Cultuurhistorische waardenkaart buitengebied Ridderkerk.pdf

Dijkje met Kleine Vliet en uitzicht op het ondergemaaltje.

Bolnesserkade tussen de S105 en A16 in het open buitengebied.

BN_B1. HOGE WAARDE (Ringdijk - S105) Motivering: Ontstaansgeschiedenis, sam enhang en context, zichtbaarheid Van hoge waarde door de relatie met de ontstaansgeschiedenis van het gebied; door de relatie en samenhang met het polder-boezemsysteem, door de beleefbaarheid en invloed op de ruimtelijke kwaliteit en herkenbaarheid van het kadeprofiel. BN_B2. REDELIJK HOGE WAARDE (S105- A16) Motivering: Ontstaansgeschiedenis, sam enhang en context Van hoge waarde door de relatie met de ontstaansgeschiedenis van het gebied; door de relatie en samenhang met het polder-boezemsysteem.

HISTORISCHE GEOGRAFIE BOLNES

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART BUITENGEBIED RIDDERKERK

35

BN_C. KLEINE VLIET (parksingel), BOEZEMSTRAAT EN MAJUBASTRAAT

Parksingel en polder-boezemsysteem HOGE WAARDE

Historische/karakteristieke objecten  Bothastraat 9: Werkplaats en kantoor (1950) Zakelijke stijl  Bothastraat 11 & 15: Dienstwoningen gemaal (1955)  Bothastraat 13: Gemaal Oud- en Nieuw-Reijerwaard (pompgemaal (1964) Zakelijke stijl inclusief gevelsteen (WSHD 04738GM)  Dijkje 163b: Gemaal Dijkje (Ondergemaal WSHD 09675GM)  Boezemstraat 1-30: woningen (1930)  Boezemstraat 32-37: woningen (1939) Oorspronkelijke functie: Huidige functie: Elementen: Beplanting: Periode:

Polder-boezemsysteem met molengang Polder-boezemsysteem, parksingel Parksingel, gemetselde stenen bruggen (3x), ondergemaal (WSHD, hoofdgemaal hevel/vacuümpomp) Singelbeplanting van lindenlaan en essen en gemengd assortiment in de moderne landschapsstijl van Kaukasische els, treurwilg en prunus Vanaf ca 15de eeuw polder-boezemsysteem met molengang, vanaf 1900 stoombemaling, ontwikkeling tot parksingel begin 20ste eeuw

Beschrijving: De Kleine Vliet is een hoofdwatergang ofwel boezem van dit gebied, gelegen langs de Bolnesserkade, Dijkje, Boezemstraat en Majubastraat. De Kleine Vliet maakt deel uit van het polder-boezemsysteem van de polder Nieuw-Reijerwaard. De Kleine Vliet werd in de jaren 30 van de negentiende eeuw als parksingel opgenomen in het stedenbouwkundige ontwerp van het woongebied van Bolnes. De polder Nieuw-Reijerwaard watert tegenwoordig via de parksingel langs de Boezemstraat/Majubastraat en de Blaakwetering via het Gemaal Oud- en Nieuw-Reijerwaard af op de Maas. De Kleine Vliet liep tot begin twintigste eeuw aan de voet van het Dijkje/Bolnesserkade. Deze kade, een zogenaamde zijwende evenwijdig aan de opstrekkende

verkaveling, vormde de westelijke zijgrens van de polder Nieuw-Reijerwaard. De Kleine Vliet maakte tot het einde van de negentiende eeuw onderdeel uit een polder-boezemsysteem met molenviergang en uitwateringssluis. Drie poldermolens gelegen langs het Dijkje/ Bolnesserkade, maalden het water getrapt op naar de steeds hoger gelegen tussenboezems van de Kleine Vliet. De eerste molen, de ondermolen gelegen op het diepste punt van de polder ten zuiden van Kievitsweg (Dijkje 163b), sloeg het polderwater langs het Bolnesserdijkje uit naar de onderboezem. De tweede molen, de eerste tussenmolen gelegen t.h.v. de kruising van de Kievitsweg en het Dijkje, sloeg dit water uit op de tussenboezem. De derde molen, tweede tussenmolen gelegen t.h.v. Dijkje 137 en de kruising met de Oude Wete-

Molenromp van de derde tussenmolen van de molengang aan de hoge boezem met links het boezemland. De molenromp is in de jaren 60 van de 19de eeuw gesloopt.

Het stoomgemaal Dick Maaskant uit 1880 met schoorsteen aan de

voet van de Ringdijk verving de molenviergang en uitwateringssluis.

36

Het elektrische Gemaal Oud- en Nieuw-Reijerwaard uit 1964 verving het oude stoomgemaal Dick Maaskant uit 1880.

Parksingel langs de Boezemstraat met linde, Kaukasische els, treur-

wilg en prunus.

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART BUITENGEBIED RIDDERKERK

HISTORISCHE GEOGRAFIE BOLNES

ring, sloeg het water uit op de hogeboezem. De vierde molen, de bovenmolen gelegen t.h.v. de kruising van Benedenrijweg en De Wetstraat, maalde het water op naar de maalkolk of spuikom. Deze molen bevond zich onderaan de dijk op de huidige kruising van de Ringdijk en de De Wetstraat. Vanuit de spuikom werd het polderwater bij laag water via een spuisluis geloosd op de Maas. De molenviergang werd in 1880 vervangen door een dubbel stoomgemaal de Dick Maaskant, hierdoor werden de bovenmolen en de eerste tussenmolen overbodig. In 1964 werd het stoomgemaal vervangen door het elektrische Gemaal Oud- en Nieuw-Reijerwaard in zakelijke stijl van de wederopbouw (Bothastraat 13). Het gemaalcomplex bestaat naast het pompgebouw uit een werkplaats (bj. 1950) en twee dienstwoningen bj. 1955 (Bothastraat 11 & 15) aan weerszijden van de entree van het complex. Een ondergemaaltje bj. 1960 bevindt

zich ter hoogte van de vroegere ondermolen (Dijkje 163b). Op het dijktalud t.h.v. Ankerplaats 1-16 bevindt zich een hevel bj. 1970.

Parksingel met gemetselde toogbrug langs de Boezemstraat.

Watergangen Kleine Vliet en Blaakwetering komen samen aan de

Direct naast de boezemwatergang bevonden zich de vliet- of boezemlanden, waar water kon worden gebufferd en riet en hooi werden verbouwd. Dit land werd begrensd door een kade; de Boezemkade/Boezemstraat parallel aan het Dijkje. Rond de jaren 20 van de negentiende eeuw werd de Kleine Vliet langs het Dijkje deels gedempt en verlegd. De parksingel langs de Boezemen Majubastraat werd in de stedenbouwkundige ontwikkeling van de wijk in de jaren 30 opgenomen en fungeert tegenwoordig als hoofdwatergang in de polder. De parksingel is voorzien van grastaluds en divers geboomte zoals linden, treurwilgen en essen. Drie gemetselde getoogde bruggen in eenvoudige traditionalistische stijl met stenen sluitstukken kruisen de park-

voet van de Benedenrijweg bij Gemaal Oud- en Nieuw-Reijerwaard (Bothastraat 13).

HISTORISCHE GEOGRAFIE BOLNES

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART BUITENGEBIED RIDDERKERK

singel t.h.v. het Cronj� plein, De Wetstraat en De la Reijstraat. Het oude boezemland en de watergangen langs het dijkje zijn grotendeels gedempt. Het lage boezemland, het Waterland, is nog als eilandje herkenbaar en bleef lang onbebouwd, maar is in 2009 ontwikkeld als woongebied.

met kap en enkele woningen met afgedekte kap. Waar de Majubastraat overgaat in de Boezemstraat vallen de historische rijtjeswoningen met platte daken op met zeer sobere baksteenarchitectuur (Boezemstraat 1-30). Tussen nr. 26 en 25 bevindt zich een gemetselde getoogde poort die toegang geeft tot het achterterrein. Een poort tussen Boezemstraat nr. 6 en 5 is verwijderd. Het blokje woningen nr. 32-37 maakt deel uit van het ensemble van het Cronj� plein.

De Majubastraat en Boezemstraat volgen de loop van de Kleine Vliet (boezem) van dit gebied. De Boezemstraat maakte deel uit van de boezemkade, de waterkering van het boezemgebied tussen het Dijkje en de Boezemkade en strekte zich uit van de Benedenrijweg tot de Kievitsweg. De Boezemstraat is aan � � n zijde bebouwd. Aan de zijde van de singel bevinden zich parkeerhaventjes. Aan de Majubastraat, van de Benedenrijweg tot de overgang met de Boezemstraat, bestaat de historische bebouwing uit eenlaagse en tweelaagse samenhangende projectmatig gebouwde rijtjeswoningen

37

Motivering: Ontstaansgeschiedenis, sam enhang en context en zichtbaarheid Van hoge waarde door de relatie met de waterstaatkundige ontwikkeling van het gebied en de vroeg 20steeeuwse woongebieden; door de relatie en samenhang tussen stedenbouw en het polder-boezemsysteem; door de zichtbare bijdrage aan de ruimtelijke kwaliteit als parksingel.

Gemaal Dijkje uit 1960 (ondergemaal Dijkje 163b).

Gemaal Oud- en Nieuw-Reijerwaard en werkplaats (Bothastraat 9

Hevel of vacuümpomp bj. 1970 op dijktalud t.h.v. Gemaal Oud- en

Huidige aanzicht van de Boezemstraat 1-30.

en 13).

Nieuw-Reijerwaard (t.h.v. Ankerplaats 1-16).

38

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART BUITENGEBIED RIDDERKERK

HISTORISCHE GEOGRAFIE BOLNES

De Kleine Vliet als parksingel ter hoogte van de Maaslaan en het Waterland. Historisch aanzicht van de Boezemstraat 1-30.

Aanzicht bebouwing op de overgang van de Majubastraat naar de

Boezemstraat.

Ringdijk.

HISTORISCHE GEOGRAFIE BOLNES

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART BUITENGEBIED RIDDERKERK

39

BN-D. BLAAKWETERING Watergang, kreekrestant ZEER HOGE WAARDE

Oorspronkelijke functie: Huidige functie: Elementen: Beplanting: Periode:

Wadkreek, sloot en hoofdwatergang Sloot, hoofdwatergang Watergang en stuw met schuif, bosmanmolentje Knotwilgen, rietkragen, wilg, kaukasische els, es ca. 15de eeuw (inpoldering en ontginning polder Nieuw-Reijerwaard)

Beschrijving: De Blaak en Blaakwetering zijn waterlopen die hun oorsprong vinden in de kreken van het waddengebied dat aan de inpoldering voorafging. Zij zijn als hoofdwatergangen in het waterstelsel opgenomen. De Blaakwetering fungeert als de hoofdwatergang en loopt van Ridderkerk naar Bolnes. Bij Bolnes wordt het polderwater uit de Blaakwetering via het Gemaal Oud- en NieuwReijerwaard uitgeslagen in de Maas. De Blaakwetering watert tezamen met de Kleine Vliet uit in de Maas. Vanaf de kruising van de Blaakwetering met de Pretoriusstraat tot aan het gemaal bevindt zich aan de zijde van de dijk een grastalud met een meer landelijk karakter. Tussen de Donckselaan en de Markstraat bevindt zich de groene bufferzone tussen Slikkerveer en Bolnes rondom het Huys ten Donck. Een deel van dit gebied maakt deel uit van de landschapsbiotoop van landgoed Huys ten Donck. Dit gebied, de ‘Donckse Velden’ genaamd, heeft een gemengd half agrarisch en half natuurlijk karakter waarvan het oude verkavelingspatroon grotendeels is verdwenen. De watergang heeft zijn oude kronkelende loop in de Donckse Velden bewaard, en maakt deel uit van de landschappelijke enscenering van de parkaanleg van het landgoed Huys ten Donck. De Blaakwetering heeft in deze zone een meanderende loop met

natuurlijke begroeide oevers. De parkachtige inrichting is voorzien van streekeigen bosplantsoen met soorten als wilg, es en els. Ter hoogte van 51°53'26.6"N 4°35'11.6"E bevindt zich een stuw met een oud bosmanmolentje (WSHD 19447ST) dat het waterpeil van het natuurgebied in de Donckse Velden regelt. Ter hoogte van de Markstraat 14 valt de Blaakwetering samen met de teensloot van de Benedenrijweg. Op dit kruispunt van watergangen komt ook een hoofdwatergang aan die parallel aan de Markstraat en de Kruisweg loopt. Op deze hoofdwatergang, die in de jaren 50 van de twintigste eeuw is aangelegd, watert het deel van de polder ten zuidoosten van de Rotterdamseweg af. Hier heeft de beplanting een meer parksingelachtig karakter aan de zijde van de woningen.

Motivering: Ontstaansgeschiedenis, sam enhang en context, zichtbaarheid, zeldzaamheid en gaafheid Van zeer hoge waarde door de relatie met de ontstaansgeschiedenis van het gebied; door de relatie en samenhang met het ontginningspatroon en het landgoed Huys ten Donck; door de zichtbare bijdrage aan de ruimtelijke kwaliteit van de landgoedbiotoop en de Donckse Velden, door de zeldzaamheid van kreekrestanten en door de relatieve gaafheid waarbij de watergang grotendeels de historische loop volgt

Blaakwetering ter hoogte van de Donckse Velden en het park van Huys ten Donck.

Bosmanmolentje langs de Blaakwetering in de Donckse Velden.

40

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART BUITENGEBIED RIDDERKERK

BN_E. DONCKSELAAN HOGE WAARDE

Polderlint, zijwende, lintbebouwing

HISTORISCHE GEOGRAFIE BOLNES

Historische / karakteristieke objecten  Voormalige woning dokter Berger met oorlogsmonument (Donckselaan 4)  Arbeiderswoningen (Donckselaan 1-38, Doncksestraat, Bosstraat, Jhr. Groeninx van Zoelenstraat)  R.K. St.-Theresiakapel (Donckselaan 10)

Oorspronkelijke functie: Huidige functie: Elementen: Beplanting: Periode:

Arbeiderswoningen.

St.-Theresiakapel gezien vanaf de Donckse Velden.

Polderweg, zijwende/zijkade Polderweg Historische lintbebouwing, arbeiderswoningen en erven, polderweg Voortuinen met karakteristieke bomen; ginkgo, atlasceder, taxus, hazelaar, treurbeuk Bedijking en ontginning Nieuw-Reijerwaard ca. 15de eeuw

Beschrijving: De Donckselaan is een polderweg gelegen op de grens van Slikkerveer en Bolnes. De laan is tevens een zogenaamde zijwende, een kade parallel aan de slotenverkaveling als grens tussen de ontginningsblokken van Slikkerveer en Bolnes. In de negentiende eeuw maken de gronden tussen de Benedenrijweg en de Blaakwetering ten westen van de Donckselaan overwegend deel uit van de landerijen van Huys ten Donck. Hierdoor maakte de laan met de boerderijen onderdeel uit van het ensemble van het landgoed. Aan weerszijden van de smalle laan bevonden zich sloten. De sloot aan de zijde van Huys ten Donck maakte deel uit van de omgrachting van het park. De sloot aan de westelijke zijde van de laan is waarschijnlijk na de oorlog gedempt. Hier is een berm met parkeerhavens voor in de plaats gekomen. Aan de laan (nr. 4-10) bevinden zich tevens enkele vrijstaande voorname burgerwoningen uit de periode 1920 -1930 met groene omlijsting waaronder enkele karakteristieke bomen. Op het perceel van nr. 4 betreft het een ginkgo, een

taxus en een atlasceder. Op de percelen van nr. 10a-b bevinden zich een prunus, een haag van rode hazelaars en een treurbeuk. De overgangen van voortuinen naar de openbare weg worden gemarkeerd door lage gemetselde tuinmuren. In de dokterswoning op nr. 4 voltrok zich op 8 mei 1945, net na de bevrijding, een drama waarbij enkele Ridderkerkse mannen werden geëxecuteerd door de bezetter. Ter herinnering is het Monument Executies 8 mei opgericht. Het monument wordt gemarkeerd door een karakteristieke treurbeuk. Ten behoeve van de zielzorg van de katholieke gemeenschap werd aan de Donckselaan 10 de R.K. St.-Theresiakapel gebou wd in 1930 naar plannen van H.P.J . de Vries. Deze architect is bekend om zijn ontwerpen van katholieke kerken in de regio Rotterdam. De kapel, een gemeentelijk monument, is een eenvoudige lage zaalkerk met smalle geveltoren in traditionalistische stijl. De kapel is in gebruik door de parochie Sint-Joris. De groei van de scheeps- en machine-industrie trok Noord-Brabantse immigranten naar het gebied. Het blok met arbeiderswoningen in traditionele stijl

HISTORISCHE GEOGRAFIE BOLNES

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART BUITENGEBIED RIDDERKERK

41

(Donckselaan 1-38, Doncksestraat, Bosstraat, Jhr. Groeninx van Zoelenstraat) voorzag in de groeiende woningbehoefte voor arbeiders. De woningen zijn, net als veel vroege arbeiderswoningen, voorzien van diepe achtertuinen. Deze stelden de bewoners in staat om deels in de eigen voedselvoorziening te voorzien. Het was niet ongebruikelijk dat er kippen en zelfs varkens werden gehouden. Het woonbuurtje wordt ook wel het Roergebied genoemd. De Donckse Velden is een voormalig agrarisch en tuindersgebied tussen Bolnes en Ridderkerk-West. Een deel van het gebied maakt onderdeel uit van de landschapsbiotoop van Huys ten Donck. Arbeiderswoningen gebouwd in 1920 aan de Donckselaan gezien

Motivering: Ontstaansgeschiedenis, sam enhang en context, zichtbaarheid Van hoge waarde door de ontstaansgeschiedenis in relatie tot Huys ten Donck, de volkshuisvesting en de Tweede Wereldoorlog; vanwege de samenhang van de lintbebouwing en het arbeidersbuurtje Donckselaan; vanwege de bijdrage aan de ruimtelijke kwaliteit.

in de richting van de Benedenrijweg (bron Historische Vereniging Ridderkerk).

Voormalige dokterswoning (Donckselaan 4) met het oorlogsmonuDe Donckselaan met lintbebouwing en aan weerszijden nog sloten.

ment.

42

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART BUITENGEBIED RIDDERKERK

HISTORISCHE GEOGRAFIE BOLNES

BN_F. KIEVITSWEG BN_F1. REDELIJK HOGE WAARDE (Gouwestraat-Randweg) BN_F2. HOGE WAARDE (Dijkje-Gouwestraat)

Polderweg/achterkade, restant polderlandschap van de Randweg tot kruising Dijkje

Oorspronkelijke functie: Huidige functie: Elementen: Beplanting: Periode:

Kievitsweg als herkenbare achterkade met smal profiel en kadesloten ter hoogte van kruising met Bolnesserkade/Dijkje.

Kievitsweg omstreeks 1900 richting Donckselaan.

Polderweg, achterkade Polderweg Historische bebouwing en erven, restanten polderlandschap met slotenstructuur Es, populier, schietwilg, gemengd bosplantsoen Bedijking en ontginning Nieuw-Reijerwaard ca. 15de eeuw

Beschrijving: De polder weg Kievitsweg is een achterkade (een begrenzing van een ontginningsblok haaks op de sloten) die zich in � � n lange rechte lijn uitstrekt en het Dijkje bij Bolnes verbindt met Slikkerveer tot aan de Rijndijk/Benedenrijweg. De Kievitsweg loopt door een gebied met gemengd karakter op de overgang tussen woongebied en dorpsrand. De Kievitsweg loopt als een rechte lijn vanaf de kruising met de Randweg tot aan de kruising met de Kruisweg nagenoeg parallel aan de Rotterdamseweg (S105). Ten zuiden van de weg bevindt zich het zuiverings- en pompstation van Oasen met aan de Kievitsweg 125 en 127 een tweelaags blokje van twee dienstwoningen en een loods uit 1960. Ten noorden van de Kievitsweg ter hoogte van het landgoed van Huys ten Donck en de Donckse Velden is de weg voorzien van een ruime bermsloot en waterpartijen en grenst aan hoog opgaand park- en bosplantsoen. Vanaf de Donckselaan wordt de bermsloot weer smaller en krijgt de weg meer het karakter van een polderweg met open zicht over velden in noordelijke richting. De berm is aangeplant met schietwilgen. Aan de Kievitsweg 120, 122, 124, 134 bevindt zich overwegend historische eenlaagse lintbebouwing met kappen uit de jaren 20 en 30 die via bruggen over

de bermsloot ontsloten worden. Tussen de ijle lintbebouwing met groene erven door bevindt zich een volkstuincomplex. Ter hoogte van de Kruisweg vormt de bermsloot de begrenzing van het ensemble van hoge flats tussen de Rijnsingel en de Markstraat. Vanaf de kruising met de Gouwestraat tot het Dijkje heeft de Kievitsweg het karakter van een achterkade. Hier is de weg een smal pad met grastaluds en aan beide zijden bermsloten. De Kievitsweg is hier aan beide zijden ingeplant met essen. BN_F1. Redelijk hoge waarde (Gou westraat Randweg) Motivering: Ontstaansgeschiedenis Van redelijk hoge waarde door de relatie met de ontginningsgeschiedenis van de polder BN_F2. Hoge waarde (Dijkje-Gouwestraat) Motivering: Ontstaansgeschiedenis, sam enhang en context, zichtbaarheid, gaafheid Van hoge waarde door de relatie met de ontginningsgeschiedenis van de polder, de samenhang met de omgeving, de herkenbaarheid van het kadeprofiel en de relatieve gaafheid van het kadeprofiel.

HISTORISCHE GEOGRAFIE BOLNES

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART BUITENGEBIED RIDDERKERK

43

VROEG 20STE-EEUWSE WOONGEBIED OUD-BOLNES

Het oudste deel van Bolnes, Oud-Bolnes, bevindt zich langs en tussen het Dijkje, de Benedenrijweg, Boezemstraat/Majubastraat en De La Reijstraat. Langs het Dijkje/Bolnesserkade bevinden zich nog enkele fragmenten van individuele historische lintbebouwing. Langs het Dijkje loopt tevens de gemeentegrens met Beverwaard (Rotterdam). Ten behoeve van de groeiende industrie in de scheeps- en machinebouw ontstond sociale woningbouw; de Coöperatieve Bouwvereniging ‘Eigen Haard’ speelde daarin een belangrijke rol. In de aanleg van de eerste uitbreidingen in de jaren 20 en 30 van de negentiende eeuw is het oorspronkelijke verkavelingspatroon goed herkenbaar. Tussen de Boezemstraat en Majubastraat en de Generaal Smutsstraat loopt een groene parksingel. Deze historische watergang is opgenomen in het stedenbouwkundige ontwerp van de woongebieden en vormt als groen-blauwe structuur een natuurlijke overgang tussen Oud-Bolnes en de naoorlogse woongebieden ten oosten van deze parksingel.

Zicht op de Paul Krugerstraat in Oud-Bolnes rond 1930.

44

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART BUITENGEBIED RIDDERKERK

HISTORISCHE GEOGRAFIE BOLNES

BN_G. PAUL KRUGERSTRAAT REDELIJK HOGE WAARDE

Oorspronkelijke functie: Huidige functie: Elementen: Beplanting: Periode:

Twee-onder-een-kapwoningen aan de Paul Krugerstraat op de kop van het Cronjéplein vermoedelijk gebouwd voor en bewoond geweest door de dochter van Scheepsmagnaat Verolme.

Huidige situatie van twee-onder-een-kapwoningen aan de Paul Krugerstraat op de kop van het Cronjéplein.

Woongebied & groenstructuur Woongebied & groenstructuur Historische bebouwing Atlasceder, taxusbomen, prunus, privaat groen Interbellum ca. 1910-1930

Beschrijving: De Paul Krugerstraat st rekt zich uit van de Benedenrijweg tot de De la Reijstraat en volgt de onderliggende langgerekte polderverkaveling. Van de Benedenrijweg tot het Cronj� plein bestaat de bebouwing uit afwisselend eenlaagse vrijstaande woningen met een kap en kleine samenhangende projectmatig gebouwde rijtjes van twee à drie woningen uit 1927 (nr. 20-42). De achtertuinen van Boezemkade nr. 22-40 uit 1910 met opgaand groen en hagen verschaffen de straat een groen karakter en lucht. Tussen de Paul Krugerstraat 35 en de Joubertstraat bevindt zich haaks op de straat een hofje van twee rijtjes woningen uit 1930. Aan de koppen van dit blokje bevinden zich plantvakken met bodembedekkers en prunussen. Beeldbepalende bomen zijn de atlasceder t.h.v. Paul Krugerstraat 41 en twee taxusbomen bij Cronj� plein 2 en Paul Krugerstraat nr. 76. De twee-onder-eenkapwoningen aan de Paul Krugerstraat nr. 74a, b, c, d zijn gebouwd in opdracht van Verolme. Op nr. 74d woonde vermoedelijk een dochter van scheepsmagnaat Verolme. Vanaf het Cronj� plein bestaat de bebouwing uit seriematig samenhangende rijtjeswoningen uit de jaren 30 van de twintigste eeuw. De lage gemetselde muren rondom de ondiepe voortuinen maken integraal onderdeel uit van het ontwerp maar zijn regelmatig verwijderd.

Het groene karakter wordt voornamelijk gedragen door beplanting in de kleine voorstoepjes en voortuintjes.

Motivering: Ontstaansgeschiedenis, sam enhang en context. Van redelijk hoge waarde door de ontstaansgeschiedenis van de eerste vroeg 20ste-eeuwse woongebieden van Bolnes en samenhang met onderliggende verkavelingspatroon.

Hofje van arbeiderswoningen aan de Joubertstraat met groene berm met prunussen.

Beeldbepalende atlasceder op Paul Krugerstraat 41.

HISTORISCHE GEOGRAFIE BOLNES

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART BUITENGEBIED RIDDERKERK

45

BN_H. BOEZEMKADE (Benedenrijweg-Cronjéplein) REDELIJK HOGE WAARDE

Oorspronkelijke functie: Huidige functie: Elementen: Beplanting: Periode:

Woongebied Woongebied Historische bebouwing Privaat groen Interbellum ca. 1910-1930

Beschrijving: De Boezemkade vorm de de waterkering van het boezemgebied tussen het Dijkje en de Boezemkade en strekte zich uit van de Benedenrijweg tot de Kievitsweg. De watergang die ten oosten van de Boezemkade liep werd gedempt. Ter hoogte van het Cronj� plein gaat de Boezemkade over in de Boezemstraat. Van de Benedenrijweg tot aan de parksingel, waar de Boezemkade overgaat in de Boezemstraat, bestaat de historische bebouwing uit afwisselend eenlaagse vrijstaande woningen met een kap en kleine samenhangende projectmatig gebouwde rijtjes woningen. Opvallend is het rijtje monumentale arbeiderswoningen uit 1910 (nr. 22-40) met neorenaissance rolwerkgevels. Deze zijn gebouwd door de Coöperatieve Bouwvereniging ‘Eigen Haard’. Deze woningen hebben zeer diepe achtertuinen die grenzen aan de Paul Krugerstraat. Een identieke rij woningen is tevens gebouwd in Slikkerveer (Benedenrijweg 161-179 en Ringdijk 216-236). Afgezien van wat privaat groen in de ondiepe voortuintjes heeft de straat verder een stenig karakter. Een beeldbepalend blokje van 4 woningen met op beide hoeken opgetrokken topgevels met steekkappen (Cronj� plein 3 en Boezemkade 64) markeert de hoek van het Cronj� plein en de Boezemkade.

Motivering: Ontstaansgeschiedenis en samenhang en context Van redelijk hoge waarde door de ontstaansgeschiedenis, van de eerste vroeg 20ste-eeuwse woongebieden van Bolnes en samenhang met het onderliggende verkavelingspatroon.

Straatbeeld met van links naar rechts dwars op de straat hofjeswoningen tussen Paul Krugerstraat en de Boezemkade, vrijstaande woningen en het rijtje arbeiderswoningen uit 1910 (nr. 22-40) met neorenaissance rolwerkgevels van de Coöperatieve Bouwvereniging ‘Eigen Haard’.

Boezemkade Bolnes met watergangen aan beide zijden van de kade voor de demping.

46

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART BUITENGEBIED RIDDERKERK

BN_I. ENSEMBLE BLOK ALEXANDERSTRAAT, JULIANASTRAAT & WILHELMINASTRAAT REDELIJK HOGE WAARDE

Oorspronkelijke functie: Huidige functie: Elementen: Beplanting: Periode:

Woongebied Woongebied Historische bebouwing Interbellum ca. 1910-1930

Beschrijving: De J ulianastraat en de Wilhelminastraat volgen de onderliggende langgerekte polderverkaveling. Hier bevindt zich een ensemble van samenhangende arbeiderswoningen. Het ensemble wordt gemarkeerd door twee gemetselde trapgeveltjes en de overhoekse (dichtgezette) entrees van de hoekwoningen aan de Alexanderstraat. In de Julianastraat en Wilhelminastraat valt het smalle straatprofiel en de samenhang van architectuur aan beide zijden van deze straatjes op. De rijtjeswoningen worden gemarkeerd door hoger opgetrokken topgevels met steekkappen. Motivering: Ontstaansgeschiedenis, sam enhang en context Van redelijk hoge waarde door de ontstaansgeschiedenis van de eerste vroeg 20ste-eeuwse woongebieden van Bolnes; door de architectonische en stedenbouwkundige samenhang.

HISTORISCHE GEOGRAFIE BOLNES

HISTORISCHE GEOGRAFIE BOLNES

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART BUITENGEBIED RIDDERKERK

47

BN_J. DE WETSTRAAT (gedeelte Benedenrijweg-Majubastraat) REDELIJK HOGE WAARDE

Oorspronkelijke functie: Huidige functie: Elementen: Beplanting: Periode:

Woongebied Woongebied Historische bebouwing Interbellum ca. 1910-1930

Beschrijving: De De Wetstr aat loopt van de Benedenrijweg tot de Noordstraat en bestaat uit een vroeg twintigste-eeuws deel en vanaf de kruising met de Majubastraat een naoorlogs deel. Het vroeg twintigsteeeuwse deel bestaat uit eenlaagse woningen met kap. Er bevinden zich zowel samenhangende rijtjes als individuele woningen. Karakteristiek zijn de samenhangende rijtjes woningen met mansardekappen en erkers uit 1933. De lage tuinmuurtjes maken integraal onderdeel uit van het ontwerp, maar zijn bij een groot deel van de woningen verwijderd. De straat heeft een groen karakter dat gedragen wordt door het private groen in de ondiepe voortuinen. De twee-onder-een-kapwoningen op de De Wetstraat 14-16 zijn beeldbepalend. Motivering: Ontstaansgeschiedenis en sam enhang en context Van redelijk hoge waarde door de ontstaansgeschiedenis van de eerste vroeg 20ste-eeuwse woongebieden van Bolnes en de samenhang met het onderliggende verkavelingspatroon.

Historisch aanzicht.

48

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART BUITENGEBIED RIDDERKERK

HISTORISCHE GEOGRAFIE BOLNES

NAOORLOGSE WOONGEBIEDEN BOLNES (1945-1965 EN POST 65)

Het naoorlogse wederopbouw woongebied in de jaren 60 grenzend aan akkerland.

De Post 65 uitbreiding van het woongebied.

Gebiedsbeschrijving: Wederopbouwgebied (1945-1965) In de naoorlogse periode groeide Bolnes verder. Het wederopbouwgebied (1945-1965) bevindt zich tussen de Generaal Smutsstraat, de Benedenrijweg, de Markstraat en de Noordweg. De uitbreiding vond vanaf de Generaal Smutsstraat plaats richting het oosten. De lange begrenzende landschappelijke lijnen als de Kievitsweg, de Boezemsingel en de Benedenrijweg zijn nog goed herkenbaar als begrenzingen. Typerend in de naoorlogse modernistische stedenbouw zijn de overgangen van stad naar land. Deze kunnen bestaan uit markeringen als ensembles van hoge flats in stempelpatroon en/of torenflats in een groene setting als een randpark, zoals te zien bij de overgang Rijnsingel/Markstraat/Spuistraat aan de Donckse Velden. De overgang naar het buitengebied wordt ook wel gemarkeerd door groene randen met min of meer lage losse vrijstaande bebouwing als bungalows en villa’s zoals aan de Leklaan. In de oorspronkelijke stedenbouwkundige opzet van het naoorlogse woongebied is het binnengebied opgebouwd uit velden met elk een eigen type bebouwingsensembles als stroken, haken en half open. De Pretoriusstraat, de De Wetstraat en de De la Reijstraat zijn daarin doorgaande interne stedenbouwkundige lijnen. Naast groene overgangsgebieden zijn ook de interne groen-blauwe structuren typerend.

Naast de stedenbouwkundige structurerende rol als wijkgroen werden de groen- en waterstructuur ook ingezet als voorzieningenzone waarin scholen, sport- en andere wijkvoorzieningen werden opgenomen. In het gebied slingert een interne groenblauwe wig of parksingelstructuur vanaf de Maaslaan, Vechtlaan, Noordstraat en de Rijnsingel door het gebied. Deze structuren zijn in de loop der tijd aangetast en daardoor soms minder herkenbaar. Naast enkele vroeg naoorlogse wederopbouwobjecten zijn er ook enkele Post 65 objecten en ensembles die het beschrijven waard zijn. Na WO2 groeide de scheeps- en machinebouw in de regio en werd Bolnes verder uitgebreid naar het oosten van de parksingel en de Generaal Smutsstraat. Het Wederopbouwgebied bevindt zich tussen de Generaal Smutsstraat, de Benedenrijweg en Noordstraat. Het woongebied werd volgens het tuinstadprincipe opgebouwd met bebouwingsvelden met zowel laagbouw (grondgebonden eengezinswoningen als duplexwoningen) en middelhoogbouw (portiek en galerij) in open en halfopen strokenbouw, haken en stempels in een groene setting. Wijkvoorzieningen als scholen, kerken en verenigingsgebouwen werden, de wijkgedachte volgend, gesitueerd op groene stroken midden in de wijk of aan de randen. Archiefonderzoek toont aan dat architect R.

Romke de Vries (1908-1997) tussen 1948-1953 heeft gewerkt aan het Uitbreidingsplan Ridderkerk en Bolnes en daarin tevens woningen, bedrijfsruimten en winkels heeft ontworpen in het Kossel en later Tramonto bouwsysteem. Het architectenburo Spruit (Spruyt) en Den Butter hebben in het gebied woningcomplexen in het Muwi systeem gebouwd.

HISTORISCHE GEOGRAFIE BOLNES

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART BUITENGEBIED RIDDERKERK

49

WOONGEBIED TEN NOORDEN VAN DE DE LA REIJSTRAAT

Oorspronkelijke functie: Huidige functie: Elementen: Beplanting: Periode:

Woongebied Woongebied Parksingel, kerktuinen Privaat groen, taxusbomen, liguster blokhagen Wederopbouw 1945-1965

Dit vroeg naoorlogse wederopbouw woongebied wordt de bijbehorende woning, verenigingsgebouw en gekenmerkt door een ruimere opzet dan het vooroorkerktuin met ligusterhaag en een rode beuk vormt logse woongebied. Uit archiefonderzoek blijkt dat arde kerk een ensemble. Samen met het tegenoverligchitect R. Romke de Vries tussen 1951-1954 heeft gende woon-winkelpand bj. 1957 (Generaal Smutsgewerkt aan plannen voor het uitbreidingsplan van Ridstraat nr. 51) markeert de kerk de entree naar het derkerk en Bolnes. De woningen zouden oorspronkelijk woongebied. uitgevoerd worden in het systeem Kossel door aanne BN_L. Vanaf de kruising met de Retiefstraat merscombinatie Kosro, maar zijn waarschijnlijk uitgevormt de achtzijdige kerk van de Protestantse Gevoerd in systeem Tramonta. Nader onderzoek is nodig meente met dienstwoning uit 1960 (Pretoriusom e.e.a. met zekerheid vast te stellen. straat nr. 56 en 58) met kerktuin een ensemble met de duplexwoonblokjes in een groene setting met voortuin en ligusterhaag. Het kerkcomplex is ontENSEMBLES PRETORIUSSTRAAT HOGE WAARDE worpen door F. Swaneveld en S.T. Goslinga. De De Pretoriusstraat takt middels een brug over de singel kerktuin met grasgazon en ligusterblokhaag is beaan op het Cronj� plein.

De straat is ruim opgezet en plant met twee karakteristieke zuilvormige taxusbowas voorzien van veel publieke voorzieningen als schomen, een berk en een beeldbepalende esdoorn. len en kerken. In de loop der tijd is veel oorspronkelijke bebouwing gesloopt en vervangen door nieuwbouw Motivering: Ontstaansgeschiedenis, sam enhang en waaronder de kleuterschool Roodkapje aan de Pretori- context, zichtbaarheid, gaafheid usstraat 33. De gymzaal met kleurrijk mozaïek als Getuigt van de ontwikkeling van Bolnes; ensemblewandkunst is tevens gesloopt. Er bevinden zich twee waarde door samenhang bebouwing en groenstructuur, kerken uit de Wederopbouwperiode. zichtbare karakteristieke stijl van de wederopbouw en  BN_K. De Boezemkerk met kerktuin bj. 1957 bijdrage aan de ruimtelijke kwaliteit, gaafheid van de (Pretoriusstraat nr. 2) op de kruising met de Geneensembles. raal Smutsstraat is een zaalkerk met opengewerkte geveltoren, gebouwd in 1958 naar ontwerp van T. van Hoogevest. Ze verving een kerk uit 1880. Met

Boezemkerk met kerktuin Pretoriusstraat nr. 2 als entree naar het woongebied.

Karakteristieke kerk van de Protestantse Gemeente met dienstwoning uit 1960 (Pretoriusstraat nr. 56 en 58).

50

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART BUITENGEBIED RIDDERKERK

HISTORISCHE GEOGRAFIE BOLNES

ENSEMBLES VELDEN DE LA REIJSTRAAT HOGE WAARDE

Oorspronkelijke functie: Huidige functie: Elementen: Beplanting: Periode:

Zicht op het ensemble op de De la Reijstraat ter hoogte van de kruising met de Vechtstraat en de De Wetstraat (gezien vanuit de Vechtstraat) met links de beeldbepalende tweelaagse blokjes met galerijontsluiting. Met enige zekerheid naar ontwerp van architect R. Romke de Vries.

Huidige zicht op de De Wetstraat.

Wederopbouw woongebied Woongebied en groenstructuren Parksingel Privaat groen Wederopbouw bouwjaar 1956 - 1960 en Post 65 ca. 1975

Beschrijving: Het ensemble bestaat uit twee delen  BN_M1. Ensemble deel Retiefstraat / De la Reijstraat / De Wetstraat Het noordelijk van de De la Reijstraat gelegen deel bestaat uit twee drielaagse portiekflats parallel aan de Retiefstraat (nr. 51-121), de De la Reijstraat (nr. 69-91) en de De Wetstraat (nr. 98-156) en een klein tweelaags blokje met een galerij (nr. 158-172) aan het binnenterrein dat de woningen op de eerste verdieping ontsluit. De ensembles zouden van de hand kunnen zijn van architect R. Romke de Vries die heeft gewerkt aan de naoorlogse uitbreidingsplannen.  BN_M2. Ensemble deel Maaslaan/De la Reijstraat /Retiefstraat/De Wetstraat/Vechtstraat Het zuidelijk van de De la Reijstraat gelegen deel bevindt zich op een veld dat onderdeel uitmaakt van de groen-blauwe wig. De historische bebouwing bestaat uit gestempelde haken van vierlaagse portiekflats en tweelaagse duplexwoningen die met een galerij zijn omsloten. Het ensemble bestaat uit drie beeldbepalende tweelaagse blokjes met grondgebonden woningen en etagewoningen op de eerste verdieping met galerijontsluiting aan de De la Reijstraat (nr. 32-46, 84-98, 136150). De huidige overkapping van de galerij was geen onderdeel van het ontwerp. Haaks daarop bevinden zich vier blokken drielaagse portiek-etage-woningen

aan de Vechtstraat (nr. 2-36), de De la Reijstraat (nr. 48 -82, 100-134) en de Maaslaan (nr. 1-35). Het complex is aan de straatzijde voorzien van een border omgeven door ligusterblokhagen. De gestempelde haken omsluiten groene binnenhoven die overlopen in de ‘interne groen-blauwe wig’ die onderdeel uitmaakt van de wijkgroenstructuur en via voetpaden vanaf de De la Reijstraat ontsloten. De groenaanleg met waterpartij van de wig is vormgegeven in moderne landschapsstijl. Het ensemble kan met enige zekerheid worden toegeschreven aan architect R. Romke de Vries die in Slikkerveer woningbouw in Kossel systeem heeft uit laten voeren. Uit de omschrijvingen valt op te maken dat in dit complex Kossel bouwsysteem niet meer is toegepast en gebruikt is gemaakt van het modernere Tramonto systeem.

Motivering: Ontstaansgeschiedenis, sam enhang en context, zichtbaarheid, representativiteit Vanwege de relatie met de naoorlogse woningbouwopgave; vanwege de interne ensemblewaarde en de externe stedenbouwkundige samenhang tussen bebouwing en wijkgroenstructuur; vanwege de zichtbare bijdrage aan de kwaliteit van de woonomgeving; vanwege de representatie van typologische en architectonische vernieuwing in de naoorlogse woningbouwopgave.

HISTORISCHE GEOGRAFIE BOLNES

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART BUITENGEBIED RIDDERKERK

Historisch aanzicht De la Reijstraat.

De la Reijstraat/De Wetstraat

Karakteristieke duplexwoningen met huidige overkapping.

Binnengebied van het ensembe overgaand naar groen-blauwe

structuur.

51

52

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART BUITENGEBIED RIDDERKERK

HISTORISCHE GEOGRAFIE BOLNES

WIJKGROENSTRUCTUREN GROEN-BLAUWE WIG, RIJNSINGEL EN HET SPUI REDELIJK HOGE WAARDE

Historische / karakteristieke objecten  Maaslaan 2 (bj 1968); Voormalige wijkbibliotheek  Maaslaan 37 (bj 1970); Voormalig clubgebouw muziekvereniging Excelsior  Grevelingenhof 1-3 / Scheldeplein 2-6 (bj 1975): schoolcomplex  Noordstraat 54 en hoek van de Rijnsingel (bj 1971): schoolcomplex mede ontworpen door architect H.A. Maaskant (1907-1977).  Amerstraat 1 (bj. 1978 - sloopvergunning verleend); Wandkunst sportcentrum De Beverbol

Oorspronkelijke functie: Huidige functie: Elementen: Beplanting: Parksingel van de groen-blauwe wig aan de Noordstraat t.h.v. het complex Slingehof.

Aanleg in moderne landschapsstijl rondom de vijverpartij t.h.v. de

kruising van de Leklaan en de Rijnsingel.

Periode:

Interne groene wig en parkway Wijk-groenstructuur Water-, beplantings- en padenstructuren Inrichting in moderne landschapsstijl; oevers met rietkragen, treurwilgen, knotwilgen, coniferen, esdoorn, italiaanse populieren, essen, platanen, moerascypressen (metasequoia) en trompetboom (catalpa) Wederopbouw 1945-1980

Beschrijving: In de ruimtelijke opbou w van de moderne naoorlogse stedenbouw vormden ‘groene wiggen’ en ‘parkways’ groen-blauwe overgangen en/of verbindingszones naar en tussen omliggende buurten, wijken, stadsdelen en/of de buitengebieden. Deze wijkgroenstructuur vormt de overgang naar en de begrenzing van het Post 65 gebied. Deze groene wiggen voorzagen in speel- en wandelgebieden, parksingels, scholen en sportvoorzieningen. De in deze groene zones gesitueerde woongebouwen in de vorm van hoge flats of torens, of juist lage bungalows, markeerden de overgang van de stad naar het land. Binnen een woongebied markeerden zogenaamde kleinschaligere ‘interne groene wiggen’ de overgangen tussen verschillende wijken of buurten, in de centraal gelegen wiggen werden ook kleinschalige lokale wijkvoorzieningen opgenomen, deze werden meestal gehuisvest in eenlaagse bebou-

wing. Parkways vormen groene hoofdontsluitingswegen waaraan overwegend hoogbouw wordt gesitueerd.  BN_N1. en BN_N2. De groen-blauwe wig in Bolnes lijkt in het ontwerp te verwijzen naar de kreekrestanten als de Blaakwetering in Ridderkerk en de Oude Wetering gelegen in de wijk Beverwaard in de Polder IJsselmonde. De groene wig valt deels samen met parkway Rijnsingel. De groene wig bestaat uit een ruim opgezette parksingelstructuur ingericht in moderne landschapsstijl, met grasweiden, solitaire bomen en boomgroepen waarin de wooncomplexen worden afgebakend met blokhagen. Het geboomte bestaat uit treurwilg, knotwilgen (voornamelijk langs de waterpartijen), coniferen, populieren en essen. Opvallend zijn enkele boomgroepen waaronder een groep zuilpopulieren (hoek Scheldeplein/

HISTORISCHE GEOGRAFIE BOLNES

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART BUITENGEBIED RIDDERKERK

Noordstraat), moerasceders (metasequoia) langs de Rijnsingel (t.h.v. Schiestraat 26-36 en Botlekstraat 26-36) en trompetbomen (catalpa) t.h.v. hoek Schiestraat/Merwedestraat. De structuur wordt beëindigd door een grote vijverpartij bij de kruising van de Leklaan en de Rijnsingel en gemarkeerd door de torenflat (Reggestraat 1-16). De groen- en waterstructuur van de wig is in de loop der tijd met name aan de Noordstraat onderbroken. Er zijn daardoor twee delen ontstaan die niet meer duidelijk als doorgaande ruimtelijke structuur herkenbaar zijn. De interne groene wig slingert vanaf de Maaslaan langs wooncomplexen (deze worden afzonderlijk beschreven) door naar het oosten en takt daar aan op de Rijnsingel. Verschillende wijkvoorzieningen zoals een bibliotheek (Maaslaan 2, bj 1968) en Muziekverenigingsgebouw (Maaslaan 37 , bj 1970) zijn gekoppeld aan deze groenstructuur. Op de Noordstraat takten oorspronkelijk twee scholencomplexen aan op de wig door hun inbedding in typerende groene schoolplantsoenen. Het betreft het eenlaagse schoolcomplex aan de Grevelingenhof 1-3/Scheldeplein 2-6 (bj 1975) en het schoolgebouw aan de Noordstraat 54 en hoek van de Rijnsingel (bj 1971) medeontworpen door architect H.A. Maaskant (1907-1977).

De groene schoolplantsoenen zijn dusdanig aangetast dat ze nog maar weinig samenhang vertonen met de groene wig als geheel en de schoolcomplexen in het bijzonder.  BN_O. De Rijnsingel is aangelegd als zogenaamde parkway/parksingel aan het begin van de jaren 70, parallel aan het Spui gelegen en volgt het onderliggende slotenpatroon. Samen met de watergang het Spui vormt het de groen-blauwe begrenzing van

het moderne ensemble van flats. Samen met de Leklaan vormt de Rijnsingel een groene haak en/of ruggengraat van het gebied. Op de hoek van de Rijnsingel (t.h.v. nr. 675) en de Kievitsweg bevindt zich het pompgemaaltje Rijnsingel (WSHD 04802GM) uit 1970. Aan weerszijden van de rijweg is de Rijnsingel aangeplant met rijen platanen. Het Spui is een hoofdwaterloop in het afwateringssysteem van de polders Nieuw- en Oud-Reijerwaard. De watergang is in de jaren 50 aangelegd en takt aan op de Blaakwetering. In het stedenbouwkundig ontwerp van omstreeks 1965 is het Spui opgenomen als zogenaamde groen-blauwe buffer of parksingel. In het gebied tussen het Spui en de Rijnsingel bevindt zich een ensemble van haakvormige en gestaffelde flatgebouwen in een groene setting die een voor de naoorlogse tuinsteden karakteristieke overgang van stad naar buitengebied markeert. Op de hoek van de Amerstraat (nr. 1 en 3) en de Rijnsingel bevindt zich sportcentrum De Beverbol. Voor het pand is sloopvergunning verleend. De wandkunst genaamd “Balance” is een geschenk van en (vermoedelijk tevens) vervaardigd door en op scheepswerf Boele. Het symboliseerde de band tussen Bolnes en de scheepswerf wier sportzaal en sportkantine moesten wijken voor de dijkverbreding. De wandkunst is van het gebouw verwijderd, en daarmee behoed voor sloop, door vrijwilligers van Buurtpreventie Bolnes.

Motivering: samenhang en context, zichtbaarheid Vanwege de stedenbouwkundige ensemblewaarde en samenhang met de waterstructuur; vanwege de bijdrage aan de ruimtelijke kwaliteit van de groen-blauwe structuur in moderne landschapsstijl.

53

Groen-blauwe wig en de Rijnsingel komen samen.

Beeldbepalende metasequoia.

54

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART BUITENGEBIED RIDDERKERK

HISTORISCHE GEOGRAFIE BOLNES

Rijnsingel met groenaanleg in moderne landschapsstijl met daarin opgenomen het scholencomplex Noordstraat 54-56.

Het Spui markeert de overgang van het stedelijke naar het buitenge-

bied.

Groen-blauwe wig en de parkway Rijnsingel en de Spuiboezem omstreeks 1975.

HISTORISCHE GEOGRAFIE BOLNES

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART BUITENGEBIED RIDDERKERK

De voormalige bibliotheek op Maaslaan 2.

Huidige situatie Maaslaan 2 en samenhang met de groen-blauwe

Huidige situatie van de groene rand tussen de Rijnsingel en het Spui als overgang

wijkstructuur.

naar het buitengebied.

55

56

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART BUITENGEBIED RIDDERKERK

HISTORISCHE GEOGRAFIE BOLNES

GEBIED LEKLAAN/RIJNSINGEL/NOORDSTRAAT BN_P. ENSEMBLE SLINGEHOF 1-76 HOGE WAARDE

Oorspronkelijke functie: Huidige functie: Elementen: Beplanting:

Periode:

Ligging in 1978 van het complex op de hoek van de Noordstraat en de Rijnsingel aan de groen-blauwe wig. De vijverpartij links is verwijderd.

Huidige ligging van het complex, waarbij de oorspronkelijke loop

van de groen-blauwe wig is aangetast.

Wooncomplex Wooncomplex Woongebouw met hoven, binnenstraten, tuin- en kademuren, bergingen Groene singel, blokhagen en binnentuinen met gemengd plantsoen o.a. paardenkastanje en platanen Post 65, bj. 1973-1976, architect Maarten Struijs

Beschrijving: Dit complex gelegen op de hoek van de Noordstraat, de Rijnsingel en de Amerstraat in structuralistische stijl (bj. 1973-1976) bestaat uit in elkaar grijpende haken die samen een hovenstructuur vormen. De woningen worden van binnenuit ontsloten via twee grote binnenhoven/woonerven en twee binnenstraten. De binnenhoven zijn beplant met gemengd plantsoen omkaderd met opgemetselde randen van klinkerbestrating. Priv�-tuinen bevinden zich aan de buitenzijde van het complex. Het complex is aan de zijde van de Noordstraat en de Rijnsingel omgracht met een groene singel die stedenbouwkundig aansluit op de interne groene wig en de parkway Rijnsingel. De inrichting van de hoven, tuin- en kademuren en bergingen maken integraal onderdeel uit van het ontwerp van het ensemble. Tussen 1968 en 1980 werden experimenten uitgevoerd in de woningbouw met het Rijksprogramma Experimentele Woningbouw, waarmee de overheid vernieuwing in de woningbouwopgave van uitbreidingswijken wilde stimuleren. Slingehof heeft niet het officiële predikaat Experimentele Woningbouw gekregen maar is duidelijk door de vernieuwingen in die tijd beïnvloed. Het complex is ontworpen door architect Maarten Struijs (1946).

Motivering: Ontstaansgeschiedenis, sam enhang en context, representativiteit, zeldzaamheid Vanwege de relatie met periode van vernieuwing in de woningbouw onder invloed van het Rijksprogramma Experimentele Woningbouw; vanwege de interne en externe architectonische en stedenbouwkundige samenhang tussen bebouwing en wijkgroenstructuur; vanwege representativiteit voor typologische vernieuwing van woonerven; vanwege de onderscheidende typologie voor Ridderkerk.

HISTORISCHE GEOGRAFIE BOLNES

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART BUITENGEBIED RIDDERKERK

Huidige ligging aan de parksingel van de Noordstraat.

Zicht op het binnenhof/woonerf.

Zicht op een binnenstraat vanaf de Amerstraat.

Zicht vanaf de Amerstraat op het complex.

57

58

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART BUITENGEBIED RIDDERKERK

HISTORISCHE GEOGRAFIE BOLNES

ENSEMBLES LEKLAAN & EEMHOF REDELIJK HOGE WAARDE

Oorspronkelijke functie: Huidige functie: Elementen: Beplanting: Periode:

Woonerf Eemhof uit 1976.

Post 65 woongebied Woongebied en groenstructuren Parksingel Privaat groen, coniferen, lariks, robinia, es Post 65, bouwjaar 1976

Beschrijving: BN_Q. Leklaan. Als overgang naar het buitengebied bevindt zich parallel aan de Kievitslaan een groene rand met vrijstaande bebouwing aan de Leklaan die samen met de Rijnsingel een groene haak vormt om het woongebied. Tussen de Leklaan en de Kievitsweg ligt een bermsloot. De entree tot de Leklaan vanaf de Rijnsingel wordt gemarkeerd door de torenflat uit 1975 aan de Reggestraat 1 op de hoek van de Leklaan en de Rijnsingel. Typerend voor deze groene overgangen met vrijstaande bebouwing zijn lage bungalows en villa’s die overgaan in een groenstructuur. Op Leklaan 30 en 32 bevinden zich bungalows met laaghangende asymmetrische daken uit 1975. Op Leklaan nr. 34 en 36 bevinden zich twee karakteristieke twee-onder-eenkapwoningen met opvallende gevel en dakvorm. Op nr. 54-60 bevinden zich twee paar twee-onder-een-kapwoningen in karakteristieke structuralistische stijl uit 1975. Veel van de oudere karakteristieke conifeerachtige beplanting is inmiddels verwijderd waardoor het groene karakter van deze stedenbouwkundige rand is aangetast.

Veel van de oudere karakteristieke conifeerachtige beplanting, die

op deze foto nog is te zien, is inmiddels verwijderd.

Motivering: sam enhang en context, zichtbaarheid Samenhang groene rand met vrijstaande bebouwing; de herkenbaarheid van de voor die periode karakteristieke bebouwing.

BN_R. Eemhof. Aan de Eemhof bevindt zich een klein woonerf ensemble bestaande uit eenlaagse woningen met laag hangende lessenaarsdaken en geïntegreerde carports uit 1976. Deze autoluwe woonerven met enkele robinia’s en essen, waar samen leven en samen spelen centraal werd gesteld, zijn karakteristiek voor de Post 65 stedenbouw. Het betreft Eemhof even nr. 2-12, 14-40 en oneven nr. 21-27. Motivering: Sam enhang en context. Interne ensemblewaarde Eemhof.

HISTORISCHE GEOGRAFIE BOLNES

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART BUITENGEBIED RIDDERKERK

Karakteristieke eenlaagse bungalows met laaghangende asymmetrische kappen aan de Leklaan 30 en 32.

Karakteristieke gevel en dakopbouw van twee-onder-een-kap-

Structuralistische twee-onder-een-kapwoningen bj. 1975,

woningen aan de Leklaan 34 - 36

Leklaan 54-60

59

60

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART BUITENGEBIED RIDDERKERK

HISTORISCHE GEOGRAFIE BOLNES

BN_S. SCHEEPSHELLING BOELE (ter hoogte van Boelewerf 1) HOGE WAARDE

Oorspronkelijke functie: Huidige functie: Elementen: Beplanting: Periode:

Scheepshelling Niet in gebruik Dwarshelling en rails Spontane houtige en kruidachtige oeverbegroeiing als wilg Uitbreiding werven Boele in de jaren 50 en 60 van de 20ste eeuw

Beschrijving: Vanaf de t weede helft van de negentiende eeuw vestigde Boele zich in Bolnes. In de jaren 50 en 60 van de twintigste eeuw breidden de werven zich ook uit naar het westen tot de grens van Rotterdam -IJsselmonde. Hier werd de dwarshelling aan een haven haaks op de rivier aangelegd. In de naoorlogse periode bevonden zich zo’n 10 grotere en kleinere scheepshellingen in het gebied. Deze scheepshelling, op de grens van Ridderkerk en Rotterdam, is de laatste scheepshelling van de gemeente Ridderkerk.

Luchtfoto’s van de scheepshelling op de grens van Rotterdam en Ridderkerk

Zicht op de scheepshelling vanaf de haven

Motivering: Ontstaansgeschiedenis, sam enhang en context, zeldzaamheid, representativiteit Van hoge waarde door de ontstaansgeschiedenis van de scheepsbouw; door de samenhang met de werkrivier; door de zeldzaamheid in het gebied; door de representativiteit voor de scheepsbouw.

HISTORISCHE GEOGRAFIE BOLNES

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART BUITENGEBIED RIDDERKERK

BN_T1/T2. DONCKSE VELDEN OOST EN WEST (ten oosten en westen van buitenplaats Huys ten Donck) HOGE WAARDE

Oorspronkelijke functie: Huidige functie: Elementen: Beplanting: Periode:

Agrarisch gebied Recreatiegebied en randpark Restanten polderverkaveling, volkstuincomplex, stuwen en bosmanmolentje Bosplantsoen, veenmoerasbeplanting en akkers Herbedijking polder Nieuw-Reijerwaard in de 15de eeuw, ontwikkeling park en recreatiegebied vanaf 1985 en 2003.

Beschrijving: Rondom het Rijksmonumentale park van Huys ten Donck ligt een groene schil. Van oorsprong bestond het uit landerijen en akkers, deels in bezit van Huys ten Donck. Vanaf 1985 ontwikkelde het gebied zich tot randpark en buffer tussen de woongebieden van Bolnes en Slikkerveer en een recreatiegebied. Het oudste deel betreft een veenmoerasparkje, ontstaan door een kleiafgraving rond 1981. Door het gebied meandert de Blaakwetering, een kreekrestant welke bij de inpoldering is opgenomen in het watersys-

Donckse Velden

teem. Het gebied maakt deel uit van de landgoedbiotoop van Huys ten Donck. Motivering: Ontstaansgeschiedenis, sam enhang en context, zichtbaarheid Van hoge waarde door de relatie met de ontstaansgeschiedenis van de polder; door de samenhang met Huys ten Donck en door de bijdrage aan de ruimtelijke kwaliteit als groene buffer.

61

62

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART BUITENGEBIED RIDDERKERK

HISTORISCHE GEOGRAFIE BOLNES

63

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART BUITENGEBIED RIDDERKERK

BOLNES

HISTORISCHE BOUWKUNST

HISTORISCHE BOUWKUNST BOLNES

64

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART BUITENGEBIED RIDDERKERK

HISTORISCHE BOUWKUNST BOLNES

ZEER HOGE WAARDE PRETORIUSSTRAAT 2

Oorspronkelijke functie: Huidige functie: Bouwjaar:

Kerk Nederlandse Hervormde Boezemkerk in Bolnes 1957, ontwerp T. van Hoogevest

Omschrijving: KERK met aangebouwd verenigingsgebouw en pastorie gelegen aan de Generaal Smutsstraat 55 (van beperkte cultuurhistorische waarde) op L-vormige plattegrond. Zaalkerk onder zadeldak met opnieuw verbeterde gesmoorde Hollandse pannen. Nok dwars op de Pretoriusstraat. Betonnen bakgoten. Wederopbouwarchitectuur. Deels tamelijk gesloten gevels van donker metselwerk (Vlaams verband). Opengewerkte geveltoren, met aan weerszijden van de toegangsdeuren vooruitspringende betonnen muurdammen met bovenin de kerkklok. Tussen muurdammen vier kleine vierkante gevelopeningen. Boven entree een betonnen luifel. Oorspronkelijke deur met twee treden. Zijgevels voorzien van gevelhoge vensters met glas en glas-in-lood in betonnen kozijnen. Achterzijde gesloten

met een openslaande deur en toegang tot achtergebouw. Midden achtergevel voorzien van bakstenen muurdammen met bovenin schoorsteen. Rondom tuin met omlopende haag en hekwerk. Bijzonder kenmerk: Mogelijk bijzondere interieurwaarde zoals de spantconstructie en het Willem van Leeuwenorgel. Motivering: Ontstaansgeschiedenis, zichtbaarheid, representativiteit, conservering en gaafheid. Van zeer hoge cultuurhistorische waarde vanwege de eenvoudige hoofdopzet met karakteristieke naoorlogse architectonische kenmerken, de gaafheid, de markante hoekligging in het groen en het ensemble met de pastorie.

65

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART BUITENGEBIED RIDDERKERK

HISTORISCHE BOUWKUNST BOLNES

ZEER HOGE WAARDE R INGDIJK 390, ACHTER

Oorspronkelijke functie: Huidige functie: Bouwjaar:

Bedrijfsloodsen ‘Y’ van Smit Slikkerveer Leegstaand 1949 (1970 volgens BAG (2 lagere linker loodsen), 1950 (hogere rechter loodsen)

Omschrijving: Linker loodsen: twee hoge, eenlaagse loodsen op rechthoekige plattegrond elk onder een zadeldak, in het midden verhoging van de nok. Nok haaks op de weg. Dak van plaatmateriaal. Rood metselwerk in kruisverband. Symmetrisch ingedeelde kopgevels. Elke loods centraal een roldeur met aan weerszijden twee stalen 9-ruits vensters. Boven beide deuren een rond, stalen 6-ruits venster met rollaag. Rechter loods onder rond venster bord met jaartal 19(Y3)49. Staande vensters in zijgevels. Rechter loodsen: vier hoge geschakelde tweelaagse bedrijfsloodsen op rechthoekige plattegrond, elk onder een flauw hellend zadeldak met dakleer dekking. Nokrichting haaks op de weg. Gele baksteen. Aan de voorzijde van de twee linker loodsen tevens eenlaagse aanbouw onder lessenaarsdak. Drie linker loodsen op de 1e verdieping voorzien van gevelbrede stalen vensterpartij met roedeverdeling. Linker zijgevel eveneens met gevelbrede stalen vensterpartijen op de begane grond en verdieping. In aanbouw voorzijde meerdere deuren, later aangepaste vensters en loodsdeuren. Meest rechter loods volledig bekleed met golfplaten, tevens voorzien van 2 stalen luchtkokers over de gehele lengte van de gevel.

Bijzonder kenmerk: Maakt deel uit van geheel van bedrijfscomplex. Motivering: Ontstaansgeschiedenis, samenhang en context, zeldzaamheid, representativiteit en gaafheid. Van zeer hoge cultuurhistorische waarde door en als herinnering aan de cultuurhistorische relatie met het bedrijvencomplex van Smit Slikkerveer (Veerweg Y1Y7), de utilitaire baksteenarchitectuur met originele ornamenten en kenmerkende hoofdvorm.

66

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART BUITENGEBIED RIDDERKERK

HISTORISCHE BOUWKUNST BOLNES

HOGE WAARDE COMPLEX ALEXANDERSTRAAT 2-4, JULIANASTRAAT 10-24 / 15-31 EN W ILHELMINASTRAAT 14-30 / 23-37

Oorspronkelijke functie: Huidige functie: Bouwjaar:

Woningen en winkel (winkel van de V� g�en daarna ook nog de Enka�” ) Woningen 1920

Omschrijving: Reeks ARBEIDERSWONINGEN in meerdere straten. Grotendeels eenlaags met mansardedak en nok evenwijdig aan de straat, enkele accenten met hoger opgetrokken topgevel met overstek op consoles en zadeldak haaks op de straat. Eclecticisme met invloeden uit de neorenaissance. Roodgeel metselwerk in kruisverband en ter hoogte van boven- en onderdorpel doorgaande banden van geel metselwerk. Uitspringende, gepleisterde, grijze plint. V ensters met bovenlicht (niet origineel) en gekleurd sierwerk met rode en gele bakstenen (strekken, sierbanden). Onderzijde vensters natuurstenen waterslag. Dakkapellen, dakramen en nieuwe dakgootomlijsting. Gemetselde nokschoorstenen. Zijgevels geel gepleisterd. Hoekwoning Alexander- en Julianastraat: eenlaagse hoekwoning (voormalig winkelpand) met mansardedak. Hoekgevel voorzien van trapgevel met gedenksteen (2x de letter WW). Dichtgezette overhoekse entree. Twee grote vensters onder natuurstenen lateien met lijstwerk. Ligging direct aan de stoep.

Motivering: Ontstaansgeschiedenis, samenhang en context, zichtbaarheid en conservering. Van hoge cultuurhistorische waarde als een goed voorbeeld van een begin 20e-eeuws complex arbeiderswoningen, ligging en bijzonder metselwerk. Gaaf bewaarde gevelindeling en ritmiek.

67

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART BUITENGEBIED RIDDERKERK

HISTORISCHE BOUWKUNST BOLNES

Oorspronkelijke functie: Woning Huidige functie: Woning Bouwjaar: 1933

gemetseld muurtje. Op beide hoeken een iets verhoogde bakgoot op gedecoreerde consoles. Vensters erker met glas-in-lood in bovenlichten. Op beide hoeken twee hoekvensters, waaronder schuin uitgemetselde waterslag en natuurstenen hoekelement. Originele entreedeuren onder overstekend dak. Natuurstenen trede. Achterzijde eenlaagse uitbouw met balkon. Rondom tuin met erfafscheiding van stalen buisreling. Bijzonder kenmerk: Gedecoreerde hoekkolom. Motivering: Sam enhang en context, zichtbaarheid, representativiteit en conservering. Van hoge cultuurhistorische waarde vanwege de eenvoudige hoofdopzet met bijzondere architectonische details, de gaafheid, de samenhang tussen de twee woningen en door de markante hoekligging.

HOGE WAARDE D E WETSTRAAT 14-16

Omschrijving: TWEE-ONDER-EEN-KAP WONING op de hoek van de straat, op een rechthoekige plattegrond met symmetrische gevelindeling. Eenlaags met mansardedak, nok parallel aan de weg. Rode tuile du nord dakpannen. Dakkapel voorzijde en nieuw geplaatst dakraam rechter dakvlak. Interbellum baksteenarchitectuur met Jugendstil invloeden. Rood metselwerk in halfsteensverband. Trasraam van donkerder steen met rollaag. Overstekend dak aan voorzijde met daaronder trapeziumvormige erkers. Zijkant dak wordt ondersteund door decoratief bewerkte houten kolom op D IJKJE 67

Oorspronkelijke functie: Woning Huidige functie: Woning Bouwjaar: 1940

leien en met donkere geglazuurde onderdorpelstenen. Terugliggende entreeportiek met originele deur onder witte driehoekige luifel met daarvoor een meeontworpen gemetseld muurtje afgedekt met een natuurOmschrijving: : Vrijstaande WONING met ERFstenen plaat. Beide vensters naast entree glas-in-lood. AFSCHEIDING op samengestelde plattegrond. EenRechts van entreedeur een ingebouwde stalen brievenlaagse aanbouw linkerzijde. Twee bouwlagen onder bus. Stoep met oranjerode plavuizen. overstekend schilddak. Nokrichting parallel aan de Bijzonder kenmerk: Originele erfafscheiding midstraat. Blauw gesmoorde verbeterde Hollandse pannen. dels metselwerk waartussen ijzeren buisreling. Omlopende brede getimmerde bakgoten. Uitgemetselde Motivering: Sam enhang en context, zichtbaarheid, schoorsteen. Interbellum architectuur. Roodachtig met- representativiteit en conservering. selwerk in kettingverband. Trasraam van donkerder steen. Grotendeels samengestelde kozijnen. Venster boven entree in hoek vooruitspringend. Rechter voorzijde trapeziumvormige erker, gedekt met donkere dak-

68

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART BUITENGEBIED RIDDERKERK

HISTORISCHE BOUWKUNST BOLNES

Oorspronkelijke functie: Woning Huidige functie: Woning Bouwjaar: 1940

en. Voorgevel twee vensters in glas-in-lood verbonden door een vlak met rode tegeltjes. Entree in zijgevel met originele houten voordeur onder betonnen luifel. Rechts van entree pilaster met daarboven betonnen bol, de luifel ondersteunend. Naast entree twee vijfhoekige vensters in glas-in-lood. Twee bakstenen treden tot entree. Rechter zijgevel met aangebouwde garage, boven (vernieuwde) garagedeur natuurstenen latei. Rondom tuin. Bijzonder kenmerk: Originele erfafscheiding middels metselwerk waartussen ijzeren buisreling. Motivering: Samenhang en context, zichtbaarheid, representativiteit en conservering. Van hoge cultuurhistorische waarde vanwege de bijzondere bouwstijl met originele elementen, de gaafheid van details en vanwege de samenhang met Dijkje #67.

HOGE WAARDE D IJKJE 69

Omschrijving: Vrijstaande WONING met ERFAFSCHEIDING op samengestelde plattegrond, deels onderkelderd. Twee bouwlagen onder overstekend schilddak. Achterzijde deels eenlaags met balkon. Nokrichting haaks aan de straat. Blauw gesmoorde verbeterde Hollandse dakpannen. Meerdere dakkapellen. Omlopende brede getimmerde bakgoten. Drie uitgemetselde schoorstenen, doorlopend en deels uitstekend langs zijgevels. Ambachtelijke interbellumarchitectuur met zakelijk expressionistische invloeden. Roodgeelachtig metselwerk in kettingverband. Hoog trasraam van donkerrode steen. Grotendeels samengestelde kozijnen. Voorzijde trapeziumvormige erker, gedekt met daklei-

69

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART BUITENGEBIED RIDDERKERK