op de korte termijn? Op de tweede plaats is dat een Rijswijk waar iedereen welkom is. Dat betekent op de eerste plaats dat iedereen een betaalbare en veilige woning kan vinden. Wij zijn in dat licht blij met de aanpassing van de huisvestingsverordening en de uitwerking van de pandbrigade. Maar er is nog veel meer te doen.

Kan het college in dat licht bijvoorbeeld aangeven wanneer er een aanpak ligt om in Rijswijk het percentage sociale woningen op dertig procent te houden? Wanneer komt nu eindelijk de verordening opkoopbescherming en zelfbewoningsplicht naar de gemeenteraad? Op de derde plaats is dat een stad waar iedereen gelijke toegang heeft tot energie. Het betekent volle vaart achter de energietransitie. Wij zijn in dat licht ook heel erg blij met de voortvarende manier waarmee ons amendement voor een isolatieprogramma is

uitgewerkt door het college. We hebben ook veel vertrouwen in de uitvoering van dat programma. Op de vierde plaats is dat een Rijswijk met gelijke kansen voor iedereen. Dat is een samenleving waar we oog hebben voor elkaar. Waar de plek waar je wieg staat geen invloed heeft op je kansen. In dat kader zijn wij heel erg te spreken over de voortvarende wijze waarmee het college aan de slag is met het jeugdbeleid. De overtuiging die wij daar zien, geeft ons vertrouwen dat we op dat terrein met het juiste bezig zijn. Tot slot is dat een toekomst waarin we weer vertrouwen in elkaar hebben en het vertrouwen in de overheid is hersteld. Dat is een toekomst met een transparante, toegankelijke en beschikbare overheid. Waar inwoners begrijpen waarom de keuzes gemaakt worden die gemaakt worden. Waar inwoners geen klanten zijn, maar gewoon inwoners die wij als overheid dienen. Wij zijn daarom heel blij met de dienstverleningsstrategie die het college heeft opgesteld. Wel voorzitter, zijn wij nog steeds benieuwd hoe het college uitvoering gaat geven aan de uitspraak van de raad naar aanleiding van onze motie dat de bewoners geen klanten zijn. Er in het afgelopen jaar hard gewerkt aan een gezonde toekomst in Rijswijk. Een aantal zaken heb ik hierboven al genoemd, maar er is nog veel meer te noemen.

Zo komt er eindelijk vaart in de energietransitie én heeft het college uitmuntend werk gedaan in de regio. Door bijvoorbeeld veel geld binnen te halen voor de verbetering van de mobiliteit van onze stad in de toekomst. GroenLinks complimenteert het college en het ambtelijk apparaat dan ook met dat werk. Want de druk is hoog en de opgaves die er liggen zijn niet eenvoudig. We zien ook hoe serieus het college bezig is met het gezond houden van onze financiën. Wij hebben er dan ook alle vertrouwen in dat het college op een behoedzame manier doorgaat met de ingeslagen weg. Wij zien ook dat dit de komende tijd op een voorzichtige manier moet. Wij doen in dit Kaderdebat dan ook geen voorstellen tot nog eens extra uitgaven, wél roepen wij op toch vooral koers te houden. Wij dienen daarom een aantal moties in die erop gericht zijn om die koers die we hebben ingezet vast te houden. Om te beginnen een voorstel om te gaan monitoren waar we als stad staan ten aanzien van de verduurzamingen. Er worden goede stappen gezet, maar we meten nog niet waar we als stad staan. Het is belangrijk om daar zicht op te hebben en te houden. Wij dienen daarom de motie Monitor duurzaamheid in, waarin we oproepen tweejaarlijks inzichtelijk te maken aan college, raad en inwoners waar we staan ten aanzien van de verduurzaming. We gaan de komende jaren fors bouwen in Rijswijk.

Dat is belangrijk, want er zijn betaalbare woningen nodig. Dat bouwen moeten we wel verstandig doen op een manier die de stad leefbaar houdt. Daar is voldoende ecologische kwaliteit en groen voor nodig. Daar zijn gebouwen voor nodig die rekening houden met toegankelijkheid. Wij vinden het belangrijk dat goed voor ogen te houden en dienen daarom twee moties in. Eén waarin we alvast aanbevelingen meegeven voor het aankomende groenplan. En één waarin we oproepen om proactief aan de slag te gaan met de nieuwe bouwnorm voor toegankelijkheid. Nu al rekening houden met verduurzaming en toegankelijkheid, bespaart kosten en aanpassingen in de toekomst. Als we het dan over bouwen hebben, dan is het niet alleen belangrijk de stad groen en leefbaar te houden, maar ook na te denken over wat we willen bouwen. Dat beeld hebben we nu niet. Behalve dat de markt bepaalt. Dat past eigenlijk niet meer in deze tijd waarin volkshuisvesting weer volop in de aandacht staat. Wij dienen daarom een motie in die oproept om met een volkshuisvestingsvisie te komen voor Rijswijk. Tot slot hebben wij het afgelopen jaar gezien hoe complex participatie is. Hoe belangrijk het ook is als bewoners weten waar ze wél invloed op hebben en waar niet.

We zien dat het niet al te duidelijk is voor bewoners en dat is al helemaal kwetsbaar als de participatie niet direct gedaan wordt door de gemeente, maar door bijvoorbeeld een ontwikkelaar. Goede en duidelijke communicatie en participatie is zo belangrijk voor het herstellen van het vertrouwen in de overheid. We merken het keer op keer. Wij dienen daarom een motie in die het college oproept om nu echt gevolg te geven aan een aantal nog niet opgepakte aanbevelingen uit de evaluatie van het participatiebeleid. En als gemeente ook verantwoordelijkheid te blijven nemen voor de participatie in de stad, ook als de uitvoering bij een projectontwikkelaar ligt. Voorzitter ik ga afronden. Op 3 april 1968 in zijn laatste speech de dag voordat hij vermoord zou worden, zei Martin Luther King dat hij op de bergtop had gestaan en dat hij het beloofde land had gezien. Maar dat hij daar zelf waarschijnlijk nooit zou aankomen. Het is een verwijzing naar het Bijbelse

verhaal voor Mozes. Maar voor Martin Luther de King ging dat beloofde land natuurlijk over een toekomst waar de kleur van je huid de kansen niet meer zou bepalen. Omdat hij de dag daarna vermoord zou worden, zien sommigen er profetische woorden in. Martin Luther King als Mozes die sterft op een berg. Maar voor mij hebben die woorden van Martin Luther King altijd een heel andere betekenis gehad. Voor mij bedoelde hij dat je je moet inzetten voor een rechtvaardiger en eerlijker toekomst ook al maak je die toekomst zelf niet mee en pluk je er zelf niet de vruchten van. Je bent niet op aarde voor jezelf, je bent er om voor te zorgen dat toekomstige generaties in een leefbare en rechtvaardige wereld leven. Laten we met dat idee in gedachten op een behoedzame manier verder gaan op de weg die we het afgelopen jaar hebben ingeslagen. Op weg naar een groen, gezond en rechtvaardig Rijswijk voor onze toekomstige generaties. Dank u wel voorzitter. De voorzitter: Hartelijk dank mijnheer Van ‘t Eind voor uw bijdrage. U bent echt ook binnen uw spreektijd gebleven. Dan wil ik naar voren uitnodigen de fractievoorzitter van de fractie Rijswijks Belang de heer Weterings. U heeft negen minuten spreektijd. De heer Weterings (RB): Voorzitter dank u wel. Voorzitter laat ik beginnen met een motie van afkeuring. Wat zich hier heeft afgespeeld valt niet uit te leggen aan onze inwoners.

500.000 euro, een half miljoen aan ambtelijke, juridische en notabene hotelkosten van mensen die weigerden het Western Hotel te verlaten. Heeft u tijdens dit proces de raad geïnformeerd? Nee. Pas op vraag uit de raad kwam het uiteindelijk uit uw tenen dat er wat ambtelijke kosten zijn gemaakt, dat er wat juridische kosten waren gemaakt. U heeft wederom de afspraak geschonden dat alles boven de 100.000 euro via de raad moet. Het verwerken in een halfjaarsrapportage of jaarrekening is niet de juiste manier. Zo gaan we hier niet met elkaar om. Het werd tijdens de tafeltjesavond nog eens bekrachtigd, toen er vragen gesteld konden worden over de halfjaarsrapportage. Zonder een ambtenaar in verlegenheid te brengen, werd medegedeeld Rijswijks Belang heeft als enige partij ontdekt dat er behoorlijke kosten zijn gemaakt. Voorzitter u heeft een actieve informatieplicht gebaseerd op artikel 169 tweede lid vierde en vijfde lid en artikel 180 tweede lid van de gemeentewet. In deze artikelen staat dat het college ieder lid afzonderlijk de raad over alles moet informeren. Dat hij voor het uitoefenen van zijn taak nodig heeft. Dat betekent dat het college zich nooit kan beroepen op de omstandigheid dat de raad bepaalde informatie niet heeft gevraagd. Dus bij dezen de motie ingediend. Motie 2 voorzitter, heeft betrekking op de half miljoen.

De 500.000 euro die u heeft uitgegeven aan ambtelijke, juridische en notabene hotelkosten van mensen die weigerden het Western hotel te verlaten. De rechtszaak die tegen u was aangespannen, is door u gewonnen. Verzoekt het college de gemaakte kosten waar mogelijk te verhalen op de procesaanspanners? Gaat over tot de orde van de dag, motie 2 voorzitter. Voorzitter volgens mij is het zo nog steeds in Nederland, als je een rechtszaak aanspant die je verliest, je zelf voor de kosten mag opdraaien. Misschien niet alle juridische kosten, maar om nu een maand langer in een hotel te verblijven, een rechtszaak te verliezen ook nog eens de ambtelijke, juridische en hotelkosten vergoed te krijgen, valt niet uit te leggen aan onze inwoners. Onze fractie is van mening dat u dit niet mag accepteren. Voorzitter de fractie van Rijswijks Belang gaat door middel van een aantal moties u wat kaders meegeven. Op 6-7-2021 is door een meerderheid van de raad een motie aangenomen om per omgaande foutgeparkeerde deelscooters net zo te gaan behandelen als ieder ander voertuig die in overtreding is met onze vastgestelde APV. Bekeuren of wegslepen bij een overtreding. Het ging even goed. U bekeurde en sleepte zelfs foutgeparkeerde deelscooters weg. Tot er jongstleden weer berichten bij ons binnenkwamen als men bijvoorbeeld een melding maakte van een deelscooter die een voetgangerspad blokkeert.

Er waren moeders met een kinderwagen die via het fietspad haar weg moest vervolgen, staat trouwens ook op band. Dit via MijnGemeente aan u melden, gaf u als reactie om de scooter te laten verplaatsen kunt u contact opnemen met de verhuurder. Voorzitter dit was niet de afspraak. Dus vandaar ook de motie verzoekt het college partijen zoals het CDA, Partij van de Arbeid, Beter voor Rijswijk, Partij voor Gelijkvaardigheid en de

hoofdindieners D66 en Rijswijks Belang serieus te nemen en de aangenomen motie per omgaande volgens strekking te gaan hervatten en te gaan uitvoeren. En gaat over tot de orde van de dag. Voorzitter op 8 november 2022 is door GroenLinks en Rijswijks Belang een motie ingediend voor voorzieningen op niveau. Deze is een stemming gebracht en aangenomen. De partijen vroegen uw aandacht voor de druk op schaarse voorzieningen in de stad die steeds groter aan het worden is. Ook deze druk is aangegeven door huisartsen. Zorg om de eerstelijnszorg, de kinderopvang, basisonderwijs en sport. Hoe staat het met het accommodatiebeleid? Voorzitter, de cijfers van het CBS liegen er niet om. U kan halsstarrig blijven vasthouden aan uw STOMP-principe Stappen, Trappen, Openbaar Vervoer, Mobility as a Service en als laatste de P van personenauto. Voorzitter op 1 januari jongstleden 2023, waren er ruim 8,9 miljoen personenauto's in Nederland. Dat is weer een stijging tegenover het jaar daarvoor 2022. Vergeleken met vier jaar geleden, is het aantal auto's toegenomen met 5,6 procent. 87,9 procent van alle personenauto's staat op naam van een particulier. Het aantal personenauto’s van particulieren en bedrijven steeg in 2022 met respectievelijk 0,5 procent en vijf procent. 78,5 procent reed op 1 januari 2023 op benzine. Het aantal elektrische en hybride auto's nam toe.

Begin 2023 telde Nederland 954.000 elektrische en hybride auto's. Een toename van 31,5 procent ten opzichte van het jaar daarvoor. Hiermee neemt de groep met 10,7 procent de tweede plek in. Daarmee is het aantal personenauto's op diesel voor het eerst voorbijgestreefd door de groep elektrische auto's en hybride auto's. Bijna één op de negen personenauto's is nu elektrisch of hybride. Voorzitter even terug naar de basis van het verhaal. De personenauto's nemen toe in Nederland, dus ook in Rijswijk. Daarom ook de volgende motie. Maak meer ruimte voor de P personenauto in uw principe. Constaterende dat de cijfers van het CBS een stijging aangeven van het aantal personenauto's in Nederland in de afgelopen jaren. U bij uw plannen u telkens beroept op het STOMP-principe. De realiteit laat zien dat de P van personenauto niet meer achtergesteld mag worden. Verzoekt het college bij het maken van haar plannen meer rekening te houden met de P personenauto en het faciliteren daarvan en gaat over tot de orde van de dag. Voorzitter uiteraard ook een compliment. Wat hebben wij een prachtig skatepark in Rijswijk, een ongekend druk succes. Veel jeugd, een echte ontmoetingsplek voor jong en oud. Daar mogen we trots op zijn. Er ontbreekt eigenlijk één ding. Mama, ik moet plassen. Maar Kareltje we zijn er net. Motie 5 Sanitaire voorzieningen bij skatepark.

Constaterende dat u bij het Wilhelminapark voor onze gasten sanitaire voorzieningen heeft geplaatst. Deze voorzieningen ook zeer gewenst zijn bij het nieuwe skatepark in Rijswijk. Verzoekt het college net als bij het Wilhelminapark het skatepark te voorzien van sanitaire voorzieningen. Indien mogelijk deze resterende zomer nog. De dekking kunt u vinden voor voorlopig drie jaar. Of die kan u halen uit de niet uitgegeven vergoeding van het Sinterklaasfeest. In 2020, 2021 en 2022 dat is 30.000 euro bij elkaar. Geloof me, ik kan het weten. Indien dat niet haalbaar is, indien dat geld toch is opgemaakt, graag de dekkingspost gebruiken hetzelfde als in het Wilhelminapark en gaat over tot de orde van de dag. Voorzitter dan alweer bij mijn laatste motie. U heeft waarschijnlijk ook vandaag de Telegraaf gelezen omtrent het station Rijswijk. Het is daar een schering en inslag. Ondernemers voelen zich niet meer veilig daar. Die hebben mij zelfs gebeld dat ze per direct willen stoppen. Dus ook daar dreigt een spook city te worden. De voorzitter: Mijnheer Weterings u heeft nog een halve minuut. De heer Weterings (RB): Voorzitter ik ga u verzoeken om per omgaande meer actie, meer toezicht, meer handhaving voor het stationsgebied. Constaterende dat er meerdere incidenten hebben plaatsgevonden de laatste tijd bij en rondom het station Rijswijk aan het Eisenhowerplein.

Vorige week nog iemand met behulp van een taser is aangehouden en daarop mogelijk met een vuurwapen rond liep te zwaaien op het station. Voor de belevenis van ondernemers en haar klanten is niets meer veilig. Verzoekt het college de toezicht voorlopig op te schroeven en gaat over tot de orde van de dag. Dank u wel.

De voorzitter: Dank u wel mijnheer Weterings. Dan nodig ik graag de fractievoorzitter van de fractie Wij. Rijswijk de heer Van Dam naar voren. U heeft een spreektijd van negen minuten. De heer Van Dam (WIJ.): Voorzitter ik kan volgens mij beginnen. Rijswijk is als een boot die geld lekt. Als we naar de financiën kijken de komende jaren, dan staan we er niet goed voor. We sluiten 2022 af met een tekort van 11,6 miljoen. Als we verder kijken, dan zien we dat begin 2022 onze algemene reserve nog stond op 32 miljoen. Die is inmiddels verminderd naar 20 miljoen. Daarmee hebben we voor de snelle rekenaars binnen een jaar tijd één derde van ons spaargeld verloren. We varen als een Titanic richting een ijsberg in 2026 die nog meer financiële problemen gaat geven. Het college zit toch als een orkest uit de film op het dek nog vrolijk liedjes te spelen. Voorzitter als raad hebben we met die feestelijke muziek in de oren de afgelopen jaren een aantal investeringen gedaan. We hebben bijvoorbeeld twee miljoen euro gestopt in het isolatiefonds samen met GroenLinks. We hebben vier ton, op jaarbasis geven we uit aan het evenementenbeleid. We hebben allemaal investeringen gedaan voor de toegankelijkheid van onze stad en voor voorzieningen in onze stad. Allemaal met het idee dat we er financieel best oké voorstaan.

Ook met diezelfde gedachte hebben we een aantal grote beslissingen gemaakt in Rijswijk omtrent tegenvallers. Zo hebben we twee ton geïnvesteerd in onze audiovisuele middelen. Hebben we vier miljoen extra uitgegeven voor het Huis van de stad, 1,8 miljoen hebben we aan een investeringsmaatschappij AT Capital uit Singapore uitgegeven. En hebben we bijvoorbeeld de GREX van 24 miljoen hebben we in geïnvesteerd. Ik kan nog wel even doorgaan maar dat zijn hele grote bedragen. Maar als we nu terugkijken op die investeringen met de informatie die we nu hebben met de cijfers. Dan zijn wij toch bang als fractie dat we andere keuzes hadden gemaakt in het verleden. Daarbij zou ik toch even stil willen staan of de woorden terug willen halen van de heer Sleddering, had het college niet gewoon om hulp moeten roepen? Hadden we met het aanbieden van raadsvoorstellen niet andere keuzes moeten maken met de voorstellen die in deze raad zijn verschenen? Omdat we simpelweg de financiën niet hebben om die raadsvoorstellen te kunnen realiseren. Natuurlijk valt er wat voor te zeggen dat we als raad zelf ook moeten oppassen op onze financiën. Maar onze controlerende taak die wordt grotendeels wel ondersteund door de financiële inzicht van onze wethouder Financiën. De wethouder Financiën is wat ons betreft degene die de raad bij elk besluit moet hoeden voor onze financiële consequenties. Als Wij.

Rijswijk eerlijk is, dan hebben we u helaas in het verleden toch niet goed genoeg gehoord. Niet bij het Huis van de stad, niet bij de MFA, niet bij de GREX en niet bij The Orchard. Als kers op de taart stonden we hier op dezelfde plek een week geleden met het raadsvoorstel van de pandjesbrigade. Er was geen dekking voor de zeven ton die we jaarlijks gaan investeren in deze pandjesbrigade. Op de vraag vanuit de raad waarin wij vroegen waar gaan we dat dan van betalen? Waar gaan we de dekking vinden? Daar was het antwoord dat zien we later wel. Dat geeft Wij. Rijswijk niet het vertrouwen dat we de controle over onze financiën hebben. Daarom dienen we samen met het CDA en Rijswijks Belang een motie van treurnis in op dit proces. De eindconclusie is nu dat we staan met nog maar een algemene reserve van twintig miljoen. Als we vooruitkijken zullen we nog meer tekorten gaan krijgen de komende jaren. Dat betekent dat we als raad en als college, als bestuur van onze stad moeten gaan handelen en niet stil kunnen staan. Dat betekent ook dat we de besparingsmogelijkheden moeten inzien als raad. Daarom dienen we de motie in Rijswijk financieel gezond. Die dienen we in samen met heel de oppositie. Daarmee dragen we als oppositiepartij het college op om voor de begroting in november een plan te presenteren met besparingsopties waarmee we de komende tekorten kunnen opvangen.

Voorzitter betekent dat dan dat we in Rijswijk helemaal niet meer moeten gaan investeren? Nee dat denk ik niet. Want onze stad die groeit en hard ook. We gaan in de toekomst gaan we naar 80.000 inwoners toe. Waar andere gemeenten de luxe hebben om aan onze randen van de gemeente nog een woonwijk te kunnen toewijzen waar we een woningbouwproject kunnen realiseren, heeft Rijswijk die luxe niet. Dat zet onze leefbaarheid onder druk. Een stad is namelijk meer dan alleen huizen. Er moet ruimte zijn voor sporten, voor winkelen, voor recreatie. Een goede stad kent veel groen en is bereikbaar. Maar wat zien we nu in Rijswijk met een inwonersaantal van

onder de 60.000 inwoners? We staan vast met de auto. Het openbaar vervoer lijkt op sommige plekken eerder te verdwijnen dan dat het erbij komt. Er zijn wachtlijsten voor onze basisscholen, wachtlijsten voor onze sportverenigingen. We krijgen klachten dat wijken verloederen. Het sociaal contact vermindert in onze wijken, waardoor we problemen krijgen met eenzaamheid. Allemaal problemen die moeten worden opgelost. Nogmaals benadrukt Wij. Rijswijk dat we moeten bouwen aan een leefbare stad. Daarom zal Wij. Rijswijk samen met het CDA, Rijswijks Belang, de Partij voor Gelijkheid & Rechtvaardigheid de motie Leefbaarheid voor woningbouw indienen. Hierin dragen we op om geen nieuwe woningbouwprojecten op te starten voordat we een beeld hebben hoe we onze stad bereikbaar, leefbaar en veilig kunnen houden. In de geest van de motie die eerder is ingediend door GroenLinks en Rijswijks Belang Voorzieningen op niveau. Die groeiende stad die kent verschillende problematieken. Eén van die problematieken dat is dat onze woningmarkt onder druk staat. Huizenprijzen stijgen en het aantal mensen dat geïnteresseerd is in één woning dat stijgt ook en dat heeft het logische gevolg dat de huizenprijzen disproportioneel zijn gestegen, waardoor onze starters in Rijswijk bijna onmogelijk een huis kunnen vinden.

De motie Wonen voor starters vraagt om een onderzoek om te kijken of we in Rijswijk startersleningen kunnen introduceren. Die moet helpen om het gat tussen de hypotheek die starters kunnen krijgen en de koopprijs van hun huis te overbruggen. In het tweede termijn zullen we nog enkele moties indienen en zelfs ook nog een amendement. Maar voordat ik mijn eerste termijn afsluit zou ik nog een oproep willen doen aan de raad en college. Blijf communiceren en blijf eerlijk naar onze inwoners. De bijdrage van Wij. Rijswijk in de vorige begrotingsbehandeling die ging over vertrouwen in de overheid en vertrouwen in de politiek. Dat gaat over vertrouwen in het stadsbestuur en dus in ons. Dat begint bij goede communicatie. Die goede communicatie die moet ook als we minder leuke boodschappen hebben te vertellen. Communicatie omtrent de kaders van onze participatie, communicatie omtrent het inzamelen van afval en over de bouw van nieuwe woonwijken. Geef in die communicatie de inwoner het gevoel dat we naast ze staan en niet boven ze staan in alle dossiers. Daarmee sluit ik mijn eerste termijn af. Dank u wel voorzitter. De voorzitter: Dank u wel mijnheer Van Dam. Ik wil u er wel op wijzen dat volgens uw eigen reglementen een amendement uiterlijk 32 uur voor de raadsvergadering ingediend had moeten worden. Dus u kunt geen amendement meer indienen. Aan u het woord mevrouw Woudstra.

Mevrouw Woudstra u heeft negen minuten spreektijd. Mevrouw Woudstra (D66): Collega's, inwoners, en ondernemers, Rijswijk werkt aan gezonde groei. Onze stad is in verbouwing. Dat vraagt veel van inwoners en van u. Het gaat niet zonder overlast, daar moet je eerlijk over zijn. Het zijn ook tijden van inflatie en onzekerheid. Wij zeggen houdt samen koers. Houdt samen koers met de stad. Want als politici zijn we ongeduldig. Dat zit in onze aard. Schrijvers reflecteren en zeggen het mooi. Wie geduld zegt, zegt moed. Zegt volharding en zegt kracht. Juist dat doorzetten is nodig voor de toekomst van Rijswijk. Moed is ook duurzaam investeren, in keuzes die het meeste bijdragen aan gezonde groei. Dat is een tijd om niet door te schuiven en nu krachtig te kiezen voor leefbare wijken en buurten. D66 Rijswijk dient een motie in die daarop gericht is, met recente voorbeelden uit Rijswijk. Want er is structureel geld nodig in plaats van incidenteel geld uit het gemeentefonds. Om gemeenten gezond te laten groeien. Zoals beloofd we richten ons op drie thema's. Je thuis blijven voelen in de stad, van grijs naar groen en samen aan de slag voor onze stad. Voor de richting van 2024 geven we daar een aantal punten in mee. Want we willen die gezonde groei echt bereiken en ook onze samenwerking.

Daarom dienen we een heel aantal moties, met andere partijen in of steunen we de moties van andere partijen in deze drie thema's. Allereerst je thuis blijven voelen in Rijswijk. Als onderwijspartij begint het bij ons vroeg. Met taal en ontwikkeling vanaf de eerste maanden. We blijven inzetten op kansen gelijkheid zonder financiële drempels. Daarom dienen we de gelijknamige motie van het PvdA graag mede in. Gezond op school. Wethouder wordt in 2024 gezorgd voor het uitgeven van de gelden die we hebben voor schone lucht op scholen en bij kinderopvang. We zien ook dat

inmiddels middelbare scholen in de omgeving vol zitten. Hoe wordt gezorgd voor voldoende plek? Komen er scholen bij? Naast het station is nu de Energy Cave. Wat staat hier nu te gebeuren? Komt daar school, stageplekken en draagt dit ook bij aan werk voor Rijswijk? Voor werk en stage is het overbruggen van verschillen ook nodig. Rijswijk maakt zelf veel werk van diversiteit en inclusie. We dienen graag samen met de Partij voor Gelijkheid & Rechtvaardigheid een motie in om ervaringen te delen en te zorgen voor een diverse en inclusieve werkvloer. Ook bij bedrijven waar we mee samenwerken. Fijn wonen, in een groene buurt, daar staan we voor. Als we terug en vooruit kijken, zien we het volgende. In Rijswijk wordt veel gebouwd. Dat zorgt voor kansen, brengt ook uitdagingen. Er komen woningen in alle segmenten. Sociaal, midden, hoger, huur en koop. Nog steeds worden nieuwe projecten gestart, ook al is de markt nu lastig. Maar we vragen het college om daar creatief in te blijven en in te zetten voor gemengde wijken en doorstroming voor iedereen. We dienen dan ook een motie in Bouwen voor de toekomst. Die specifiek gaat over het vaart maken met locaties voor seniorenwoningen. Juist met het oog op de toekomst. Door nu duidelijk aan te geven dat Rijswijk de toegankelijke woonstad is voor senioren. Het Hof van Elsenburg heeft een belangrijke functie als flexwooncentrum.

Flexwoningen zijn voor veel mensen belangrijk. Dus blijf met de regio inzetten in de huisvesting in noodsituaties. Met de komst van de spreidingswet voor mensen die asiel aanvragen, wordt van Rijswijk weer gevraagd te laten zien wat kan. D66 Rijswijk vindt het belangrijk dat we zelf met ideeën komen. Bijvoorbeeld met een woonvorm in de wijk waar mensen snel mee kunnen doen. Nu dit wettelijk ook mag en hier met de Oekraïners goede ervaring mee is. Buitenhuis. Buitenhuis wil je veilig en gemakkelijk over straat. We zien de aandacht voor verkeersveiligheid, voor schoolzones en mobiele flitspalen. Maar we zien ook het gedrag. Het door rood rijden, de gevaarlijke verkeerssituaties. Daarom steunen we de motie van het CDA om daar actie op te ondernemen. Wethouder hoe gaat het met de dertig kilometer per uur? Komt er meer onderscheid tussen hoofd- en wijkwegen met een lagere snelheid? Het geld voor parkeren dat we in een aparte reserve hebben gestopt voor mobiliteit, mag wat ons betreft uitgegeven. Geef het uit aan fiets- en voetpaden, aan stallingen, aan routegeleiding, aan parkeeroplossingen en hubs. Kan de wethouder toezeggen dit mee te nemen in de begroting en de plannen hiervoor duidelijk te maken? Met een nieuw station op RijswijkBuiten zijn we blij. Het OV van nu doet ertoe. Van terughalen van haltes tot vernieuwing op het huidige station Rijswijk.

Want voorzieningen moeten goed en veilig zijn. Ook als we verbouwen. Kan de wethouder bevestigen dat de maatschappelijke functie van OV voor hem bovenaan staat? De jeugd, de jeugd heeft de toekomst. Mee kunnen doen in onze stad heeft de aandacht nodig. Kinderen en jongeren verdienen een stem. Met ze praten in plaats van over ze. Naast de kinderrechterambassadeurs kan er veel meer en daarom dienen we met Wij. Rijswijk de motie Jeugdparticipatie in. Er zijn nu nog wachtlijsten bij de jeugdhulpverlening, de vraag is hoog en stijgt ook nog. De bedoeling is dat regionale en lokale maatregelen gaan helpen. Kan de wethouder aangeven hoe dit wordt gemonitord, zodat we weten hoe het met wachtlijsten en de kosten gaat? Er zijn ook hele mooie dingen. We werden derde in de competitie van Jantje Beton over speeltuinen. Alleen er is nog geen toegankelijke speeltuin in Rijswijk. Veel natuurlijk groenblauwe speeltuinen zien we ook niet. Dit is wel de afspraak. Wanneer komt daar meer beweging in? Van grijs naar groen. Een groen en duurzaam Rijswijk dat gaat ons nooit snel genoeg. We zien dat de Landgoederenzone vernieuwd gaat worden en dat met milieuzones wordt gewerkt aan schonere lucht. We verwachten de komende tijd duidelijkheid over welke investeringen slim zijn om nu te doen, om problemen later te voorkomen.

Daarom dienen we de motie Monitor duurzaamheid samen met GroenLinks in en kijk als college graag hoe Leidschendam-Voorburg daar nu mee omgaat en doe die ervaring uw voordeel mee. We kijken ook naar betere ecologische verbindingen. Kan de wethouder zorgen dat bij het voorleggen van het Omgevingsplan ook meteen duidelijk is hoe de ecologische structuur verbeterd wordt? Naast de motie over het groenbeheersplan die we mede indienen met GroenLinks, vragen we hoe gaat de wethouder zorgen dat bij investeringen ook het onderhoud wordt meegenomen en we duurzaam daarmee omgaan? Het investeringsbudget voor het Wilhelminapark. Het staat op onze begroting, de plannen liggen er. Maar wanneer is er actie en gaat het asfalt eruit? Wanneer hebben

we een ander hoofdpad? Want het Wilhelminapark dat is de long voor de wijk. Dat moet echt groen en blauw blijven voor biodiversiteit en recreatie. De Landgoederenzone is onze andere long. Dat betekent ook daar niet meer bouwen. Is de bestaande bouwbestemming van De Opperd al geschrapt? Samen aan de slag met en voor elkaar in onze stad. In de stad merken we dat inwoners de gemeente vinden. Nieuwe inwoners krijgen een welkomspakket. Met ondernemers is er aandacht voor ondermijning en er zijn meer agenten. Met deze contacten start het werk soms pas. We zien graag focus op het contact met inwoners. Want een stad in verbouwing vraagt veel contact met inwoners over veranderingen. Juist ook als het tegenzit. De bouw app was heel handig. Is er ook zo'n optie voor wegomleidingen en andere hinder? Hoe kunnen we het participatieplatform Samen.Rijswijk.nl dat goed werkt, nog meer promoten? Welzijn en armoede. Hoever staat het met de mogelijkheid voor meerjarige financiering voor organisaties? De motie over Don Bosco is voor ons dus specifiek gericht op één organisatie. Ziet de wethouder mogelijkheden voor een bredere aanpak naar meer organisaties? Er zijn ook nog taboes. Eén zo’n taboe voor vrouwen is menstruatiearmoede. We dienen de motie van Wij hierover daarom mede in. De voorzitter: U heeft nog een halve minuut.

Mevrouw Woudstra (D66): We hopen wel graag te horen hoe het zit met de kostendekking en of dat uit het armoedebudget kan. Maatschappelijk vastgoed in de afgelopen jaren hebben we gevraagd om een plan voor onderhoud van het maatschappelijk vastgoed. Kan de wethouder aangeven wanneer we dat kunnen verwachten? Als het moet kom ik met een motie in de tweede termijn. Tot slot de wereld om ons heen kom ik ook terug op in de tweede termijn en een quote. Een quote die past bij volharding en het niet weglopen. Neem nooit beslissingen gebaseerd op angst. Neem beslissingen op basis van hoop en mogelijkheden. Beslis op basis van wat er moet gebeuren en niet op basis van wat er mag gebeuren. Zo laten we inwoners zien dat de politiek er juist is als het lastig is. Voorzitter alle quotes vandaag kwamen van vrouwen en dat wens ik meer mensen toe. Zorg voor die diversiteit. De voorzitter: Dank u wel mevrouw Woudstra. Dan is er nu gepland een schorsing. Maar ik wil even kijken of daar behoefte aan is of wilt u doorgaan? Dan geef ik het woord aan de Sleddering van de VVD. Mijnheer Sleddering u heeft acht minuten. De heer Sleddering (VVD): Zonder de techniek zijn we niks en dat mogen ook best vrouwen zijn die dat doen. Als ik mijn inbreng nu eens begin met dit. Min elf, min zes, min 0,5, plus drie, min drie.

Wat denkt u dan dat ik aan het doen ben? Lees ik hier de waterstanden bij de Rijn voor? Of voor de ouderen onder ons Frits van Turenhout met de uitsluiten nul-nul. Of ben ik bezig met de prognoses voor de volgende verkiezing met alleen een plusje voor de VVD? Nee. Dit zijn de financiële resultaten van de gemeente Rijswijk vanaf 2022 tot en met 2026. Zorgelijke cijfers dat zal niemand ontkennen. Ik las mijn bijdrage bij de begrotingshandeling in november 2022 nog eens door. Ik was enorm enthousiast over sluitende begroting voor de komende jaren, lastenverlichting voor burgers en bedrijven, dalende tarieven voor riool- en afvalstoffenheffing. Het lijkt wel een paradijs. Wat is er toch misgegaan? Veel. En vooral buiten Rijswijk. Stijgende energielasten, hogere inflatie, hogere cao-kosten. Alles als gevolg van geopolitieke ontwikkelingen in Oekraïne, maar ook hier in Rijswijk een afboeking voor RijswijkBuiten van zeventien miljoen. Dan kun je als college zeggen helaas kunnen we niks aan doen. Maar zo zit de VVD daar niet in, er moeten nu maatregelen genomen worden om de uitgaven te beteugelen. Dus niet wachten op het opstellen van de begroting voor 2024. We moeten naar dit lopende jaar scherp kijken naar de uitgaven. Daarbij focussen op nieuwe uitgaven en nieuwe plannen om die dus even niet te doen.

Alleen nog uitgaven voor het wegwerken van achterstallig onderhoud, zeg maar kosten voor de boel op orde maken kunnen doorgaan. De rest moet even wachten. Ik hoor daar graag de reactie van

het college op. Ook wij als raadsleden moeten ons inhouden met verzoeken aan dit college. Plannen indienen zonder dekking is uit den boze. Het kan niet zo zijn dat wij als raad een voorstel van een college moeten voorzien van een dekking middels een amendement, zoals onlangs met de pandbrigade. Dekking moet altijd bij het raadsvoorstel zitten, ook als wij dat voorstel zelf indienen. Op verzoek ook een verzoek van de raad om het college iets te onderzoeken, kost tijd en geld. Moeten we ons wel eens realiseren. Het gaat niet alleen om cashgeld uit te geven aan het project, maar als je wat vraagt aan het college, dan kost dat tijd en geld en dat is er even niet. Voor het opstellen van de begroting daarom een paar suggesties van de VVD. 1. Evalueer alle bestemmingsreserves en vooral die in het Groeifonds gevuld met Enecogeld. Voeg niet gebruikte, of niet de gebruiken reserves toe aan de algemene reserves en kijk of je die kunt gebruiken voor eventuele tekorten. Geld wat in bestemmingsreserves zit en niet gebruikt wordt is dood geld. Wij zullen hiervoor een motie indienen. Blijf koersen op lage lasten voor burgers en bedrijven. Voer dus een terughoudend beleid met betrekking tot belastingen en lokale heffingen. Er wordt in de kadernota een laag percentage 3,1 genoemd, maar dat is voor ons ook echt het max. Maak plannen om de GREX voor RijswijkBuiten weer sluitend te maken.

Wacht niet op herstel van de vastgoedmarkt. Een eerder door de raad aangenomen motie om daarbij niet in te leveren op de kwaliteit is heel sympathiek, dat vond de partij Wij. ook, die hebben daar namelijk voorgestemd. Maar in deze financieel barre tijden is dat niet vol te houden is ons advies aan het college ik hoor graag uw reactie. Voor grote risicovolle projecten, kent Rijswijk de procedureregeling Grote Projecten. De aanwijzing van een groot project vindt plaats op één of meer overwegingen. Bijvoorbeeld er is sprake van een niet routematige, grootschalige en in de tijd begrensde activiteit. Het project is politiek zeer relevant, er is sprake van een in organisatorisch opzicht complex besturings- en uitvoeringsproces. Voor de VVD is op basis van deze overweging het gewenst dat het project CID/Binckhorst, Geestbrugweg herinrichting, aanpak kruising Haagweg en herinrichting Herenstraat aan te wijzen als een groot project. Daarmee kan de raad op een betere manier dit project volgen en de controlerende taak op basis van toegesneden informatie beter uitvoeren. We zullen hiervoor een motie indienen. Gaat alles dan zo slecht in Rijswijk? Nee zeker niet. Het glas is halfvol. Zo is het college succesvol met het binnenhalen van subsidies voor stadsontwikkeling en economie.

Het project Flexwoningen is van start gegaan, het Woonfonds is succesvol en Rijswijk zit in de top drie van de laagste regionale woonlasten. Graag deze positie vasthouden. Beteugeling van de kosten in het Sociaal Domein heeft hoge prioriteit van wethouder Bentveld prima. Ook staat het achterstallig onderhoud in de bedrijfsvoering in de steigers. We zitten eindelijk op de berichtenbox, de website is aangepast en we investeren in een gemeentelijk wagenpark voor de toekomst. Maar we zijn er dus nog niet. Ik doe nog een paar observaties. De stad komt tot stilstand en het gaat alleen maar erger worden. De VVD schrok van de aankondiging van de wethouder dat er een plan was voor de verbetering van de doorstroming op de Beatrixlaan, maar dat bleek niet te werken. Dat kan toch niet waar zijn? Dit soort plannen willen we niet. We willen plannen die werken. Niets doen is geen optie. Bouwprojecten in onze stad hebben ook problemen. Met pijn in onze buik hebben we als de raad een project in de Bogaard moeten redden met een financiële injectie, bah. Dit is echt een eenmalige zaak en de VVD vraagt het college een plan B klaar te hebben als nog meer ontwikkelaars zich melden met dreigende bouwstops. De uitvoering van projecten door de gemeente laat soms te wensen over, to say the least.

De afval in het Wilhelminapark, de witgoedregeling, afvalbakkenshow bij de uitrol het nieuwe inzamelen, verkeersreguleringen bij de aanleg WarmtelinQ. Dan zegt het college gauw de communicatie was niet goed. Als excommunicatie man word ik daar een beetje misselijk van. Nee mensen het plan zelf en de uitvoeringsstrategie inclusief de communicatie, waren niet goed doordacht of opgesteld. Als er dan iets fout loopt, treedt dan als gemeente snel op. Wacht niet op de filmpjes van een collega raadslid. Zorg voor goede proactieve en up-to-date informatie, zet daarbij hoogwaardige webcare in en ga niet wachten op berichtjes in Groot Rijswijk. Want dat is qua bereik toch niet echt het communicatiemiddel in Rijswijk. Rijswijk is de afgelopen jaren intensief bezig geweest met participatieprocessen. Ook dat kost veel inzet van ambtenaren, externe bureaus en kost dus veel geld. Maar wat zijn de resultaten? Niemand is na afloop