Concept verslag forum Samenleving 3 oktober 2023

Concept verslag Forum Samenleving 3 oktober 2023 wat lastiger meetbaar van, komt het dan echt daadwerkelijk tot stand? Maar ook dat heeft te maken met het langere adem en continu blijven monitoren van, zien we ... Komt het nou een beetje terug, dat normaliseren? Dus we zullen hier echt zeker vaker over moet gaan praten. Maar dat was mijn reactie en dank. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Ezinga. Mevrouw Prenger, wilt u nog reageren in tweede termijn? Mevrouw Prenger: Ja, dank u wel, voorzitter. Even kort, ik wil de wethouder bedanken voor de beantwoording van de vragen. We zijn het er denk ik allemaal als raadsleden over eens, we moeten terug naar de basis, terug naar de zelfredzaamheid en communicatie daarin is natuurlijk een reuzebelangrijk middel. Dit waren mijn vragen. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Prenger. Mijnheer Smith? De heer Smith: Dank u wel, voorzitter. Dank u wel, wethouder, voor de uitgebreide beantwoording. Ik ga voortaan het als adequaat, goedkoop lezen in plaats van andersom en ik ga me denk ik ook inlezen in het manifest Delft. Dank u wel voor deze tip. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Smith. Mevrouw Koegler? Mevrouw Koegler Böhm: Dank aan de wethouder voor de antwoorden en ook de reflectie over de jeugdzorg. En wat Rijswijks Belang betreft, kan het als akkoordstuk naar de raad en praten we er over een paar maanden weer verder over met elkaar.

De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Koegler. Mevrouw van Nunen? Mevrouw Van Nunen: Voorzitter, we wachten de uitvoering af en dat doen we met belangstelling. Prima, dank. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw van Nunen. Even kijken, mijnheer Stam? De heer Stam: Geen punten voor de tweede termijn, dank u wel. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Stam. Mevrouw Jansen-Dirkx? Mevrouw Jansen-Dirkx: Dank u wel, voorzitter. Ik bemerkte bij de wethouder dat ze wat struggelde met de vragen die ik gesteld had, daar wat betreft de maatschappelijke discussie. Volgens mij zit ze wel op de goede lijn wat dat betreft, zo bedoelde ik heb hem eigenlijk ook. Dus ik wil daarbij zeggen, ga daar vooral mee door om inderdaad met de diverse stakeholders in gesprek te blijven, maar misschien ook inderdaad de stakeholders binnen Rijswijk daar misschien wat actiever op uit te nodigen. Dus dat is misschien waar we de maatschappelijke discussie ook wat kunnen uitbreiden. Ik had nog niet echt helemaal een goed antwoord op mijn volgende vraag gekregen. Dat is namelijk, als we gaan schuiven met hulpverlening binnen andere wetgeving, gaan we dan niet mis als er dan bijvoorbeeld bepaalde zorg niet meer geleverd wordt, omdat onder andere wetgeving die zorg anders wordt aangeboden? Dat is eigenlijk meer de vraagstelling die ik had, dus daar zit een klein zorgpunt wat betreft Wij.

En daarbij aansluitend of de verschillende wetgevingen elkaar niet gaan bijten als het gaat bijvoorbeeld onder andere over het woonplaatsbeginsel? En dan had ik nog een laatste opmerking en dat is, als we de discussie hebben over de open-einderegeling, hebben we het vorige forum ook al over gesproken met elkaar, ik heb toen ook mijn zorg natuurlijk uitgesproken dat, het moet er nooit toe leiden dat we dan de geldkraan dichtdraaien en dat er dus geen zorg meer geboden wordt. Maar als Pagina 16 van 54

Concept verslag Forum Samenleving 3 oktober 2023 ik nu zo deze discussie hoor en ik hoor graag of de wethouder daar ook zo naar kijkt, zit het er niet meer in dat we moeten ... Net zoals dat we bij normaliseren zeggen van, bepaald problematiek gedrag wat we nu nog als probleem zien, gaan we gewoon normaal vinden om het maar even zo platgeslagen te zeggen. Zit het daar dus dan misschien ook meer in dat we daar een meer een gesloten regeling in gaan maken, dat bepaalde zorg die nu nog wel geboden wordt voor dingen waarvan we het misschien nu denken, is dat echt daadwerkelijk nodig dat we daar zorg voor bieden? En dat we dus op die manier een gesloten regeling gaan krijgen in plaats van dat we alleen maar een geldkraan gaan dichtdraaien. Dus graag een reflectie van de wethouder daarop nog, dank u wel. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Jansen-Dirkx. Mijnheer El Majjaoui? De heer El Majjaoui: Dank, voorzitter, voor het woord. En dank aan de wethouder voor de beantwoording over mijn vraag. En inderdaad in kleine letters zie ik hier dat met ouders bedoeld wordt ook voogd in dit visiedocument. Wellicht dat het in het raadsvoorstel terugkomt ter verduidelijking, zodat ook dat meegenomen kan worden.

En ook blij te horen dat hier geen sprake is van versobering, dus dat er gewoon echt efficiëntie in beeld komt, dat gewoon de jeugdzorg onverkort doorgaat maar wel met kostenbatenanalyse dus maatschappelijk baten. Dus de jeugdhulp en de jeugdpopulatie in de toekomst moet gewoon veilig kunnen opgroeien in Rijswijk en daar zijn we blij mee. En ik wens de wethouder veel succes, dank. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer El Majjaoui. Mevrouw Bentvelzen, aan u het woord. Mevrouw Bentvelzen: Voorzitter, dank en dank voor alle complimenten nog in tweede termijn. Dat maatschappelijk debat, nogmaals, ik zou daar graag op terug willen komen even via mijn woordvoerder hoe we dat kunnen doen. Ik vind het interessant wat mevrouw Jansen-Dirkx ook aangeeft om dat met stakeholders in onze eigen stad te doen. Is natuurlijk leuk dat we dit voor de regiovisie doen, maar we hebben hier ook hele interessante mensen rondlopen, ervaringsdeskundigen, et cetera, dus daar wil ik graag naar kijken. Dit blijft ook een levend document, dus het lijkt me goed om daar dan op een zeker moment op terug te komen, omdat gewoon in de verdere voortgang van dit document, niet dat we er een telefoonboek van gaan maken, maar dat het wel uitgebreid kan worden daarmee. Het heeft inderdaad wel te maken met een lange adem, dat ben ik met de heer Ezinga eens.

We moeten met elkaar in gesprek blijven over normaliseren, zeker omdat, en dat gaf mijnheer Smith ook in zijn eerste termijn al aan, we heel goed zijn geworden in Nederland om aan te geven dat een kind er niet meer bij hoort of niet in onze grafiekjes past of niet in een bepaald hokje die wij hebben bedacht hoort. En dat we daardoor zijn gaan problematiseren en dat we wellicht inderdaad, Irene of mevrouw Jansen-Dirkx, excuus, dat we daardoor inderdaad wat meer in die gesloten regeling moeten denken. Niet per se alleen in financiën, maar ook in de zin van goed genoeg en minder problematiseren, meer accepteren van elkaar. Dat niet ieder kind hetzelfde lijntje loopt als dat die volgens ons en onze prestatiemaatschappij zou moeten lopen en dat we vinden dat kinderen op een bepaalde manier moeten kunnen leren et cetera. Dus daar ben ik groot voorstander van en dat zou ik ook altijd blijven uitdragen in onze regio in ieder geval. Voorzitter, de fractie van Wij, mevrouw Jansen-Dirkx vroeg mij ook nog met die wetgeving, of dat elkaar niet bijt. En die aanpalende wetgeving, dat is een thema die ook in die hervormingsagenda zit. Dat weet u misschien zelf ook en daar wordt een lijn voor uitgewerkt. Regionaal is daar ook aandacht voor, maar het is de bedoeling dat we er juist voor gaan zorgen dat het elkaar niet bijt.

Dus ik ben heel benieuwd naar die lijn, maar ik houd hem nauwlettend in de gaten. En, voorzitter, dan is er door D66 nog iets aangedragen over een infographic. Ik ben altijd gek op plaatjes, volgens mij zijn dat meer raadsleden die zeggen altijd, visualiseren, bij niet alleen maar teksten, dus dat lijkt me goed om daar even naar Pagina 17 van 54

Concept verslag Forum Samenleving 3 oktober 2023 te kijken. Sociale kaart is in ieder geval voor de professionals bereikbaar, mijnheer Veerman, dus ook voor de jeugdteams. En het zit ook in het kader van keuzevrijheid bij ouders, die kunnen echt vanuit de sociale kaart ook zelf kijken samen met de professional van, waar denk ik dat mijn kind het beste past, bij welke zorgaanbieder? Dus daar wordt heel goed naar gekeken en eigenlijk altijd aangevuld waar nodig. U heeft het zelf niet gezegd, maar ik ben u nog wel verschuldigd om op uw technische vragen schriftelijk antwoord te geven. Dus die zal ik de raad u toekomen morgenochtend, want ik heb hem ontvangen dus die zal u morgen in postvak vinden en die stuur ik dan uiteraard naar alle raadsleden toe. Voorzitter, volgens mij heb ik verder geen vragen gehad in tweede termijn en wil ik de raad hartelijk danken voor alle input, zowel 14 februari als ook vanavond. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Bentvelzen. Ik probeer even, hoe zeg je dat, te pijlen, maar ik heb denk dat het als akkoordstuk naar de raad kan. Heb ik daarin gelijk of zijn er mensen die meteen een handje opsteken en zeggen van nee? Ik zie geen handjes verschijnen, dus dan ga ik ervan uit dat dit als akkoordstuk naar de raadvergadering kan, mooi. 10. Raadsvoorstel Toetreding Staat als aandeelhouder van Stedin Holding N.V.

(RV 23-064) De voorzitter: Dan gaan we door naar agendapunt tien, Het Raadsvoorstel Toetreding Staat als aandeelhouder van Stedin Holding N.V. Dan wilde ik als eerst het woord geven aan Wij punt, wie mag ik het woord geven? De heer Zoghbi: Dat mag aan mij, dank je wel. De voorzitter: Gaat uw gang. De heer Zoghbi: Goedenavond allemaal, even kijken hoor. Het is even erin komen. In de snelle veranderende wereld waar technologische vooruitgang en duurzaamheid hoog in het vaandel staan, kunnen we niet genoeg benadrukken hoe cruciaal ons energienetwerk is. Het is daarom van groot belang dat we een sterk en veerkrachtig energienetwerk hebben dat klaar is voor uitdagingen van morgen. Gemeente Rijswijk heeft geen aanzienlijk belang of aandeel in Stedin en het lijkt erop dat wij als raadsleden van gemeente Rijswijk weinig invloed hebben op deze wijziging. Hoewel we verheugd zijn over de impuls die Stedin gaat ontvangen om onder andere ons energienetwerk te versterken, koesteren we nog enkele vragen en zorgen.

Hoe staan de andere aandeelhouders tegenover deze voorgestelde toetreding, is hier al iets over bekend bij de wethouder? En het is van groot belang dat we de details en implicaties van deze ontwikkeling begrijpen, om ervoor te zorgen dat ze ten goede komen van de gemeenschap en haar behoeften op lange termijn, ziet de wethouder nog risico's aan deze toetreding? Ik hoor graag, dank je wel. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Zoghbi. Mijnheer Stam? De heer Stam: Vanuit dit agendapunt geen vragen van de ChristenUnie, dank u wel. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Stam. Mijnheer El Majjaoui? De heer El Majjaoui: Dank, voorzitter. Over dit raadsvoorstel, ik heb het ook met toewijding gelezen. Eigenlijk linksom of rechtsom, we moeten eraan geloven dat wij te maken met grote uitdaging in de toekomst in het kader van de energietransitie en duurzaamheid. Dus onze energienetwerken en infrastructuren, die moeten op orde zijn. En ik lees dat de staat 500 miljoen euro gaat ... Tenminste, dus een grote aandeelhouder wordt in het geheel waarbij Rijswijk maar circa twee procent aandeelhouder is. Het is heel minimaal, maar de vraag is, Pagina 18 van 54

Concept verslag Forum Samenleving 3 oktober 2023 in hoever heeft onze Rijswijk nog invloed op dit bedrijf? Vooral als er gewoon sprake is van, wij vragen en Stedin draait. Stel dat wij een aantal van die laadpalen willen ergens hebben of we willen gewoon de energielevering of de energiebehoefte anders regelen, hebben wij daar invloed op of moeten we steeds toestemming vragen aan de grote overheid? Dat is mijn vraag, tot zover. De voorzitter: dank u wel, mijnheer El Majjaoui. Mevrouw van Nunen? Mevrouw Van Nunen: Voorzitter, geen aanvullende inbreng op dit agendapunt. Dank u. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw van Nunen. En Beter voor Rijswijk? De heer Kruger: Dank u wel, voorzitter. De overheid levert de grootste bijdrage nu, naar mijn weten alle gemeentes. Dus ik zeg, want stroom zullen we ook in de toekomst nodig hebben. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Kruger. GroenLinks, mijnheer Van 't Eind? De heer Van 't Eind: Voorzitter, dank u wel. Ik ga niet in herhaling vallen, er zijn een aantal die gezegd hebben dat dit belangrijk is, ook dat deze bijdrage van de Rijksoverheid in Stedin belangrijk is om te zorgen dat we ook een ... Dat Stedin ook de uitdagingen aankan.

Ik heb er eigenlijk maar een vraagje over, er wordt in het voorstel gezegd dat mogelijk, tenminste zo heb ik hem geïnterpreteerd, Stedin later ook weer nog een financiële injectie nodig heeft om die zo hoge kwaliteit te houden en om in staat te blijven om in die infrastructuur te blijven investeren. Hoe monitoren we dat en wanneer is daar dan weer duidelijkheid over, is dat niet nu al te voorzien? Dat is eigenlijk mijn vraag, want het lijkt nu ... Het Rijk legt nu 500 miljoen in en ik interpreteer het ook van, maar waarschijnlijk is dit ook nog net niet genoeg. Want ik lees ergens dat eigenlijk 1 miljard zou moeten zijn. We hebben 200 ingelegd, ik zie het Rijk 500 inleggen, dan mis ik ergens 300, maar misschien heb ik verkeerd gerekend. Maar goed, wij zijn verder natuurlijk gewoon heel erg voor dit voorstel, ik denk dat er goede gesprekken gevoerd zijn met het Rijk, maar ik had wel behoefte aan iets toelichting hierop van de wethouder. Maar misschien stel ik een hele domme vraag hoor, dan hoor ik het ook graag van de wethouder. Dank u wel, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Van 't Eind. D66? Mevrouw Woudstra: Dank u wel, voorzitter. Dank voor het voorstel ook aan de wethouder. Wij lezen inderdaad dat ons aandeel iets vermindert, het was natuurlijk niet groot en aandeelhouders hebben überhaupt een eigen beperkte rol in bepaalde beslissingen van bedrijven.

Aangezien je als aandeelhouder niet alleen leidend bent. Ik had nog wel een vraag, want het doel dat snappen we. We zijn ook blij dat het Rijk nu bijdraagt, maar we zien natuurlijk ook dat we iets verwateren. Dus als wij van 1.87 procent naar 1.56 procent gaan als aandeelhouder en dus kiezen ervoor niet een bijstorting te doen, kennelijk was die optie er. Hoe zit het dan met wat het ons op kan nemen en ons rendementperspectief? We krijgen natuurlijk elk jaar geld terug van het feit dat we aandeelhouder zijn. Is er nog een mogelijkheid dat als we nu toch een extra bijstorting doen, we dan er meer op termijn een rendement uit kunnen halen en kan er nog een keer aangegeven worden hoe dat zit? En kan er nog een keer aangegeven worden hoe die afweging is gemaakt om wel of niet die extra aandelen te kopen, er staat een mooi technisch stuk over, maar ik zou ook graag de beleidsmatige afweging zien naast het dividendpercentage. En hij is geloof ik al gesteld, maar ook of bekend is hoe andere gemeenten die afweging maken ook als het gaat om het wel of niet aankopen van extra aandelen? Inclusief de vraag, heeft inderdaad Stedin geld genoeg of kunt u in de komende periode al voorzien dat dit nu een verzoek is en we opnieuw een verzoek gaan krijgen? Pagina 19 van 54

Concept verslag Forum Samenleving 3 oktober 2023 De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Woudstra. VVD, mijnheer Ezinga? De heer Ezinga: Voorzitter, dank. Wij hebben geen aanvullende vragen, dank u wel. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Ezinga. Rijswijks Belang, wie mag ik het woord geven? Mevrouw Koegler Böhm: Dank u wel, voorzitter. Volgens mij, wethouder Van Damme zie ik driftig meeschrijven maar het valt allemaal wel mee volgens mij. Ook wat ons betreft is het een prima voorstel. We zien ons aandeel verwateren van 1,78 naar 1,57 procent. Dus, wat ons betreft is dat zeer beperkt en was onze invloed al zeer beperkt. Dus wat ons betreft prima om geen gebruik te maken van ons voorkeursrecht. En wat ons betreft kan het als een akkoordstuk naar de raad. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Koegler. Volgens mij is iedereen nu aan het woord geweest en dan nu naar wethouder Van Damme, gaat uw gang. De heer Van Damme: Voorzitter, dank u wel en dank aan de raadsleden voor belangstelling voor het lezen van dit stuk en de gestelde vragen. Laat ik vooropstellen dat dit nieuws dat de Staat toetreedt als aandeelhouder, dan gaat het om 500 miljoen, erg goed nieuws is voor Stedin, maar het is ook goed nieuws voor de energietransitie. Het is ook goed voor de inwoners en ondernemers die willen verduurzamen. Het is dus eigenlijk ook gewoon goed voor Rijswijk en ook voor onze portemonnee.

En dat zal ik uitleggen want daar waren ook wat vragen over gesteld. Zoveel mogelijk hebben we als college geprobeerd de afgelopen jaren de raad mee te nemen in wat we met die aandelen doen, wat er speelt, ook met het lange termijn investeringsbehoefte en in december heb ik daar nog een mondelinge mededeling over gedaan. Waarbij de verwachting was dat we in het voorjaar tot een akkoord zouden komen voor de toetreding van de Staat als aandeelhouder. En waarom is dat nodig, die energietransitie vergt dus gewoon meer geld, investeringen in het netwerk. De investeringsbehoefte was toen geschat op ongeveer 1,9 miljard. De onderhandelingen duren wat langer, want er is lang gesproken over van, ons aandeel verwateren, maar hoe gaat het dan met de dividenduitkering lopen? En daar is een akkoord over bereikt, zoals dat nu voorligt en dat betekent twee dingen voor het huidige dividend. Dat wij niet mee begroten, omdat het altijd onzeker is of er winst gemaakt wordt en het dividend wordt uitgekeerd. Dat daar nu wat meer zekerheid over komt, omdat er een soort staffel is opgesteld dat over de eerste 20 miljoen winst die Stedin maakt, er een gegarandeerde uitkering is voor de aandeelhouders. Dus dat is in ieder geval positief, dat betekent ook dat we die opbrengsten gaan meenemen, voorzichtig dan, in de begroting 2024 en verder.

Dat staat even los van onze cumulatief preferente aandelen, want daar vangen we gegarandeerd dividend op. Dus dat staat al in de meerjarenbegroting verwerkt, dus het gevolg van de toetreding van de Staat nu heeft alleen gevolgen voor de gewone aandelen en niet voor de cumulatief preferente aandelen. Dan staat nu ook de optie vrij, als bestaand aandeelhouder om je verwatering, dat is 0,21 procent, bij te kopen. Maar als we nu zouden bijkopen dan moeten we dus geld lenen op de kapitaalmarkt om die aandelen te kopen, dan betaal je aan rente meer rente dan dat je aan dividend zou binnenhalen. Dus in dat opzicht is het financieel gezien, lijd je dan daar verlies op. Kijk, toen we die aandelen kochten een aantal jaar geleden, toen lag de lente rente natuurlijk heel laag. Dus dat is dan een ander verhaal, dus nu is dat vanuit dat oogpunt geen ... Daar winnen we niks mee. Een tweede punt is dat we met de aandeelhoudende gemeenten hebben afgesproken dat we eerst dit traject willen afsluiten, om daarna te gaan kijken wat die financieringsbehoefte nog is. Want die 500 miljoen toetreding van de Staat betekent dat dat bedrijf als Stedin in zijn geheel veel meer waard wordt. Dus was het eerst, schatting even, misschien 2,5 miljard waard, nu is het gewaardeerd op 3,7 miljard. Als de Staat toetreedt en die staat achter je, dan ga je op de kapitaalmarkt ook veel goedkoper lenen.

Dus hoe groot die kapitaalbehoefte zal zijn, overblijft, dat valt nog te bezien nadat de Staat is ingestapt. Dus om het proces verder niet te compliceren Pagina 20 van 54

Concept verslag Forum Samenleving 3 oktober 2023 hebben we in ieder geval de zittende gemeenten, ik weet natuurlijk niet wat ze gaan doen naar aanleiding van alle behandelingen in de raad, maar in ieder geval uitgesproken nu geen gebruik te maken van hun voorstel. Daarbij speelt nog een tweede element, en dat is dat er in het bestuursorgaan gemeenten zijn of provincies die in het verzorgingsgebied van Stedin zitten en geen aandeelhouder zijn. En het is eigenlijk de wens van zo'n overheidsbedrijf dat ook die bestuursorganen die nog geen aandelen hebben, ook eerst zullen gaan participeren als er een volgende kapitaalbehoefte is. Dat zijn eigenlijk de drie redenen waarom we nu niet zullen bijkopen en de belangrijkste is wat mij betreft gewoon de financiële reden, want daar zouden we ons mee in de voet schieten. Zitten er risico's aan de toetreding van de Staat? Ik zou bijna, ongetwijfeld altijd, maar het is ook een ... Nederland heeft toch een Triple A-status, dus het is eigenlijk toch wel ... Ik schat dat risico toch wel zeer gering in. En dit is volgens mij ook een voorbode, want de Staat zal ook wel wat moeten doen richting Alliander en Enexis, de andere energiemaatschappijen. Dan, er is nog wel één risico wat er is, dat bijvoorbeeld ... Er moeten ook nog een besluitvormingsproces in de Tweede Kamer plaatsvinden, Eerste Kamer.

Als dat niet doorgaat, dan treden ze dus niet toe uiteindelijk. Dus nu is al die besluitvorming er in ieder geval op gericht om in de aandeelhoudersvergadering die op 8 december zal plaatsvinden aanstaande, de goedkeuring voor te krijgen van beide zijden zodat de Staat kan toetreden. Hebben dan invloed, mijnheer El Majjaoui, natuurlijk we hebben invloed. We hebben dan 1,57 procent van de aandelen, dus heb je altijd invloed. Maar als aandeelhouder heb je wel andere invloed dan als je een opdrachtgever of een product bij ze afneemt, dus dan zitten we echt wel in een andere rol. Ik kan niet als aandeelhouders zeggen van, u moet nu energiekastje X gaan maken. Dat is niet ... De aandeelhouder rol is anders dan een afnemende opdrachtgeversrol. Het is niet dat we daar een voorkeursrecht mee hebben dat dan omdat wij aandeelhouder, we eerder geholpen worden dan iemand die geen aandeelhouder is. Dat moet ik in ieder geval al meegeven. Eens even kijken, mijnheer Van 't Eind, ik heb daarmee denk ik ook wel uw vraag beantwoord, hoop ik. Maar het was ook helemaal geen domme vraag die u stelde, want het is nogal een complex proces van twee kanten, zowel van het Rijk als bij de gemeente. U kunt zich voorstellen, er moeten hier mensen op een gegeven moment ook echt fysiek naar de notaris met stukken, want die moeten getekend worden aangeleverd.

Maar ik hoop in ieder geval dat de ik in de aandeelhoudersvergadering waar ik dan zit, 8 december, mijn hand kan opsteken met positief oordeel over de toetreding van de Staat. En als aanhouder lig je toch ook een beetje op de vermogenspositie van Stedin, dus als u daar een keer vragen over heeft, mijnheer El Majjaoui, kom dan vooral aan de lijn. Dan zal ik zorgen dat we in die aandeelhoudersvergaderingen die twee keer per jaar zijn en we komen overigens in de deelnemende gemeenten wat vaker bij elkaar. Dan kan ik die punten voor u inbrengen. Dus, voorzitter, volgens mij heb ik hiermee ongeveer alle vragen beantwoord waar ik nu nog op wil wijzen is dat er ... Mocht u nog echt technisch inhoudelijke vragen wat dieper hebben, dan is er aanstaande donderdag een bijeenkomst voor raadsleden, georganiseerd door Stedin. Dat is ook als het goed is door de griffie aan de fractievoorzitters gemeld en dat is weer doorgegeven aan u. Tussen half negen en tien uur is dat, tot zover mijn eerste termijn, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel, wethouder Van Damme. Mijnheer Zoghbi, wilt u nog reageren in tweede termijn? De heer Zoghbi: Nee, alleen de wethouder bedanken voor beantwoording van de vragen. Goed zo, dank je wel. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Zoghbi.

Even kijken, mijnheer Stam van ChristenUnie had niks in de eerste termijn, wilt u nog reageren in de tweede termijn? De heer Stam: Nee, dank u wel. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Stam. Even kijken hoor, mijnheer El Majjaoui? Pagina 21 van 54

Concept verslag Forum Samenleving 3 oktober 2023 De heer El Majjaoui: Nee, alleen maar bedankt, de wethouder, voor de beantwoording. Dus helder en duidelijk, mocht ik nog vragen dan weet ik u te vinden. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer El Majjaoui. Mevrouw van Nunen, u had niks. Mijnheer Kruger? De heer Kruger: Ik kan niet meer doen dan de wethouder bedanken voor zijn glasheldere uitleg. En wat ons betreft mag dit zo als een akkoordstuk door naar de raad. De voorzitter: Even kijken, mijnheer Van 't Eind? De heer Van 't Eind: Voorzitter, ik ga in herhaling vallen. Uitstekende uitleg van de heer Van Damme, dank u wel. En ik ben blij dat ik geen domme vraag heb gesteld en wat ons betreft is dit een akkoordstuk. De voorzitter: Mijnheer Van 't Eind. Mevrouw Woudstra? Mevrouw Woudstra: Dank voor de heldere uitleg inderdaad. En alle gestelde vragen, in het kader van, misschien dan toch nog een domme vraag. U gaf aan, dan moeten we er eerst voor lenen, betekent dat dat we het niet uit de reserves zouden kunnen halen als we het doen. En zouden we anders als we het wel uit de reserves halen wel een positief dividend ophalen aangezien we nu reserves hebben? Die leveren misschien wel rente op, maar ik kan dat zo uit mijn hoofd niet vergelijken met dividend. Alvast dank en verder kan het wat ons betreft als akkoordstuk naar de raad. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Woudstra.

Mijnheer Ezinga, wilt u nog reageren in de tweede termijn of niet, mag ook. De heer Ezinga: Nee, ik vind het ook een akkoordstuk, hartstikke mooi, dank. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Ezinga. Mevrouw Koegler? Mevrouw Koegler Böhm: Nee hoor, dank u wel. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Koegler. Wethouder Van Damme, wilt u nog reageren op de vraag van mevrouw Woudstra? De heer Van Damme: Ja zeker, dank u wel, voorzitter, voor het woord en de vraag in de tweede termijn. Ook dank voor de appendix, ik zal ze doorgeven aan de ambtelijke ondersteuning die hier druk mee bezig is geweest, ook met name vanuit Rotterdam overigens. Dat is de grootste aandeelhouder en die hebben een heel proces in kaart gezet zodat we allemaal heel snel en onder stoom en kokend water een besluitvormingsproces in kunnen. De vraag over de reserve, natuurlijk, als je aandelen koopt dan kan je dat van je reserve ... Maar die reserves staan niet ergens op een bank te slapen. Dat verloopt via schatkistbankieren bij het Rijk. Dus dat betekent dat als wij nu geld nodig hebben dat staat ook allemaal in het hoofdstuk Treasury en de financieringsparagraaf in de begroting. Dan moeten wij gewoon geld van de kapitaalmarkt halen, want je mag niet ... Dat is allemaal geregeld via, ik geloof, de wet financiële instelling decentrale overheden of iets dergelijks. Dus dagelijks wordt dat geld ook gewoon afgeroomd.

Dus het is niet dat dat ergens op een bank staat te slapen, dus dat betekent dus als je nu iets wilt, dat je daar geld voor moet gaan lenen en dan krijg je natuurlijk kapitaallasten die doorsturen. Dus dat is het antwoord op uw vraag, mevrouw Woudstra, als het goed is.

Pagina 22 van 54

Concept verslag Forum Samenleving 3 oktober 2023 De voorzitter: Dank u wel, wethouder Van Damme. Dan denk ik dat dit als een akkoordstuk door kan gaan naar de raad. Als het niet zo is, steek een handje omhoog, maar ik zie geen handjes. Dus dan schrijven wij deze op als akkoordstuk. 11. Raadsvoorstel Zienswijzeprocedure ontwerp wijziging gemeenschappelijke regeling MRDH (RV 23-065) De voorzitter: Even kijken en voor we verder gaan naar agendapunt elf moet ik heel even doorgeven dat ik ben net door de griffie op de vingers getikt over de mededeling die mijnheer Van Malsen heeft gedaan en de vraag of die geagendeerd kan worden voor het volgende forum. Het was een mededeling van de wethouder over een brief van de staatssecretaris, dus die kunnen we niet agenderen voor het volgende forum, want het is geen raadsinformatiebrief. Dus helaas is dat niet mogelijk. De voorzitter: Even kijken hoor, dan gaan we door naar agendapunt elf, Raadsvoorstel Zienswijzeprocedure ontwerp wijziging gemeenschappelijke regeling MRDH. Dan wilde ik graag als eerste het woord geven aan Beter voor Rijswijk. De heer Kruger: Ik moest even mijn speakertje in de plug. Voorzitter, wij hebben eigenlijk op dit onderwerp geen vragen. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Kruger. GroenLinks? De heer Van 't Eind: Geen vragen, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Van 't Eind. Dan ga ik misschien even ...

Is het sneller als ik even vraag of de mensen die wel vragen hebben even een handje opsteken? Dus als u vragen hebt steekt u ... Ik bedoel eigenlijk het handje in Teams, sorry. Even kijken hoor, mevrouw Woudstra. Verder nog vragen? Nee, dan geef ik mevrouw Woudstra het woord, gaat uw gang mevrouw Woudstra. Mevrouw Woudstra: Dank en dank aan de MRDH voor het vele werk en het voorstel. We hebben wel een paar vragen, we zien dat een aantal dingen gewijzigd zijn, een aantal dingen zijn ook nog niet meegenomen die wettelijk wel meegenomen zouden kunnen worden. Waar gaat het dan over, het gaat over de positie van de raad en raden in de Metropoolregio Rotterdam, Den Haag. Het belangrijkste punt voor ons daar is dat we heel graag zien dat die drie verbeterpunten meegenomen worden, zodat dat bij de komende evaluatie nu deze helaas er nu nog niet ligt, wat eerder wel het plan was, dan bij de volgende wijziging meegenomen kunnen worden als die evaluatie eenmaal klaar is. Wij zouden graag zien dat het democratisch gehalte van de MRDH wordt verbeterd, dat de positie van de raden steviger wordt. En we hopen dat en we willen graag bevestiging vragen of het MRA-model, Metropoolregio Amsterdam model meegenomen wordt bij deze evaluatie? Wij zien mogelijkheden voor actieve informatie, zoals mondelinge en schriftelijke vragen kunnen stellen aan de Metropoolregio Rotterdam Den Haag.

Die verbeteringen zien we ook graag in de komende evaluatie meegenomen worden, klopt het dat dat wordt meegenomen? We zouden ook graag zien dat inwoners makkelijker bij de MRDH terecht kunnen met vragen. En de gewijzigde wet staat dit ook toe, en het zit nu nog niet in het voorstel, er wordt nu alleen de huidige werkwijze bestendigd in het voorstel. Gaat dit ook mee met de evaluatie en moeten wij dat anders als raad zelf nog meegeven? Want niet al deze punten noemen wij nu in de zienswijze en de vraag is, is het wel verstandig om dit alsnog te doen? Dan zat er nog een klein punt in waar ik benieuwd ben of mijn mederaadsleden daarin zitten, dan wel om in het vervolg rekening mee te houden. Er ligt een voorstel dat niet alleen raadsleden naar de adviescommissie Metropoolregio Rotterdam, Den Haag kunnen, maar ook fractieassistenten of burgerraadsleden. Wij staan er op zich niet negatief Pagina 23 van 54

Concept verslag Forum Samenleving 3 oktober 2023 tegenover, maar het is dan wel belangrijk dat we weten hoe de hele raad daarin staat. Het hoeft volgens mij ook niet nu, maar ik wil het mijn collega's meegeven om t.z.t. wel een goed besluit over te kunnen nemen. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Woudstra. Mijnheer Van 't Eind, u wilt toch nog reageren in de eerste termijn? De heer Van 't Eind: In reactie even op, voorzitter, op mevrouw Woudstra's vragen. Ik had wel de behoefte ... Ik begrijp de het betoog van mevrouw Woudstra heel goed en ik ben het er ook erg mee eens. Alleen volgens mij is dit een technische wijziging en er wordt nog gewerkt aan de aanpak van die evaluatie en daar gaan wij ook gewoon nog een zienswijze op geven. Dus ik vraag me een beetje af in hoeverre het nu zinvol is dat het college hier nu uitgebreid op gaat reageren, terwijl wij als raad ook nog ... Ik zie mevrouw Woudstra's hand. Mevrouw Woudstra: Sorry, nee. Ze hebben ervoor gekozen het zo te doen. Het was een keuze geweest het ook anders te doen, er is voor gekozen om het technisch te doen. De wet is zo gewijzigd dat het nu ook in één keer gewijzigd had kunnen worden. In het verleden heb ik kritiek hierop geuit, zou het ook aangepast worden en dat is uitgesteld. En in de zienswijze staat ook heel netjes dat een zinsnede opgenomen nu in de zienswijze hierop, dat we dat ...

Dat daar ook een stukje betreuren, staat er niet zo hard, maar dat we dat ook wel graag hadden gezien. Dus ik vind het mooi verwoord in hoe het nu in onze zienswijze staat. Mijn vraag is, moeten we dat op specifieke punten nog een zin in de evaluatie of tenminste in de zienswijze opnemen om echt duidelijk te maken dat we willen dat deze punten echt in de evaluatie meegenomen worden en ook tot aanpassing leiden. Dus een steviger punt daarin, dat het nu procedureel is, is een keus geweest van de MRDH en daar mogen we wat van vinden als raad. De heer Van 't Eind: Maar voorzitter. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Woudstra. Mijnheer Van 't Eind, u wilt het woord? De heer Van 't Eind: Sorry, voorzitter, dit had ik niet mogen doen. Voorzitter, dat die keuze nu procedureel is gemaakt, dat had ook anders gekund, maar dat neemt niet weg dat we ook nog ... Dat er gewoon ook nog een plan van aankomt voor die hele evaluatie. Dus ik wil er best nu op gaan reageren. Ik vraag me alleen af hoe zinvol het is, maar daar kunnen we het buiten de vergaderingen ook wel over hebben dan. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Van 't Eind. Dan wil ik voorstellen dat we nu naar het college gaan en burgemeester Sahin het woord geven om te reageren. Mevrouw Sahin: Dank u wel, voorzitter. Dank aan de fractie van D66 en GroenLinks voor de gestelde vraag of gemaakte opmerkingen kan ik beter zeggen.

Het klopt inderdaad dat de nieuwe Wet gemeenschappelijke regelingen veel meer ruimte biedt om de democratische legitimiteit, de positie van volksvertegenwoordigers en ook inwoners bij de MRDH te versterken. Dat heeft u goed gelezen, dat wij best wel in de zienswijze hebben geschreven dat we nu betreuren dat dat nu niet gebeurd is. En wij geven ook nadrukkelijk om op tijd met de evaluatie te beginnen en volksvertegenwoordigers en de griffiers daarin als strategisch adviseur van raadsleden een actieve rol in te geven. Dus ik herken het, we hebben de zienswijze ... Het is uw zienswijze, maar we hebben hem zodanig opgeschreven dat u alle ruimte heeft om straks bij de evaluatie de punten die u noemt en ziet, om dat naar voren te brengen. En het model Metropoolregio Amsterdam wordt ook inderdaad in de evaluatie meegenomen maar ik raad u aan om daar heel kritisch de evaluatie te volgen en te kijken wat u allemaal in te brengen hebt. Want er kan nog inderdaad heel veel meer. Dit is een wat technische, wat beleidsarme, voorstel. Dus dat is denk ik mijn reactie in eerste termijn, voorzitter. Pagina 24 van 54

Concept verslag Forum Samenleving 3 oktober 2023 De voorzitter: Dank u wel, burgemeester Sahin. Mevrouw Woudstra, wilt u reageren in de tweede termijn? Mevrouw Woudstra: Duidelijk en ik denk dat het belangrijk is dat het college het signaal dat we er zo in zitten meeneemt. En ik hoop er met de hele raad op dat de evaluatie bij de MDRH zo snel mogelijk gaan doen, want volgens mij zitten we wat dat betreft op één lijn, dat we graag een betere positie van de raad willen richting MRDH en van onze inwoners. En daar gingen deze punten over. Hoe sneller, hoe beter wat ons betreft. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Woudstra. Mijnheer Van 't Eind? De heer Van 't Eind: Ik sluit me gewoon verder ook aan bij mevrouw Woudstra. Samen met collega Van de Weij maken we dit punt elke keer weer als het gaat om die democratische legitimatie van de MRDH. Dus ik vind het ook heel erg belangrijk, dus ik sluit me er verder ook bij aan, dank u wel. De voorzitter: Zijn er verder nog fracties die willen reageren in tweede termijn? Steek een digitaal handje op. Ik zie geen handjes en volgens mij heb ik verder ook geen vraag gehoord. Dus mag ik dan zeggen dat dit als hamerstuk naar de volgende raadsvergadering gaat? Als het niet zo is, steek dan nu een oranje handje op. Ik zie geen handjes, dus dan ga ik vanuit dat dit stuk ... Noteren wij deze als hamerstuk voor de vergadering.

Dank u wel, dan strepen we die door. 12. Raadsvoorstel Tijdelijke huisvesting Kindcentrum Buitenrijck (RV 23-066) De voorzitter: Dan gaan we door naar agendapunt twaalf, en dat is weer zo'n lange zin. Raadsvoorstel Tijdelijke huisvesting Kindcentrum Buitenrijck. Even kijken, dan wil ik als eerste het woord geven aan de ChristenUnie, mijnheer Stam? De heer Stam: Ook op dit onderwerp, dank u wel, voorzitter, geen technische vragen van de ChristenUnie. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Stam. GroenLinks. Mijnheer Smith? De heer Smith: Dank u wel, voorzitter. Omdat het onderwijs betreft en scholen en kinderen kan ik er honderd vragen over stellen. Maar ik ben een lerend raadslid, dus ik ga me beperken tot vier. Zoiets heb ik vorige week gehoord bij een andere vergadering. Bij GroenLinks is belangrijk dat de gemeente voor het Kindcentrum Buitenrijck een uitbreiding van lokalen reduceert. Het voorstel gelezen te hebben komen wel een paar vragen bij ons op. Ook een dislocatie moet aan de hoogste eisen van een onderwijsgebouw voldoen, zoals een ventilatiesysteem, maar ook de isolatie. Omdat het hier laagbouw betreft met een plat dak zal in hitte periodes de temperatuur nauwelijks controleerbaar zijn. Welke maatregelen worden in het bouwplan opgenomen om voor de kinderen en docenten bij hitte de les dragelijk te maken? De tweede vraag betreft de veiligheid.

Gelukkig ligt de school niet aan de doorgaande Van Rijnweg, waardoor er van sluipverkeer geen sprake is. Maar als er twee groepen, ongeveer vijftig kinderen, bijkomen geeft dit dagelijks meer dan honderd extra verkeersbeweging. Voetgangers, fietsers, halers en brengers. De school stimuleert om met de fiets te komen, hartstikke mooi. Daarom vragen wij of er rekening is gehouden met het aantal fietsenstallingen, zonder dat dit van de buitenspeelruimte wordt afgehaald. En dan gevraagd over de speelruimte in de buurt, er is een heel mooi Krajicek speelveld geopend. Veel kinderen zullen na schooltijd daarheen gaan voordat ze naar huis gaan. En omdat er meer kinderen hiervan na school gebruik zullen maken, willen wij wil ook attenderen dat de afscheidingshekken tussen het voetbalveld en de doorgaande autoweg nog steeds niet op een veilige hoogte staan, wanneer worden deze vervangen? En tenslotte over de leerlingenprognose met daarin opgenomen de piekbelasting tot 2031. Is er in deze prognose rekening gehouden met de beweging op de Pagina 25 van 54

Concept verslag Forum Samenleving 3 oktober 2023 woningmarkt? Want juist in RijswijkBuiten ... Er zijn namelijk jaren geleden huizen gekocht, waarvan de gezinnen inmiddels oudere kinderen hebben die hier niet zoveel te doen hebben in deze wijk. Er zijn ook bewoners die hun huis verkopen om ergens anders te gaan wonen. In deze huizen komen nieuwe jongeren en nieuwe gezinnen. Hoe strikt is het omslagpunt 2031 en is er dan ingespeeld op de veranderingen leerlingenpopulatie? Maar als wij het mis hebben, dan zou het mooi zijn om van deze laagbouw een ontmoetingsruimte voor de jeugd van 12 plus te maken, ook al is dat pas in 2031. Dit voor de eerste termijn, dank u wel De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Smith. Wij punt, mevrouw Jansen-Dirkx? Mevrouw Jansen-Dirkx: Dank u wel. Ik heb geleerd dat ik maar vier vragen zou mogen stellen. Nou heeft de heer Smith ook een vraag bij mij weggehaald, dus dat scheelt. Dus dan kom ik er ook inderdaad op vier uit, dus dat is mooi. Om te beginnen, het is eigenlijk gewoon bijzonder treurig dat we het hier over moeten hebben, laat ik dat vooropstellen. Want in de vorige raadsperiode hebben we het hier al vaak genoeg over gehad, dat deze scholen uit hun voegen barsten voordat ze überhaupt al geopend werden. En dat is echt ...

Ik heb meerdere ouders, ik woon zelf natuurlijk ik in deze wijk, aan mijn app gehad, aan mijn deur gehad die vragen, hoe moet ik zorgen dat mijn kind toch in de buurt op school kan? Dus het is natuurlijk wel fijn en laten we het dan ook positief eindigen dat we nu een actie ondernemen, maar ik heb daar toch wel een paar grote vraagtekens bij. Want ik sluit me daarbij aan bij de vraag van de heer Smith, die prognoses. Ik heb een enorme discussie gevoerd met uw voorganger, mevrouw Bentvelzen en toen heb ik ook al mijn vraagtekens gezet bij, zijn die betrouwbaar, die prognoses? Want ergens denk ik dat er wat kinken in de kabel zitten. En als ik dan de gesprekken voer met onder andere de directeur van de Montessori, dan zit daar toch een andere prognose aan vast dan die wij aanhouden. Dus mijn vraag daarbij is, zijn de schoolbesturen betrokken bij deze prognoses en kloppen die met elkaar? Want dat zou ik toch wel graag willen weten of daarop geanticipeerd wordt. En dan een bijvraag daarbij is van, hoe groot acht u dan ook de kans dat voor voorbeeld ook Parkrijk straks aan onze deur staat te kloppen en vraagt ook om uitbreiding? Want ik weet pertinent zeker dat ook daar er een groot tekort is en dat de wachtlijsten daar ook groot worden.

Dan kom ik bij het onderdeel van het gebouw, we gaan nu gebruik maakt van het bestaand gebouw waar ze al in een eerder stadium gezeten hebben en waar ook Parkrijk begonnen is. Maar we hebben ook een heel mooie noodbouw geplaatst aan het Laan van 't Haantje en dat is een vrij groot gebouw. Maar mijn vraag daarbij is, zouden we die niet kunnen gebruiken en daar eventueel misschien een verdieping kunnen op plaatsen? Kijk, ik ben niet heel technisch, ik zou niet weten of dat kan, maar ik probeer altijd in oplossingen te denken. Dus is het mogelijk om misschien die uit te breiden en dat we dan misschien op die manier niet één school maar twee scholen kunnen bedienen? En kunt u ons ook toelichten waarom gekozen is niet voor nieuwbouw, terwijl in het stuk gezegd wordt dat het juist goedkoper zou zijn? Dus daar wil ik ook graag een reflectie op. En misschien heeft u een inzicht in cijfers van hoe groot het tekort op dit moment is aan onderwijsplekken en laat ik het dan maar breed trekken in heel Rijswijk, om het daarbij te houden. Dus nogmaals, ik heb mijn vraagtekens. Natuurlijk ben ik blij met dit voorstel, dus onze goedkeuring kunt u het kunt u het wel wegdragen. Maar, graag toch wel een reflectie van de wethouder hoe zij dit in de huidige situatie wil plaatsen? Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Jansen-Dirkx.

PvdA, mevrouw van Nunen? Mevrouw van Nunen: Voorzitter, ik kan me hier volledig bij aansluiten. Dat we hier nu over praten is sowieso het gevolg van slechte leerlingenprognose aan het begin van de bouw van RijswijkBuiten, laten we het daar al mee meteen over hebben. En dat roept natuurlijk meteen de vraag op dat die slechte leerlingenprognose voor een nieuwbouwwijk met jonge gezinnen of nog te stichten gezinnen ook ons doet in ieder geval, wat mevrouw Pagina 26 van 54

Concept verslag Forum Samenleving 3 oktober 2023 Jansen-Dirkx ook zei, twijfelen aan de betrouwbaarheid van de prognoses over negen jaar. En dat zei de heer Smith ook van, er kunnen door verhuizingen gewoon weer een nieuwe wijkpopulatie ontstaan met dezelfde kenmerken als deze. Dus met veel behoefte aan kindplaatsen, zowel in peuterspeelzaalwerk als in het onderwijs. Dus het voorbeeld van al eerder niet goed anticiperen op de onderwijsvoorzieningen in RijswijkBuiten doet ons ook de vraag stellen nogmaals, hoe betrouwbaar zijn de prognoses over pakweg tien, vijftien jaar? Dan nog ook eigenlijk in herhaling vallend, we zijn nu meer geld kwijt, u schrijft dat zelf ook, het is een investering voor de korte termijn in deze noodbouw, waarom dan geen nieuwbouw? Misschien kunt u die vraag dan ook nog eens voor mij beantwoorden. En ik vind het een gesleep met leerlingen, een dislocatie is nooit goed voor een school als geheel. Het is meer een statement als één gemeenschap, zowel niet voor de leerlingen als personeel. Maar blijkbaar is dit de enige oplossing of het moet een optie zijn, zoals mevrouw Jansen-Dirkx zei met betrekking tot andere locaties. Maar ik vind het reuze jammer dat we het hier over moet hebben, maar dat was u als wethouder, als voorzitter, ook wel duidelijk denk ik. Oké, voorzitter, dat was mijn inbreng. Dank u. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw van Nunen.

Even kijken hoor, mevrouw Prenger, Beter voor Rijswijk? Mevrouw Prenger: Dank u wel, voorzitter. We kunnen het er lang en breed over hebben. Ik ben blij met deze oplossing en de gemeente heeft gewoon een zorgplicht dus ondanks dat er geen financiële dekking is, gewoon akkoord. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Prenger. Rijswijks Belang, wie mag ik het woord geven? Even kijken, dan ga ik even door en dan vraag ik het zo nog een keertje. Mijnheer El Majjaoui van de Partij voor Gelijkheid en Rechtvaardigheid? De heer El Majjaoui: Dank, voorzitter, voor het woord. Het is een noodzakelijk iets, want de gemeente heeft eenmaal de zorgplicht inderdaad wat mijn voorganger heeft aangegeven met betrekking tot onderwijshuisvesting. En ik vind dat de verantwoordelijkheid genomen moet worden om die piek te kunnen opvangen. Alleen, ik dacht te menen dat wij in 2021 het wetsvoorstel hadden geaccordeerd met betrekking tot het Integraal Huisvestingsplan 2021, 2026. En misschien is dat een verkeerde vraag, maar was dat niet meegenomen in de prognose destijds qua budgettering? Dus wat wij toentertijd voorgestemd hadden, is dit niet ook meegenomen, de onvoorspelbaarheid van het aantal ... Want wat mijn voorganger ook terecht zegt, de kinderen groeien en de wijk die groeit, dat is de eerste vraag.

En de tweede vraag, wat mijn voorganger GroenLinks heeft aangegeven, omdat dat iets van tijdelijke aard is, wordt ook rekening gehouden met binnenklimaat conform hittestress op het plein en dat soort zaken voor de kinderen? Want ondanks dat het tijdelijk is, moet het kind zijn welbevinden kunnen behouden. En tot zover mijn vragen, wethouder, dank u wel. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer El Majjaoui. D66, mijnheer Veerman? Mevrouw Woudstra: Nee. De voorzitter: Mevrouw Woudstra, gaat uw gang. Mevrouw Woudstra: Dank. De vragen over prognoses zijn al gesteld. We hebben vragen over het groene schoolplein en of daar ook bij de tijdelijke locatie nog wel aan gedaan kan worden, ik zal daar in het vragenuur nog op terugkomen omdat het ook een bredere vraag is. Volgens mij is een termijn genoemd van een aantal jaar waarop die tijdelijkheid dan ingaat. Mocht die termijn overschreden worden, wat is dan het criterium ook Pagina 27 van 54

Concept verslag Forum Samenleving 3 oktober 2023 alweer van het gebouw of de rest nog langer kan blijven staan en kan er iets van inzicht in gegeven worden? Dank. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Woudstra. Wil Rijswijks Belang reageren in de eerste termijn? Mevrouw Ten Brummelaar: Dank u wel, voorzitter. Mijn muis wilde niet meewerken en ik had te laat door dat ik ook gewoon mijn vinger kan gebruiken, excuses. Wij hebben verder geen hele spannende aanvullende zaken, behalve dan of er rekening gehouden kan worden met de prognose, dat is wel een punt gezien de groei. Verder wat ons betreft is die akkoord, dank u wel. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Ten Brummelaar. Dan wil ik nu het woord geven aan wethouder Bentvelzen, gaat uw gang. Excuus, ik ben niemand vergeten, ik vergeet de VVD. Excuus, mijnheer Ezinga, gaat uw gang. De heer Ezinga: Dank, voorzitter. Ik was net op tijd bij mijn handje en de wethouder was ook alert. Ik had nog één opmerking van gelijke strekking, maar ook een vraag daaropvolgend. Kijk, we hebben te maken hier met prognoses, prognoses zijn altijd lastig om in te vullen en vormen ook geen vorm van een glazen bol. Desalniettemin, er wordt ook gesproken in het stuk over een piek van het aantal leerlingen.

Betekent dat dat ook de oplossing is voor een noodgebouw in relatie tot de optie van een nieuwbouw zoals mevrouw van Nunen eigenlijk aangeeft, is dat de reden? Dus vul ik eigenlijk daarmee al het antwoord in. Daar ben ik wel zeer benieuwd naar. En verder, het is tot onze spijt inderdaad, zullen wij ook akkoord gaan met dit stuk want vanzelfsprekend hadden we dit te allen tijde moeten voorkomen en is dit vaak wel de makke van een nieuwbouwwijk en de voorzieningen die we daarin willen treffen, maar dat weten we allemaal wel. Dank, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Ezinga. Gaan we nu door naar wethouder Bentvelzen, gaat uw gang. Mevrouw Bentvelzen: Voorzitter, dank en dank aan de raad voor de vragen die er zijn. Ik ben blij te horen dat in ieder geval door eenieder onderschreven wordt dat dit ook gewoon tussen haakjes een zorgplicht is van de gemeente. Tegelijkertijd hoor ik ook de zorgen die worden uitgesproken als het gaat om hoe wij ons prognoses doen en of dat überhaupt wel gecommuniceerd wordt met de schoolbestuur of naast elkaar gelegd wordt, aangezien scholen en schoolbestuurders ook hun eigen prognoses daarop loslaten. Om daar antwoord op te geven, dat doe ik. Ik spreek schoolbestuurders om de zoveel weken, daar is het veel veelvuldig besproken, temeer omdat Rijswijk in ieder geval heeft besloten nu jaarlijks de prognoses te gaan bijstellen, zo nodig.

Dit wordt wel gedaan vanuit een landelijk systeem. Voorheen deden we dit eens in de twee jaar, dat gaan we ieder jaar doen. Tegelijkertijd, nogmaals hebben te maken met een landelijk systeem en prognoses zijn prognoses, je kan nooit verder in de toekomst kijken dan vandaag. Want wat misschien effect zou kunnen hebben op de langere termijn is een stagnerende woningbouw. Als het nog duurder wordt allemaal, dan wordt er dadelijk geen huis meer neergezet om maar iets te zeggen. En tegelijkertijd hoor ik heel veel raadsleden aangeven, dislocatie, dit is een noodgebouwlocatie van Buitenrijck. Dus het is geen dislocatie van Buitenrijck, de dislocatie waarover gesproken wordt, dat is de nieuw te bouwen school in Pasgeld. Dus daarom zijn de prognoses nu ook, tot 2031 zien we dat er echt een piek is, dat zit echt op Buitenrijck, dat zit in Buitenrijck. Die hebben ook gewoon te maken met toezeggingen aan ouders van kindjes die daar op school al dan niet worden toegelaten. Maar als je in groep 1 zit kom je uiteindelijk ook wel in groep 8 terecht. En dan heb je een lokaal nodig en een leerkracht en daar wordt zeer goed op gestuurd door de schooldirecteur die daar zit. Dus dat gezegd hebbende, de dislocatie heeft betrekking op een dislocatie vanuit de Piramideschool en dat is een school die gebouwd gaat worden in Pasgeld. Dan heb ik hopelijk daar wel wat licht over doen Pagina 28 van 54

Concept verslag Forum Samenleving 3 oktober 2023 schijnen. Er zijn wat meerdere vragen gesteld aan mij vanuit verschillende fracties over ventilatie, hittestress, et cetera, of daar wel rekening mee gehouden wordt? Er is wetgeving voor of het nou een noodgebouw is of niet, dus daar behoren wij aan te voldoen. Dat is een eisenpakket en ook de desbetreffende schooldirecteur die zit daar heel erg bovenop. Sterker nog, dat is vorig jaar gebleken dat dat niet meer zo goed was in dat noodgebouw, dus dat wordt volledig meegenomen in alle lokalen die daar dan in dat noodgebouw zich bevinden voor Buitenrijck. Zodat het klimaat goed is voor de leerkracht, maar zeker ook voor de kinderen, want we willen natuurlijk niet dat ze in de zomer wegdrijven en dat ze in de winter met een winterjas in de klas aan moeten zitten. Dan is er gevraagd, is er rekening gauw met fietsenstallingen? Ja, er is rekening mee gehouden. Ook daar heeft de schooldirecteur voor gestreden om dat op een goede plek neer te zetten, zodat het geen impact heeft op de buitenruimte. Daar is overleg over geweest bij ons intern. En dat is bij mijn weten opgelost en voldoende fietsenstalling toegevoegd. Er is mij gevraagd, de hekken van het Krajicek. Toen ik dat opende was daar ook al veel vraag naar, niet per se vanuit de school, maar wel vanuit omwonenden.

Ik weet daar heel eerlijk gezegd de stand van zaken niet van, dat zou ik moeten navragen bij het projectbureau RijswijkBuiten. Want die zouden zich daarover ontfermen, dus dat moet ik u op een nader moment over informeren. Voorzitter, even kijken, prognoses, zijn die wel betrouwbaar? Daar heb ik volgens mij het een ander over gezegd. Hoe groot is het tekort aan onderwijsplekken in Rijswijk in zijn geheel vraagt mevrouw Irene Jansen-Dirkx mij. Ik heb dat toevallig onlangs opgevraagd, ik heb daar nog geen antwoord op gehad. Want ik zit daar wel bovenop, op de eventuele tekorten onderwijsplekken en niet alleen voor de vierjarigen, maar ook voor de mensen die hier naartoe verhuizen en ook voor de nieuwkomers, denk aan wereldklassen die we ook gewoon tekort hebben. Ook in Rijswijk, de Snijdersschool heeft ontzettend fijn ons geholpen door er één te openen vlak na de zomervakantie. En die zat binnen een dag vol en dan hebben we nog steeds niet ieder kind op school zitten, dus daar werk ik echt heel hard aan samen met eenieder die daarmee te maken heeft. En ook de schooldirecteuren doen ontzettend hun best met elkaar om dat voor elkaar te krijgen in de ruimte die zij hebben.

De Partij voor Gelijkheid & Rechtvaardigheid heeft mij nog gevraagd, waarom is dat dan niet meegenomen in het stuk over het IHP die we in 2021 hebben vastgesteld? Dat staat ook in het raadsvoorstel omschreven, daar is al eerder het besluit genomen voor de tijdelijke huisvesting en dat blijkt nu nog steeds niet voldoende. De leerlingenpiek die loopt dus door tot 2031 en daardoor is gebleken dat het onvoldoende is geweest wat het in het IHP is opgenomen in 2021. Dat is op drie maanden na alweer drie jaar geleden en omdat de levensduur oorspronkelijk vijf jaar was, voldoet de huidige technische kwaliteit onvoldoende voor de functie onderwijs, dus vandaar dat er wordt gekozen voor vernieuwen. En waarom dan niet voor nieuwbouw, omdat het wel een tijdelijke piek is. Wij gaan ook een school bouwen in Pasgeld dus op een gegeven moment gaan er ook verschuivingen plaatsvinden van ouders die enerzijds kiezen voor het onderwijs op het IKC Natuurrijk, want zo gaat die school bij mijn weten heten. Dat die voor dat onderwijs kiezen, de ander voor montessorionderwijs, de andere voor Buitenrijck, het onderwijs dat ze daar krijgen. Dus de keuze is reuze straks in RijswijkBuiten, alleen duurt het wel even en moeten we er even op wachten. Voorzitter, de fractie van D66 heeft mij nog een vraag gesteld over het groene schoolplein, die laat ik graag over aan mijn collega Wit.

En mocht het termijn overschreden worden, wat dan? Dat is dan iets wat we op dat moment weer moeten gaan bekijken. Dat is misschien een beetje een dooddoener op deze avond, maar ik ga ervan uit dat we dit heel goed hebben doorgesproken met de schoolbesturen, met de directeuren en dat dit echt wel de piek is die we tot 2031 kunnen verwachten. En dat we daarna goed zitten in de onderwijs plekken voor RijswijkBuiten, temeer met de nieuw te bouwen school in Pasgeld die ook behoorlijk van stuk is. Voorzitter, volgens mij heb ik voor de rest geen vragen anders hoor ik het graag in tweede termijn. De voorzitter: Dank u wel, wethouder Bentvelzen. Zouden de mensen die willen reageren in tweede termijn even een handje op willen steken, ik kijk even hoeveel mensen er zijn die willen reageren. Even kijken hoor,

Pagina 29 van 54

Concept verslag Forum Samenleving 3 oktober 2023 dan geef ik even als eerste het woord aan mevrouw Woudstra, gaat uw gang mevrouw Woudstra. U staat nog op mute. Mevrouw Woudstra: En dan wel het handje naar beneden en niet de ander, excuus. Dank voor de beantwoording door de wethouder, we hebben er in elk geval meer inzicht in. Een paar korte vragen aan de hand van die antwoorden. Is er eigenlijk een mogelijkheid dat we de ambitie hoger leggen dan dat wettelijk mogelijk is? We hebben ook in heel Parkrijk niet voor niks duurzame, energiezuinig, natuurinclusief en steeds een stapje verder staan. En als u zegt, we houden ons aan de wet bij die tijdelijke huisvesting, dan is dat als het goed is niet al die stapjes verder. Dat is een check vraag van ons, maar we horen graag wat het antwoord daarop is. Ook in het belang van die kinderen, want tijdelijk klinkt leuk, maar het is wel je hele schoolperiode dat je dan op die school zit, dus voor hen vinden we dat ook belangrijk naast voor de hele omgeving.

En kan de wethouder nog aangeven of er ook al zicht is of wat het voor de BSO eventueel zou betekenen? Zit daar ook een uitbreiding op aan te komen of is dat aan de markt en volgt dat later of zou dat ook in dit gebouw kunnen? Even een brede vraag, ook omdat we heel graag de brede school promoten en ook dit tijdelijke gebouw liefst zien dat het zoveel mogelijk en zo lang mogelijk ook buiten schooltijden gebruikt kan worden, zodat we de ruimte gebruiken ook daar goed in doen. En dan denk ik dat we het daarvoor nu op laten, dank u wel.

De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Woudstra. Mijnheer Smith, GroenLinks. De Heer Smith: Dank u wel, voorzitter. Dank u wel, wethouder, voor de antwoorden. Ik heb geen opmerkingen meer behalve dat ik hoorde dat u een toezegging deed over het plaatsen ... Dat u na zou gaan voor het plaatsen van de hekken. Dit was het. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Smith. U mag uw handje uitzetten en dan is mevrouw Jansen-Dirkx aan de beurt. Mevrouw Jansen-Dirkx: Dank u wel, voorzitter. In eerste instantie, dank aan beantwoording in eerste termijn. Ik zou aan de wethouder willen vragen of zij ons kan toezeggen dat ze de cijfers zodra ze ze heeft in ieder geval met ons kan delen. En misschien ook inderdaad een verdeling te maken van, om wat voor soort plekken het gaat, omdat ik hoor haar zeggen inderdaad dat het om plekken gaat voor de normale plekken, maar ook plekken voor de Wereldschool en dergelijke. Daar zou ik dan wel graag een verdeelsleutel in willen zien hoe dat staat.

Ik heb u nog geen antwoord horen geven over mijn vraag hoe groot u de kans acht dat Parkrijk ook komt aankloppen bij ons? En mijn voorstel of wij eventueel misschien de noodbouw waar nu de Freinetschool in zit aan het Laan van 't Haantje, of we die misschien zouden kunnen aanpassen, zodat we misschien twee vliegen in één klap of misschien zelfs drie vliegen in één klap kunnen slaan? Dus daar graag ook nog even een antwoord op van u en dat was het in de tweede termijn, dank u wel. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Jansen-Dirkx. Ik zie verder geen handjes, dus geef ik het woord aan wethouder Bentvelzen, gaat uw gang. Mevrouw Bentvelzen: Voorzitter, dank. Ik heb nooit wat te verbergen, dus ik denk dat dat prima is om die cijfers te delen van de onderwijstekorten, ik denk dat dat goed is om dat met de raad te delen in alle transparantie. Dat is één, twee de opmerking van de heer Smith klopt. Ik heb inderdaad een toezegging gedaan om na te gaan hoe dat zit met de hekken van het Krajicekveld. De vraag van mevrouw Jansen-Dirkx, de Pagina 30 van 54

Concept verslag Forum Samenleving 3 oktober 2023 tweede vraag. Hoe groot is de kans dat Parkrijk ook bij ons op de deur klopt? Ik weet niet of u dan doelt op Montessori of op de Freinet? Want de Freinet school, die is natuurlijk gestart en ze starten dan niet met gelijke acht klassen, maar ze beginnen dan met onderbouw en dat druppelt zo voort. De voorzitter: Mevrouw Bentvelzen, ik zie een handje. Mevrouw Jansen-Dirkx, u wilt interrumperen? Mevrouw Jansen-Dirkx: Laat ik meteen haar uit de brand helpen, ik had het inderdaad over de Montessorischool in dit geval. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Jansen-Dirkx. Mevrouw Bentvelzen? Mevrouw Bentvelzen: Voorzitter, wat mij betreft kloppen die niet aan de deur, tenminste wat mij bekend is. Ik weet zelf, want mijn eigen zoon zit daar op school, dat het daar vol is, dus daar ben ik mij zeker van bewust. Tegelijkertijd maar daar kom ik wel weer terug aan het feit dat aan de overkant in Pasgeld een school gebouwd gaat worden en dat er nu sommige ouders kiezen heel bewust voor een onderwijsvorm, maar sommige ouders kiezen ook heel bewust van welke school staat er dichtst bij mijn huis? Dus die interesseren het niet per se dat het montessorionderwijs is of iets anders. En Pasgeld, dat is dus een school, dat hebben de schoolbesturen zelf met elkaar onderling uitgevochten wat voor school daar dan mag komen.

En ze verwachten gewoon dat daar ook een leerlingen toestroom naartoe gaat, dus dat dat zich niet meer centreert op Buitenrijck, Freinet en Montessori. En dan zeker niet specifiek op Buitenrijck en Montessori omdat dat vaste scholen zijn, maar dat er ook een heel groot deel naar Pasgeld zal toetrekken van kinderen die daar gaan starten. En goed om te weten dat daar natuurlijk niet direct binnen nu en twee jaar een gebouw staat in Pasgeld, maar daar gaan ze wel starten ook met een noodgebouw om hun school op te starten, want zo werkt dat met een dislocatie heel vaak. Dus ik hoop dat dat antwoord is op uw vraag, mevrouw Jansen-Dirkx. En dan nog de laatste twee vragen van mevrouw Woudstra, kan die ambitie niet hoger dan vanuit de wet? Hoger kan altijd, maar het is wel een precedent, want als we dat bij het één doen, moet je bij het ander ook doen en dat is ook wel een gevaar financieel wat dat zich meebrengt voor de gemeentehuizen. We moeten kritisch kijken naar wat wel kan en wat niet kan en wat nodig is. Dus dat doen we, als je voorbeeld kijkt naar het schoolplein van de Freinet, dat was gewoon één grote stenen parkeerplaats en daar wordt nu wel aan gewerkt dat daar een gezelligere buitenruimte komt zodat ... De voorzitter: Mevrouw Bentvelzen, ik zie een interruptie. Mevrouw Jansen-Dirkx? Mevrouw Jansen-Dirkx: Ik denk, ik roep het maar vast.