Bijlage B Keuzemogelijkheden

Preventie ondersteunt het versterken van de eigen kracht van het individu, het gezin en het netwerk, waardoor jeugdigen zich kunnen ontwikkelen tot zelfstandige sociale volwassenen die bijdragen aan een sociale Rijswijkse samenleving. Daarnaast is er bestuurlijk o.a. op landelijk niveau veel aandacht voor preventie in de jeugdhulp ter voorkoming van de inzet van duurdere vormen van jeugdzorg. Op de langere termijn zal inzetten op preventie een financieel positief resultaat opleveren. Als laatste wringt het stopzetten van deze voorzieningen net als bij de producten vermeld onder toegang met de politieke

63

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota

Juridische haalbaarheid

Technische haalbaarheid Programma Team

doelstellingen van de gemeente Rijswijk, zoals normaliseren en preventie. Het is juridisch haalbaar. We zijn wettelijk verplicht aan preventieve jeugdhulp te doen als gemeente, maar de vorm en omvang zijn vrij. Juridisch zijn er geen belemmeringen voor het versoberen van het preventief jeugdbeleid. Technisch kan op preventie bezuinigd worden. Beleid Sociaal Domein

64

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota

5.4 Specialistische Jeugdhulp – taakstelling Keuzemogelijkheid Thema Onderwerp Portefeuillehouder Categorie Keuzemogelijkheid

Opgroeien in een Veilige Omgeving Specialistische Jeugdhulp - taakstelling Larissa Bentvelzen Uitgaven Voor specialistische jeugdhulp worden regionaal en bovenregionaal afspraken gemaakt en hulp ingekocht. Daarna zijn de kosten voor de gemeente afhankelijk van het aantal jeugdigen dat gebruik maakt van die voorzieningen. De gemeente kan een quotum instellen voor het aantal doorverwijzingen naar specialistische hulp of een budgetplafond instellen, waardoor jeugdigen op een wachtlijst geplaatst worden in afwachting van een beschikbare plaats. De gemeente kan ook besluiten om de toegangscriteria aan te scherpen waardoor de hulp wordt afgewezen, of wordt aangepast. Deze punten moeten nader worden uitgewerkt. Daarnaast versterkt de toetsingsmedewerker het kostenbewust handelen in de dagelijkse uitvoering. Hierin stuurt de gemeente actief op de inzet, resultaten en afschalen waar dat mogelijk is.

Context – wettelijk kader

Financieel effect

Incidenteel - structureel Haalbaarheid Maatschappelijk effect

Gemeenten hebben een jeugdhulpplicht welke verankerd is in de Jeugdwet. In deze wet staat dat de gemeente verantwoordelijk is voor jeugdhulp en de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering. Indien dat nodig is, treft de gemeente een individuele voorziening, die vaak betrekking heeft op meer gespecialiseerde zorg. Het Coalitie-akkoord, onder thema Sociale Kwaliteit van de Stad onderwerp Jeugdzorg, geeft de gemeentelijke kaders voor het verbeteren van het welzijn van jeugdigen in Rijswijk. De Jeugdwet is een open einde-regeling, dus hoe meer jeugdigen gebruik maken van het aanbod, hoe hoger de kosten voor de gemeente zijn. De gemeente kan besluiten om beperkingen in te bouwen om de kosten terug te dringen. Een taakstelling op het budget Specialistische Jeugdhulp van 600.000 euro zien wij als uitdagend, maar niet onrealistisch. Structureel Ja. Dit is een drastische maatregel die de nodige weerstand in de samenleving zal oproepen. We laten kwetsbare jeugdigen wachten op ondersteuning en nemen een risico met hun 65

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota

Bestuurlijke overwegingen

Juridische haalbaarheid

(psychische en lichamelijke) gezondheid. Het kan voor de jeugdigen zelf (en hun gezin en omgeving) uitstel of afstel van hulp betekenen. Dit kan leiden tot stilstand of zelfs achteruitgang in hun ontwikkeling. Dat kan negatieve effecten hebben op de korte en de lange termijn. Ook voor de Rijswijkse samenleving als geheel. Het gemeentebestuur is verantwoordelijk voor het veilig (laten) opgroeien van haar jeugdige inwoners. In het Coalitie-akkoord (zie Context-wettelijk kader) is beschreven op welke wijze het gemeentebestuur de zorg voor veilig en gezond opgroeien van de Rijswijkse jeugd wil garanderen. Ombuigingen op de specialistische jeugdhulp zijn voor de gemeente Rijswijk mogelijk als de gemeente een quotum of een budgetplafond instelt. Onderzocht zal moeten worden in hoeverre hier vanuit de Jeugdwet juridische bezwaren zijn. Het risico bestaat dat jeugdigen of hun vertegenwoordigers juridische procedures aanspannen tegen de gemeenten bedoeld om inzet van jeugdhulp af te dwingen.

Technische haalbaarheid

Het instellen van een budgetplafond of quotum is technisch haalbaar. Het vraagt wel goede registratie van zowel het aantal aanmeldingen als de uitputting van het budget (bijvoorbeeld verplichtingenadministratie). Daarnaast zullen met (alle) aanbieders afspraken gemaakt moeten worden over het aanmelden van jeugdigen en de in te zetten interventies, om zo bewaking door de gemeente van jeugdigen en budget te kunnen realiseren. Jeugdhulp wordt regionaal en bovenregionaal ingekocht, het aantal aanbieders is kleiner dan in de preventieve jeugdhulp, de toeleiding naar de specialistische jeugdhulp staat buiten de invloed van de gemeente.

Programma Team

Beleid Sociaal Domein

66

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota

5.5 Regeling tegemoetkoming van meerkosten in de zorg Keuzemogelijkheid Thema Onderwerp Portefeuillehouder Categorie Keuzemogelijkheid Context – wettelijk kader

Wmo Regeling tegemoetkoming van meerkosten in de zorg Larissa Bentvelzen Uitgaven – inkomsten – investeringen Stopzetten van deze regeling In de verordening Wmo 2022 en de beleidsregels 2024 is een bepaling opgenomen die een uitwerking van artikel 2.1.7 van de wet betreft. Daarin is opgenomen dat bij verordening kan worden bepaald dat ‘door het college aan personen met een beperking of chronische psychische of psychosociale problemen die daarmee verband houdende aannemelijke meerkosten hebben, een tegemoetkoming wordt verstrekt ter ondersteuning van de zelfredzaamheid en de participatie’. Het college heeft deze tegemoetkoming ook bepaald voor inwoners met meerkosten van zorg. Het betreft een regeling die niet inkomensafhankelijk is, maar geldt voor mensen: a. met een geldige indicatie voor een Wmo-maatwerkvoorziening, waarbij door het CAK een eigen bijdrage is vastgesteld (niet zijnde € 0,00), of; b. met een geldige indicatie op grond van de Wet langdurige zorg, waarbij door het CAK een eigen bijdrage is vastgesteld (niet zijnde € 0,00), of; c. die aan kunnen tonen dat het volledige verplichte eigen risico voor de Zorgverzekeringswet is overschreden in de twee voorgaande jaren. Het bedrag bedraagt 100 euro. In de begroting is een bedrag van €194.000 opgenomen voor deze regeling.

Financieel effect Incidenteel - structureel Haalbaarheid Maatschappelijk effect

Bestuurlijke overwegingen

Juridische haalbaarheid

Het stopzetten van de regeling levert een bezuiniging op van €194.000. structureel Haalbaar De groep inwoners met hoge zorgkosten ontvangt de tegemoetkoming van €100 niet meer. Dit zijn huishoudens met een inkomen boven de 130% van de bijstandsnorm. De individuele huishoudens ondervinden hier een nadelig effect van. Een dergelijke regeling voor alle inkomens stoppen kan gevoelig liggen. Inwoners met hoge zorgkosten kunnen hoewel ze bijvoorbeeld een modaal inkomen hebben onder de streep toch slecht uitkomen. Een tegemoetkoming is dan prettig en voelt als een stukje erkenning. Er zijn geen juridische risico's als we de Verordening en beleidsregels aanpassen.

67

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota Technische haalbaarheid Programma Team

De regeling zou vanaf 2025 kunnen stoppen. De verordening Wmo zou aangepast moeten worden. Wat we al voornemens zijn te doen. Sociaal Domein Beleid

68

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota

5.6 Welzijnsbeleid Versoberen Welzijnsbeleid Thema Onderwerp Portefeuillehouder Categorie Keuzemogelijkheid Context – wettelijk kader

Welzijn Welzijnsbeleid Gijs van Malsen Uitgaven Welzijnsbeleid versoberen: uitvoeringsagenda welzijn per 2026 (deels) schrappen De gemeente heeft als wettelijke taak het “bevorderen van de sociale samenhang, de mantelzorg en vrijwilligerswerk, de toegankelijkheid van voorzieningen, diensten en ruimten voor mensen met een beperking". (Wmo 2015) Een deel hiervan voert Stichting Welzijn Rijswijk voor ons uit, waarvoor zij jaarlijks een subsidie ontvangen. Daarnaast hebben we enkele kleinere, langlopende subsidierelaties met partners in Rijswijk die op een kleinschalige manier de sociale samenhang tussen onze inwoners bevorderen. In 2021 is besloten om in de periode tot en met 2028 een extra impuls te geven aan de onderwerpen eenzaamheid, mantelzorg, vrijwilligers en inclusie door middel van de Brede Welzijnsnota en bijbehorende uitvoeringsagenda’s. De huidige uitvoeringsagenda loopt tot en met 2025. Voor de periode 2026 tot en met 2028 is nog geen uitvoeringsagenda vastgesteld.

Financieel effect

Incidenteel - structureel Haalbaarheid Maatschappelijk effect

Bestuurlijke overwegingen

In de begroting is jaarlijks tot en met 2028 € 415.000 opgenomen voor de uitvoeringsagenda Welzijn. Dit was €450.000 per jaar maar is met ingang van 2024 teruggebracht vanwege nodige bezuinigingen. Incidenteel voor de periode 2026 tot en met 2028 Versobering kan binnen een bandbreedte van € 0 - € 415.000. Versobering van het welzijnsbeleid zal ten koste gaan van de sociale kwaliteit van de stad. Daarnaast zullen allerlei problemen ontstaan/verergeren die meer geld kosten dan aan de voorkant investeren in welzijn. Denk aan overbelaste mantelzorgers, meer eenzame mensen, minder mensen die zingeving ervaren door het doen van vrijwilligerswerk en minder sociale cohesie. De aanvragen en daarmee kosten van de Wmo zullen toenemen. Er zal een groter beroep op worden gedaan, bijvoorbeeld voor extra mobiliteitshulp, ondersteuning bij mentale gezondheid of beweeglessen. In het coalitieakkoord “Gezonde Groei. Rijswijkse Koers 2022-2026” bij het thema ‘Sociale Kwaliteit van de Stad’ staat omschreven: We zetten in op de verdere ontwikkeling van toegankelijke zorg- en welzijnsvoorzieningen, zoals bijvoorbeeld goede lokale faciliteiten, 69

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota lokale bereikbaarheid van ov en pinautomaten. Daarbij is preventie een belangrijk uitgangspunt omdat voorkomen beter is dan genezen. Hiermee versterken we de zelfredzaamheid van mensen en verminderen we de behoefte aan zwaardere en duurdere vormen van zorg. (…) Gezondheid en welzijn is het kostbaarste bezit van de mens. Wie zich goed voelt, kan zich in vrijheid ontplooien, anderen ontmoeten en een voldaan leven leiden. Er zijn ook inwoners die te maken hebben met ziekte of functiebeperkingen, waardoor activiteiten bijvoorbeeld niet mogelijk zijn. Gelukkig zijn er ook veel Rijswijkers die actief bezig zijn met hun gezondheid via sport, bewegen en welzijnsactiviteiten. Dat moedigen we aan. In onze stad hebben we te maken met de druk op de kwaliteit van onze leefomgeving: naast een stijgend inwoneraantal hebben we ook te maken met een stijgend aantal ouderen, eenzaamheid en er spelen uitdagingen rondom geluid en luchtkwaliteit. Een schone en gezonde leefomgeving draagt bij aan ieders gezondheid en welzijn. Het stijgende aantal inwoners geeft ook de nodige uitdagingen rondom de huisvesting van zorg-, welzijns- en sportvoorzieningen. Voorkomen is beter dan genezen. Preventie is daarom een belangrijk uitgangspunt evenals een integrale benadering waarbij we actief samenwerken met onze partners.

De Kadernota Sociaal Domein Samen verder voor eigen regie geeft aan dat één van onze kernwaarden Preventie is. Daaronder verstaan we het volgende: We willen zo veel mogelijk (grotere) problemen van inwoners voorkomen. Daarom zetten we in op preventie. Inwoners moeten laagdrempelig toegang hebben tot de juiste informatie en basisvoorzieningen. Ze moeten (tijdelijke) ondersteuning krijgen wanneer zij die niet op eigen kracht of met het eigen netwerk kunnen regelen. We blijven investeren in een basisinfrastructuur van vindbare informatie, juiste communicatie en goed georganiseerde maatschappelijke voorzieningen. Hierin is aansluiting op de informele structuur zoals bijvoorbeeld bewonersinitiatieven. De ambitie uit de Brede Welzijnsnota is als volgt. Uit diverse onderzoeken is gebleken dat de gemeente Rijswijk op een aantal welzijnsthema’s beter kan presteren. Uit de percentages van de GGD gezondheidsmonitor blijkt dat we hoger scoren dan het landelijke gemiddelde als het gaat om eenzaamheid, de inzet van vrijwilligers en mantelzorg. De huidige inzet op deze thema’s is niet voldoende gebleken om eenzaamheid te voorkomen en vrijwilligerswerk en mantelzorgers te stimuleren. Extra inzet en samenwerking zijn vereist om de cijfers richting het landelijk gemiddelde te krijgen.

Naast de inclusieve samenleving zijn dit dan ook de speerpunten waarvoor wij ons de komende jaren gaan inzetten. 70

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota De ambitie op bovenstaande thema’s is als volgt: • Eenzaamheid van inwoners van de gemeente Rijswijk in de periode 2020 tot 2028 bestrijden en voorkomen; • Mantelzorgers van de gemeente Rijswijk in de periode 2020 tot 2028 te ondersteunen en overbelasting te voorkomen; • Vrijwillige inzet te waarderen en te versterken, door zowel de verenigingen en vrijwilligersorganisaties als de vrijwilligers in hun kracht te zetten in de periode 2020 tot 2028; • De Rijswijkse samenleving inclusiever te maken. Iedereen doet ertoe en doet mee ongeacht achtergrond, inkomen, leeftijd, geslacht, religie, seksuele voorkeur, etniciteit of beperking. De Rijswijkse Inclusie Agenda vult de ambitie van de Brede Welzijnsnota aan met het volgende: De Rijswijkse samenleving bewuster maken van validisme en de positie van inwoners met een beperking. Samen zetten we ons in voor een verbetering van toegankelijkheid in de brede zin. De ambities uit de welzijnsnota zijn nog niet behaald. Als we onze inzet op welzijn versoberen, wordt het lastig de ambities van de (eind 2024 vast te stellen) inclusie en anti-discriminatie agenda te behalen. Daarin is geen budget opgenomen, omdat dat er is vanuit de uitvoeringsagenda welzijn. In 2021 hebben we de samenwerking met maatschappelijke partners opgezet in de coalities behorende bij de uitvoeringsagenda.

Alle partijen hebben veel tijd en energie geïnvesteerd in deze vorm van samenwerking met het oog op de looptijd van de Welzijnsnota. De budgetten van de Welzijnsnota en daarmee de bijbehorende Uitvoeringsagenda Welzijn voortijdig schrappen zou afbreuk doen aan de goede relatie met onze partners in de stad.

Technische haalbaarheid Programma

Zie ook bij ‘Maatschappelijk effect’. Let op de looptijd van de subsidies. Als wordt gekozen voor het schrappen van de budgetten van de Uitvoeringsagenda Welzijn per 2026, moet dit op tijd worden gecommuniceerd met de partners. Hoewel de subsidies per looptijd van de Uitvoeringsagenda worden afgegeven, lopen enkele al een tijd en zijn de verwachtingen bij de partners dat er een volgende uitvoeringsagenda komt voor de looptijd van de Brede Welzijnsnota (tot 2028). Ook als er geen juridische verplichtingen liggen, moet op tijd worden gesproken met de partners om een goede en betrouwbare relatie te behouden. n.v.t. Sociaal Domein

Team

Beleid Sociaal Domein

Juridische haalbaarheid

71

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota

5.7 Mantelzorgwaardering Versoberen Mantelzorgwaardering Thema Mantelzorgwaardering Onderwerp Welzijnsbeleid Portefeuillehouder Gijs van Malsen Categorie Uitgaven Keuze mogelijkheid Mantelzorgwaardering versoberen Context – wettelijk kader Wmo 2015 artikel 2.1.6 geeft aan dat “Bij verordening wordt bepaald op welke wijze het college zorgdraagt voor een jaarlijkse blijk van waardering voor de mantelzorgers van cliënten in de gemeente.” In onze Uitvoeringsregeling Mantelzorgwaardering gemeente Rijswijk 2023 is opgenomen: “De mantelzorgwaardering bedraagt maximaal € 80,--. Jonge mantelzorgers ontvangen dit bedrag in cadeaubonnen. Aan de andere mantelzorgers wordt een financiële bijdrage overgemaakt.” De mantelzorgwaardering wordt jaarlijks in november uitbetaald aan alle mantelzorgers die als mantelzorger zijn geregistreerd bij Welzijn Rijswijk en zich daarna ook hebben aangemeld voor de mantelzorgwaardering. De uitgaven voor de uitvoeringsregeling zijn dus afhankelijk van het aantal geregistreerde mantelzorgers dat zich aanmeldt voor de mantelzorgwaardering resp. zich na het overlijden van de zorgvrager afmeldt voor de mantelzorgwaardering. Dit aantal fluctueert per jaar. In 2022 en 2023 hebben afgerond 1475 mantelzorgers/jonge mantelzorgers een waardering ontvangen.

Daarmee kwamen de de kosten voor de uitvoeringsregeling mantelzorgwaardering uit op een budget van ongeveer € 118.000. Voor 2024 e.v. verwachten we opnieuw een dergelijk aantal aanmeldingen voor de mantelzorgwaardering. Uitgaande van een mantelzorgwaardering van € 80 p.p. verwachten we voor 2024 niet uit te komen met het beschikbare budget. De mogelijkheid bestaat om de financiële bijdrage voor de mantelzorgwaardering te verlagen resp. om de waardering verder te verlagen en in een andere vorm in te vullen. Opgemerkt wordt dat een financiële bijdrage overall goed gewaardeerd wordt. Opties uitgaande van een bijdrage voor 1475 mantelzorgers: • € 80 p.p. : benodigd budget € 118.000 • € 75 p.p. : benodigd budget € 110.625 72

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota € 70 p.p. : benodigd budget € 103.250 € 65 p.p. : benodigd budget € 95.875 € 60 p.p. : benodigd budget € 88.500 De optie bestaat om de waardering in te vullen met bedrag/cadeau/bon voor een lager bedrag. • • •

Financieel effect

Incidenteel - structureel Haalbaarheid

Maatschappelijk effect

Alle opties vereisen dat de Uitvoeringsregeling Mantelzorgwaardering 2023 aangepast moet worden. In de afgelopen jaren werd een budget van € 135.000 gereserveerd voor de mantelzorgwaardering. Dit budget is anno 2024 aangepast naar € 110.000. Het totale financiële effect hangt af van de keuze voor een van de bezuinigingsmogelijkheden resp. van het bedrag waarmee het gereserveerde budget in mindering wordt gebracht. Structureel Versobering kan binnen een nader te bepalen bandbreedte. In geval van keuzemogelijkheid, moet rekening worden gehouden met de termijn die nodig is om de Uitvoeringsregeling Mantelzorgwaardering 2023 aan te passen. Met de komst van de Wmo 2015 werden de gemeenten verplicht om een mantelzorgwaardering te verzorgen. De invulling daarvan konden de gemeenten zelf bepalen. De Rijswijkse mantelzorgwaardering is in de afgelopen jaren op verschillende manieren ingevuld en heeft de laatste jaren een waarde van € 80. Mantelzorgers zijn belangrijk en worden steeds belangrijker. Het aantal zorgvragers groeit, het aantal mantelzorgers daalt, mensen wonen langer thuis, er is een tekort aan verpleeghuisplaatsen en personeelskrapte in de zorg.

Er liggen veel taken op de schouders van mantelzorgers en naar de toekomst toe zullen er mogelijk nog meer vragen en taken op de schouders van mantelzorger terecht komen; taken die ze met de arbeidskrapte en wachtlijsten ook lang(er) moeten volhouden.

Bestuurlijke overwegingen Juridische haalbaarheid Technische haalbaarheid Programma Team

Het bedrag van de mantelzorgwaardering verlagen kan tot grote teleurstelling en verontwaardiging leiden bij de mantelzorgers. Zie hierboven over het eventueel aanpassen van de uitvoeringsregeling. Zie hierboven over het eventueel aanpassen van de uitvoeringsregeling. n.v.t. Sociaal Domein Beleid Sociaal Domein

73

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota

Oplegger Actieplan preventief Jeugdbeleid Algemeen Als onderlegger voor het Actieplan preventief jeugdbeleid heeft adviesbureau Radar het rapport ’Concrete stappen naar een duurzaam en effectief jeugdbeleid’ uitgebracht. Hiervoor heeft Radar zich gebaseerd op 51 interventies die in 2021- 2022 vanuit het Sociaal domein en het domein Maatschappelijke Ontwikkelingen zijn uitgevoerd. Interventies die (moeten) bijdragen aan gezond, veilig en kansrijk opvoeden en opgroeien. Definitie van interventie Onder de 51 interventies zit veel diversiteit. Het één, bijvoorbeeld de training ‘Kom op voor jezelf’, is zeer specifiek terwijl de ander, bijvoorbeeld de ‘Brede regeling combinatiefuncties’ ook als één interventie is opgenomen maar uit meerdere elementen bestaat. Voor de duidelijkheid wordt de volgende definitie gehanteerd als uitgangspunt. Een interventie is een theoretisch en praktisch weldoordachte, systematische aanpak voor preventie, ondersteuning en hulp bij specifieke risico's en problemen. Zicht op data en effectiviteit Meer dan ooit is er behoefte om inzicht te krijgen in wat de investering in preventief jeugdbeleid oplevert. Wat kunnen we zeggen over de effectiviteit van de interventies, over het bereik van de juiste doelgroepen en de waarde om te (blijven) investeren in preventie? Het actieplan moet ruimte geven aan het aanscherpen van het preventieve jeugdbeleid.

Het moet helder maken wat we gaan doen om een inzichtelijk te krijgen wat de effectiviteit van ‘onze’ interventies is. Investeren we in de goede dingen, voor de juiste doelgroep, wat kan er anders, etc.? Kortom het actieplan geeft ruimte om een kwaliteitsslag te maken ten aanzien van onze preventieve inzet. Bij preventie wordt er ingezet op het beïnvloeden van risico- en beschermende factoren die op meerdere thema’s van toepassing zijn. Preventie is het meest effectief wanneer: Jeugdigen een sterke basis hebben. Een sterke basis bestaat uit beschermende factoren (steun, erkenning, sociale binding, etc.) De aanpak samenhangend is. De aanpak bijdraagt aan een concreet vraagstuk. De effectiviteit van de interventies onderbouwd of bewezen is (NJI)1. De interventies goed worden uitgevoerd.

1 NJI databank kan als ‘bibliotheek’ dienen maar heeft geen monopoly op effectiviteit van interventies en is niet als

meetinstrument te gebruiken

74

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota Het is aan de gemeente om afwegingscriteria te formuleren en daarmee een meetinstrument te ontwikkelen om de effectiviteit van interventies te kunnen meten en monitoren. Geldende subsidieovereenkomsten Anno 2024 zijn er 50 interventies over (voor het voortzetten van Buurtgezinnen zijn nog geen middelen gevonden) waaraan € 3.822.098,21 subsidie wordt uitgegeven. Van dit bedrag is € 1.850.395, 39 afkomstig van de Rijksoverheid. Rijswijk krijgt alleen de beschikking over dit bedrag wanneer zij zelf ook investeren (co-financiering). De gemeente Rijswijk besteedt € 1.971.703,21 aan deze preventieve interventies. Interventies geclusterd Onderwijs & taalachterstanden Opvoedondersteuning Gezondheid Mentaal welbevinden Ondersteuning bij opgroeien Ontplooiing en (talent)ontwikkeling

Begroot

% van totaal

€ € € € € €

1.806.436,49 394.837,13 200.524,84 147.879,75 334.800,00 936.620,00

47,3% 10,3% 5,2% 3,9% 8,8% 24,5%

€

3.822.098,21

100%

De gemeente heeft verschillende vormen van overeenkomsten met de leveranciers van de interventies. -

Voor het merendeel bestaat er een subsidierelatie waarbij er jaarlijks op een aanvraag beschikt wordt. Wanneer de subsidie stopgezet wordt geldt er een afbouwtermijn van 3 jaar voor dat de volledige besparing kan worden gerealiseerd.

-

Enkele interventies zijn op basis van een contract (via aanbesteding). De contracten van deze interventies lopen tot eind 2025.

-

Voor slechts een enkele interventie is de overeenkomst gesloten in de vorm van een opdracht. Deze interventies kunnen stopgezet worden wanneer de opdracht is uitgevoerd.

Wettelijke verplichting Op het preventieve jeugdbeleid zijn vijf wetten van invloed: 1. 2. 3. 4. 5.

Wet op publieke gezondheid Wet op het primair onderwijs Wet ontwikkelingskansen door kwaliteit en educatie (Wet Oke) Wet Maatschappelijke ondersteuning Jeugdwet

Binnen deze wetten is omschreven dat gemeenten de verplichting hebben om in te zetten op vroeg signalering, versterken van eigen kracht en participatie, tegengaan van taalachterstand en in te zetten op preventie. Ze hebben de verantwoordelijkheid om dit op een goede manier vorm te geven. De manier waarop zij daar invulling aan geven is aan de gemeente zelf. In het actieplan Preventief jeugdbeleid zijn drie actielijnen benoemd om te komen tot een bewezen effectief, op elkaar afgestemd preventief ondersteuningsaanbod voor jeugdigen en hun opvoeders. 75

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota Het aandragen van scenario’s om te onderzoeken welke bezuinigingsslag gemaakt zou kunnen worden op de huidige aanpak staat haaks op het doel wat we met het actieplan wilden bereiken.

In de volgende 2 formats is uitgewerkt welke scenario’s bestaan.

5.8 Preventie jeugd Keuzemogelijkheid Thema Onderwerp Portefeuillehouder Categorie Keuzemogelijkheid Context – wettelijk kader

Opgroeien in een Veilige Omgeving Larissa Bentvelzen Uitgaven Stopzetten subsidie aan verenigingen/ activiteiten met als hoofddoelstelling versterken van de ‘sociale basis/ gemeenschapszin’. Stopzetten subsidie aan verenigingen/ activiteiten met als hoofddoelstelling versterken van de ‘sociale basis/ gemeenschapszin’. Gemeenten hebben de wettelijke verplichtingen inhoud te geven aan preventie. Dit is opgenomen in de jeugdwet, Wet op publieke gezondheid, Wet op maatschappelijke ondersteuning, Wet ontwikkelingskansen door kwaliteit en educatie en de Wet primair/voortgezet onderwijs. In de jeugdwet is meer preventie genoemd als één van de transformatiedoelen. De invulling van preventie moet volgens deze wetten bijdragen aan: - Voorkomen van problemen en vroegtijdige inzet van hulp en zorg om zo zwaardere vormen van jeugdhulp te voorkomen; - Goed voorschools aanbod te doen aan alle jonge kinderen met een taalachterstand; - Preventie en vroeg signalering - Bevorderen van maatschappelijke participatie - Alle leerlingen een ononderbroken ontwikkelingsproces te laten doorlopen.

Financieel effect

In het coalitieakkoord ‘Gezonde groei: Rijswijkse koers 2022-2026, thema Sociale kwaliteit van de stad, is benoemd waarop ingezet gaat worden. Het Rijswijkse actieplan Preventief Jeugdbeleid, het rapport Grip op Sturing en de (landelijke) Hervormingsagenda jeugd 2023 zetten allen in op versterking van preventie en vroeg signalering vanuit de aannemelijke veronderstelling dat dit enerzijds een positief effect heeft op gezondheid, kansengelijkheid en veiligheid van onze jeugdigen enerzijds, en anderzijds een betere grip op de kosten geeft (inclusief een te verwachte daling ervan). Bezuinigen op interventies die bijdragen aan het versterken van de ‘sociale’ basis en daarmee als bindmiddel fungeert tussen alle inzet, brengt met name voor de lange termijn risico met zich mee.

76

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota Don Bosco Scouting de Hoeve Scouting de Jaguars Scouting MLK Waterscouting Dorus Rijkers Scouting Meeuwen watergeuzen YMCA

Incidenteel - structureel Haalbaarheid Maatschappelijk effect

Bestuurlijke overwegingen

Juridische haalbaarheid

Technische haalbaarheid Programma Team Keuzemogelijkheid Thema Onderwerp Portefeuillehouder Categorie Keuzemogelijkheid Context – wettelijk kader

Vakantiebos

€ 7.000 € 11.000 € 11.000 € 10.000 € 5.000 € 2.500

Div. act & zomerkamp

€ 12.250

Jaarlijkse uitgave

€ 58.750

Structureel Bezuinigen op deze preventieve interventies is realiseerbaar. Naast de weerstand die stopzetten van deze subsidies in de samenleving op zal roepen zal het voor een grote groep ‘kwetsbare’ jeugdigen betekenen dat zij vatbaar of vatbaarder worden voor en meer risico lopen op problemen in hun ontwikkeling. De inzet van verenigingen versterkt de ‘sociale’ basis en dat is één van de succesfactoren die bijdraagt aan het kansrijk, veilig en gezond opgroeien. De gemeente is verantwoordelijk voor het veilig, kansrijk en gezond (laten) opgroeien van haar jeugdige inwoners. In het coalitieakkoord (zie Context-wettelijk kader) is beschreven op welke wijze de gemeente de zorg voor veilig en gezond opgroeien van de Rijswijkse jeugd wil garanderen. Wanneer een organisatie meer dan 3 jaar achtereenvolgend subsidie ontvangt moet er voor het stopzetten van de subsidie een ‘redelijk’ termijn in acht worden genomen. Wat redelijk is, is afhankelijk van diverse factoren maar men moet rekening houden met een afbouwperiode van meerdere jaren2. Vanwege de subsidierelatie afbouwen op zijn vroegst vanaf 2026. n.v.t. Jeugd, Onderwijs en Sport

Opgroeien in een Veilige Omgeving Preventie jeugd Larissa Bentvelzen Uitgaven Stopzetten van interventieaanbod met minder maatschappelijke impact. Gemeenten hebben de wettelijke verplichtingen inhoud te geven aan preventie. Dit is opgenomen in de jeugdwet, Wet op publieke gezondheid, Wet op maatschappelijke ondersteuning, Wet ontwikkelingskansen door kwaliteit en educatie en de Wet primair/voortgezet onderwijs. In de jeugdwet is meer preventie genoemd als één van de transformatiedoelen. De invulling van preventie moet volgens deze wetten bijdragen aan: - Voorkomen van problemen en vroegtijdige inzet van hulp en zorg om zo zwaardere vormen van jeugdhulp te voorkomen;

2 Bron: Handreiking basisbeginselen subsidierecht VNG, 2019

77

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota - Goed voorschools aanbod te doen aan alle jonge kinderen met een taalachterstand; - Preventie en vroeg signalering - Bevorderen van maatschappelijke participatie - Alle leerlingen een ononderbroken ontwikkelingsproces te laten doorlopen.

Financieel effect

In het coalitieakkoord ‘Gezonde groei: Rijswijkse koers 2022-2026, thema Sociale kwaliteit van de stad, is benoemd waarop ingezet gaat worden. Het Rijswijkse actieplan Preventief Jeugdbeleid, het rapport Grip op Sturing en de (landelijke) hervormingsagenda jeugd 2023 zetten allen in op versterking van preventie en vroeg signalering vanuit de aannemelijke veronderstelling dat dit enerzijds een positief effect heeft op gezondheid, kansengelijkheid en veiligheid van onze jeugdigen en anderzijds een betere grip op de kosten geeft (inclusief een te verwachte daling ervan). Kuseema Villa Pinedo (regionaal ingekocht) JGZ

Website: Jong in Rijswijk Maatje (kind) bij scheiding Kom op voor Jezelf

€ 8.000 € 5.369 € 27.496,41 € 40.865,41

Incidenteel - structureel Haalbaarheid Maatschappelijk effect

Bestuurlijke overwegingen

Juridische haalbaarheid

Technische haalbaarheid

Programma Team

Structureel Bezuinigen op deze preventieve interventies is realiseerbaar.. Deze interventies hebben op zichzelf staand minder maatschappelijk effect. Zij leveren hun bijdrage binnen een geheel van meerdere interventies. Zowel de website ‘Jong in Rijswijk’ als de training ‘Kom op voor jezelf’ hebben een groot bereik onder jeugdigen en bedienen daarmee veel jeugdigen van versterken van eigen kracht. Wanneer de investering in de website ‘Jong in Rijswijk’ gestaakt wordt zal er gekeken moeten worden naar een alternatief om op laagdrempelige wijze jeugdigen te geïnformeerd over de ondersteunende voorzieningen binnen Rijswijk. Wanneer een organisatie meer dan 3 jaar achtereenvolgend subsidie ontvangt moet er voor het stopzetten van de subsidie een ‘redelijk’ termijn in acht worden genomen. Wat redelijk is, is afhankelijk van diverse factoren maar men moet rekening houden met een ‘afbouwperiode van meerdere jaren3. Dit is van toepassing op de interventie: Kom op voor jezelf van de JGZ. De opdrachten aan de interventies van Kuseema en Villa Pinedo kunnen per 2026 stopgezet worden. Voor de interventie van de JGZ zal de subsidie waarschijnlijk vanaf 2026 afgebouwd kunnen worden. n.v.t. Jeugd, Onderwijs en Sport

3 Bron: Handreiking basisbeginselen subsidierecht VNG, 2019

78

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota

5.9 Striktere toelatingscriteria Leerlingenvervoer Keuzemogelijkheid Thema Onderwerp Portefeuillehouder Categorie Keuzemogelijkheid

Context – wettelijk kader

Financieel effect Incidenteel - structureel Haalbaarheid Maatschappelijk effect

Bestuurlijke overwegingen

Juridische haalbaarheid Technische haalbaarheid Programma Team

Jeugd en Maatschappelijke ondersteuning Larissa Bentvelzen Uitgaven – investeringen - inkomsten In het beleid inzake het leerlingenvervoer is vastgelegd dat als de afstand van huis tot de school of instelling korter is dan 6 km, er geen leerlingenvervoer wordt ingezet. Toch zijn er uitzonderingen mogelijk. We willen de criteria voor toekenning van leerlingenvervoer aanscherpen. Daarnaast willen we onderzoeken wat mogelijk is in het contract met de vervoerders. Wettelijke taak vanuit drie wetgevingen: Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra en de Wet op het voortgezet onderwijs. We verwachten een bezuiniging te realiseren van €50.000. structureel Ja Door het aanscherpen van beleid, toegang en het huidige bestand te screenen zal een aantal leerlingen geen toekenning leerlingenvervoer meer krijgen waardoor de druk in het gezin kan toenemen, zowel financieel als sociaal emotioneel en organisatorisch. In het merendeel van de gevallen gaat het om leerlingen met een functiebeperking of gedragsproblematiek. Leerlingenvervoer kan hierdoor een verlichting zijn voor het betreffende gezin. Breder gezien kan aanscherping van het leerlingenvervoer leiden tot verontwaardiging van andere inwoners, omdat het over het algemeen kwetsbare kinderen raakt. Leerlingenvervoer is een gevoelig onderwerp.

Het merendeel van de kinderen dat er gebruik van maakt, is kwetsbaar, waardoor aanscherpen van de toelatingscriteria in de beeldvorming vaak onrechtvaardig overkomt. De media wordt daarbij regelmatig opgezocht. Daar staat tegenover dat als kinderen (meer) zelfstandig kunnen reizen dit bedraagt aan zelfvertrouwen en eigenwaarde en zij ook in de toekomst zich zelfstandiger kunnen verplaatsen. Dit pleit voor een goede screening waarbij ontwikkeling en potentie meegenomen worden. Goed. Goed. Sociaal Domein Jeugd en Maatschappelijke ondersteuning

79

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota

5.10 – 5.13 Uitwerking scenario’s preventief jeugdbeleid Belang van preventie Bij preventief jeugdbeleid wordt er ingezet op het beïnvloeden van risico- en beschermende factoren die van invloed zijn bij het veilig, gezond en kansrijk opgroeien. In zijn algemeenheid wordt ervan uitgegaan dat er door preventieve inzet uiteindelijk minder inzet van specialistische hulp nodig is. Preventie is het meest effectief wanneer: Jeugdigen een sterke basis hebben. Een sterke basis bestaat uit beschermende factoren (steun, erkenning, sociale binding, etc.) De aanpak samenhangend is. De aanpak bijdraagt aan een concreet vraagstuk. De effectiviteit van de interventies onderbouwd of bewezen is (NJI)4. De interventies goed worden uitgevoerd. Meer dan ooit is er behoefte om inzicht te krijgen in wat de investering in preventief jeugdbeleid oplevert. Wat kunnen we zeggen over de effectiviteit van de interventies, over het bereik van de juiste doelgroepen en de waarde om te (blijven) investeren in preventie?

Wettelijke verplichting t.a.v. preventie Het preventief jeugdbeleid geeft invulling aan de Wet op publieke gezondheid, Wet op het primair onderwijs, Wet ontwikkelingskansen door kwaliteit en educatie (Wet Oke), Wet Maatschappelijke ondersteuning en de Jeugdwet. Binnen deze wetten is omschreven dat gemeenten de verplichting hebben om in te zetten op vroeg signalering, versterken van eigen kracht en participatie, tegengaan van taalachterstand en in te zetten op preventie. Ze hebben de verantwoordelijkheid om dit op een goede manier vorm te geven. De manier waarop zij daar invulling aan geven is aan de gemeente zelf.

Financiering interventies Totale uitgaven preventieve interventies Actieplan jeugdbeleid (50st)

€ 3.822.098,21

Af: bedrag afkomstig uit SPUK Onderwijsachterstandenbeleid

€ 1.602.655,69

Af: bedrag afkomstig uit SPUK/GALA (40%)

€ 278.444,00

Totale uitgaven voor gemeente Rijswijk (50 interventies)

€ 1.940.998,52

Anno 2024 zijn er 50 interventies waaraan €3.822.098,21 wordt uitgegeven. Van dit bedrag is €1.602.655,69 afkomstig uit de SPUK Onderwijsachterstanden en €278.444,00 uit de SPUK/GALA. Waarbij bij de middelen van SPUK/GALA de voorwaarde wordt gesteld dat we zelf een cofinanciering van 60% doen om in aanmerking te komen (40%) De gemeente Rijswijk besteedt € 1.940.998,52 aan deze preventieve interventies. Daarvan is € 417.666,00 een verplichte eigen bijdrage betreft om in aanmerking te komen voor de cofinanciering van SPUK/GALA.

4 NJI databank kan als ‘bibliotheek’ dienen maar heeft geen monopoly op effectiviteit van interventies en is niet als

meetinstrument te gebruiken

80

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota Geldende subsidieovereenkomsten Totale Rijswijkse uitgaven

€1.940.998,52

Contract (aanbesteding) Opdracht Subsidierelatie

€ 57.860,00 € 57.912,40 € 1.415.559,52

Lopend tot eind 2025 Lopend tot eind 2024 Voor stopzetten vanaf 2025 een afbouwtermijn van 3 jaar in acht nemen (2028)

De gemeente heeft verschillende vormen van overeenkomsten met de leveranciers van de interventies. Voor het merendeel bestaat er een subsidierelatie waarbij er jaarlijks op een aanvraag beschikt wordt. Wanneer de subsidie stopgezet wordt geldt er een afbouwtermijn van 3 jaar voor dat de volledige besparing kan worden gerealiseerd. Enkele interventies zijn op basis van een contract (via aanbesteding). De contracten van deze interventies lopen tot eind 2025. Hierna wordt een viertal scenario’s geschetst om te besparen op de kosten van preventief jeugdbeleid, waarbij ook een tussenvorm van deze 4 scenario’s als uitkomst denkbaar is.

Scenario 1: Grote slagen, grote impact Het Rijswijkse actieplan Preventief Jeugdbeleid, het rapport Grip op Sturing en de (landelijke) Hervormingsagenda jeugd 2023 zetten allen in op versterking van preventie en vroegsignalering vanuit de aannemelijke veronderstelling dat dit enerzijds een positief effect heeft op gezondheid, kansengelijkheid en veiligheid van onze jeugdigen en anderzijds een betere grip op de kosten geeft (inclusief een te verwachte daling ervan). Dit scenario richt zich op de interventies waar afzonderlijk het meeste budget aan uitgegeven wordt. Het betreft echter interventies waarvan de effectiviteit doeltreffend, plausibel of werkzaam geacht kan worden (www.nji.nl/effectieve-jeugdhulp/werken-aan-effectiviteit). MEE Kwadraad/JGZ JGZ Haaglanden beweegt Haaglanden beweegt

Integrale vroeghulp Opvoed adviespunt Stevig Ouderschap De ontdekkers act t/m 12 jr. Happy Fit Jaarlijkse uitgave

€ 118.674,00 € 92.436,39 € 73.215,00 € 87.120,00 € 87.228,90 € 458.674,29

Besparingsoverzicht 2024 €0

2025 €0

2026 € 152.891,43

2027 € 305.782,86

2028 € 458.674,29

Voor al deze interventies geldt een afbouwperiode van 3 jaar. In het overzicht is uitgegaan van een jaarlijkse afbouw met 1/3 deel.

Scenario 2: Maatschappelijke impact wordt merkbaar op langer termijn Het Rijswijkse actieplan Preventief Jeugdbeleid, het rapport Grip op Sturing en de (landelijke) Hervormingsagenda jeugd 2023 zetten allen in op versterking van preventie en vroegsignalering vanuit de aannemelijke veronderstelling dat dit enerzijds een positief effect heeft op gezondheid, kansengelijkheid en veiligheid van onze jeugdigen en anderzijds een betere grip op de kosten geeft (inclusief een te verwachte daling ervan). Onderstaand tabel geeft de uitgaven aan interventies weer die bijdragen aan het versterken van de sociale/ pedagogische basis, één van de beschermende factoren bij een gezonde ontwikkeling. Daarnaast fungeren de interventies als bindmiddel tussen alle inzet en brengt het met name voor de lange termijn risico met zich mee.

81

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota Don Bosco Scouting de Hoeve Scouting de Jaguars Scouting MLK Waterscouting Dorus Rijkers Scouting Meeuwen watergeuzen YMCA

Activiteit vakantiebos

€ 7.000 € 11.000 € 11.000 € 10.000 € 5.000 € 2.500

Div. act & zomerkamp Jaarlijkse uitgave

€ 12.250 € 58.750

Onderstaande interventies zijn interventies die op zichzelf staand wel een maatschappelijk doel dienen maar vanwege het aanpalende interventieaanbod in mindere mate een maatschappelijke impact bewerkstelligen. Kuseema Villa Pinedo (regionaal ingekocht) JGZ

Website: Jong in Rijswijk Maatje (kind) bij scheiding

€ 8.000 € 5.369

Kom op voor Jezelf Jaarlijkse uitgave

€ 27.496,41 € 40.865,41

2026 € 30.538,47

2028 € 99.615,41

Besparingsoverzicht 2024 €0

2025 € 8.000

2027 € 61.076,94

Met uitzondering van Kuseema, website Jong In Rijswijk, bestaat er voor de interventies een subsidierelatie. Deze kennen een afbouwperiode van 3 jaar. In het overzicht is uitgegaan van een jaarlijkse afbouw van 1/3.

Scenario 3: Taakstelling & data gedreven keuzes Het Rijswijkse actieplan Preventief Jeugdbeleid, het rapport Grip op Sturing en de (landelijke) Hervormingsagenda jeugd 2023 zetten allen in op versterking van preventie en vroegsignalering vanuit de aannemelijke veronderstelling dat dit enerzijds een positief effect heeft op gezondheid, kansengelijkheid en veiligheid van onze jeugdigen en anderzijds een betere grip op de kosten geeft (inclusief een te verwachte daling ervan). In dit scenario wordt uitgegaan van een taakstelling die binnen 5 jaar gerealiseerd moet worden. Het geeft de ruimte om gedegen keuzes te maken binnen het huidige interventieaanbod die ondersteund worden door data-onderzoek en effectmeting. Taakstelling

Later te bepalen interventies

€ 170.000,00

Besparingsoverzicht 2024 -

2025 -

2026 - € 56.666,66

2027 - € 113.333,33

2028 - € 170.000

Voor al deze interventies geldt een afbouwperiode van 3 jaar. In het overzicht is uitgegaan van een jaarlijkse afbouw van 1/3.

Scenario 4: Financieel aantrekkelijk, weinig realistisch Het Rijswijkse actieplan Preventief Jeugdbeleid, het rapport Grip op Sturing en de (landelijke) Hervormingsagenda jeugd 2023 zetten allen in op versterking van preventie en vroeg signalering vanuit de aannemelijke veronderstelling

82

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota dat dit enerzijds een positief effect heeft op gezondheid, kansengelijkheid en veiligheid van onze jeugdigen en anderzijds een betere grip op de kosten geeft (inclusief een te verwachte daling ervan). Het meest verstrekkende scenario is het stopzetten van alle interventies. In het schema over de uitgaven van de interventies is aangegeven dat Rijswijk daar jaarlijks €1.940.998,52 in investeert. Daarvan is € 417.666,00 geoormerkt als een verplichte eigen bijdrage aan onderwijsachterstandenbeleid om in aanmerking te komen voor de cofinanciering van SPUK/GALA. Uiteraard kan de keuze gemaakt worden om geen aanspraak te willen maken op deze SPUK/GALA gelden waardoor de co-financierings eis vervalt. Interventies

Jaarlijkse uitgave

€ 1.940.998,52

Gemeente hebben een wettelijke verplichting om in te zetten op vroeg signalering, versterken van eigen kracht en participatie, tegengaan van taalachterstand en in te zetten op preventie. Het voldoen aan die verplichting zal kosten met zich meebrengen afhankelijk van de keuzes die worden gemaakt. Dat betekent iets voor het realiteitsgehalte van dit scenario. Daarnaast staat dit volledig haaks op de gedachte dat investeren in preventie bijdraagt aan het verminderen van de kosten van jeugdhulp. Zo is er in zowel het onderzoeksrapport “Grip en Sturing op de jeugdhulpkosten” als “De Rijswijkse visie op normaliseren en de reikwijdte van de jeugdhulp’’ aangegeven dat investeren in preventie juist één van de maatregelen is om de kosten van jeugdhulp te beteugelen. Dat doet niet af aan het proces om de inzet van preventieve interventies effectiever en efficiënter te willen maken. Besparingsoverzicht 2024 €0

2025 € 57.912,40

2026 685.607,77

2027 1.313.303,14

2028 1.940.998,52

Voor een deel van de interventies geldt een afbouwperiode van 3 jaar. In het overzicht is uitgegaan van een jaarlijkse afbouw met 1/3 deel.

83

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota

6. Cluster Zelfstandig Leven – Algemeen Binnen het sociaal domein houden we ons onder andere bezig met het waarborgen en/of vergroten van de financiële bestaanszekerheid van Rijswijkse inwoners. Beleidsthema's die hiervan onderdeel uitmaken zijn: armoede, schulden, inkomen, werk/re-integratie en participatie. De gemeente Rijswijk heeft in 2024 een belangrijke bezuinigingsopgave. In dit document stellen we een aantal bezuinigingskeuzes voor die ertoe leiden dat we – met inachtneming van de bezuinigingsnoodzaakgeld besparen en toch een minimaal voorzieningenniveau behouden. Thema's als inburgering, Kinderopvangtoeslagaffaire en werkgroep Oekraïne zijn hierbij buiten beschouwing gelaten, omdat deze geen reguliere besparing opleveren op de begroting (bv. SPUK's). Wel is in dit document de Spreidingswet als mogelijke inkomstenbron opgenomen. Voordat we de bezuinigingskeuzes aan u voorleggen, vragen wij u een viertal punten in acht te nemen: 1. Dat we op een aantal thema's de afgelopen jaren al zijn gekort of efficiënter zijn gaan werken; 2. Het aantal inwoners dat leeft op of rond de armoedegrens toeneemt. mede door inflatie, hoge energieprijzen, de groei van de gemeente, hoge woonlasten, etc.); 3. Bezuinigen op preventie en sociale, toegankelijke voorzieningen er (op lange termijn) juist voor kan zorgen dat de (maatschappelijke) kosten toenemen; en 4.

Intensivering van klantcontacten middels meer aandacht en korte lijnen leidt tot hogere uitstroom. Een praktisch voorbeeld van het eerste punt is dat ons re-integratiebudget in de afgelopen vier jaar al is ingekort van €2,2 miljoen naar €1,4 miljoen. Daarnaast zijn we al bezig met het realiseren van een efficiëntieslag door middel van de implementatie van de Participatiewet in Balans en verschillende pilots op het gebied van re-integratie, participatie en inburgering zoals de pilots ‘Snel aan de slag’ en ‘Statushouders aan het werk’. Een voorbeeld van het tweede punt is dat we in 2023 aan ruim 3500 minimahuishoudens de Energietoeslag hebben uitgekeerd, terwijl uit de cijfers bleek dat er circa 2900 minimahuishoudens in Rijswijk wonen. Ook het aantal vragen of verzoeken tot financiële ondersteuning die gericht zijn aan de gemeente en ketenpartners neemt duidelijk toe. In relatie tot het derde punt is belangrijk om te beklemtonen dat het bezuinigen op preventie of sociale, toegankelijke voorzieningen in de meeste gevallen juist kan leiden tot een toename van de (maatschappelijke) kosten op lange termijn. Onze beleidsinzet richt zich op het versterken van de sociale basis gesteund door toegankelijke voorzieningen en korte lijnen tussen inwoners en voorzieningen. Ook besteden we aandacht aan preventie aan vroegsignalering om curatieve zorg zo vroeg mogelijk te voorkomen.

Kortom: bezuinigen op armoede, schulden, werk, inkomen en participatie betekent uiteindelijk dat de kosten op het terrein van o.a. (curatieve) zorg, onderwijs, wmo, eenzaamheid, veiligheid zullen toenemen. Verder blijkt uit diverse onderzoeken dat het intensiveren van klantcontacten middels gerichte aandacht en korte lijnen juist leidt tot hogere uitstroom. Zie bijvoorbeeld het Divosa rapport: BUIGbudget 2024: grote herverdeeleffecten op gemeenten | Divosa). Middels de ingekochte instrumenten en de huidige ambtelijke inzet op het terrein van van werk en participatie zetten wij daarom bewust in op het schenken van intensieve aandacht aan onze inwoners. Wij hebben geconstateerd dat deze aanpak zelfs tot resultaten leidt in de doelgroep trede 1 en 2. Zo zijn in het afgelopen jaar 10 Rijswijkse inwoners uit laatstgenoemde doelgroep uitgestroomd naar regulier werk. Indien wij nog verder de reintegratiemiddelen inperken zullen wij deze dienstverleningsvorm niet meer kunnen bieden en zal de uitstroom duidelijk afnemen. Tevens lopen we het risico dat wij niet in aanmerking komen voor een vangnetregeling. Dit is een tegemoetkoming vanuit het Rijk voor gemeenten met grote tekorten op 84

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota BUIG. Tot slot willen wij u erop wijzen dat een mogelijk overschot op het BUIG-budget vrij besteedbaar is. Kortom, (extra) inzet om die ‘exploitatie' minimaal kostendekkend te maken is noodzakelijk. Scenario ''bezuinigen op alle niet-wettelijke taken'' en diens gevolgen Indien we direct stoppen met alle niet-wettelijke taken die we momenteel binnen dit cluster uitvoeren, besparen we een bedrag van circa 1.9 miljoen euro. Dit bedrag is opgebouwd uit: - alle minimaregelingen, waaronder de kind regelingen, Ooievaarspas, Collectieve Aanvullende Verzekering, gratis OV-product AOW’ers en subsidie voor ketenpartners (circa € 1 mln.) - het actieplan Armoedebestrijding+ (circa €215.000) - het niet-wettelijk deel van Werk- en Inkomen (€300.000). Ons dringend advies is om niet te kiezen voor dit scenario, omdat we hiermee de meest kwetsbare doelgroep van de stad significant hard raken. Daarnaast vraagt ‘direct stoppen’ om een ambtelijke en systeemtechnische operatie. Dit scenario levert netto dus geen besparing op. Aan de andere kant biedt de Spreidingswet mogelijkheden om juist extra inkomsten te genereren indien we meer statushouders opvangen/begeleiden dan de taakstelling vraagt. Wat dit precies qua inkomsten kan opleveren is verder in dit document nader uitgewerkt.

Indien bezuinigingen op bovenstaande onderwerpen toch noodzakelijk zijn, stellen we hieronder een aantal concrete, themagerichte bezuinigingsmogelijkheden voor:

85

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota

6.1 Actieplan Armoedebestrijding+ Keuzemogelijkheid Thema Onderwerp Portefeuillehouder Categorie Keuzemogelijkheid

Context – wettelijk kader Financieel effect

Incidenteel - structureel Haalbaarheid

Maatschappelijk effect

Bestuurlijke overwegingen

Juridische haalbaarheid Technische haalbaarheid Programma Team

Armoede Actieplan Armoedebestrijding+ Gijs van Malsen Uitgaven Bezuinigen op twee van de zes actiepunten: 1. Verkenning doelgroep middeninkomens en inrichting gestaffelde aanpak 2. Reserveren voor ondersteuning huishoudens met een (midden)inkomen tussen 130% en 170% van het WSM Geen wettelijke taak. Dit actieplan is in 2023 vastgesteld door de raad. Aanleiding hiervoor betrof de toenemende armoede onder minimahuishoudens en middeninkomens. Door te bezuinigen op de acties die gericht zijn op het ondersteunen van middeninkomens besparen we €95.000,- van de €215.000 die nu voor het jaar 2024 begroot is. Wel bestaat het risico dat mensen hierdoor financieel in de problemen komen en niet meer uitkomen in de maand, waardoor kosten bij bijvoorbeeld schuldhulpverlening kunnen stijgen. Incidenteel Eenvoudig. We voeren deze actie niet uit waarmee het geld vrijkomt. Bovendien is het een taak van de Rijksoverheid om middeninkomens voldoende te ondersteunen. We lopen vooruit op de integrale visie waarin we bepalen dat we de inwoners helpen die het hardst ondersteuning nodig hebben. Inwoners met een middeninkomen worden niet ondersteund door de gemeente met het risico dat ze daardoor financieel niet meer uitkomen in de maand, waardoor schuldenproblematiek kan ontstaan met alle gevolgen van dien.

Uit onderzoek is gebleken dat de middeninkomens in sommige gevallen financieel het eind van de maand niet halen en dat het daarom belangrijk is deze groep tegemoet te komen met een sociale voorziening. Politiek is daarom langer geleden de keus gemaakt om deze groep te helpen. Terugdraaien van dit besluit betekent een wijziging van koers. Eenvoudig Eenvoudig N.v.t. Beleid Sociaal Domein, Armoede en Schulden

86

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota

6.2 Bezuinigen doelgroep minimabeleid Keuzemogelijkheid Thema Onderwerp Portefeuillehouder Categorie Keuzemogelijkheid Context – wettelijk kader Financieel effect

Armoede Bezuinigen doelgroep minimabeleid Gijs van Malsen Uitgaven Verlagen van doelgroep minimabeleid van 130% naar 120% van Wettelijk Sociaal Minimum (WSM) Geen wettelijke taak – doelgroep minimabeleid bepaalt de gemeente zelf. Besparing van €50.000 tot €150.000. Volgens CBS-gegevens uit 2022 vallen er 700 huishoudens (17%) minder in de categorie tot 120% t.o.v. 130%. Als we dit percentage aftrekken van de huidige uitgaven aan de regelingen voor inwoners tot 130% (Ooievaarspas, CAV) levert dat circa €118.000 op. Er wonen 200 kinderen (12,5%) minder in de doelgroep van 120% dan in de groep tot 130%. Als we dit percentage aftrekken van de huidige uitgaven aan de regelingen voor kinderen tot 130% (Participas, Schoolreis, computerregeling) levert dat €38.000 op. In deze eerste schets is geen rekening gehouden met een mogelijk groter niet-gebruik in de doelgroep met een hoger dan bijstandsinkomen. Ook is er geen rekening gehouden met de vaste kosten die we maken, los van het aantal inwoners dat gebruik maakt van de regelingen. Hierdoor is de verwachting dat de daadwerkelijke besparing die deze beleidsmaatregel oplevert kleiner is dan het genoemde bedrag van €156.000. Het zal een besparing van €50.000 tot €150.000 opleveren. Let op: een wijziging van de inkomensnorm vraagt wel om een systeemtechnische en ambtelijke operatie. Dat kan mogelijk ook geld kosten.

Incidenteel - structureel Haalbaarheid Maatschappelijk effect

Bestuurlijke overwegingen

Deze maatregel kan gevolgen hebben voor het welzijn en de ontwikkeling van inwoners, waardoor er later inzet van maatwerkvoorzieningen nodig kunnen zijn en daar de kosten kunnen stijgen. Structureel Per 2025 voor huidige klanten, z.s.m. voor nieuwe aanvragen. We beperken 700 huishoudens en 200 kinderen in de mogelijk om te participeren in de samenleving. Hierdoor raken zij naar verwachting in dieper isolement en stoppen we voor hen onze bijdrage aan kansrijk opgroeien. Dit kan ertoe leiden dat er problematiek ontwikkelt, wat een toename op maatwerkvoorzieningen Jeugd en Wmo tot gevolg kan hebben. Bezuinigen op de armsten in de gemeente levert mogelijk bestuurlijk veel weerstand op. Daarbij wijken wij af binnen de regio. Daarnaast bestaat het risico dat door het isolement bij 87

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota

Juridische haalbaarheid Technische haalbaarheid Programma Team

kinderen de kosten bij jeugd stijgen en ook bij volwassenen zouden we dit effect kunnen zien bij maatwerkvoorzieningen. Juridisch haalbaar. Technisch haalbaar. Vraagt wel een tijdsinvestering i.v.m. aanpassing in systemen. N.v.t. Beleid Sociaal Domein, Armoede en Schulden

88

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota

6.3 Collectieve Aanvullende Verzekering (CAV) Keuzemogelijkheid Thema Onderwerp Portefeuillehouder Categorie Keuzemogelijkheid

Armoede Collectieve Aanvullende Verzekering (CAV) Gijs van Malsen Uitgaven - De gemeentelijke bijdrage aan de CAV verminderen door nieuwe afspraken te maken met de aangesloten zorgverzekeraars.

Context – wettelijk kader Financieel effect

Niet-wettelijke regeling • De CAV is geen wettelijke taak. Het is een gemeentelijke regeling in samenwerking met zorgverzekeraars om inwoners in armoede de kans te gunnen om zich voor een redelijke prijs aanvullend te laten verzekeren. Een bezuiniging door de bijdrage van de gemeente Rijswijk te verlagen kan een besparing opleveren van ongeveer €100.000,-. • De meest ingrijpende bezuinigingskeuze is het volledig stopzetten van de CAV. Dat levert een bedrag op van maximaal €462.000,-.

Incidenteel - structureel Haalbaarheid

Structureel Dit is niet direct haalbaar. Het contract met zorgverzekeraars inzake het jaar 2024 is lopende. Wel kunnen we nieuwe afspraken maken voor de periode vanaf 1 januari 2025. Bezuinigingen kunnen leiden tot toenemende financiële druk op kwetsbare inwoners, wat resulteert in groeiende schulden en achterstanden in premiebetalingen en eigen bijdragen. Daarnaast kunnen gezondheidsproblemen toenemen door zorgmijding, de druk op gemeentelijke ondersteuningsdiensten verhogen en het beroep op bijzondere bijstand vergroten. Bezuinigen op de CAV betekent dat we niet kunnen voldoen aan de ambitie van dit college uit het coalitieakkoord. Deze ambitie is om mensen te verzekeren van goede zorg en hen op de meest effectieve manier te ondersteunen, terwijl we tegelijkertijd de collectieve zorgverzekering behouden. We willen ook bijdragen aan gezondheidswinst via het pakket. Bezuinigingen zijn niet in lijn met deze doelstellingen. Risico bestaat dat zorg uit het aanvullende en tandheelkunde wordt vermeden. Dit heeft invloed op algeheel functioneren en kan kans op bijstand en werkloosheid vergroten. Juridisch haalbaar, gezien de gemeentepolis een niet-wettelijke regeling is. Technisch haalbaar, aangezien het mogelijk is om de gemeentelijke bijdrage aan te passen en relevante gegevens beschikbaar zijn om dit proces te ondersteunen. N.v.t. Beleid Sociaal Domein, Armoede en Schulden

Maatschappelijk effect

Bestuurlijke overwegingen

Juridische haalbaarheid Technische haalbaarheid Programma Team

89

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota

6.4 Ooievaarspasregeling Keuzemogelijkheid Thema Onderwerp Portefeuillehouder Categorie Keuze mogelijkheid Context – wettelijk kader Financieel effect Incidenteel - structureel Haalbaarheid

Maatschappelijk effect

Bestuurlijke overwegingen

Juridische haalbaarheid

Technische haalbaarheid

Armoede Ooievaarspasregeling G. van Malsen Uitgaven De Ooievaarspas niet meer beschikbaar stellen voor volwassenen vanaf 18 jaar. Niet wettelijk. Regionale regeling. Uitsluiten van 18+’ers levert een besparing op van circa €47.000. De totale kosten voor de Ooievaarspas zijn structureel €264.000. Structureel Niet direct haalbaar. Momenteel zijn er afspraken gemaakt met Den Haag over de doelgroepen die recht hebben op de regeling. Aangezien het officieel een Haagse regeling is, weten we niet of het mogelijk is om bepaalde doelgroepen vanuit de Rijswijkse regeling uit te sluiten. Dit scenario moet nog worden voorgelegd aan Den Haag, maar is een waarschijnlijk scenario. Dit zal ertoe leiden dat we deelname aan sport, cultuur en recreatie in de stad onder volwassenen en ouderen met een minimuminkomen direct drastisch verminderen. Bovendien wijken we af van de regionale toelatingsvoorwaarden. Den Haag en Leidschendam-Voorburg bieden deze regeling namelijk aan iedereen. Doordat mensen niet meer kunnen deelnemen aan dergelijke activiteiten, bestaat de kans op isolement en verkleinen of verdwijnen van een netwerk. Dit kan ertoe leiden dat er een groter beroep gedaan gaat worden op maatwerkvoorzieningen in de Wmo.

Vraag is of het stopzetten van de Ooievaarspas voor volwassenen in lijn is met de politieke doelstellingen van de gemeente Rijswijk, omdat het de maatschappelijke ongelijkheid in Rijswijk kan vergroten doordat mensen met een minimuminkomen minder toegang hebben tot recreatieve, sportieve en culturele activiteiten. Het gebrek aan vrijetijdsmogelijkheden voor minima kan leiden tot een verminderde mentale gezondheid, welzijn en welbevinden. En dit staat haaks op onze politieke en maatschappelijke doelstellingen. Juridisch haalbaar. Echter, bestaande contractuele verplichtingen met partners voor het aanbieden van kortingen en ondersteunende regelingen via de Ooievaarspas kunnen tot juridische geschillen leiden. En het stopzetten van de Ooievaarspas voor volwassenen vanaf 18 jaar kan mogelijk worden beschouwd als leeftijdsdiscriminatie, omdat alleen volwassenen worden uitgesloten van deelname aan de regeling. Technisch haalbaar. Er moeten wel alternatieve ondersteuningsmogelijkheden worden overwogen en 90

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota

Programma Team

geïmplementeerd om te compenseren voor het wegvallen van de Ooievaarspas voor volwassenen, wat technische uitdagingen met zich meebrengt. En zoals bij andere thema’s vergt het ook hier tijd met betrekking tot aanpassing in (registratie)systeem en communicatiemiddelen. N.v.t. Beleid Sociaal Domein, Armoede en Schulden

91

Ambtelijke uitwerking keuzes – bijlage bij kadernota

6.5 Kindregelingen Keuzemogelijkheid Thema Onderwerp Portefeuillehouder Categorie Keuzemogelijkheid

Armoede Kind regelingen G. van Malsen Uitgaven Stoppen met de schoolreisregeling en de fietsregeling. De schoolreisregeling kan eventueel vanuit het Rijk bekostigd worden. De fietsregeling is van stichting Kei zelf. Wij dragen er financieel aan bij, maar het valt officieel niet onder kind regelingen van de gemeente.

Context – wettelijk kader Financieel effect Incidenteel - structureel Haalbaarheid

De computerregeling en regeling voor winter- en sportkleding zijn te fundamenteel in het leven van Rijswijkse kinderen om direct mee te stoppen. Niet wettelijk Dit levert een besparing op van circa €21.000.