Begroting 2022-2025.pdf

Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten

Jr.rek. Raming na wijziging 2020 2021 2.731 2.905 394 170 -2.337 -2.735 2.860 3.853 884 1.926 -1.976 -1.927 210 744

2022 3.635

2023 3.667

2024 3.800

2025 4.060

-3.635 1.846 175 -1.671 745

-3.667 1.846 175 -1.671 741

-3.800 1.846 175 -1.671 740

-4.060 1.806 135 -1.671 740

-210 5.802 1.278 -4.524

-745 6.226 175 -6.051

-741 6.254 175 -6.079

-740 6.386 175 -6.211

-740 6.606 135 -6.471

-744 7.501 2.096 -5.405

Voor een toelichting op de belangrijkste mutaties tussen de verschillende jaren wordt verwezen naar de toelichting op de meerjarenbegroting 2022-2025.

Investeringen Investeringskrediet (bedragen x 1.000) 4010 Huisvesting scholen Eerste inrichting onderwijsleerpakket en meubilair groep 14,15 en 16 KC Buitenrijck Meerkosten ENG de Akker Meerkosten ENG Steenvoordeschool Uitbreiding 300 m2 i.v.m. groei aantal leerlingen in Rijswijk Vervangende nieuwbouw basisschool De Akker en GSR (inclusief gymnastieklokaal) Vervangende nieuwbouw Steenvoordeschool (incl. gymnastieklokaal)

2022 U 8.061

I

2023 U 11.846

I

2024 U

I

2025 U

45 286 228 933 10.627 7.788

Onderwijs 41

I

Sport, Cultuur en Recreatie Wat willen we bereiken? Visie op het programma Cultuur Het gemeentelijk cultuurbeleid is opgenomen in de Cultuurvisie 2016-2030 ‘Rijswijk vrij gedacht’. Cultuur heeft waarde voor Rijswijk en haar inwoners. Het maken of beleven verruimt het gezichtsveld en draagt bij aan ontwikkeling. Wij hechten waarde aan een breed cultureel aanbod in onze gemeente. Naast de waarde van cultuur op zich, gaat het juist ook om de bijdrage van cultuur aan de Rijswijkse samenleving. De ambitie is om kunst en cultuur als een verbindende kracht in te zetten voor de samenleving en economie van Rijswijk. Cultuur biedt inwoners de gelegenheid tot ontmoeting en meedoen. En het zorgt voor binding met de omgeving en elkaar. Omdat het bijdraagt aan het welbevinden willen wij graag dat meer inwoners gebruik (kunnen) maken van culturele voorzieningen. Wij hechten aan een laagdrempelig en toegankelijk aanbod en leggen nadrukkelijker de verbinding met zorg en welzijn. Ten aanzien van cultuur zijn er ook een aantal wetten voor de gemeente van belang. Die hebben verband met het bibliotheekwerk, de lokale omroep en behoud en beheer van cultureel erfgoed. Sport Sport heeft van oudsher een sociaal maatschappelijke functie.

Sport brengt niet alleen plezier en gezondheid, het brengt ook mensen bij elkaar, helpt talenten ontwikkelen, zorgt voor sociale cohesie, biedt een platform voor vrijwilligerswerk en zorgt voor veiligheid in buurten. Deze maatschappelijke functies maken dat sport gewild én kansrijk is voor het realiseren van maatschappelijk verantwoord beleid. De afgelopen jaren zijn de rollen en verantwoordelijkheden van de gemeente in de maatschappelijke ondersteuning, de zorg voor jeugd en de participatie van kwetsbare inwoners, sterk veranderd. De gemeente zet mede met de nota Sport en Bewegen, het lokaal sport- en preventieakkoord en de uitvoeringsagenda Gezondheid – Sport – Preventie in op het vergroten van de deelname van kwetsbare mensen aan de samenleving en de bestrijding van eenzaamheid. We leggen hierbij de nadruk op eigen verantwoordelijkheid, het gebruikmaken van het sociale netwerk, op preventie en op zoveel mogelijk voorkomen in plaats van genezen. De uitvoeringsagenda Gezondheid – Sport – Preventie vormt de basis om de doelstellingen te bereiken. Sport wordt niet gezien als een doel op zich, maar als een middel om maatschappelijke doelen zoals sociale cohesie en een gezonde leefstijl te bereiken. Bijzondere aandacht krijgt de duurzaamheid bij de vervanging van sportvelden en onderhoud en pragmatische invulling van de binnensport accommodaties.

Doelstellingen Cultuur De Cultuurvisie gaat uit van de volgende zes beleidspijlers, die samen met onze partners verder worden ingevuld met acties: • Clustering en samenhang: Door het stimuleren van afstemming en samenwerking worden krachten meer gebundeld en samenhang gecreëerd. Ook het clusteren van activiteiten en voorzieningen draagt naast een betere benutting bij aan zichtbaarheid. • Creatieve vrijheid in de openbare ruimte en ruimte voor cultuurbeoefening: Het bieden van ruimte aan nieuwe en tijdelijke initiatieven.

Sport, Cultuur en Recreatie 42

• Aanbod voor jeugd en jongeren: Het aansluiten van het aanbod op de behoeften van jeugd en jongeren. • Cultuureducatie: Het stimuleren van kunst- en cultuureducatie, met name voor jeugd en jongeren, om bij te dragen aan hun brede vorming en de creativiteit van de samenleving. Het gaat zowel om binnenschools cultuuronderwijs als een toegankelijk aanbod in de vrije tijd. • Ouderen en cultuur: Het benutten van het potentieel van vitale ouderen en het bereiken van kwetsbare ouderen om bij te dragen aan hun betrokkenheid bij en in de samenleving. • Cultureel en historisch erfgoed en architectuur: Het bekend en meer zichtbaar maken van het lokale erfgoed bij de inwoners van de gemeente en de regio. Sport Het stimuleren van de Rijswijkse bevolking tot deelname aan sport, door het in standhouden van een breed aanbod. Hierdoor willen we een brede ontwikkeling bevorderen, sociale cohesie versterken, onderling respect vergroten en een gezonde leefstijl stimuleren. Er wordt met name ingezet op de breedtesport. De verbinding tussen gezondheid, sport en preventie wordt door de verschillende akkoorden (sport- en preventieakkoord) verder geïntensiveerd en geoptimaliseerd. De verschillende uitgangspunten zijn, in samenwerking met partners uit Rijswijk op het terrein van sport en gezondheid, vertaald in een gezamenlijke uitvoeringsagenda Gezondheid – Sport –Preventie (2020-2023).

De belangrijkste thema’s hierbij zijn: 1. iedereen mag meedoen - inclusief sporten en bewegen; 2. bewegen in de buitenruimte; 3. vitale aanbieders - maatschappelijke verenigingen toekomstbestendig; 4. positieve sportcultuur - leuk, veilig, eerlijk en zorgeloos sporten en bewegen; 5. van jongs af aan vaardig in bewegen – jeugd meer laten bewegen en sporten; 6. rookvrije generatie; 7. gezond gedrag.

Wat gaan we daarvoor doen? Cultuur Wij houden er rekening mee dat de coronacrisis ook in ieder geval in 2022 zijn doorwerking heeft op de lokale culturele sector. In welke mate is alleen nog niet duidelijk. Een onzekerheid is hoe de publieksbehoefte zich gaat ontwikkelen; keert de omvang en de vorm van de vraag terug naar ‘normaal’, of verandert deze. Gelet op de toekomstbestendigheid van aanbieders van culturele activiteiten in Rijswijk is het daarom van belang dat zij zich blijven aanpassen. In onze contacten met deze partijen stimuleren wij daarom de uitgangspunten van de Cultuurvisie: vraaggericht werken, innovatie en samenwerking. Bij de subsidiering van structurele en incidentele activiteiten, waarmee we culturele voorzieningen faciliteren, hebben we hier nadrukkelijk aandacht voor. Dit geldt ook voor het verder verbinden van cultuur en maatschappelijke vraagstukken en cultuur en economie. Als gevolg van de coronacrisis kunnen deze helpen bij het herstel van de Rijswijkse samenleving. We werken hier intern aan, zoals de verbinding met de uitvoeringsagenda welzijn en het herstelplan Samen Rijswijk, en hebben hier oog voor in onze contacten met partners. Met het culturele veld gaan we na de crisis ook het gesprek aan om te reflecteren, te duiden en vooruit te kijken.

In 2022 staat de verhuizing naar het Huis van de Stad gepland, waar ook Bibliotheek aan de Vliet en Trias Centrum voor de Kunsten hun intrek zullen nemen, net als Welzijn Rijswijk. De samenwerking tussen deze partijen krijgt zo steeds verder vorm. We continueren de ondersteuning van de programma’s voor kunst- en cultuureducatie, waaraan Rijswijkse basisscholen meedoen. Binnen het programma van de landelijke regeling Cultuureducatie met Kwaliteit wordt, onder coördinatie van Trias, de samenwerking tussen scholen en culturele organisaties en de deskundigheid van leerkrachten en cultuuraanbieders bevorderd om goed cultuuronderwijs te bereiken. Onze collectie kunst in de buitenruimte is toegankelijk voor iedereen. We zorgen voor een goed beheer en onderhoud ervan. Tevens realiseren we nieuwe kunstwerken door het toepassen van

Sport, Cultuur en Recreatie 43

de percentageregeling bij nieuwe projecten waarvan de gemeente opdrachtgever is. Voor 2022 zijn kunstwerken in voorbereiding voor de nieuwe scholen in het Rembrandtkwartier, Parkrijk en het nieuwe sportcomplex De Altis. Samen met het Nederlands Veiligheids Instituut werken wij verder aan de doorontwikkeling van het bunkercomplex Overvoorde en een gedegen plan voor de toekomst. Hierin staat het behoud en beheer van het cultureel erfgoed voorop, waarbij ook niet voorbij wordt gegaan aan de educatieve functie van het complex. Er is nadrukkelijk oog voor de museale functie van het complex en de vrijwilligers die met hart en ziel werkzaam zijn bij het Museum Bescherming Bevolking. Sport en Recreatie Ook in 2022 zullen de gevolgen van de coronacrisis voor de lokale sport nog de doorwerking hebben. De vitaliteit van onze sportaanbieders is daarbij een belangrijk speerpunt. Ook wij onderhouden – samen met de Sportraad Rijswijk – contact met alle organisaties en verenigingen die zich bezighouden met de uitvoering van sport in Rijswijk. De verbinding tussen volksgezondheid en sport en de daaruit voortvloeiende uitvoeringsagenda Gezondheid – Sport – Preventie (2020-2023), is nu nog belangrijker. Dit moet leiden tot een groter bereik, meer sportende inwoners en het beter behalen van onze ambities.

Als uitgangspunt hanteren wij de oorspronkelijke ambities vanuit de nota Sport en Bewegen, deze zijn: • Rijswijk nodigt uit tot sport en bewegen; • De Rijswijkse sportinfrastructuur is sterk, open en toegankelijk; • Als impuls voor de breedtesport maken we gebruik van de topsport(beleving). Deze ambities zijn gecombineerd met de ambities uit het sport- en preventieakkoord. De uitvoeringsagenda Gezondheid – Sport – Preventie (2020-2023) is hierbij leidend. Zo zullen in 2022 de in 2021 aangelegde beweegroutes met QR-codes structureel onder de aandacht van de Rijswijkse inwoners worden gebracht en zijn deze geïntegreerd in het Happy Fit programma. Om ouderen en kwetsbare groepen te begeleiden naar een passend sport- en beweegaanbod, wordt in 2022 de professionele beweegmakelaar gecontinueerd. Onder het bevorderen van een gezonde leefstijl vallen voedingsvoorlichting en wijkgerichte naschoolse sportactiviteiten (activiteiten op het Cruyff Court, Sport in de Wijk en sportmix). Om het percentage basisschoolleerlingen met overgewicht te laten dalen stellen we een voedingsvoorlichting programma op in combinatie met het aanbieden van meerdere momenten om te sporten onder begeleiding in de wijk. In 2022 wordt het programma Happy Fit 0 – 100 jaar gecontinueerd (in 2021 opgestart).

Het project heeft als doel een impuls te geven aan de lokale volksgezondheid waarbij er samenwerking zal plaatsvinden tussen verschillende partijen die actief zijn op het terrein van gezondheid, sport en bewegen. De herstructurering van sportpark Elsenburg (vier Olympische sporten op één sportpark) zal in 2022 de tweede fase ingaan. Het realiseren van een duurzame maatschappelijk voorziening voor de drie sportverenigingen en maatschappelijke partners is hierbij uitgangspunt.

Sport, Cultuur en Recreatie 44

Wat gaat het kosten? Exploitatie (meerjarig): (bedragen x € 1.000) Sport, Cultuur en Recreatie 5100 Openbaar bibliotheekwerk 5100 Openbaar bibliotheekwerk Saldo 5300 Sport 5300 Sport Saldo 5400 Kunst en cultuur 5400 Kunst en cultuur Saldo 5410 Cultureel erfgoed 5410 Cultureel erfgoed Saldo 5800 Speeltuinwerk 5800 Speeltuinwerk Saldo Totaal Lasten Totaal Baten Saldo Sport, Cultuur en Recreatie

Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten

Jr.rek. Raming na wijziging 2020 2021 1.451 1.488

2022 1.448

2023 1.488

2024 1.488

2025 1.488

-1.451 2.481 1.422 -1.059 2.298 -24 -2.322 885 53 -833 376

-1.488 3.075 1.461 -1.614 2.291 7 -2.284 972 18 -954 632

-1.448 4.369 1.561 -2.808 2.313 7 -2.305 881 18 -863 656

-1.488 4.183 1.531 -2.652 2.297 7 -2.289 876 18 -858 653

-1.488 4.163 1.530 -2.633 2.214 7 -2.206 876 18 -857 653

-1.488 4.141 1.530 -2.611 2.213 7 -2.206 875 18 -857 646

-376 7.491 1.450 -6.041

-632 8.457 1.486 -6.971

-656 9.668 1.587 -8.081

-653 9.497 1.557 -7.940

-653 9.394 1.556 -7.838

-646 9.363 1.556 -7.808

Voor een toelichting op de belangrijkste mutaties tussen de verschillende jaren wordt verwezen naar de toelichting op de meerjarenbegroting 2022-2025.

Investeringen Investeringskrediet (bedragen x 1.000) 5300 Sport Diverse investeringen voortvloeiend uit meerjarenonderhoudsplan sportparken 2022 Diverse investeringen voortvloeiend uit meerjarenonderhoudsplan sportparken 2023 Diverse investeringen voortvloeiend uit meerjarenonderhoudsplan sportparken 2024 Diverse investeringen voortvloeiend uit meerjarenonderhoudsplan sportparken 2025 5800 Speeltuinwerk Herinrichten speelplekken in de wijk 2022 Herinrichten speelplekken in de wijk 2023 Herinrichten speelplekken in de wijk 2024 Herinrichten speelplekken in de wijk 2025 Vervanging hekwerken 2022 Vervanging hekwerken 2023 Vervanging hekwerken 2024 Vervanging hekwerken 2025

2022 U 33

I

2023 U 33

I

2024 U 33

I

2025 U 33

33 33 33

165 150

165

165

33 165

150 150 150 15 15 15 15

Sport, Cultuur en Recreatie 45

I

Sociaal Domein Wat willen we bereiken? Visie op het programma De gemeente Rijswijk is een prettige woonplek waar iedereen mee kan doen in en aan een veilige en vitale samenleving. Onze ambitie is dat de inwoners van Rijswijk zo lang mogelijk op eigen kracht mee kunnen doen. Ze hebben de regie in eigen hand en bepalen zoveel mogelijk zelf wat goed voor hen is. In eerste instantie hebben ze dan ook de verantwoordelijkheid voor het organiseren van de nodige hulp in het eigen netwerk. Maar we weten ook dat dit niet voor iedereen (meer) mogelijk en haalbaar is. Mensen krijgen nu eenmaal te maken met beperkingen of onverwachte situaties in het leven. Díe inwoners kunnen rekenen op hun sociale netwerk of, waar dit niet afdoende is, de ondersteuning vanuit de gemeente en haar netwerkpartners. Wij hebben vanuit onze organisatievisie de verantwoordelijkheid om het fantastisch te doen voor Rijswijk en bieden met persoonlijke, snelle en effectieve dienstverlening een passend hulpaanbod voor de inwoners die dat nodig hebben. Daarbij werken we vanuit drie leidende kaders: 1. Goed geregelde dienstverlening die aansluit op het eigen netwerk en initiatieven in de stad en regio; 2. Laagdrempelige toegang tot de juiste informatie en goed georganiseerde maatschappelijke voorzieningen, zodat iedereen kan blijven meedoen. Hierbij staat het voorkomen van (grotere) problemen voorop.

Ook meten we de effecten van ons beleid door middel van concrete doelstellingen en indicatoren; 3. Kwalitatief goede dienstverlening leveren op een kostenbewuste manier, zowel binnen onze eigen organisatie als bij onze samenwerkingspartners. Doelstellingen Binnen het programma Sociaal Domein werken we onze visie uit binnen drie thema’s met bijbehorende ambities en acties: Het leiden van een zelfstandig leven Inwoners kunnen langer zelfstandig wonen, waarbij we uit gaan van de eigen kracht van de inwoners. De eigen kracht van de inwoner (zelfredzaamheid) en de kracht van de samenleving (samenredzaamheid) staan voorop bij het oplossen van problemen. De gemeente zorgt voor passende ondersteuning waar dat nodig is. We kijken hierbij vanuit een integrale benadering ofwel we kijken breed naar de problematiek en de ondersteuningsbehoefte van de inwoner. Ons aanbod van verschillende vormen ondersteuning is op elkaar afgestemd. De ondersteuning is efficiënt en doeltreffend. Het bereiken van het doel staat voorop. Uitgangspunt hierbij is dat niet elke kwetsbaarheid of moeilijkheid hoeft te worden geproblematiseerd of gelabeld. Wij gaan er van uit dat inwoners veel zelf kunnen. Samen met mensen in hun omgeving vinden ze oplossingen voor alledaagse problemen. Verwijzers en andere professionals werken vanuit deze gedachte. Bij het verlenen van hulp doen we dat wat nodig is.

Dat wat we doen, doen we goed. Inwoners houden daarbij zoveel mogelijk zelf de regie. Het resultaat van de ondersteuning moet zijn dat inwoners hierdoor mee blijven doen aan de samenleving. We richten ons binnen het thema zelfstandig leven met name op de gebieden: Wmo, werk, participatie, armoede en schulden. De thema’s worden onderling zoveel mogelijk met elkaar verbonden om de integrale benadering te realiseren. Naast deze thema;s blijven we ons inzetten voor een inclusieve samenleving. In een inclusieve samenleving zijn er geen speciale voorzieningen voor inwoners met een beperking. We streven naar voorzieningen die voor iedereen toegankelijk zijn en waar inwoners zelfstandig gebruik van kunnen maken.

Sociaal Domein 46

Er is blijvend aandacht voor dit onderwerp nodig om te komen tot een inclusieve samenleving. De belangrijkste (beoogde) opbrengst van inclusieve beleidsvorming is betere participatie en het vergroten van de zelfredzaamheid van kwetsbare inwoners. Opgroeien in een veilige omgeving Rijswijkse kinderen en jongeren groeien gezond, veilig en kansrijk op - thuis, bij hun eigen ouders waarbij ze zich ontwikkelen tot veerkrachtige (jong)volwassenen die naar vermogen actief meedoen in de samenleving. Ouders zijn daarvoor primair verantwoordelijk. Als de ontwikkeling van jeugdigen hobbels kent of zelfs vastloopt, bieden wij met onze partners vanuit het Centrum voor Jeugd en Gezin een vangnet. Wij maken daarbij onderscheid tussen laagdrempelige ondersteuning bij het gewone opvoeden en opgroeien en de (hoog)specialistische jeugdhulp. We sluiten met onze dienstverlening aan op de regiovisie Jeugdzorg Haaglanden 2021-2026. We hebben aandacht voor de kwetsbare omstandigheden waar ouders en jeugdigen zich in kunnen bevinden en werken daarbij met de menselijke maat en vanuit ons hart. Wij en onze partners nemen daarbij als uitgangspunt dat het opgroeien altijd gepaard gaat met vallen en opstaan. Dat is normaal. In plaats van onnodig problematiseren, diagnosticeren en medicaliseren, richten we ons op het versterken van de beschermende factoren.

De ondersteuning die we bieden sluit zo goed mogelijk aan bij het eigen netwerk en eigen leefwereld van ouders en kinderen (in de wijk, op school of bij de kinderopvang). Ouders hebben de regie in eigen hand (zolang dit niet in strijd is met kinderrechten of een zwaarwegend maatschappelijk belang). Samen met hen besluiten we wat hun problemen zijn en hoe ze deze het beste met onze ondersteuning kunnen oplossen (shared decision making). We maken onderscheid tussen specialistische jeugdhulp en ondersteuning bij uitdagingen die horen bij het gewone opvoeden en opgroeien. Als er meerdere problemen spelen bij jeugdigen of in een gezin helpen we hen om overzicht en regie te houden door één aanspreekpunt te bieden namens verschillende betrokken organisaties (procesregie). Als kinderen in een onveilige situatie opgroeien, staat in eerste instantie (het herstellen van) hun veiligheid voorop. Hierover gaan we altijd in gesprek met de ouders en/of andere betrokkenen. We kiezen zoveel mogelijk voor snelle en duurzaam effectieve interventies. We zijn daarbij scherp op de balans tussen baten en kosten en willen dat met de inzet van jeugdhulp resultaten worden geboekt. Het gaat daarbij nadrukkelijk niet alleen om de regionaal ingekochte specialistische jeugdhulp. Ook lokaal werken we doelgericht, kostenbewust en onderzoeken we de resultaten van ons ondersteuningsaanbod.

Meedoen in een gezonde samenleving Inwoners doen naar vermogen mee, kijken naar elkaar om en helpen elkaar waar nodig. We willen dat Rijswijk een stad is waar inwoners zich veilig en thuis voelen. Een inclusieve samenleving, waar we voor elkaar zorgen, waar plek is voor iedereen, met gelijke kansen voor iedereen en waar gelijke behandeling de norm is. De visie van de gemeente Rijswijk op welzijn is dat er een samenleving ontstaat waarin iedereen meedoet en waar iedereen bijdraagt aan het geluk voor zichzelf en aan het welzijn voor anderen. De ambities voor het komende jaar zijn op het dit terrein als volgt: • Het aantal mensen dat zich vrijwillig inzet neemt in de komende jaren toe doordat we vrijwillige inzet waarderen en versterken. Dit doen we door zowel de verenigingen en vrijwilligersorganisaties als de vrijwilligers in hun kracht te zetten. Hierbij is de hulp van de verenigingsondersteuner een belangrijk middel. Deze helpt verenigingen o.a. met het werven van vrijwilligers; • Mantelzorgers kunnen hun leven combineren met het bieden van zorg en te ondersteunen en overbelasting te voorkomen; • Een gezonde leefstijl draagt bij aan het langer zelfstandig kunnen wonen. Wij informeren onze inwoners actief en op een positieve manier hoe zij gezond kunnen blijven leven;

Sociaal Domein 47

• Alle inwoners moeten zich veilig voelen in hun woon- en leefomgeving. Wij zetten daarom in op tijdige herkenning van geweld in huiselijke kring. Betrokkenen en hun omgeving weten waar zij terecht kunnen met hun signalen, zodat huiselijk geweld zo snel mogelijk wordt gestopt en verder geweld duurzaam voorkomen. Daarnaast werken we aan een inclusieve gemeente en zorgen we ervoor dat ons beleid erop gericht is dat iedereen veilig en onbelemmerd zichzelf kan zijn in Rijswijk. Iedereen doet ertoe en doet mee ongeacht achtergrond, inkomen, leeftijd, geslacht, religie, seksuele voorkeur, etniciteit of beperking; • Een toenemend aantal van onze inwoners geeft aan zich in meer of mindere mate eenzaam te voelen. Door alert te zijn op signalen van (dreigende) eenzaamheid en het taboe op eenzaamheid te doorbreken zorgen we ervoor dat minder mensen zich eenzaam voelen. Corona De sociale impact van corona blijft moeilijk te voorspellen. Met name op het leven van jongeren en jongvolwassenen heeft corona veel invloed gehad. Gevoelens van eenzaamheid zijn in deze groep sterk toegenomen. Voor vrijwilligers en mantelzorgers was het lastig om hun activiteiten voort te zetten in een periode waarin sociale contacten, zeker met kwetsbare mensen, moesten worden vermeden.

Door de (gedeeltelijke) intrekking van beperkende maatregelen op het gebied van onderwijs, sport en samenkomen lijkt de situatie zich te verbeteren, maar de effecten op termijn zijn onduidelijk. De samenleving heeft zich tot nu toe veerkrachtig getoond, gesteund door een pakket aan noodmaatregelen. Wanneer de overheidssteun wordt afgebouwd moeten we rekening houden met grote maatschappelijk-economische gevolgen, zoals een toename van faillissementen, werklozen en aanvragen voor schuldhulpverlening. De ontwikkelingen volgen we nauwgezet, zodat we snel kunnen beoordelen welke (preventieve) actie er nodig is en iedereen in Rijswijk kan blijven meedoen.

Sociaal Domein 48

Indicatoren

Indicatoren Banen

Realisatie in het peiljaar Peiljaar 2022 971,7 2020 >

Jongeren met 2% een delict voor de rechter Kinderen in 8% uitkeringsgezin Netto 66,4 arbeidsparticipatie Werkloze jongeren Personen met een bijstandsuitkering Lopende reintegratievoorzieningen Jongeren met jeugdhulp Jongeren met jeugdbescherming Jongeren met jeugdreclassering Cliënten met een maatwerkarrangement WMO

2023 >

2024 >

2025 >

Eenhied Bron Aantal per 1.000 Diverse inwoners in de leeftijd 15 – 64 jaar % 12 t/m 21 jarigen CBS Jeugd

2019

<

<

<

<

2019

<

<

<

<

2020

>

>

>

>

2%

2019

<

<

<

<

544,5

2020

<

<

<

<

Aantal per 10.000 inwoners18 jr. eo

CBS

295,3

2020

>

>

>

>

CBS

11,7%

2020

<

<

<

<

1%

2020

<

<

<

<

Aantal per 10.000 inwoners van 15 – 64 jaar % van alle jongeren tot 18 jaar % van alle jongeren tot 18 jaar

0,3%

2020

<

<

<

<

% van alle jongeren van 12 tot 23 jaar

CBS Jeugd

690

2020

<

<

<

<

Aantal per 10.000 inwoners

CBS MSD WMO

% kinderen tot 18 jaar % vd werkzame beroepsbevolking t.o.v. de beroepsbevolking % 16 t/m 22 jarigen

CBS Jeugd CBS

CBS Jeugd

CBS Jeugd CBS Jeugd

Wat gaan we daarvoor doen? Zelfstandig leven Inkomen (Participatiewet) • We nemen contact op en blijven vervolgens in contact met de inwoners van trede 1 en 2 en stellen samen met hen een plan op om participatie waar mogelijk te bewerkstelligen. • We starten en evalueren de pilot basisbanen. • Samen met werk starten we met het inzetten van niet-willerstrajecten voor de gehele doelgroep van de Participatiewet. Werk in Uitvoering • De kadernota ‘Werk in Uitvoering’ is vastgesteld en de komende jaren werken we aan de doelstellingen die genoemd worden in de kadernota. In 2022 starten we met het uitvoeringsplan LSA 2.0 dat een uitvloeisel is van de kadernota ‘Werk in Uitvoering’. Dit is een samenwerking tussen lokale Rijswijkse partners en de gemeente In 2022 doen we een tussenevaluatie en stellen we eventueel bij waar dat nodig is; • In de afgelopen en komende periode werken we met een crisisaanpak die gericht is op de gevolgen van de coronacrisis. Hierbij wordt in het bijzonder rekening gehouden met (nieuwe) doelgroepen die ontstaan zijn ten gevolge van de pandemie;

Sociaal Domein 49

• In het verlengde van het SROI 2.0 beleid zetten we in 2022 meer in op SROI en de handhaving daarop door middel van de nieuwe beleidsregels op dit gebied. We verzoeken ondernemers om de SROI-verplichting te volbrengen. Indien dit niet gebeurt, dragen opdrachtnemers bij aan extra inzet van (innovatieve) re-integratie-instrumenten, dat ten behoeve van de doelgroep wordt ingezet; • We gaan uit van de eigen kracht en verantwoordelijkheid van Rijswijkse inwoners bij het vinden van werk en sluiten hierbij aan op de Participatiewet. Voor de inwoners die hier ondersteuning bij nodig hebben, werken we toe naar een integrale aanpak met de partners binnen het Sociaal Domein. Zo zorgen we voor goede randvoorwaarden om de inwoners naar mogelijkheden maximaal te laten participeren. Dit is onder andere terug te zien in de integrale totstandkoming van de kadernota’s sociaal domein, werk en participatie. We zorgen voor een doorstroom op de Participatieladder waar dat mogelijk is en we voeren onder andere een niet-willerstraject in welke invloed heeft voor de gehele doelgroep van de Participatiewet. Ondersteuning vanuit de Wmo • Per 2023 verlopen de Wmo-contracten met de huidige aanbieders. In 2022 besteden we daarom de ondersteuning Wmo opnieuw aan.

We actualiseren de inkoopvisie als uitgangspunt voor de aanbesteding, met daarin opgenomen in de inkoopstrategie: monitoring op resultaten, innovatie, concretisering van de signaleringsfunctie en intensievere inzet van cliëntondersteuning. • In 2021 hebben we de Woonzorgvisie vastgesteld. In 2022 gaan we, samen met de maatschappelijke partners, aan de slag met de uitvoering ervan. Wij houden hierbij ook rekening met de doordecentralisatie beschermd wonen en de regionale afspraken. • De regiovisie Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang 2022-2025 geven we in 2022 verder vorm en laten we aansluiten op de Woonzorgvisie. Zo ontstaat een integrale aanpak voor zorg en wonen voor kwetsbare Rijswijkers. Armoede- en schuldenbeleid • We gaan meer maatwerk bieden. In 2022 implementeren we dit door het bieden van een flexibel aanbod (maatwerk) van de kindregelingen. Hierdoor willen we bereiken dat kinderen meer kunnen meedoen aan de maatschappij op een manier die past bij de behoefte van het kind. Hiermee gaan we invulling geven aan de uitvoeringsagenda armoede. • We willen voor het bestrijden van armoede en het voorkomen van schulden meer inzetten op preventie. Voorkomen is immers beter dan genezen. Door in te zetten op preventie willen we op de lange termijn voorkomen dat inwoners in armoede terechtkomen.

Ook voor jongeren is het belangrijk om een goede start te hebben en geen schulden te maken. Dit doen we door o.a. samenwerking met scholen. Voor schooljaar 2021-2022 zijn nieuwe leermiddelen voor het onderwijs ontwikkeld. In 2022 zal dit geëvalueerd worden. • Voor inwoners met schulden betreffende de zorgverzekering gaan we starten met het implementeren van de Regeling Uitstroom Bijstandsgerechtigden (RUB). Mensen in de bijstand, die een betalingsachterstand van meer dan zes maandpremies hebben, kunnen hun schuld boetevrij aflossen. Elke maand betalen zij een bedrag die de gemeente samen met de zorgpremie inhoudt op hun uitkering. Hierdoor houden zij hun aanvullend pakket en wordt voorkomen dat mensen onnodig zorg gaan mijden of de kosten van de zorg niet meer kunnen dragen. • We implementeren de brede schulden aanpak (conform vier wetswijzigingen), waarbij samenwerking met bewindvoerders is gerealiseerd, er een aanbod voor ondernemers met schulden tot stand is gekomen en de drempel om gebruik te maken van schuldhulpverlening is verlaagd. Om maatwerk te kunnen bieden aan klanten van het FSP wordt een screeningsinstrument geïmplementeerd.

Opgroeien in een veilige omgeving Preventie • We blijven ons met het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) in Rijswijk inzetten om een laagdrempelige toegang te bieden voor opvoeders, jeugdigen en professionals, waar men met vragen over opvoeden en opgroeien terecht kan. De CJG- coördinator organiseert netwerkbijeenkomsten voor partners die met jeugd werken en werkt samen om de zichtbaarheid van de dienstverlening van het CJG te vergroten onder de doelgroep.

Sociaal Domein 50

• Een van de doelen van het preventief jeugdbeleid is meer normaliseren en daardoor uiteindelijk minder medicaliseren. Hierover gaan we het gesprek aan met onze partners in de stad zodat verwijzers en andere professionals ook vanuit deze gedachte werken en doen wat nodig is. • Naast een actuele website van het CJG met informatie en advies voor ouders/opvoeders, promoten we in 2022 het gebruik van website ‘Jong In Rijswijk’ voor jongeren. Op basis van monitoring krijgen we zicht op het gebruik en de meerwaarde van de website. Rijswijkse jongeren nemen deel aan de redactie van de website. • De partners van het CJG bieden hun preventieve ondersteuning dicht bij de scholen en in de wijken. De CJG-coördinator verbindt daarbij vraag met aanbod. Het aanbod wordt gekozen op basis van snelle beschikbaarheid en effectiviteit. Voor het voortgezet onderwijs wordt de werkwijze 'Regie op preventie' door de CJG-coördinator overgenomen van de Stichting Jeugdgezondheidszorg ZuidHolland West waarmee de innovatie geborgd is. • Het ondersteuningsaanbod voor ouders en jeugdigen die te maken krijgen met echtscheidingsproblematiek richt zich in Rijswijk op de verschillende fasen binnen een scheidingsproces. Vroegsignalering krijgt extra aandacht om ouders te motiveren in een zo vroeg mogelijk stadium ondersteuning te zoeken en zo problemen voor de kinderen te voorkomen.

Daarnaast monitoren we de meerwaarde van het aanbod voor ouders en jeugdigen. • Op basis van de aanbevelingen uit de evaluatie van het “Convenant JGZ – H8-gemeenten 2018-2021” is gewerkt aan een nieuw convenant tussen de Stichting Jeugdgezondheidszorg ZuidHolland West en de H8-gemeenten. Het nieuwe convenant geldt voor een periode van 6 jaren, te weten van 01-01-2022 t/m 31-12-2027. In 2022 vormt het nieuwe convenant de basis voor de samenwerking en blijven we inzetten op het bevorderen en borgen van de gezonde en veilige ontwikkeling van jeugdigen. Lokale ontwikkelingen jeugdhulp (inclusief maatregelen Actieplan WMO/Jeugd) • We maken de inzet van lokale ervaringsdeskundigen uit de jeugdhulp, de ExpEx, onderdeel van structureel beleid. • Het jeugdteam ontwikkelt zich verder door als belangrijk onderdeel van de toegang tot de jeugdhulp. Het jeugdteam heeft naast het zelf verlenen van preventieve hulp ook de verantwoordelijkheid om de toegang tot de jeugdhulp te bewaken. In 2022 besteden we wederom aandacht aan teamvorming op basis van het ontwikkelplan voor een stevig jeugdteam. • De consulenten van het jeugdteam voeren dialoog met ouders en jeugdhulpaanbieders over resultaten van de hulp. Resultaat gericht werken is ook in 2022 nog een belangrijk onderdeel van het opleidingsplan voor het jeugdteam.

De toetsingsmedewerker (T-medewerker) draagt haar deskundigheid uit binnen het team van consulenten. • De invoering van de Wet wijziging woonplaatsbeginsel (wwwpb) per 1 januari 2022 zorgt voor een administratieve verhuizing van jeugdigen met jeugdhulp uit en naar onze gemeente. De contracten met jeugdhulpaanbieders passen we op de wetswijziging aan. We voeren de wetswijziging door in beleid en in de werkprocessen van het jeugdteam. • We geven uitvoering aan de integrale visie op de dienstverlening aan Rijswijkse jongeren uitgaande van de Big Five geformuleerd door Jong doet mee! Dit betreft zowel de overgang van jeugdhulp naar maatschappelijke ondersteuning als de hulp aan jongeren bij inkomen, werk en onderwijs. • We ronden de implementatie af van de samenwerkingsafspraken tussen de lokale partners in het onderwijs (scholen, school maatschappelijk werk, SPPOH, leerplicht, jeugdteam, jeugdgezondheidszorg) met betrekking tot vroegtijdige samenwerking binnen een viermanschap, afweging passend onderwijs versus jeugdhulp en privacyconvenant. We monitoren de effecten van de afspraken. • We organiseren zorg dichtbij en zetten in op het versterken van de samenwerking tussen het jeugdteam en huisartsen. We evalueren de samenwerkingsafspraken tussen de huisartsen en het jeugdteam. In samenwerking met geïnteresseerde huisartsen geven we vorm aan de praktijkondersteuner Jeugd in of nabij de praktijk.

• Het jeugdteam werkt samen met de jeugdbeschermers (Gecertificeerde instellingen) volgens de werkwijze van Beter Samenspel. Inkoop Specialistische Jeugdhulp 2020-2024 • Met de inkoop wordt er regionaal gestuurd op doelen en resultaten die vastgelegd zijn in een regiovisie (zie ook hieronder bij Regionale samenwerking).

Sociaal Domein 51

• Er wordt toegewerkt naar meer resultaatsturing en het houden aan de afspraken door alle betrokkenen. Dit betekent onder andere verdere doorontwikkeling van de werkprocessen en documenten en training en oefening zoals opgenomen in het jaarplan van het servicebureau jeugdhulp haaglanden. We verwerken de afspraken uit het regionale handboek in de werkprocessen van ons lokale jeugdteam. Regionale samenwerking en andere transformatieopgaven • We gaan verder met de beweging die in de H10 is ingezet om de huidige voorzieningen en het leefklimaat binnen de Jeugdhulp Plus en de open residentiele jeugdhulp duurzaam te verbeteren. Een voorbeeld van een verbeteractie is het aantal gesloten plaatsen Jeugdhulp Plus af te bouwen en het opbouwen van kleinschalige woonvormen. • In 2021 zijn de verbeteringen doorgevoerd uit het Verbeterplan Gecertificeerde Instellingen dat is opgesteld naar aanleiding van het Inspectierapport “Kwetsbare Kinderen onvoldoende beschermd”. Om terugval te voorkomen worden de verbeteracties ook in 2022 voortgezet. Hieronder valt bijvoorbeeld het trainen van jeugdteamleden, het evalueren van de samenwerkingsafspraken met Veilig Thuis en het werken volgens de methode Beter Samenspel. • In 2021 is een aanzet gemaakt met het landelijk toekomstscenario “nieuwstelsel kind- en gezinsbescherming” om de jeugdbeschermingsketen te vereenvoudigen.

Aanleiding zijn de structurele knelpunten in de jeugdbeschermingsketen zoals de aanhoudende wachtlijsten, overlap in taken en verantwoordelijkheden, veel verschillende professionals die kind en gezin zien en teveel focus op het kind in plaats van de achterliggende problematiek. In 2022 en verder zal dit stap voor stap worden uitgewerkt tot een nieuw stelsel en worden de lokale gevolgen duidelijker. De hierboven genoemde verbeteracties passen in deze visie. • Samen met de H3 zetten we in op het verbeteren van de aansluiting onderwijs en jeugdhulp en het voorkomen van thuiszitters. We starten met verschillende pilots waaronder de pilot OnderwijsJeugdhulp arrangementen (OJA’s) de pilot de Ontdekkers ( observatieplekken voor thuiszitters of dreigende thuiszitters) en de invoering van het routeboek verzuim en thuiszitters in het VO. • We sluiten aan op de Regiovisie Jeugdhulp Haaglanden. De lokale acties staan hierboven beschreven bij de lokale ontwikkelingen. Regionale acties voeren we komende jaren (2022-2025) uit via de regionale jaarplannen.

De eerder opgestelde regionale maatregelen kostenontwikkeling zijn verwerkt in de regiovisie (onder andere door transformatie, doorstroom en uitstroom, regionale instrumenten zoals de maximale bestedingsruimte en het richtinggevend kader) • Borging van de opgaven vanuit de actielijnen Vakmanschap professionals en Kinderen zo thuis mogelijk opgroeien vanuit het Transformatiefonds. Dit betreft onder andere zorglogistiek, in stand houden van de Kennisinfrastructuur en verbinding met de volwassen GGZ. Aanpak Huiselijk geweld • Vanuit de regiovisie aanpak huiselijk geweld, werken we aan het voorkomen van huiselijk geweld en het zo snel mogelijk stoppen ervan. Dat doen we door huiselijk geweld bespreekbaar te maken, te signaleren en duurzaam te stoppen. We werken samen met netwerkpartners volgens de visie van gefaseerd samenwerken aan veiligheid: eerst werken aan directe veiligheid, dan inzetten op risico gestuurde zorg om de risicofactoren voor herhaling van geweld en onveiligheid aan te pakken en vervolgens ondersteuning of behandeling bieden voor herstel. We leiden (gemeentelijke) aandachtsfunctionarissen huiselijk geweld op. Meedoen in een gezonde samenleving Meedoen aan de samenleving en je er veilig thuis voelen is van groot belang voor het welbevinden van inwoners. Daarom zetten we in op (betaald) werk. Werk is immers het beste medicijn om zelfredzaam te zijn.

Voor inwoners voor wie de stap naar een betaalde baan in één keer te groot is, zoeken we op maat naar kansen en mogelijkheden om maatschappelijk te participeren. Ook zetten we in op een nauwe samenwerking tussen volksgezondheid, zorg, welzijn, onderwijs & cultuur en sport om het welzijn van inwoners te vergroten. In 2022 gaan we verder met de uitvoering van de Brede Welzijnsnota. Samen met maatschappelijke partners werken we aan het bestrijden van eenzaamheid, ondersteunen van vrijwilligers en mantelzorgers en het stimuleren van een inclusieve samenleving. We blijven ons welzijnsbeleid op

Sociaal Domein 52

deze vier thema’s door ontwikkelen met de coalities, Hierbij signaleren we wat er in de samenleving gebeurt en werken we samen om onze doelen te halen. Verder wordt er op het gebied van welzijn de komende jaren gewerkt aan een nieuwe vorm van opdrachtgeverschap ten opzichte van de uitvoeringsorganisaties binnen het Sociaal Domein in Rijswijk. Dit geldt voor Welzijn Rijswijk voor de opdrachtverstrekking 2021 en verder. Maatschappelijke participatie (Participatiewet) • In de kadernota participatie 2021 is vastgelegd hoe we maatschappelijke participatie bevorderen. Dit gaat over inwoners met een uitkering die een grote afstand tot de arbeidsmarkt hebben. We begeleiden hen naar een manier om maatschappelijk te participeren, bijvoorbeeld door aan taalvaardigheid of gezondheid te werken, of vrijwilligerswerk te doen. • We evalueren elk jaar deze nieuwe werkwijze om zo te blijven verbeteren. Welzijn • We geven uitvoering aan de Brede Welzijnsnota door middel van de uitvoeringsagenda. De coalities zijn gevormd die gaandeweg kunnen groeien tot stevige samenwerkingsverbanden. Er wordt samengewerkt in de coalities op de thema’s eenzaamheid, vrijwilligerswerk, mantelzorg en inclusie. Een coalitie is een samenwerkingsverband van verschillende partijen die ieder op eigen wijze een maatschappelijke rol spelen om één of meerdere thema’s uit de Brede Welzijnsnota op te pakken.

Vrijwilligers en mantelzorgers • Met vrijwilligers gaan we in gesprek over de ondersteuning en waardering die zij nodig hebben bij, en voor al het goede werk dat zij doen. Daarnaast blijven we onze aandacht richten op het bereiken van potentiële vrijwilligers in samenwerking met het vrijwilligerscentrum. • Mantelzorgers worden gestimuleerd en gewaardeerd. Hierbij maken we gebruik van de mantelzorgwaardering en de parkeervergunning voor mantelzorgers. • Met gerichte ondersteuning voorkomen we overbelasting bij mantelzorgers. Inclusie • Inclusie is één van de vier thema’s binnen de Brede Welzijnsnota. We zetten ons in voor een samenleving waarin iedereen mee kan doen, ongeacht gender, leeftijd, religie, seksuele voorkeur, etniciteit, handicap, armoede, opleiding, identiteit of vervreemding. Dit doen we onder andere door gastlessen op en rond scholen te faciliteren en met ons lokaal netwerk voor de opvang bij en bestrijding van discriminatie. • We werken aan bewustwording over de thema’s inclusie, toegankelijkheid en discriminatie. Onder andere door op belangrijke momenten in het jaar de inclusieve regenboogvlag te hijsen. • In 2022 werken we aan de (door)ontwikkeling van onze Lokale inclusie agenda. Dit doen we expliciet samen met onze inwoners met een beperking. Zij weten immers als geen ander wat er goed gaat en wat verbeterd dient te worden.

• Inclusie moet zo veel mogelijk ingebed zijn in het reguliere beleid en geen apart thema zijn. We blijven hier aandacht voor vragen. Volksgezondheid • Het bestuur van de gemeente Rijswijk vindt een goede gezondheid van haar inwoners belangrijk. Voldoende beweging, gezond eten, niet roken en een matig gebruik van alcohol worden daarom zoveel mogelijk gestimuleerd. Het gaat hierbij vooral om preventieve activiteiten. Daarnaast wordt er ingezet op een nauwe samenwerking tussen volksgezondheid, zorg, welzijn, onderwijs & cultuur en sport & bewegen om mensen naar gezonder gedrag te begeleiden. • In 2022 gaan we verder met de implementatie van de Uitvoeringsagenda Gezondheid en Sport. Met de uitvoeringsagenda is praktische uitvoering gegeven aan de doelstellingen en uitgangspunten vanuit de Nota Volksgezondheid, de door de sportraad opgestelde Nota Sport en Bewegen en het Lokaal Sportakkoord. Hierdoor is meer dan voorheen de verbinding met sport gemaakt.

Sociaal Domein 53

• De integrale aanpak vanuit de uitvoeringsagenda is uitgebreid met het Lokaal Preventieakkoord. Met de mogelijkheden van een Lokaal Preventieakkoord krijgt preventie in 2022 een nog prominentere plek binnen het volksgezondheidsbeleid. • In 2022 geeft de uitvoeringsagenda inclusief sport- en preventieakkoord een extra impuls aan preventieve gezondheid, sport en bewegen in Rijswijk. Met de betrokken partners gaan we aan de slag om een vervolg te geven aan de doelstellingen, ideeën en gemaakte afspraken. • De uitvoeringsagenda Gezondheid, Sport en Preventie wordt elk jaar geëvalueerd met als doel de aanpak te blijven (door)ontwikkelen en te verbeteren. Inburgering • Op 1 januari 2022 gaat de nieuwe Wet inburgering in. Vanaf die datum heeft de gemeente een nieuwe wettelijke taak en verantwoordelijkheid voor inburgeraars. Voor statushouders heeft de gemeente meer verantwoordelijkheden als voor gezinsmigranten. • In de Kadernota Wet Inburgering 2022 “Thuis in Rijswijk” hebben wij vastgelegd op welke manier wij deze nieuwe wettelijke taak gaan uitvoeren. • In 2022 gaan wij aan de slag met de uitvoering aan de hand van de volgende principes • Wij hanteren een integrale aanpak, en maken zoveel mogelijk gebruik van reeds bestaande voorzieningen. • Nieuwe inburgeraars hebben tijdelijk intensieve ondersteuning nodig aan het begin van hun traject.

Wij gaan ervan uit dat ze daarna zo snel mogelijk zelfstandige inwoners zijn. • Wij streven ernaar dat de inburgeraars duurzaam aan het werk gaan. Daarom moeten ze goed Nederlands spreken, het liefst op B1 niveau.

Wat gaat het kosten? Exploitatie (meerjarig): (bedragen x € 1.000) Sociaal Domein 1400 Dierenwelzijn 1400 Dierenwelzijn Saldo 6100 Inkomen 6100 Inkomen Saldo 6110 Arbeidsmarkt overig 6110 Arbeidsmarkt overig Saldo 6140 Gemeentelijk armoedeen schuldenbeleid 6140 Gemeentelijk armoedeen schuldenbeleid Saldo 6204 Inburgering 6204 Participatie en integratie overig Saldo 6230 Re-integratie- en participatievoorzieningen Participatiewet 6230 Re-integratie- en participatievoorzieningen Participatiewet Saldo 6610 Maatwerkvoorzieningen materieel Wmo 6610 Maatwerkvoorzieningen materieel Wmo Saldo 6620 Maatwerkvoorzieningen immaterieel Wmo 6620 Maatwerkvoorzieningen immaterieel Wmo Saldo

Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten

Jr.rek. Raming na wijziging 2020 2021 74 138

2022 138

2023 138

2024 138

2025 138

-74 29.488 30.006 518 3.102

-138 24.320 23.003 -1.317 2.445

-138 24.320 23.003 -1.317 2.268

-138 24.320 23.003 -1.317 2.194

-138 24.320 23.003 -1.317 2.184

-138 24.320 23.003 -1.317 2.180

-3.102

-2.445

-2.268

-2.194

-2.184

-2.180

4.378

5.857

5.132

4.992

4.992

4.992

137 -4.241 78

141 -5.716 191

-78

-191

221 -4.911 889 475 -414

221 -4.771 1.040 711 -330

221 -4.771 1.152 769 -383

221 -4.771 1.134 769 -365

1.901

2.832

3.498

2.744

2.767

2.756

79 -1.821

70 -2.762

-3.498

-2.744

-2.767

-2.756

2.814

2.758

2.907

2.907

2.907

2.907

26 -2.788

3 -2.755

-2.907

-2.907

-2.907

-2.907

11.406

12.034

12.279

12.040

12.232

12.232

387 -11.019

398 -11.636

398 -11.881

398 -11.642

398 -11.834

398 -11.834

Lasten Baten

Lasten Baten Lasten Baten

Lasten Baten

Lasten Baten

Sociaal Domein 54

Exploitatie (meerjarig): (bedragen x € 1.000) Sociaal Domein 6700 Algemene voorzieningen Wmo en jeugd 6700 Algemene voorzieningen Wmo en jeugd Saldo 6710 Eerstelijnsloket Wmo en jeugd 6710 Eerstelijnsloket Wmo en jeugd Saldo 6820 Individuele voorzieningen natura jeugd 6820 Individuele voorzieningen natura jeugd Saldo 6830 Veiligheid, jeugdreclassering en opvang jeugd 6830 Veiligheid, jeugdreclassering en opvang jeugd Saldo 7100 Volksgezondheid 7100 Volksgezondheid Saldo 7240 Lijkbezorging 7240 Lijkbezorging Saldo Totaal Lasten Totaal Baten Saldo Sociaal Domein

Jr.rek. Raming na wijziging 2020 2021

2022

2023

2024

2025

7.574

8.868

8.782

8.781

8.693

8.681

1.843 -5.730 944 1 -943

1.453 -7.414 974

1.716 -7.066 1.049

1.716 -7.065 1.054

1.709 -6.983 1.059

1.709 -6.972 1.059

-974

-1.049

-1.054

-1.059

-1.059

18.533

19.718

18.507

17.292

17.116

17.121

85 -18.448

-19.718

-18.507

-17.292

-17.116

-17.121

1.123

1.121

1.190

1.148

1.148

1.148

-1.123 897

-1.121 996 31 -964 17 133 115 82.267 25.231 -57.035

-1.190 994 31 -963 17 134 117 81.968 25.978 -55.990

-1.148 996 31 -965 17 134 117 79.662 26.214 -53.448

-1.148 966 1 -965 17 134 117 79.688 26.235 -53.453

-1.148 966 1 -965 17 134 117 79.649 26.235 -53.414

Lasten Baten

Lasten Baten Lasten Baten

Lasten Baten

Lasten Baten Lasten Baten

-897 30 130 101 82.342 32.695 -49.648

Voor een toelichting op de belangrijkste mutaties tussen de verschillende jaren wordt verwezen naar de toelichting op de meerjarenbegroting 2022-2025.

Sociaal Domein 55

Wonen en Leven Wat willen we bereiken? Visie op het programma De ontwikkeling van Rijswijk tot een moderne duurzame groene stad waar het voor iedereen prettig werken en wonen is, vraagt een aanpak waarbij de bevolkingsgroei wordt gefaciliteerd en gelijktijdig de kwaliteit van de leefomgeving wordt behouden en daar waar mogelijk versterkt. Dit is de ambitie, vastgelegd in de Stadsvisie en de Woonvisie, evenals de Toekomstvisie Plaspoelpolder en het Masterplan In de Bogaard. Naast de realisatie van Rijswijk Buiten vormt de ontwikkeling van de Stadsas, met het Bogaard Stadscentrum, het Havenkwartier, het Kesslerpark en Te Werve Oost, de omvangrijke uitdaging voor de komende tijd. Een belangrijke reden om woningen toe te voegen is de bestrijding van grootschalige kantorenen winkelleegstand en het in balans brengen van vraag en aanbod op de woningmarkt. De woningbouw vormt daarnaast een hefboom waarmee de leefomgeving en openbare ruimte sterk verbeterd kunnen worden en het ondersteunt het hoge voorzieningenniveau in Rijswijk. Ook draagt het bij aan het verbeteren van het vestigingsklimaat voor bedrijven. Monotone, eenzijdige bedrijventerreinen zijn niet langer het meest geliefd. Menging van functies is tegenwoordig aantrekkelijk voor bedrijven.

Tenslotte biedt woningbouw een kans om te bouwen aan een gemêleerde samenleving waar inwoners de woning van hun wensen kunnen vinden door de ontwikkeling van een gedifferentieerde woningvoorraad. Om de benodigde extra woningen te kunnen realiseren, worden als eerste gebieden met veel leegstand in kantoren en winkels getransformeerd tot aantrekkelijke, moderne woon- en werkgebieden. Onze Stadsas wordt ontwikkeld tot een modern stedelijk gebied waarbij het aanbrengen van meer differentiatie in de wijken het uitgangspunt vormt en vergroening aandacht vraagt. Hier vindt vooral hoogbouw plaats, zodat in andere delen van de stad de laagbouw gehandhaafd kan blijven. Het doel is om meer sociale cohesie, betrokkenheid en levendigheid in de buurt te realiseren en, specifiek voor ouderen, de mogelijkheid te bieden om langer zelfstandig te wonen. In de Actualisatie van de Woonvisie zetten we in op het bouwen voor het middensegment en de ontwikkeling van een woonfonds. Aangezien de ontwikkelpotentie in Rijswijk enorm groot is, zullen we keuzes moeten maken in prioritering en fasering. Dat doen we om de leefbaarheid van de stad te waarborgen gedurende de ‘verbouwing’ en omdat onze capaciteit om te investeren als wel om de processen ambtelijk te begeleiden (van ruimte tot verkeer, economie en groen) ook zijn grenzen kent. Wonen is meer dan stenen.

Goed wonen is belangrijk voor het welbevinden van mensen. Vandaar ook het belang van wijkontwikkeling waar naast de aanpak van de woningvoorraad wordt ingezet op het realiseren van verbeteringen op het gebied van bereikbaarheid, openbare ruimte, welzijn, leefbaarheid en sociale cohesie. Daarnaast is de aanwezigheid van parken, water en groen in de wijken de sleutel tot een gezonde leefomgeving voor mens en dier. We zijn een diervriendelijke gemeente. De verstedelijking van Rijswijk en de ontwikkeling van het vestigingsklimaat vragen om investeringen in de kwaliteit van de leefomgeving van onze gemeente. Het belang van het schaarse groen in de Randstad neemt met een verdichting van het aantal woningen toe. Parken, tuinen en groenstroken zorgen voor stikstofopname, nemen het meest effectief het water op van de steeds heviger wordende regenbuien, laten de temperatuur dalen in de heter wordende zomers, zijn een plek om te sporten en te ontspannen en kennen nog veel meer voordelen. Ze vormen de sleutel tot een gezonde leefomgeving voor mens en dier. Het Rijswijkse groen moeten we daarom koesteren. Door groen langs singels en in parken en landgoederen goed te onderhouden en in samenhang met verstedelijkingsopgave door te ontwikkelen, zorgen we voor gebieden die uitnodigen tot wandelen, fietsen, sporten, spelen, beleven en ontmoeten. Dat vraagt ook iets op het gebied van beheer en onderhoud.

Er wordt een basis kwaliteitsniveau gehandhaafd waarbij verrommeling en zwerfafval actief worden bestreden en eventuele achterstanden in beheer en onderhoud worden weggewerkt. Differentiatie van groen vormt een

Wonen en Leven 56

belangrijk uitgangspunt. Meer kleur en variëteit is de wens van onze inwoners en goed voor de biodiversiteit. Gemeenten voeren lokaal de regie op de warmtetransitie. In 2020 is door de gemeenteraad het Basisdocument Energietransitie Rijswijk vastgesteld. In dit Basisdocument staat dat de gemeente Rijswijk in 2050 klimaatneutraal wil zijn. Dit betekent dat Rijswijk niet voorop gaat lopen in de warmtetransitie. Wel pakt Rijswijk de kansen die zich voordoen integraal en wijkgebonden op. Mits deze kansen tegen haalbare, betaalbare en eerlijke voorwaarden mogelijk zijn. Verder zet de gemeente vooral in op no-regret maatregelen zoals isoleren, waarbij de investeringen in isolatie zich wel op termijn terug moeten verdienen en moeten leiden tot een verbetering van het wooncomfort. Ook op regionaal niveau wordt gewerkt aan de klimaatdoelstellingen. Iedere regio moet hiervoor een Regionale Energiestrategie vaststellen. Samen met 22 gemeenten, de provincie Zuid-Holland, de netbeheerders, vier waterschappen, maatschappelijke organisaties en ondernemers heeft Rijswijk een strategie uitgezet voor de regionale energietransitie . Deze strategie heet de Regionale Energiestrategie Rotterdam - Den Haag en wordt eens per twee jaar herzien. Op 15 juni 2021 is door de gemeenteraad ingestemd met de Regionale EnergieStrategie Rotterdam-Den Haag (RES 1.0).

De RES 1.0 kent drie inhoudelijke hoofdlijnen: warmte, elektriciteit en duurzame brandstoffen. Bij warmte richt het vraagstuk zich op de (regionale) infrastructuur die nodig is om de bebouwde omgeving te verwarmen en de regionale afstemming van de vraag en het aanbod van warmte. In de Transitievisie Warmte wordt op gemeentelijk niveau beschreven welke stappen we zetten om de bebouwde omgeving in de toekomst duurzaam te verwarmen. Bij de ontwikkeling van stad en groen is een integrale aanpak het uitgangspunt. Meekoppelkansen om hittestress tegen te gaan, klimaatbestendigheid te versterken, duurzaamheid te verbeteren en biodiversiteit te vergroten worden benut. Herinrichting van straten en gebied, wordt waar mogelijk, integraal opgepakt, waarbij we steeds proberen bij te dragen aan de circulaire economie. Samen zijn wij Rijswijk! Het realiseren van een aantrekkelijke, groene, veilige en gezonde woon-, leef- en werkomgeving is een gedeelde verantwoordelijk. We verbeteren de luchtkwaliteit, beperken geluidshinder en hebben aandacht voor de externe veiligheid van onze inwoners. Daarnaast bevorderen we duurzaamheid, onder meer via hergebruik en recycling van afval. Het Huis van de Stad wordt de ontmoetingsplek om gezamenlijk met alle betrokkenen in Rijswijk te werken aan een betere leefomgeving. Zij kan daarmee tevens de identiteit van onze stad versterken.

Waar we met open blik toekomstgericht handelen. De gemeente speelt actief in op wensen en initiatieven van inwoners, bedrijven, woningbouwcorporaties en maatschappelijke organisaties. De mogelijkheden van de nieuwe Omgevingswet voor participatieve werkwijzen worden, waar mogelijk, benut. Op regionaal niveau maakt Rijswijk afspraken met andere gemeenten, de provincie en het Rijk over gezamenlijke ambities, inspanningen en prestaties voor de (verstedelijkings)opgaven. Doelstellingen 1. Stedelijke ontwikkeling Rijswijk ontwikkelen tot een moderne duurzame groene stad waar het prettig werken, wonen en recreëren is. 2. Wonen Toename, differentiatie en verduurzaming van de woningvoorraad door verdichting, transformatie en nieuwbouw. 3. Groen en onderhoud Behoud, ontwikkeling en differentiatie van singels, parken en landgoederen. 4. Openbare ruimte

Wonen en Leven 57

Basis op orde: schoon, heel en veilig en een beeldkwaliteitsniveau op B (conform de kwaliteitscatalogus van het kennisplatform CROW). 5. Energie, verduurzamings- en klimaatambities Doorbouwen aan een duurzame, klimaatadaptieve, gezonde stad die in de toekomst klimaatneutraal is en een circulaire economie heeft 6. Gedeelde verantwoordelijkheid voor de leefomgeving Bewoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties zijn medeverantwoordelijk voor de kwaliteit van de leefomgeving. Indicatoren Indicator (nummers verwijzen naar doelstellingen 5. Scheidingspercentage huishoudelijk afval 5. Omvang huishoudelijk restafval kg/inwoner p/jaar 2. Oplevering nieuwe woningen per 1000, tussen haakjes totaal aantal opgeleverde woningen2 VERPLICHT 5. Hernieuwbare elektriciteit (%) VERPLICHT 2. Gemiddelde WOZ waarde (duizend euro) VERPLICHT 1. Gebieds(deel)visies en bestemmingsplannen Demografische druk3 5a overschrijding WHO norm NO2 5b Overschrijding PM10 jaargemiddelde (Eu norm en in 2030 WHO norm) Overschrijding PM2,5 Jaargemiddelde concentratie en blootstelling concentratie verplichting 5d Aantallen wegen of wegvakken voorzien van stilasfalt 5d Aantal gasloze/ Nul op de meter (NoM) woningen (jaarlijks toegevoegde aantal)

Realisatie 2020 29%

Streefwaarde 2021 38%

2022 46%

2023 54%

2024 62%

2025 70%

255

2401

210

180

160

140

13,7 (370)

39 (1.061)

31,3 (887)

18,2 (529

23,8 (707)

47,5 (1.443)

3%

4%

5%

6%

7%

8%

250

Zie paragraaf lokale heffingen 4/8

Zie paragraaf lokale heffingen 4/8

Zie paragraaf lokale heffingen 2/6

Zie paragraaf lokale heffingen 2/6

Zie paragraaf lokale heffingen 2/6

Zie paragraaf lokale lasten 40g/µm3

Zie paragraaf lokale lasten 40g/µm3

Zie paragraaf lokale lasten 40g/µm3

Zie paragraaf lokale lasten 40g/µm3

Zie paragraaf lokale lasten 40g/µm3

35g/µm3

EU norm 40µg/m3

EU norm 40µg/m3

EU norm 40µg/m3

EU norm 40µg/m3

EU norm 40µg/m3

20g/µm3

EU norm 25µg/m3

EU norm 25µg/m3

EU norm 25µg/m3

EU norm 25µg/m3

EU norm 25µg/m3

20 µg/m3

20 µg/m3

20 µg/m3

20 µg/m3

20 µg/m3

1

1

1

1

1

1

370

1.061

887

529

707

1.443

0/4

75,4 35g/µm3

1 Op basis van huidige resultaten, geëxtrapoleerd naar 2021 2 Oplevering per duizend bestaande woningen maakt vergelijking met andere gemeenten mogelijk. 3 Verhouding van het aantal jongeren en ouderen t.o.v. de categorie 20 tot 64 jarigen.

Wonen en Leven 58

Wat gaan we daarvoor doen? Stedelijke ontwikkeling Rijswijk ontwikkelen tot een moderne duurzame groene stad waar het prettig werken, wonen en recreëren is. Regionale samenhang • We leveren met onze verstedelijkingsstrategie een bijdrage aan de regionale en lokale behoefte aan woningen en bedrijfsruimten/arbeidsplaatsen. Versterking van de agglomeratiekracht door verbetering van de samenhang tussen regionale economische clusters, koppeling van woning- en arbeidsmarkt en een goede leefomgeving is daarbij het uitgangspunt. • We zorgen voor een goede ontsluiting, mede via een metropolitaan OV-netwerk. Verstedelijkingsstrategie • We concentreren nieuwbouw voornamelijk in de Stadsas en bouwen daarmee in de nabijheid van het station. • We ontwikkelen het winkelcentrum en omgeving tot Bogaard Stadscentrum, een levendig gebied in een groene omgeving conform het vastgestelde Masterplan. Dit doen we door transformatie van kantoren en winkels tot woningen, door toevoeging van horeca en nieuwe functies en door versterking en vergroening van de openbare ruimte. Hiervoor worden diverse bestemmingsplanprocedures voor de verschillende deellocaties doorlopen. • We ontwikkelen het Havengebied tot een gemengd woon-werk- en recreatiegebied conform de richtlijnen van het ontwikkelkader. We ontwikkelen bestemmingsplannen voor deellocaties, waarvan de eerste in 2022 aan de raad zal worden voorgelegd.

We geven invulling aan de moties van de raad uit maart 2021. • Mobiliteit is een integraal onderdeel van deze ontwikkelingen evenals het hebben van adequate parkeernormen. Waar mogelijk lopen we bij gebiedsontwikkelingen vooruit op nieuw mobiliteits- en parkeerbeleid. Zie hiervoor het programma Verkeer en Vervoer. • Station Rijswijk verdient bijzondere aandacht; we streven naar, en willen ook op de langere termijn investeren in een kwaliteitsimpuls voor het stationsgebied. Een station waar het prettig verblijven is en een goede overstap tussen trein, tram, bus, auto en fiets mogelijk is, helpt mee om het gebruik van het openbaar vervoer te stimuleren (zie verder het Programma Verkeer en vervoer). • We koppelen de verstedelijkingsopgave aan maatschappelijke doelen voor verduurzaming van het energienetwerk, klimaatadaptatie, innovatie van de economie en behoud van landschappelijke kwaliteiten. • Naast de mogelijkheden van kostenverhaal onderzoeken we de mogelijkheden van de vorming en voeding van een Mobiliteitstransitiefonds en een Gebiedsfonds Plaspoelpolder en van subsidieaanvragen (zoals de Woningbouwimpuls Verstedelijking, die voor Bogaard Stadscentrum al is toegekend en voor het Havenkwartier nader wordt onderzocht). Programma Stadsontwikkeling • Voor de verstedelijkingsopgave is er binnenstedelijk ruimte gevonden voor het toevoegen van ca. 11.000 woningen tot 2040.

De behoefte aan bedrijfsruimte en bedrijfsterreinen is onderdeel van de op te leveren Strategie Werklocaties. Het realiseren van deze opgaven geeft een grote druk op de stad. Het programma Stadsontwikkeling richt zich volledig op de leefbaarheid van de stad. • Bij individuele gebiedsontwikkelingen wordt al vergaand rekening gehouden met de leefbaarheid door een integrale benadering van vraagstukken en onderzoeken als leefbaarheidseffectrapportages. Dit programma is projectoverstijgend en legt de focus op het inzichtelijk maken en adresseren van integrale, projectoverstijgende maatregelen die bijdragen aan een meer leefbare, bereikbare en toekomstbestendige stad. • Hierbij valt te denken aan maatregelen op het gebied van bereikbaarheid, groen, wateroverlast, maar ook sociale cohesie en voldoende voorzieningen. • Vanuit het programma Stadsontwikkeling wordt inzichtelijk gemaakt welke maatregelen het meeste bijdragen aan de gestelde ambities, of ze noodzakelijk of wenselijk zijn en hoeveel ze kosten. Hierdoor is Rijswijk in staat om op stadsniveau gefundeerde investeringsbeslissingen te nemen waar nodig te faseren en daarmee de kwantitatieve en kwalitatieve ontwikkeling van de stad in balans te brengen. Daarnaast stelt het Rijswijk in staat om eventuele benodigde financieringshulp van andere overheden te concretiseren.

Wonen en Leven 59

Samenwerking private partijen en andere overheden • We werken binnen de Verstedelijkingsalliantie (8 gemeenten, de provincie en de MRDH) samen met andere overheden. De alliantie richt zich op het wegnemen van belemmeringen bij het realiseren van complexe binnenstedelijke gebieds-ontwikkelingen. Op 20 november 2019 zijn hierover afspraken vastgelegd in een Verstedelijkingsakkoord met het Rijk en andere stakeholders. Als uitwerking daarvan is inmiddels vanuit het Nationaal Groeifonds €1 miljard gereserveerd voor de ontwikkeling van een Metropolitaan OV netwerk. Gewerkt wordt aan een uitwerking van dit plan om de reservering om te zetten in een definitieve investering. Vanuit de Verstedelijkingsalliantie wordt ook inzet gepleegd om financiële steun te krijgen voor de binnenstedelijke gebiedsontwikkelingen. • Rijswijk maakt deel uit van het regionale convenant Klimaatadaptief Bouwen. Hierin is met marktpartijen een duurzaam Programma van Eisen opgesteld. In de gebiedsontwikkelingen proberen we deze principes zo veel mogelijk toe te passen. Herontwikkeling Te Werve • Bij de herontwikkeling van Te Werve gaat het om de integrale aanpak van de wijk op gebieden als openbare ruimte, woningvoorraad, groen, leefbaarheid en sociale cohesie, met specifieke aandacht voor de herontwikkeling van Te Werve Oost.