Concept-verslag Forum Stad 15 juni 2023

We hadden natuurlijk ook wel in het amendement een vrij harde deadline gekregen. Dus daar probeer ik me dan ook aan te houden. Even ingaan op de vragen. Ik ga het rijtje gewoon even af. Partij van de Arbeid die vraag: waarom het grote financiële verschil tussen de energieambassadeurs en de twee energieconsulenten. Ambassadeurs zijn jonge krachten die we inhuren, en dicht bij de inwoners in de wijk staan. Die we ook gebruikt hebben om die energiebesparende maatregelen in woningen aan te brengen. En dat zijn vaak studenten in het begin van hun carrière, die dit er ook echt als bijbanen soms bijdoen, sommige echt ook fulltime. En dat is een ander kennisniveau dan de professionals die wij hier inhuren om echt advies te geven over complexe zaken als energietransitie. En hoe ga je met je woning om en hoe ga je dat nou oppakken? Dus die ambassadeurs die komen bij een woning en die zullen in eerste instantie dan inventariseren of de vraag er is en of men de behoefte heeft om verder te gaan in dat traject, en dan wordt hij overgezet. U vraagt ook om de evaluatie die wij gaan doen anderhalf jaar naar de raad. Daar kan ik kort over zijn: ja.

GroenLinks, misschien wel de belangrijkste vraag die ik … NHG-grens, waarom NHG-grens niet gehanteerd voor grondgebonden woningen? Want inderdaad, u geeft aan, NHG-grens is lastig als je met een gespikkeld bezit zit, of bezit met stel je voor de bovenste laag heeft een fantastisch uitzicht en heeft een hogere NHG en daaronder is lager. Ja, dan wordt het al lastig, want als je als VVE iets wil gaan organiseren, dan kom je automatisch bij die NHG-woningen. Op het moment dat NHG-woningen grondgebonden zijn, dan ga je dus ook op een gegeven moment rechtsongelijkheid creëren. Een woning in een flat mag wel boven de NHGgrens en een andere plek niet. Dus dat is ook al heel lastig om dat juridisch voor elkaar krijgen. Maar zoals ik het nu zie zijn we wel aan het kijken of we dat voor elkaar kunnen krijgen. Dus juridisch gezien, dat we NHGwoningen … Ik zal daar voor de raad zeker ook duidelijk over zijn. Dat kan ik niet direct, maar verwacht dat we dat dan duidelijk hebben. En dan als je het hebt over een woning, NHG-grens, waarom dan een lager bedrag erboven? Het is toch ook een extra stimulans voor huiseigenaren met een woning in het goedkope segment om aan de slag te gaan. Dus we stellen echt extra middelen beschikbaar. Dus op het moment dat je een woning hebt die mensen in het lagere segment moeilijker vaak ook om die stap te zetten, om echt tot isolatie te komen.

Dan is het gewoon voor hen een betere stimulans om hem iets hoger te hebben. En waarom gaan we wel ook woningen boven de NHG-grens, zou je nog als aanvullend argument kunnen hebben? Energiearmoede beperkt zich ook niet tot mensen die net of boven of onder de grens zitten. Als jij in een huis woont waar je veertig of dertig jaar woont, en je hebt op een gegeven moment nog steeds enkel glas erin zitten, en je hebt uiteindelijk je AOW en je kleine pensioentje. Daar moet je mee doen. Dan heb je nog steeds dezelfde problemen. Ik zie mijnheer Sleddering lachen, maar ik geloof dat hij niet in die categorie valt. Ik denk dat we dan uiteindelijk die mensen niet helpen, terwijl ze wel ook echt wel recht hebben op hulp. De VVD is niet blij met stapeling. Dat begrijp ik natuurlijk ook wel. Maar uiteindelijk, het is ook beperkte stapeling wat we hier doen. En ik denk ook dat je mensen … Kijk, we willen de transitie, die energietransitie, dus echt het verduurzamen van woningen, het isoleren, willen we echt een zwaai geven hiermee. En omdat dat het begin is

van de transitie, voordat je andere maatregelen verder gaat treffen. Eerst isoleren en dan verder naar warmtepompen of dat soort dingen toe, andere mogelijkheden. En ik denk dat als je dat isoleren op een goede manier doet, en ook de mogelijkheid van een landelijke regeling erbij en dan nog een kleine investering zelf, dan heb je echt wel iets waar mensen wat mee kunnen. Dan blijft het gat niet zo groot dat ze het niet gaan doen. Ja, en natuurlijk, als we gaan kijken naar … U geeft aan: mensen in schulden vooraf geven, voorfinanciering. Zij kunnen niet gebruikmaken van de voorfinanciering van Nationaal Isolatiefonds. Die komen daar gewoon niet voor in aanmerking. Dus dan zouden ze niet kunnen verduurzamen. Ze zijn uiteraard wel verplicht om dat te besteden aan isolatie. Dus ze moeten ook echt wel echt die stap zetten en er wordt ook getoetst of dat op die manier gaat. Net als bij alle andere mensen die niet in de schulden zitten, zullen ze ook aan moeten tonen dat het geld naar isolatie gaat. Dan CDA. De voorzitter: Een korte interruptie van de heer Sleddering. De heer Sleddering (VVD): Ik las vooraf geven van dat bedrag. Maar het gaat om … Dus je komt met een offerte, neem ik aan? En als het werk begonnen is, dan kun je het krijgen. Zo moet ik me het voorstellen? Want als je vooraf dat geld overmaakt, is dat heel gevaarlijk in deze groep. Daar gaat het mij even om.

De voorzitter: Wethouder. Wethouder de heer Wit: Dat begrijp ik. Maar goed, je moet natuurlijk ook op een gegeven moment, als jij een contract gaan sluiten met een aannemer, een aanbetaling doen om iets voor elkaar te krijgen. En wij vragen bij eigenlijk alle mensen omdat vooraf zelf te betalen, maar mensen die in de schuldhulpverlening zitten kunnen dat niet zelf betalen. Dan zul je dat soort stappen echt vooraf moeten financieren voor hen. De heer Sleddering (VVD): Ik begrijp u, maar begrijpt u ook mijn zorgen daarover? Als ik nu van de week in de krant lees dat alle ov-kaarten aan de doelgroep zijn weggegeven, maar die vervolgens allemaal op Marktplaats te koop zijn aangeboden. Dus we moeten niet uitgaan van altijd een prima situatie. De voorzitter: De wethouder. Wethouder de heer Wit: Dat ben ik natuurlijk wel met u eens, maar uiteindelijk denk ik niet dat het heel handig, makkelijk, gaat worden om deze maatregelen op Marktplaats aan te bieden. CDA, wethouder van financiën nog steeds akkoord. De wethouder van financiën heeft meegekeken. En we weten inderdaad, we hebben binnenkort het kaderdebat. We weten hoe de financiën ervoor staan. Maar daar zit deze regeling natuurlijk al bij in. En uiteindelijk is dit nog steeds behoedzaam.

Verder hebben we gezegd onderdeel van de strategie, ook van de lange termijnstrategie die wij als samenleving en als gemeente dus ook moeten ondersteunen om mensen te helpen om verder te komen. Daarnaast, ja, de witgoedregeling. Meerdere fracties hebben daar vragen over gesteld. Ja, het is natuurlijk in wezen wel echt iets heel anders. Het is niet een bonnetje wat je krijgt om even snel digitaal inloggen en ik reserveer hem. Je moet hier gewoon echt met een plan komen. Je moet hier de aanvraag moet je doen, dus voordat mensen beginnen met het isoleren van een huis. Dat is een veel grotere stap. Je moet ook … Nogmaals, je krijgt het niet voordat je je werkzaamheden hebt uitgevoerd. Dus het is niet zo dat je eventjes: ik ga even zoveel aanvragen, want ik ga mijn huis wel isoleren. Mensen moeten daar echt wel langer over nadenken. Ik verwacht ook echt niet dat dit zo snel gaat. Maar goed, dat gezegd hebbende, ik verwachtte ook niet dat de vorige zo snel zou gaan. We willen met het proces van vooraf aanvragen en achteraf toekennen waarborgen dat er zekerheid is over de beschikbaarheid van de subsidie. Ook voor lange termijn. En ik denk dat dat, zoals wij het nu opgeschreven hebben, ook echt wel geborgd is. BVR, ook dank nog voor de complimenten. We hebben inderdaad een duidelijke stap gezet. U geeft aan: kijk ook nog eventjes naar de provincie.

We kijken zeker naar financiering die vanuit andere overheden beschikbaar is, en hoe die elkaar kan aanvullen. Ja, komt er wel nog meer stapeling. Maar goed. Uiteindelijk zoeken we natuurlijk wel naar de beste manier om onze inwoners te helpen en als we het kunnen

doen met een potje vanuit de provincie of vanuit Europa of vanuit maakt mij niet zoveel uit. Wij proberen zoveel mogelijk aan te vragen. Dat doen we ook met alle andere trajecten die we lopen. Wij, geen onderscheid op energielabels. Ja. Toetsing op label is heel duur. Ik bedoel, op het moment dat wij een label gaan vragen aan bewoners, moeten ze dus eerst een investering doen om drie-, vierhonderd euro voor zo'n onderzoek te laten uitvoeren. Wij willen hier zo ongeveer duizend woningen op zijn minst mee gaan helpen, geloof 1500 zelfs als ik het goed heb. Dat is dan een groot gedeelte, echt een heel groot gedeelte van de woningen heeft nog geen label. Omdat ze niet in de verkoop zijn geweest onlangs. Dus dan moet je dat dus … Dan ben je zo weer een drie, vier ton kwijt om allerlei rapporten te laten maken. En we vinden persoonlijk dat we dat geld beter kunnen steken in daadwerkelijk het financieren. Niet zozeer om dat geld te besteden aan de toets wie er recht op heeft. Die toets, die doen wij op basis van … Nou ja, die doen we feitelijk gewoon op basis van de aanvraag, en kijken of die goed is. Hoe goed die ingevuld wordt. Hoe zorgen we dat de juiste doelgroep bereikt wordt? Dat vroeg u ook nog, ja. Uiteindelijk, die energieambassadeurs, die gaan dus ook wel heel gericht in de juiste wijken met een laag inkomen daarnaartoe.

Dat hebben we natuurlijk met die energiemaatregel in de woningen gedaan. Dat is heel succesvol geweest. Ze hebben meer dan 1700 mensen kunnen helpen om met kleine maatregelen hun woning beter … Isoleren is een groot woord, maar iets energiezuiniger te maken. Dus dat is ook echt succesvol geweest. En dat zullen we op deze wijze ook weer voortzetten. Deze mensen hebben echt groepen inwoners bereikt die wij tot nu toe niet hebben kunnen bereiken voor allerlei dingen. En dat is ontzettend positief om te zien. We zien ook in andere … De voorzitter: De heer Van Enk heeft een vraag tussendoor, excuus. De heer Van Enk (CDA): Ik vraag me af, de vorige ronde, dat ging ook over huurwoningen. En dan kan ik me iets beter voorstellen, want dan kun je ook de aard van woning inschatten, dat je dan gericht op bezoek gaat in een wijk. Nu hebben we het toch alleen over koopwoningen? En dan is het toch heel lastig inschatten wat voor inkomens daar achter de voordeur zitten. Daarom snap ik de vergelijking niet zo goed. De voorzitter: De wethouder. Wethouder de heer Wit: Het gaat ook niet over inkomen. We gaan geen inkomens beoordelen, we gaan kijken naar de woning. En inkomen heb ik … In het hele stuk doen wij niet aan inkomenspolitiek. Wij mogen überhaupt niet aan inkomenspolitiek doen, zoals u weet. Dus dat is ook geen criterium.

Maar we weten wel in welke wijken huizen staan die een bepaald energielabel hebben. We weten wel een paar energielabels. Dus dan kun je al redelijk van een straat, of een wijk, kun je inschatting maken wat voor woningen daar staan. Als ik door de, hierachter, de Petruslaan oversteek, dan weet ik vrij goed aan te wijzen welke woningen een laag energielabel hebben. Dus op die wijze zullen we daar ook zeker wel naar gaan kijken. Even kijken hoor. Ja, u zegt een kwart naar communicatie. Ja, dat klopt natuurlijk niet helemaal, want communicatie is 25 duizend euro per jaar. Dat is niet een kwart van het budget. Een groot deel van budget zit natuurlijk ook in het ondersteunen van VVE's. En niet direct het … Ja, mag ik misschien de antwoorden afmaken voordat u … De voorzitter: Mag de wethouder even zijn antwoord afmaken? De heer Van Dam (WIJ.): Even een klein correctie, het was overheid en communicatie. Die twee posten samen. Wethouder de heer Wit: Overheid is inderdaad wat meer. Maar goed, uiteindelijk, wat ik net al heb aangegeven. We hebben hier ook wel experts nodig die kunnen beoordelen of de aanvragen kloppen. En dat kun je niet doen met iemand die … Net als die energieambassadeurs, hebben daar de kennis niet voor. En u zegt ook … Ja, een overheid in het algemeen. Dit programma moet wel gedraaid worden.

Het is nog steeds ook onze mensen die nu dit beleidsstuk geschreven hebben, die moeten uiteindelijk ook ergens van betaald worden. Dus als we met een project bezig zijn, denk ik dat het verstandig is dat we daar ook voor reserveren en dat we niet uit de algemene middelen daar nog meer geld gaan halen. Even kijken hoor. Monitoren van

gebruik van rijksmiddelen. Ik vond de vraag, moest ik even over nadenken, maar we vragen cijfers op bij het Rijk. Als het gaat over welke regelingen gebruikt worden. Het is natuurlijk wel lastig om te kijken welke woning nou exact welke regeling gebruikt. Dat kunnen we niet opvragen, zover mogen we niet gaan. Maar we kunnen wel dingen opvragen over de regelingen die er vanuit het Rijk zijn. Rijswijks Belang, witgoed. Ja. Nooit meer. Daar heb ik net al één en ander over beantwoord. We gaan … Dit was inderdaad heel snel. Dit is een heel andere regeling. Veel meer voorbereiding. De stap om een woning te gaan isoleren is gewoon heel erg groot. Heel veel mensen zijn daar echt niet zomaar aan toe. Dus ik verwacht niet dat ik hier … Dat gaat zeker niet gebeuren. Dat kan ik zeggen. Doelgroep voorrang geven. Nee, ik zou echt niet weten hoe we dat juridisch in uitvoering moeten doen. We kijken hier echt naar de woning, en niet naar de mensen die in de woning zitten. Uiteindelijk zal blijken welke groepen hier goed mee omgaan en welke groepen … We proberen iedereen te bereiken, zoals ik net al aangeef. De ambassadeurs gaan naar bepaalde groepen toe, mensen die … We gaan breed communiceren, we gaan niet alleen communiceren via de website of social media, zoals bij de witgoedregeling. Nogmaals, die ambassadeurs, die zullen echt hun best gaan doen. Even kijken, dan de laatste denk ik.

Partij voor Gelijkwaardigheid en Rechtvaardigheid, beperkt budget. Hoe zorgen we dat subsidie terechtkomt bij de juiste doelgroep? Nogmaals, actieve benadering. Wat ik net al zeg. Dus persoonlijke ondersteuning van de groep die het zelf niet kan. En hoe zorgen we dat de regelingen gemeente en Rijk ook elkaar versterken? We richten de regeling van gemeente in, in aanvulling op de regeling van het Rijk. Dat is ook wat duidelijk in het voorstel staat. Mensen die … Je kunt een bepaald bedrag krijgen, maar je kunt dat in aanvulling op het Isolatiefonds. Er is een zeer grote toename ook van landelijke regelingen. We merken ook, we zijn met warmtenet aan het kijken: we hebben een warmtelink hier liggen. Hoe ga je daarmee om bijvoorbeeld met subsidies? Dat is namelijk ook een enorm veld, een woud aan subsidies geworden. We hebben meerdere malen ook regionaal en vanuit de rest oproep gedaan naar het Rijk om die subsidiewoud te vereenvoudigen, zodat er minder complexiteit in zit. Maar ja, het feit is wel dat er heel veel verschillende regelingen nog steeds zijn. Ik denk dat ik alle vragen beantwoord heb, voorzitter, dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Is er behoefte aan een tweede termijn? Dat is wel het geval. Dan ga ik toch even het originele rondje langs. Aan de linkerkant van mij is geen behoefte. De heer Sleddering.

De heer Sleddering (VVD): Ik wou nog even de wethouder een tip meegeven. Ik spreek uit eigen ervaring. Maar de Rijksregeling, de systematiek van de aanvraag en de internetsite daarvoor werken praktisch feilloos. Snel, goed, en helder. Misschien dat bij de uitwerking van de Rijswijkse regeling aangesloten kan worden uit de techniek van die site. Is maar een idee. Maar is bewezen technologie. De voorzitter: Dank. Iemand anders hier aan deze kant? De heer Van Dam. De heer Van Dam (WIJ.): Ja, dank. In ieder geval bedankt voor de uitgebreide beantwoording. Ik heb nog twee vragen of eigenlijk reacties op het antwoord van de vraag over. Voor de meetmethodiek of in ieder geval de twee verschillende subsidies, eentje van het Rijk en nu die van ons die ernaast gaat zitten. Daar hebben we straks wel degelijk andere cijfers, en ik ben blij dat we meer cijfers gaan opvragen vanuit het Rijk. Maar wat nu in het raadsvoorstel staat, is dat we enkel vierkante meters die geïsoleerd worden weten, of ieder geval de cijfers daarvan kennen. En wij gaan straks meten hoeveel huizen we hebben geholpen, of ieder geval hoeveel subsidies we hebben uitverstrekt. En dat zijn wel twee verschillende dingen. Dus ik vroeg me af hoe we in rapportages straks gaan terugkoppelen hoe we ervoor staan en hoeveel mensen dan gebruik hebben gemaakt van de subsidies.

Als we ze toch, zoals het nu naar lijkt, samen gaan voegen. Dat was misschien wat meer uitleg over mijn vraag, dus ik hoop daar nog antwoord op te krijgen. En ja. Het kwart naar overheid, of althans, de hoge prijs voor overheid. We hebben twee fte straks voor adviseurs. Natuurlijk snap ik dat we daar goede mensen voor nodig hebben. Maar dat is bijna drie keer modaal. Als je twee fte’s tweehonderdduizend euro, honderdduizend euro per jaar voor één adviseur. Ja, dat vind ik nogal redelijk gortig. Maar als daar een goede uitleg van is, dan graag.

De voorzitter: Dank u wel. De heer Weterings. De heer Weterings (RB): Voorzitter. De wethouder gaf aan dat hij weer met de wijkteams de wijken ingaat, en daardoor toch een soort afweging moet maken welke huizen hij wel of niet gaat bezoeken. Wat gaat zijn uitleg zijn voor de mensen die niet worden bezocht die eigenlijk wel voor die regeling in aanmerking zouden komen? Hoe gaat u dat uitleggen? De voorzitter: Dank u wel. De wethouder. Wethouder de heer Wit: Ja, dank u wel. VVD, de heer Sleddering. Ik neem die zeker ter harte. Als dat zou werken, dan is dat fantastisch natuurlijk. Maar goed. We proberen de inzet erop voor ons zo toegankelijk mogelijk te maken, dus voor onze inwoners zullen we daar zeker naar kijken. Even op Wij, op mijnheer Van Dam reagerend. We gaan de regelingen niet samenvoegen hè. Het is niet zo dat we er één regeling van maken. De mensen die moeten gewoon Nationaal Isolatiefonds zelf aanvragen, en dan de aanvraag bij de gemeente indienen. Dus ze kunnen daarmee dan een behoorlijk bedrag van hun eventuele werkzaamheden uitvoeren. Dus we willen dat meer mensen gebruik maken van de regeling van het Rijk. En we hopen dus ook dat dit daar een stimulans in gaat zijn. Rijswijks Belang, hoe uit te leggen dat je bepaalde groepen niet bezoekt. Uiteindelijk gaan wij breed communiceren.

Wij kunnen onmogelijk iedereen in Rijswijk persoonlijk gaan vragen: wilt u hier een aan meedoen? Doen we met geen enkele regeling. Maar het feit is wel dat we hier heel breed mee gaan communiceren. We zullen het ook via de krant gaan communiceren, om zoveel mogelijk mensen te bereiken. Ik zou natuurlijk graag bij iedereen persoonlijk langsgaan. Gaat gewoon niet gebeuren. Maar ik kan u ook zeggen dat we, zoals we bijvoorbeeld u refereert weer naar die witgoedregeling. Ja, dat soort drama's die zul je hier niet zien, omdat gewoon het aanlooptraject heel veel ingewikkelder en moeilijker is. Je moet echt de mindset hebben van: ik ga mijn woning isoleren, ik moet een plan maken. Hoe ga ik dat doen, wanneer ga ik dat doen? Er moet een aannemer in mijn huis komen. En daarnaast hebben we natuurlijk ook nog een keer vanuit de MRDH een flinke impuls gekregen om onze Energy Cave verder te helpen, waar een informatiecentrum aanwezig is. Ook die zullen we breed gaan communiceren, die mogelijkheid om daar langs te kunnen komen in de toekomst, om ook mensen van informatie te kunnen laten voorzien. Ja. Even terug nog naar Wij, want ik ben één vraag vergeten. En dat gaat over die twee mensen. Ja, wat is veel geld? Ik vind persoonlijk is het natuurlijk … Ja, als je kijkt inderdaad, ja, dat is een behoorlijk salaris.

Maar je moet ook wel experts op het gebied hebben, want het is wel complexe materie waar je mee omgaat. Dat wil niet zeggen dat het dit bedrag gaat worden. Als wij ze voor minder geld kunnen krijgen, dan gaan we dat natuurlijk zeker doen. Maar op het moment dat ik een heel laag bedrag in deze begroting ga zetten en ik vervolgens zeg: sorry, het is twee keer zoveel geworden. Dat is ook niet de bedoeling. Dit is een inschatting hoe wij denken dat de verdeling is. Of daar nog veranderingen in gaan komen en wij kunnen dingen goedkoper doen, zullen we dat natuurlijk zeker niet nalaten. De voorzitter: Dank u wel. Wat gaan wij met dit raadsvoorstel doen? Vraag ik dan maar even open. Kunnen we hetzelfde doen als met dat andere raadsstuk, voor akkoordstuk en als iemand tegen wil stemmen dat hij dat dan in de raad doet. Zullen we dat dan zo doen? Ja, de heer Van Dam. De heer Van Dam: Is de mogelijkheid voor een stemverklaring dan nog steeds … De voorzitter: Ja, dat is expliciet dan de mogelijkheid. Ja. De heer Van ’t Eind: Ook akkoord, maar is dan wel de toezegging opgenomen dat de wethouder nog even terugkomt op de toezegging dat hij dat met grondgebonden woningen nog uit zou zoeken? En dan lijkt mij dat een …

De voorzitter: Ja, die beantwoording komt dan voor de raadsvergadering. Dank voor de coöperatieve opstelling. 13. Raadsvoorstel RAAK 2023-2030 (Rijswijkse Adaptiestrategie en Aanpak voor Klimaatverandering (RB 23 048) De voorzitter: Dan sluiten we agendapunt 12 af, en gaan we over naar 13. En dat is het raadsvoorstel RAAK 2023, en dan begin ik aan de kant van de fractie van de ChristenUnie. De heer Stam (CU): Ja, dank u wel. Even mijn aantekeningen erbij pakken. Dank u wel voorzitter. De ChristenUnie is positief dat deze strategie er is. We ondervinden ook steeds meer gevolgen van de klimaatverandering, en dat merken we nu ook vandaag de dag. De hitte en de warmte waar we al een tijdje mee zitten, en ook de droogte die daarbij komt kijken. Dus wij vinden het belangrijk dat deze strategie komt. Tegelijkertijd krijg ik bij het lezen soms het gevoel dat er nog wel meer urgentie door mocht klinken in de strategie. Zeker omdat we vandaag de dag de gevolgen al merken. En daarom heb ik een aantal vragen over deze strategie. Allereerst over de financiën. We worden gevraagd om een bedrag van 350 duizend euro. Is er niet meer nodig? En daarop aansluitend wordt daarover gezegd dat er klimaataanjager daarvanuit wordt betaald. Wat is de ervaring met de klimaataanjager en is 1 fte voldoende? Het valt ook ons op dat er veel wordt gedaan met nieuwbouw en bestaande projecten, et cetera.

Maar wat gebeurt met andere risicogebieden waar de komende jaren geen onderhoud voor gepland staat? Ik denk dan bijvoorbeeld aan het Piramideplein. Hoe kunnen we ervoor zorgen dat het Piramideplein beter hittebestendig wordt? En nog een aantal specifieke vragen over de strategie zelf, te beginnen op pagina acht. Er wordt gesproken over de geactualiseerde inzichten die in 2026, 2027, komen. En we vroegen ons af of dat niet sneller kan. En op pagina 9 werd ook gesproken over dat de gemeente in de toekomst meer financiële middelen moeten reserveren voor beheer en onderhoud van klimaatmaatregelen. Hoe weten we hoeveel de gemeente Rijswijk voor klimaatadaptatie en voor deze maatregelen moet reserveren in de toekomst? Dat vinden we belangrijk om inzicht in te krijgen. En dan het onderzoek hitte in woningen. Op pagina 11 ben ik dan. Wordt vermeld dat het raadzaam is om vanaf 2027 tot 2030 te onderzoeken hoe het in Rijswijk kan helpen. En ook hier zijn we benieuwd waarom hier voor dit tijdspad is gekozen, en waarom kan het niet sneller? Dat waren de vragen van de fractie van de ChristenUnie. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. De heer Van ’t Eind. De heer Van ’t Eind (GL): Ja, voorzitter, dank u wel. Eigenlijk is het verschrikkelijk verdrietig dat we het over een actieplan klimaatadaptatie moeten hebben.

Het liefst zetten wij ons nog vol in om de klimaatcrisis te voorkomen, maar helaas weten we dat we ons zullen moeten aanpassen. En die noodzaak is enorm groot. We zitten op dit moment alweer in een extreme droge periode. Nog nooit zo'n lange droge periode als de periode waar we nu in zitten. Extreme hitteperiodes, extremere regenbuien. En niet investeren en niet inzetten op ons daarop aan te passen is eigenlijk geen optie, want hoe lang we daarmee wachten, hoe meer kosten. Ik sluit me eigenlijk ook wel aan bij het verhaal van de collega van de ChristenUnie. De urgentie is groot, en die mag ook echt wel doorklinken. En dan is natuurlijk de vraag: vinden we dat hij in dit plan genoeg doorklinkt? Nou, we zijn heel blij dat het plan er ligt. We denken ook dat het college met de beperkte middelen die er nu beschikbaar zijn een goed plan heeft geschreven, waar goed is over nagedacht. Niettemin sluit ik mij … Ik ga dus die vragen, ik had een rij vragen die eigenlijk aansluit op de vragen die de ChristenUnie ook al gesteld heeft. Dus ik sluit mij aan bij de vragen van de ChristenUnie. En ik heb daar eigenlijk nog twee vervolgvragen of aanvullende vragen op. We gaan ook onderzoek doen dus naar die klimaatkwetsbaarheden. En er wordt inderdaad ook verwezen naar de kosten op de langere termijn, met name in het onderhoud van de openbare ruimte.

Gaan wij bij het in kaart brengen daarom van die klimaatkwetsbaarheden ook in beeld brengen wat voor een investeringsprogramma er nodig is om in de komende dertig jaar ons aan te passen op de klimaatverandering? En kunnen we daar dan ook als raad over gaan spreken, op welke manier wij vinden en in welke mate wij vinden, dat wij extra moeten investeren om ons hierop voor te bereiden? Wij hebben daar nu

geen beeld van. Ik denk dat het goed is dat we daar als gemeenteraad ook op kunnen sturen en het gesprek over kunnen voeren. Meer dan alleen maar de kwetsbaarheden in beeld te brengen. Maar ook, wat kost het ons nou eigenlijk de komende dertig jaar? En hoeveel zijn wij bereid om eraan uit te geven? En hoeveel kost het ons als we het niet doen? Zit dat nu in dit plan verwerkt, krijgen we dat in beeld als raad, gaan we daar ook over praten? In het plan wordt gesproken over meekoppelkansen. Dat is natuurlijk altijd hartstikke mooi, maar wij vroegen ons af of we daar ook nadrukkelijk kijken naar kansen voor het aantrekken van subsidie bijvoorbeeld uit de Europese Unie, of andere vormen van rijkssubsidies, om in te kunnen zetten om onze openbare ruimte, onze stad, klaar te maken voor een veranderend klimaat. Dank u wel, voorzitter, voor zover mijn eerste termijn. De voorzitter: Dank u wel. Fractie van de Partij van de Arbeid, de heer Stuijfzand. De heer Stuijfzand (PvdA): Dank voorzitter. We hebben met interesse kennisgenomen van dit leesbare plan. We houden graag een vinger aan de pols, en wij kijken wel nieuwsgierig naar de beantwoording van de wethouder van de vragen van GroenLinks en ChristenUnie.

Om de vinger aan de pols te houden, is onze extra vraag die we willen stellen, is of er een dashboard gecreëerd kan worden met duidelijke indicatoren, die gepresenteerd kan worden aan de raad. Zodat de raad ook ziet hoe groot de opgave is, en waar we als gemeente Rijswijk staan en waar we naartoe willen. En dit was het voor de eerste termijn. De voorzitter: Dank u wel. Dan de fractie van D66, mevrouw Van der Weij. Mevrouw Van der Weij (D66): Dank u wel, voorzitter. Mooi dat dit plan er is, en er aandacht is voor een Rijswijkse adaptiestrategie een aanpak voor klimaatverandering. RAAK noemen we dat vanaf nu volgens mij. Dat klinkt me in ieder geval makkelijker in de mond. In de doelstellingen zie ik Steenbreek staan. Dat is een prachtig voorbeeld, maar de doelstelling zoals nu geformuleerd, is me niet helder. Steenbreek wordt namelijk als voorbeeld gegeven, zonder daar een doel aan te verbinden. Zou u het doel kunnen formuleren en aanpassen in de tekst? Verder zie ik nog in dezelfde opsomming het schoolplein staan. Dat bevalt me natuurlijk zeer, maar daar staat: de schoolpleinen vergroeven. Ja. Ik weet niet of ik weet wat dat is, maar ik zou graag dat willen zien veranderen in vergroenen. En dat juich ik natuurlijk van harte toe.

Klopt het dat er geen nieuwe schoolgebouwen meer komen zonder een groen schoolplein? Zou u dat kunnen bevestigen, dan wel kunnen toelichten? Aanvullend, ik zie dat in de projectenlijst, helemaal in de bijlage, scholen en andere voorzieningen zoals sporthallen, niet terugkomen. Kunt het toelichten, waarom deze niet voorkomen in de lijst en indien er nog meer van dergelijke projecten zijn deze inzichtelijk maken? Zodat we ook weten wat de RAAK daarvoor betekent. Dan als laatste, goed te zien dat er een gezamenlijk project komt met andere gemeentes over het meten en monitoren van de doelstellingen op gebied van klimaat. D66 Rijswijk ziet het graag samen met de vraag van GroenLinks over wat andere gemeentes doen, maar ook over de financiële kant daarvan. Wat kost het, wat levert het ons op, wat kost het als we nog langer wachten? Hoe zit dat in elkaar? En als we langer wachten, hebben dan niet uiteindelijk meer kosten? Zouden we niet kunnen kijken vanuit ons doel, even dan terug redeneren wat we nu moeten doen en wat later kan. En als laatste een advies. Ga ook te rade bij andere gemeentes, die misschien nog wat verder hierin zijn. En meer integraal kijken naar de klimaatdoelstellingen, hoe we die kunnen bereiken en de kosten tegelijkertijd kunnen beheersen. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. De heer Weterings. De heer Weterings (RB): Dank u, voorzitter, voor het geduld.

We hebben hier ook nog pas een presentatie over gehad, en ik noemde dat gekscherend gezegd een links feestje. Want er waren nogal wat partijen vertegenwoordigd, Partij van de Arbeid, D66, GroenLinks. En wij zaten, ik en mevrouw Kames, als tweelingen aan de overkant te zwaaien naar de overkant. Maar uiteindelijk hebben wij heus wel begrip voor een aantal veranderingen die die deze wereld aangaat. En dat we dus bezig zijn met schoolpleinen, dat allemaal waterbestendig te maken. Hemelwaterberging, allemaal prima. Maar ik wil toch ook wel echt waken voor de

angst die wordt aangepraat bij mensen, over de snelheid missen wij en er wordt behoorlijk angst aangepraat. En ik hoop u niet te helpen herinneren aan de verschrikkelijke coronaperiode die we hebben meegemaakt, ook met de angst die toen is uitgezaaid over heel Rijswijk, over heel Nederland eigenlijk. Dat daar mensen echt trauma’s aan hebben overgehouden. En ik wil echt wel waken voor die angst, dat we nu corona hebben gehad en dat we nu dus een soort klimaatstresstesten gaan uitzetten. En ik wil het liefst dat soort benamingen ook helemaal niet in voorstellen tegenkomen, want ik vind … Klimaatstress, ja, ik heb ze niet. Onze partij heeft ze niet. Onze fractie heeft ze niet. We willen meedenken, maar we willen verre wegblijven van de angst die hier in deze soort voorstellen wordt omschreven. En ja, we zullen ook heel kritisch die blijven volgen, en we gaan hier zeker niet in mee om met dit soort in onze ogen angstvoorstellen mee te gaan. Dat gaat ons te ver. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. De heer Van Dam. De heer Van Dam (WIJ.): Ja. Ik, in tegenstelling tot misschien mijn buurman, vind het wel een belangrijk plan. Ik heb afgelopen april mijn vader een regenton gegeven voor zijn verjaardag, en die zit nog steeds leeg. Dus ik denk dat we echt wel wat moeten doen. Ik heb een aantal vragen over de uitvoerbaarheid van het plan.

U geeft namelijk 350 duizend euro uit, en een deel gaat uit naar twee operaties. Steenbreek, die al net werd genoemd door D66, en groenblauwe schoolpleinen. En dan nemen we nog één extra klimaatadviseur aan, waardoor we op een totaal van twee klimaatadviseurs komen. Alleen die klimaatadviseurs, die moeten niet alleen adviseren, maar nemen ook taken op zich zoals het meekoppelkansenonderzoek, ze doen analyses, en nog een heel rijtje andere taken. En als ik dan naar het programma kijk waarvoor ze verantwoordelijk zijn, namelijk bijlage 3 en 4B, dan staat de planning vol met projecten waar ze bij aan moeten sluiten. En ambities die wij als Rijswijk hebben. En dat is niet meer dan logisch, want het moet. Alleen ik vraag me af hoe realistisch is het dat deze twee mensen dat allemaal gedaan krijgen in de periode die er wordt geschetst? Dus ik zou daar graag een toelichting van willen krijgen of ze dat met zijn tweeën kunnen managen. Het succes van deze twee mensen is volgens mij geheel afhankelijk van hoe hun rol is geïntegreerd in de rest van de organisatie. Aangezien ze, denk ik, hard moeten samenwerken met alle andere afdelingen.

Dus een vraag van: is het managable met twee adviseurs? En dan de vervolgvraag: zitten ze nu goed in de organisatie en kunnen ze daarmee goed uit de voeten? Want dat is volgens mij cruciaal voor het goed kunnen uitvoeren van de rest van de planvorming die we nu voor ons hebben liggen. Dat was mijn termijn. De voorzitter: Dank u wel. De heer Cupedo. De heer Cupedo (BvR): Dank u, voorzitter. Wij hebben het raadsvoorstel gelezen. Beter Voor Rijswijk begrijpt de nut en noodzaak van het raadsvoorstel. Wel hebben wij nog een aantal vragen. Wij zijn benieuwd naar de scholen, welke al groenblauwe schoolplein hebben? We zien wel dat er een subsidiepot van veertigduizend euro is voor de schoolpleinen. Hoe kunnen scholen hiervoor in aanmerking komen, en aan welke criteria moeten ze voldoen? Onze dochter zit op Kindcentrum Buitenwijk. Daar heb je totaal geen koeling. Er wordt nu met doeken gewerkt om het enigszins schaduwrijk te maken. Dat terzijde. En verder zien we dat in het rapport dat voor Rijswijk hittestress en verlies van biodiversiteit de grootste uitdagingen vormen. Ik heb niet kunnen lezen wat het grootste gevaar is. Hittestress kunnen we behandelen, of hoe dat moeten gaan gebeuren. Graag een toelichting van de wethouder. De voorzitter: Dank u. Dan mijnheer Van Enk. De heer Van Enk (CDA): Voorzitter.

Als ik het zo lees en hoor om me heen, dan heeft dit plan enerzijds een soort odium van enorme strategie. En vooruitkijken. En als ik mijn overbuurman hoor, zou die nog veel verder vooruit willen kijken en ook een discussie in de raad willen hebben over de komende dertig jaar, als ik het goed heb verstaan. Of tot 2030. Ik geloof dertig jaar dat hij zei. De komende dertig jaar.

De voorzitter: Ja, de heer Van ’t Eind. De heer Van ’t Eind (GL): Ik word direct aangesproken. Nou, de komende dertig jaar, nee. Ik zeg dat het belangrijk is dat we vooruit gaan kijken en dat we ook met elkaar het gesprek gaan voeren over: wat zijn nou de investeringen die wij als raad vinden dat noodzakelijk is om de komende jaren te investeren, en het liefst zo ver mogelijk vooruit. Dat we het niet voor de komende dertig jaar vastleggen, begrijp ik ook wel. Maar je wil dat we uiteindelijk met elkaar het veranderende klimaat in deze stad aankunnen. Dat het leefbaar blijft, dat we hier allemaal fijn kunnen blijven wonen. En daarvoor moet je ook kijken naar: wat ben bereid om daar in te investeren of niet? En dat gesprek met elkaar te voeren. De heer Van Enk (CDA): Ik begrijp mijn overbuurman, voorzitter. En dat is de ene kant van het plan. Die wekt de indruk ook met de term strategie. En aan de andere kant is het een heel pragmatisch plan voor de komende jaren, om bestaande investeringen anders te richten, aan te passen. Of daar veranderingen aan te brengen. En ze zo geschikt te maken voor het doel wat we nastreven. Die pragmatische aanpak, die spreekt mij zeer aan. Want ik denk dat we, los van de vergezichten en hele grote ambities, ook vooral moeten kijken naar wat we kunnen doen en snel kunnen doen.

De aanstelling van klimaatadviseurs, daar ben ik in tegenstelling tot de vorige spreker wat meer terughoudend in. Ik denk dat we niet te snel voor aparte problemen aparte functionarissen moeten gaan aanstellen of inhuren. Als je kijkt naar het totale investeringsbedrag, dan zit je al gauw op een kwart van de besteding daarvan. En wij vragen ons vaak af: wat levert dat nou feitelijk op? Je kunt voor dat geld ook met de wijsheid die we hebben hier in huis, andere investeringen aanpassen op dezelfde manier als hier is gebeurd. Dus ik zou ook daar een pragmatische aanpak bepleiten en voorzichtig zijn met nieuwe soorten functionaris aannemen. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. De VVD, de heer Oelen. De heer Oelen (VVD): Dank u, voorzitter, dank ook college voor dit voorstel. Al een heleboel gevraagd en gezegd. Een vraag over urgentie financiën, daar sluit ik mij graag bij aan. Daarnaast nog een enkele kleine andere vraag. Ik vind het nog een klein beetje lastig om goed te duiden hoe dit verhaal RAAK zich verhoudt nu tot het algemeen staande beleid rondom aanpak van gevolgen van klimaatverandering. Is het complementair? Hoe moet ik dit nou zien? Ook in het voorstel wordt al van alles nog wat genoemd wat hieraan gebeurt. Maar hoe moeten we dit nou precies duiden? Er wordt nog iets geroepen … Ho, kijk eens eventjes, gaat gelijk mis.

Ik ga het over klimaat hebben en dan … Er wordt iets gezegd over restrisico's in 2030. Dat die kunnen optreden. En dat dat dan voor alle thema's bekend en begrepen behoort te zijn voor organisaties, burgers. Hoe moeten wij dit lezen? Moet dat dan worden gezien als een normaal maatschappelijk risico? Hoe weet ik zo meteen als burger dat hier restrisico’s zijn, gaat dat dan via communicatie? Ja, en af en toe bekruipt toch ook nog wel het gevoel: wat gaat er nou eigenlijk concreet gebeuren? Nog los even van de urgentie die op onderdelen ontbreekt. Maar waar geef je hier als raad nou concreet toestemming voor? Is dat nou alleen maar die aanstelling, waar ik overigens geen oordeel ook wil geven of het nuttig is om een aparte klimaatadviseur in te huren of niet. Maar wat behelst dit voorstel nou concreet, uiteindelijk? Waar gaan we ja tegen zeggen? En waar gaan we later als raad ook nog betrokken bij worden? Bij nieuwe investeringsvoorstellingen et cetera. Dat. Dank u wel voorzitter. De voorzitter: Dank u wel. De heer El Majjaoui. De heer El Majjaoui (PG&R): Dank voorzitter voor het woord. Na het raadsvoorstel gelezen te hebben, kort door de bocht, het is een heel abstract raadsvoorstel, met heel veel ambities en hele grote ambities. En ik geloof er ook heilig in, want klimaatverandering gaat ons allen aan. Het is een ook grensoverschrijdend item.

Alleen, wat kan de gemeente Rijswijk in betekenen? Wij gaan de zeespiegelstijging niet tegenhouden. En we gaan ook de bodemdaling niet tegenhouden, ook de biodiversiteit die onder druk staat niet tegenhouden. Maar wel hebben we ook een ambitie om dat tenminste tegen te gaan. En als ik lees het rapport van RAAK,

dan zie ik inderdaad heel veel maatregelen, heel veel acties, maar dat zijn allemaal bestaande acties en maatregelen. Bijvoorbeeld woningbouw die getransformeerd wordt. Over nieuwe woningen die uit de grond gestampt worden, die worden allemaal gasloos gebouwd. Dus betekent dat we degelijk al in het proces onze bijdrage leveren aan het milieu, of aan het tegengaan van klimaatverandering. En ook de biodiversiteit wordt daarmee ondersteund. En meekoppelkansen is ook een onderdeel daarvan. Dus volop bomen worden er geplant, en de inwoners worden gestimuleerd en bewust gemaakt van dat ze de tegels moeten verwijderen en dat er groen … Dus in die zin zie ik niet zoveel wijziging. Alleen het behelst wel een bepaalde bewustwording met zijn allen om die kant op te gaan. Dan vraag ik de wethouder: waarom, omdat dat een grensoverschrijdend iets is, waarom zoeken wij niet de samenwerking met in dit geval regionaal, onze gemeentes? Want dit is gewoon … Dit omvat iets groots, en we moeten het niet alleen maar beperken tot een aantal tegels hier of … Ja, goed. Een aantal maatregelen, maar we moeten het breeds oppakken. En net als in het sociaal domein, dat we H10 hebben of H4, dat we zoiets ook kunnen organiseren voor adaptatiestrategie. Dus dat is de vraag die ik stel aan de wethouder, waarom is dat niet in samenwerking met regionale partners? En voor wat betreft het raadsvoorstel.

Ik vind het gewoon een mooie nobele actie en volop ambities. Alleen wat mij betreft mag het wat concreter, wat daadkrachtiger, zodat het rendement op lange termijn en op korte termijn zichtbaar wordt. Dank, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel. Wethouder, kort en bondig, gezien het tijdstip. We hebben net elf uur gepasseerd. Wethouder de heer Wit: Dank u, voorzitter, ik zal mijn uiterste best doen om er snel overheen te gaan. Maar het is wel een belangrijk thema. De voorzitter: Snel en zorgvuldig dan. Wethouder de heer Wit: Snel en zorgvuldig. Ik begin dan bij GroenLinks, en GroenLinks gaf al aan: is de urgentie genoeg? Oh, ik vergeet de ChristenUnie. ChristenUnie zit er nog achter. Excuses. Maar goed, ik kom zo ook echt bij u. Nee. De urgentie van beide ChristenUnie en GroenLinks. Is dit voldoende, is 350 duizend euro genoeg? Nou, 350 duizend euro is niet genoeg om de volledige klimaatadaptatie te doen. Dat kan ik u hierbij direct zeggen. En dat is meteen ook mijn antwoord dan richting mijnheer Van ‘t Eind. Hoe gaan we dan in de toekomst? Wat gaan we dan wel doen? Nou, we moeten natuurlijk een investeringsagenda gaan maken de komende tijd.

Om erachter te komen: wat hebben we nou precies nodig om een bepaald doel te bereiken? De eerste periode die er nu in staat, is dus ingekeken van: nou, kijk, wat kunnen we doen? Waar streven we naar? Welke opgave ligt er? En dat is zowel in de bestaande situatie als in de nieuwe situatie. Dus bestaande wijken en nieuwe wijken. En in die periode gaan we zo snel mogelijk aan de slag om tegelijkertijd alle projecten die we nu uitvoeren klimaatadaptief uit te voeren. Dat doen we al. Infiltratieriolen, meer bomen plaatsen, noem maar op. Maar er is inderdaad … De voorzitter: De heer Van ’t Eind wil even een interruptie doen. De heer Van ’t Eind (GL): Ja, met uw toestemming voorzitter. U noemt eerst het investeringsprogramma, daarna begint u over: we proberen nu alle projecten zo klimaatadaptief mogelijk te doen. Maar daar zitten natuurlijk extra kosten aan. Dus die projecten worden duurder omdat je ze klimaatadaptief moet doen. Misschien niet in alle gevallen, want soms heb je inderdaad koppelkansen, maar over het algemeen kost het meer geld. Dus hollen we dan niet achter de feiten aan? Of zijn we ons beheerbudget nu aan het opsouperen veel te snel? De voorzitter: De wethouder. Wethouder de heer Wit: Een aantal vragen die ook nog naar voren komen later, dus ik hoop dat u me de kans geeft om ook echt antwoord te geven voordat we een tweede termijn gaan beginnen.

Nee, natuurlijk, ook in

beheer gaan we … We komen met een nieuw groenbeheerplan, daar zullen ook klimaatadaptieve maatregelen in genomen worden. Die zullen ook beprijst worden hoe we daarmee omgaan. Dus het is wel belangrijk om te weten inderdaad, wat we ook inderdaad in onze openbare ruimte straks aan extra onderhoud hebben. Er staat ook in dit voorstel, één van de bijlages is een lijst met projecten die concreet zijn, of die nog in ontwerp zijn, of die in lange termijn staan. Voor al die projecten zal de klimaataanjager. Samen met de teams ook gaan kijken wat dat voor investering dan gaat behelzen in de komende jaren. Dus die concrete stap gaan we zeker zetten. De voorzitter: De heer Oelen. De heer Oelen (VVD): Dat is inderdaad een zeer indrukwekkende lijst, want dat is ongeveer alles wat er in Rijswijk gebeurt. Als ik het even snel doorkijk. En dan vraag ik mij wel af wat dan die klimaataanjager dan met de teams dan precies gaat doen. Wat behelst dan zijn werk? Want wordt dan naar elk voorstel gekeken met de vraag: is het klimaatadaptief genoeg? Of hoe moet ik het nou precies duiden? Het wordt mij nu wel iets mistiger voor de ogen. De voorzitter: De wethouder. Wethouder de heer Wit: Ja, ik begrijp de vraag, maar ik wil u toch echt vragen om ook eventjes mijn verhaal af te laten maken zodat ik ook in het verhaal voordat u de vragen stelt die ik misschien zou gaan beantwoorden.

Dus met permissie zou ik daar toch wel even doorheen willen. Even de structuur terugbrengen, want anders dan raak ik ook in de war. ChristenUnie heeft gevraagd: is er meer nodig dan 350 duizend euro. Dat budget hebben wij in 2022 vastgesteld, en we hebben in RAAK rekening gehouden met het beschikbare budget. We weten ook hoe we er financieel voorstaan. Dus om daar nog een half miljoen erbij te vragen voor extra mensen, dat leek ons niet verstandig. Dus we gaan nu echt een stap zetten om binnen dit budget het voor elkaar te krijgen. En is één klimaataanjager dan voldoende? De klimaataanjager is vooral bedoeld om met het klimaat aan de slag te gaan. Aandacht voor het convenant, bijvoorbeeld klimaatadaptief bouwen onder de aandacht te brengen. Projectleiders en uitvoerders ermee leren omgaan. We hebben binnen de organisatie heel veel mensen die precies weten hoe je projecten in de openbare ruimte draait. Maar de informatie die je nodig hebt om een project klimaatadaptief te draaien, die zit nog niet standaard tussen de oren. Dus die bewustwordingsslag, daar willen we ook echt op gaan investeren. Zodat we uiteindelijk niet die klimaataanjager per project er weer bij moet gaan zitten van: gaat het wel goed en moet ik hier een extra boom tekenen? Nee. Zodat die ontwerpers en ook die projectleiders zelf die stap zetten, voordat ze het ontwerp ingaan. Dat is de bedoeling.

Dus we zitten echt in nog in het opleidingstraject. Zo kunt u het noemen. Ja. Kunnen inzichten sneller komen, is ook een vraag van ChristenUnie. Aangezien de totale opgave betwijfelen we dat, of dat haalbaar is. Want nogmaals, we moeten het wel doen met de riemen die we nu hebben. Maar we gaan wel kijken wat we kunnen versnellen. En zo gauw we mensen meekrijgen in de organisatie, dan is het ook wel de bedoeling dat dat voor elkaar moet komen. Uiteindelijk, waar we naar streven is dat we bezig zijn met het opzetten van een team binnen klimaat en energie, die echt de totale opgave gaan pakken. En daar is klimaat gewoon een heel belangrijk onderdeel van. Klimaatadaptatie gewoon een heel groot onderdeel van. U stelt de vraag: kan het hitteplan niet sneller? We zitten nu in juni, en als dit plan vast wordt gesteld zitten we al in juli. Realistisch gezien wordt het echt 2024. Want ik zou niet weten hoe ik dat nog in een half jaar ook nog een keer helemaal moet gaan uitwerken. Feit is dat we weten, er is natuurlijk wel, we weten ook vanuit de adviezen die we krijgen van GGD bijvoorbeeld, weten we best wel hoe we met dit om moeten gaan. Er zijn allerlei maatregelen die getroffen kunnen worden om mensen te helpen. Dus uiteindelijk willen we dat gestructureerder doen, en we willen meer naar de toekomst kijken. Maar voor nu kan ik dat niet versnellen ten opzichte van 2024. Even kijken.

De meekoppelkansensubsidies, GroenLinks stelde daar een vraag over. Ja. Dat doen we al continu. Al onze projecten proberen we … Bijvoorbeeld de Rembrandtkade, de Lindenlaan, dat soort projecten. Daar hebben wij subsidies vanuit ‘…’ aan gekoppeld, dus er zijn al allerlei subsidies die we proberen binnen te halen. En dat blijven we doen. Die vraag kreeg ik net ook

bij het vorige onderwerp. Ja, daar zijn wij continu mee bezig. Zoveel geld als kan van buitenaf Rijswijk binnenkrijgen om ons te helpen met onze investeringen. Even kijken. Ja, hoeveel kost het ons als we het niet doen? Ja. In het voorstel staat ook een staatje. In de presentatie die we gehad hebben staat ook heel duidelijk aangegeven wat het ons bij bijvoorbeeld op gebied van hitte en gebied van verdroging en op gebied van bodemdaling zou kunnen kosten als we het niet doen. En dat is op basis van informatie van 2021. Het moment dat wij zien dat we nu veel sneller gaan, dat het veel droger wordt. We hebben net weer gezien dat er toch echt een enorme versnelling nog inzit. Dan zijn die kosten worden nog veel hoger. Dus als wij nu niks doen, en we gaan denken van: nou, we kunnen het met de huidige investeringen die we doen kunnen we de normale manier van ontwerp van openbare ruimte en onze bebouwing, gaan we verder. Dan worden die kosten op termijn worden echt gigantisch. En dat is ook wat in de IPCC-rapportage staat. Dan krijg je pas echt een probleem. Een maatschappij die niet meer functioneert en een maatschappij die niet meer betaalbaar is. Daarnaast werken we zeker samen ook, en dat is ook meteen de vraag van de heer El Majjaoui. We werken heel erg samen ook met het Hoogheemraadschap. En ook met de bestuurlijke watertafels die regionaal werken.

Ik ben zelf ambassadeur van de regietafel Klimaatadaptatie, binnen de bestuurlijke watertafel. Ik werk samen, ja, is een bestuurlijke … Ja, ik ben ambassadeur. Nou, ik ga het niet helemaal nog een keer uitleggen. We hebben een bestuurlijke watertafel, mijnheer Van Enk, waarin wij … Ja, zo heet het nou eenmaal. Ik heb de naam ook niet bedacht, mijnheer Sleddering. Maar het feit is wel dat wij op daar regionale samenwerking zoeken naar hoe we projecten op een goede manier kunnen doen. Misschien moet u volgende week meegaan naar Dunea. U heeft allemaal de uitnodiging gehad. Dan kunt u ook klimaatadaptieve maatregelen in de Keizerstraat in Scheveningen bekijken. Dingen die regionaal bekeken worden. Even zien. Partij van de Arbeid heeft een vraag gesteld, eigenlijk maar één vraag gesteld. Een dashboard van indicatoren ontwikkelen. Ja, dat is natuurlijk een prima voorstel. Met betrekking tot monitoring lopen al gesprekken. En we hebben natuurlijk ook aangegeven al eerder op een motie die is ingediend, om jaarlijks met de PRC-controle onze maatregelen die op het gebied van klimaat en energietransitie uitvoeren, om die terug te koppelen. Maar ik wil ook even … Hoe vaker dat we iets opzetten wat heel veel geld gaat kosten om te monitoren. Dat we dat wel praktisch en pragmatisch blijven doen. Dan Steenbreek. Het doel van Steenbreek opgenomen.

Ja, dat staat er wel in genoemd inderdaad, maar we kunnen het nog wel even aanscherpen. Het doel van Steenbreek is natuurlijk uiteindelijk gewoon zoveel mogelijk bestrating eruit halen, zodat het water natuurlijk weg kan lopen. Dus we zullen kijken of we dat even aan kunnen passen. Schoolpleinen vergroenen in plaats van vergroeven. Ja, dat lijkt me ook redelijk logisch. Alle schoolpleinen vanaf nu groenblauw. Ja. Er is binnen het budget veertigduizend euro beschikbaar voor subsidies. Wij sturen natuurlijk wel ook bij nieuwe scholen op groene pleinen, maar ja, we planten geen volwassen bomen. Dus uiteindelijk, als er een nieuw schoolplein aangelegd wordt in een nieuwe wijk, dan moet je meer bomen planten dan we tot nu toe gedaan hebben. Dat ben ik met zeker met u eens. Maar uiteindelijk zijn het nog steeds geen volwassen bomen die een enorme schaduw geven. Dus wellicht dat er een termijn tussen zit. Maar ik snap uw oproep en ik neem hem ook zeker ter harte om zoveel mogelijk … De voorzitter: Laten we dat even niet doen. Tweede termijn. Wethouder de heer Wit: Dank u wel voorzitter. Kijk naar andere gemeenten. Doen we zeker ook al. We werken samen met Delft in allerlei gebieden. Ik heb contact met Den Haag. Dus ook dat gaat zeker wel goed. Rijswijks Belang, heeft niet echt een vraag gesteld. Maar angst, klimaatstress. Ik voel de urgentie zeker.

Ik denk dat wereldwijd de urgentie heel hard gevoeld wordt. De problemen die hier zijn, die zijn in andere landen nog veel heftiger. Spanjaarden die momenteel gewoon al maanden geen regen meer gehad hebben, die hun volledige economie in zien storten. Op het gebied van landbouw dan. Ik denk dat wij een hele grote urgentie hebben, dus daar verschillen wij over van mening. Ik denk dat dat ook niet gaat veranderen. Even kijken hoor. ChristenUnie. Nee, die had ik al gehad. D66. Wij. Veel projectambities voor 2 fte. Ja, klopt inderdaad. Er staat heel veel in. Maar uiteindelijk, wat ik ook zei, twee fte die echt mensen in onze organisatie mee gaan nemen in het klimaatadaptief denken. Dus uiteindelijk moet het gewoon een mindset worden. Dat iedereen die met openbare ruimte of met ontwikkelingen bezig is, dat gaat oppakken. Beter Voor Rijswijk. Welke scholen

hebben al groenblauwe schoolpleinen? We hebben er een aantal. PMS bijvoorbeeld, waar mijn zoon zit, heeft dat zelf gedaan. Niet helemaal zoals we het nu zouden wensen, maar wel met behoorlijk wat groen. En er zijn meerdere scholen die daarmee bezig zijn. Het is echter wel zo dat schoolbesturen ook de urgentie soms nog niet helemaal voelen, alhoewel de laatste tijd door die hitte … U zegt zelf: er worden schermen opgehangen. Ja, dat kun je dus natuurlijk oplossen. Dus het is nog niet voldoende, maar we zitten er zeker hard achteraan. Dan het CDA. Pragmatische aanpak. Ja, u kent mij. Ik hou van een pragmatische aanpak. Maar goed, ik heb ook idealen, en ik probeer die te matchen. En uiteindelijk denk ik dat we hier een goede stap zetten. En u vraagt: wat levert het dan op? Er is genoeg kennis in huis. Wat ik net al zeg, er is genoeg kennis in huis. Maar die kennis die zit nog niet allemaal tussen de oren. Dus die mensen die zijn hier dus echt om te zorgen dat iedereen in onze organisatie als ze met projecten bezig zijn, ook automatisch nadenken over klimaatadaptatie. En dat is nu nog gewoon niet altijd het geval. Ja, en daarnaast alle projecten die lopen, die dragen gewoon bij aan klimaatadaptatie en biodiversiteit. Uiteindelijk is er geen project wat we de komende jaren gaan doen, wat niet een bijdrage moet gaan leveren aan de stappen die wij moeten zetten.

En dat gaat dus … De investeringsagenda, daar zijn we mee bezig. Dan VVD. Hoe verhoudt RAAK zich tot het grote klimaatverhaal? Nou, er is een link met mitigatie, zoals ook in het rapport staat. Heel kort staat er dan omschreven: je hebt er combinaties in. We hebben het nu echt over aanpassingen van dingen die nu al zichtbaar zijn. Die we nu al zien gebeuren, waarvan we weten dat ze gaan gebeuren. Op het moment dat je het hebt over mitigatie, wat ook de heer El Majjaoui de vraag stelde, ja, wat kunnen wij nou doen? We zijn toch heel goed bezig met CO2 verminderen, we zijn met isoleren bezig. Ja, dat is inderdaad het voorkomen van uitstoot, en dan nog ergere ellende in de toekomst voorkomen. Wat wij nu zien is wat we hiermee doen, is de stad leefbaar maken. En de stad leefbaar houden. En we zien, als we ook helemaal niks zouden doen, dan wonen we straks in een onleefbare stad. Dus het feit is dat je die stap nu al moet gaan zetten om onze stad gewoon gezond te houden. Wat wordt bedoeld met restrisico's? Ja, er zullen altijd risico’s blijven. Bijvoorbeeld wateroverlast. Op het moment dat je die buien in Limburg hier krijgt, en we kunnen nog zo ons best doen, er zullen dan kelders onderlopen. En er zullen dan wellicht straten onderlopen. Dat is niet te voorkomen met zo'n bui.

Dat moeten we onder de aandacht brengen van onze inwoners en van onze bedrijven, en dat bedoelen we daarmee te zeggen. Daar zullen we dus ook echt actief over moeten informeren. En dat doet natuurlijk de Rijksoverheid doet dat ook hè. Dus daar staan wij dus niet alleen in. Even kijken hoor. Ik zit even te kijken of ik nu alle vragen zo'n beetje gehad heb. De voorzitter: Ik denk dat de heer El Majjaoui nog een paar vragen had. Wethouder de heer Wit: Ja, nou, daar heb ik ook al een aantal van beantwoord. Ik denk de meeste eigenlijk wel. Ja, we werken samen met corporaties, met Hoogheemraadschap, met gemeenten. Dus er is echt wel heel veel samenwerking. U zegt: het mag concreter en daadkrachtiger, voor zichtbaar rendement. Ja, ik weet niet helemaal wat ik daarmee moet. Maar het feit is wel: zichtbaar wordt het als we in de straat bezig gaan en meer groen aanbrengen. En zichtbaar wordt het niet met een plan op papier. En we moeten naar die uitvoering toe. En dat is wat ik daarop kan zeggen. Ik denk dat ik nu al heel veel gepraat heb, mijnheer de voorzitter. De voorzitter: Dank voor de beantwoording. Een rondje, is er behoefte aan de tweede termijn? Echt? Ja, mevrouw Van der Weij en mijnheer Weterings hebben daar sowieso recht op, want die had al eerder hun hand opgestoken. Maar de heer … U pakt even uw spullen erbij. Mevrouw Van der Weij.

Mevrouw Van der Weij (D66): Dank u wel, voorzitter. Over de scholen wil ik nog wat specifieker hebben. Want het gaat me niet alleen om nieuwe scholen, maar vooral om nieuwe schoolgebouwen. Omdat er ook een aantal scholen aan vernieuwing van het gebouw toe zijn. Dus wel allang bomen en dergelijke hebben. Maar hoe gaan we om met wat er staat en wat we willen dat er groen blijft? En ik wilde nog een vraag aan u stellen. Want een nieuwe school kost al snel zo'n 6,5, 7 miljoen euro. We hebben een subsidie van veertigduizend voor alle scholen in Rijswijk. Is dat niet een schril contrast? Daar wil ik graag uw reflectie op. Dank u wel.

De voorzitter: Dank u wel. De heer Weterings. De heer Weterings (RB): Ja, dank u, voorzitter. De wethouder gaf aan dat wij inderdaad van mening verschillen. Ja, dat kan. Dat klopt ook. Wil niet zeggen dat wij geen voorstander zijn van goede voorlichting, motivatie, ontwikkeling. Waar het om gaat is de angst die in onze ogen wordt aangepraat door dit soort scherpe voorstellen neer te leggen. U gaf aan: in Spanje hebben ze problemen, daar is de economie ingestort. Maar goed, het is in Nederland ook gebeurd tijdens de corona, is een deel van de Mkb’ers failliet gegaan. En nog steeds hebben we daar problemen door. Ook door heel veel angst aan te praten. Maar dat wil niet zeggen dat wij niet willen meebewegen, mee willen denken, in de eventuele verandering waarvan wij denken: nou, goed, dat is nogal wisselvallig. En u geeft aan: we moeten maar meer groen aanbrengen. Maar we kunnen toch ook adviseren om misschien ook gewoon meer groen te laten. En dan kijk ik even met een schuin oog ook naar PAS-geld, wat u nog steeds van plan bent voort te bouwen PAS oost en west. Het zou ook nog steeds kunnen behoeden om daar de bouwplannen elders te gaan uitvoeren, om andere locaties aan te stellen. Hebben een heel mooi groen gebied, en hoeven dus geen groen aan te brengen. Maar het gaat om groen te behouden. Daar hoor ik u helaas niet over.

Of in ieder geval de groene plekken die we nog hebben, worden ook regelmatig worden daar plannen voor gemaakt om die vol te bouwen. Maar goed, kom ik heel graag in de raad op terug. Maar nogmaals, geen kwade bedoeling dat wij niet zien dat hier moet gebeuren. Alleen vooral de angst waar het om gaat is, we willen niet meer wat er tijdens corona is gebeurd weer meemaken, dat mensen helemaal gek worden gemaakt door hele grote angstverhalen. Daar hinken wij gewoon tegenaan. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. De heer Stam. De heer Stam (CU): Dank u wel, voorzitter. Ik wilde nog even terugkomen, want ik had het idee dat één vraag van mij net niet helemaal goed begrepen was. Ging niet over het hitteplan, maar meer over het NK, WKonderzoek hitte in woningen. Dat staat op pagina 11 wordt daaraan gerefereerd. En daar staat bij dat dat pas in 2027 of in 2030 onderzocht wordt of dat in Rijswijk ook kan helpen. En waarom is er voor dat tijdspad gekozen? Dank u. De voorzitter: Dank u wel. De heer Van ’t Eind. De heer Van ’t Eind (GL): Ja, voorzitter, dank u wel. Dank voor de antwoorden. Ik had één verdiepende vraag toch nog. De wethouder geeft aan dat er wel degelijk gewerkt gaat worden aan een vorm van een investeringsprogramma.

Wat ik er niet uit haal is: komt die dan op een gegeven moment ook naar de raad toe? Gaan we daar dan ook met elkaar over in gesprek, en wanneer is dat dan? Want als dat niet zo is, dan overweeg ik een amendement om die opdracht aan te scherpen. De voorzitter: Dank u wel. De wethouder. Wethouder de heer Wit: Ja, dank u wel, voorzitter. Ik ga even naar mevrouw Van der Weij, D66. Nieuwe scholen, zes of zeven miljoen per school. Veertigduizend echter maar voor gereserveerd per jaar. Maar veertigduizend is natuurlijk voor het groen van het plein. Dus dat is alleen het plein. Dus we hebben het niet over de school zelf. We hebben ook bijvoorbeeld een waterbergingsverordening aangenomen vorig jaar. En als er een nieuwe school gebouwd wordt, die zullen ook al klimaatadaptieve maatregelen vanuit hun eigen investering moeten gaan doen om aan die waterberging te voldoen. Nou, dan is een groen dak is al een goede maatregel. Groen dak in combinatie met zonnepanelen levert ook nog eens een keer een hoger rendement op. Dus dat zijn dingen die we natuurlijk wel … En feitelijk als wij scholen gaan bouwen gaan we daar voor een groot deel zelf over. Uiteindelijk bouwen wij de scholen, en geven we uiteindelijk het eigendom aan de organisaties over. Dus daar hebben we een hele sterke vinger in de pap. En dat zullen we ook zeker blijven doen.