Bijlage 2 Verkeerskundig onderzoek Arcadis variant gelijkvloerse kruising

3.3

Dynamische simulatie

In deze paragraaf wordt ingegaan op de dynamische simulatie (VISSIM) om de werking van het kruispunt en het effect van de trein (overwegsluiting) op de totale verkeersafwikkeling van het kruispunt met de N233 inzichtelijk te maken. Dit is gedaan op basis van het hierboven aanbevolen kruispuntontwerp, variant 4.

3.3.1

Varianten

De kracht van een dynamisch model is om de verkeersdoorstroming visueel te maken. Hiermee zijn we in staat om de effecten van de (1) extra rijstrook over het spoor, (2) het afkoppelen van de Achterbergsestraatweg (west) en (3) de invloed van de treiningreep visueel te maken. Hiertoe zijn 2 varianten in het dynamisch model doorgerekend: • •

Variant 3: conform schetsontwerp (inclusief verkeerslicht op de Achterbergsestraatweg west) maar met 1 rijstrook over het spoor; Variant 4: verdubbeling doorgaande rijstroken N233, afsluiten/verschuiven Achterbergsestraatweg westtak en met 2 rijstroken over het spoor.

Een schematische weergave van de beide varianten is in figuur 10 weergegeven. In variant 4 wordt in de dynamische simulatie uitgegaan van een (gedeeltelijke) afsluiting van de Achterbergsestraatweg west. Al het gemotoriseerde verkeer uit het westen maakt gebruik van de Bergweg. Variant 3 is speciaal meegenomen in deze simulatie om het effect van de extra rijstrook op de overweg voor de doorstroming van het gehele kruispunt inzichtelijk te maken in combinatie met de overweg. Hierin blijft de Achterbergsestraatweg west toegankelijk en wordt slechts licht opgeschoven om ruimte te creëren voor de extra doorgaande stroken op de N233.

Figuur 10: Vormgeving kruispunt Vissim –variant 3 met 1 rijstrook over het spoor (links) en de aanbevolen variant 4 met 2 rijstroken over het spoor (rechts)

De detailanalyses van de dynamische simulatie zijn opgenomen in bijlage D, E en F, de samenvattende conclusie is hieronder opgenomen.

3.3.2

Conclusie dynamische simulatie

Op basis van de dynamische simulatie kan geconstateerd worden dat de enkele rijstrook over het spoor grote gevolgen heeft voor de wachtrijopbouw en daarmee de doorstroming van het onderliggend wegennet, zoals ook is weergegeven in figuur 11 en figuur 12. Dit geldt met name voor de Achterbergsestraatweg (oost), met een enkele rijstrook loopt de wachtrij op tot 250 meter in de avondspits, tegenover 50-60 meter wanneer er twee rijstroken beschikbaar zijn. Ook op de westtak zijn de wachtrijen wat hoger in variant 3 dan in variant 4. Qua cyclustijden zijn er geen hele grote verschillen te constateren maar presteert variant 4 wel structureel iets beter dan variant 3. Uit simulaties is geconstateerd dan het moment dat de overwegsluiting plaatsvindt een (groot) effect kan hebben op de verkeersafwikkeling. In variant 4 kwam de overwegsluiting een paar keer aan het begin van de groenfase van de noordtak op de N233 waardoor hier de wachtrij opliep. Dit kan in praktijk ook voorkomen. Het is daarmee van belang dat er rekening wordt gehouden met voldoende opstelvaklengte om al te grote terugslag te voorkomen.

Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 18 november 2022

24 van 84

VERKEERSKUNDIG ONDERZOEK KRUISPUNT N233 & ACHTERBERGSESTRAATWEG TE RHENEN

Figuur 11: Wachtrijlengtes in de ochtendspits in variant 3 (links) en variant 4 (rechts)

Figuur 12: Wachtrijlengtes in de avondspits in variant 3 (links) en variant 4 (rechts)

Al met al kan geconstateerd worden dat variant 4 voldoet aan de 2 e kernvraag worden beantwoord zoals geformuleerd in het doel voor deze studie: 2. In welke mate heeft de treiningreep gevolgen op de verkeersdoorstroming van het kruispunt en zijn er ontwerpoptimalisaties nodig/mogelijk om dit te mitigeren? De treiningreep zorgt voor een verdere verzwaring van het kruispunt. Aangetoond is dat de extra rijstrook op de oosttak voorwaardelijk is om een goede verkeersafwikkeling op het onderliggend wegennet te garanderen. Met name in de avondspits valt de cyclustijd wat hoger uit dan wenselijk, namelijk tussen de 110 en 150 seconden. Een verdere uitbreiding van het gelijkvloerse kruispunt, om de cyclustijd te verlagen en daarmee de doorstroming te verbeteren, is niet mogelijk. Er is geen ruimte aan zowel de oostzijde Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 18 november 2022

25 van 84

VERKEERSKUNDIG ONDERZOEK KRUISPUNT N233 & ACHTERBERGSESTRAATWEG TE RHENEN

(spoorbaan) als de westzijde (waterbassin). Verdere uitbreiding van de zijwegen is tevens niet mogelijk wegens de ligging en breedte van de overweg (welke maatgevend is) en de aanwezigheid van de Achterbergsestraatweg (west) zo dicht tegen het kruispunt aan. Naast de ruimtelijke inpassing is een derde doorgaande rijstrook op de N233 niet wenselijk vanuit verkeersveiligheidsoogpunt. Hiermee is variant 4 het maximaal haalbare. Ten opzichte van de huidige situatie is variant 4 een forse verbetering voor de doorstroming van het verkeer. Geadviseerd wordt om deze variant nader uit te werken in een ontwerp en het kruispunt verder te optimaliseren, de stopstrepen zo dicht mogelijk bij het kruispunt te leggen waardoor de ontruimingstijden worden geminimaliseerd.

Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 18 november 2022

26 van 84

VERKEERSKUNDIG ONDERZOEK KRUISPUNT N233 & ACHTERBERGSESTRAATWEG TE RHENEN

4

OPTIMALISATIE OOSTZIJDE

In dit hoofdstuk wordt de derde kernvraag beantwoord, welke mogelijkheden zijn er om de verkeersdoorstroming te verbeteren en het kruispunt te versimpelen door de Bergweg (oostelijk van het kruispunt) voor doorgaand verkeer, uitgezonderd (brom-)fietsers, van de Achterbergsestraatweg af te koppelen en via een nieuwe route te ontsluiten. Daarnaast wordt ook de vierde kernvraag onderzocht, welke mogelijkheden er zijn om de fietsbereikbaarheid en veiligheid te verbeteren tussen Achterberg en Rhenen? Hiervoor is het noodzakelijk eerst inzicht te krijgen in de huidige- en toekomstige situatie, de geconstateerde problemen en de mogelijke oplossingen.

4.1

Huidige en toekomstige situatie

In de huidige situatie beschikt de Achterbergsestraatweg (oost) over één opstelstrook voor al het verkeer op het kruispunt met de N233. Door de korte afstand tussen het kruispunt en het spoor is het verkeerslicht ten oosten van de spoorwegovergang gepositioneerd. Op circa 40 meter afstand van het kruispunt met de N233 sluit de Bergweg (oost) met een voorrangskruispunt aan op de Achterbergsestraatweg oost. De afstand tussen dit kruispunt en het spoor is slechts 30 meter. Om de doorstroming te verbeteren is in voorgaand hoofdstuk aangetoond dat een extra opstelvak op de Achterbergsestraatweg oost noodzakelijk is voor een goede verkeersafwikkeling (zie figuur 13). De wijze waarop de Bergweg (oost) aansluit op de Achterbergsestraatweg (oost) is niet gewijzigd (voorrangskruispunt). Het aantal fietsoversteken en de locatie zijn in de huidige situatie en in het schetsontwerp vrijwel aan elkaar gelijk. Onduidelijk is of in de voorfase onderzoek is gedaan om de fietsoversteken te optimaliseren op basis van de fietsstromen.

Figuur 13: Huidige vormgeving Achterbergsestraatweg/Bergweg (oost, links) en schetsontwerp (rechts)

4.2

Probleembeschrijving

De huidige weg-/kruispuntinrichting en het schetsontwerp leiden tot een viertal aandachtspunten, namelijk: 1. Korte afstand tussen de overweg en het kruispunt Bergweg (oost) /Achterbergsestraatweg (oost); 2. Realisatie van een extra rijstrook op de overweg; 3. Optimalisatie van de fietsoversteken op basis van de fietsstromen; 4. Smalle fietssuggestiestroken op de Achterbergsestraatweg (oost).

Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 18 november 2022

27 van 84

VERKEERSKUNDIG ONDERZOEK KRUISPUNT N233 & ACHTERBERGSESTRAATWEG TE RHENEN

Korte afstand tussen de overweg en het kruispunt Bergweg (oost) / Achterbergsestraatweg (oost) Uit observaties is gebleken dat het regelmatig voorkomt dat met name vrachtwagens (evt. met opleggers) komende vanaf de Bergweg (oost) linksaf de Achterbergsestraatweg (oost) oprijden, achter een enkele auto voor de overweg tot stilstand komen en hiermee de ontruiming van de overweg blokkeren. Deze vrachtwagens komen uit de Bergweg (oost) gereden en stellen zich op voor het verkeerslicht ten oosten van de overweg. Door de lengte van de vrachtwagen wordt de doorgang over de rijstrook van west naar oost geblokkeerd. Het gevolg daarvan is dat er verkeer van west naar oost op de overweg kan blijven stilstaan doordat dit verkeer niet verder de Achterbergsestraatweg in kan rijden als gevolg van de daar stilstaande vrachtwagen. Wegens de korte afstand tussen de overweg en het kruispunt (circa 30 meter) gebeurt dit al wanneer er slechts enkele voertuigen staan te wachten. Een aanrijding tussen een trein en een voertuig is daarmee niet ondenkbaar. Een momentopname van deze situatie is weergegeven in figuur 14.

Figuur 14: Momentopname blokkade Achterbergsestraatweg (west) door vrachtwagen vanuit de Bergweg (oost)

Realisatie van een extra rijstrook op de overweg Het aanbrengen van één extra rijstrook over de overweg voor het verkeer van oost naar west heeft invloed op de overwegveiligheid. Deze wijziging mag, volgens het “nee tenzij principe” uit de Beleidsagenda Spoorveiligheid 2020-2025 van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat van februari 2020, slechts uitgevoerd worden als de initiatiefnemer met een risicoanalyse aantoont dat de overwegveiligheid niet achteruitgaat. Elke wijziging op een overweg kan namelijk tot een afname van de overwegveiligheid leiden. Onderzocht moet worden of dan proportionele mitigerende maatregelen mogelijk zijn om deze afname van onveiligheid te mitigeren. Hierbij kan gedacht worden aan het opheffen van de overweg, al of niet onder het aanbieden van een alternatieve ontsluiting, of het beter beveiligen van de overweg. Optimalisatie van de fietsoversteken op basis van de fietsstromen In het onderzoek van de SWOV9 zijn de fietsstromen op het kruispunt geteld (2015) en wordt het volgende geconcludeerd: De hoogste fietsintensiteiten op het kruispunt zijn geregistreerd voor doorgaand fietsverkeer op de hoofdtakken langs de N233; in de ochtend tussen 07:00 en 08:00 uur in noordelijk richting en in de middag tussen 15:30 en 15:45 uur in zuidelijke richting.

De gemiddelde spitsuurintensiteiten zijn volgens CROWnormen relatief laag: voor fietsers langs de N233 liggen deze in de laagste intensiteitsklasse voor vrijliggende fietspaden langs gebiedsontsluitingswegen buiten de bebouwde kom (CROW, 2006). De intensiteit van het fietsverkeer vanuit de Bergweg en de Achterbergsestraatweg is lager dan op de N233: in de spits maximaal 4 fietsen/minuut/tak en gemiddeld minder dan 1 fiets/minuut/tak). Het grootste deel daarvan gaat rechtdoor en steekt de N233 over. Het blijkt dat de meeste fietsers vanaf de oostzijde de N233 oversteken richting Rhenen. De meest logische route richting Rhenen is voor fietsers via de Achterbergsestraatweg west of parallel langs de N233. Alle voorzieningen in Rhenen zijn immers ten zuidwesten van het kruispunt gelegen. Fietsers vanuit het oosten moeten dan gebruik maken van twee fietsoversteken, namelijk de noordelijke en westelijke fietsoversteek om richting Rhenen te rijden (zie figuur 15). Fietsers vanuit de Bergweg dienen eerst tussen het wachtende

9 Objectieve en subjectieve verkeersveiligheid van het N233-kruispunt Rhenen-Achterberg, SWOV, 2016

Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 18 november 2022

28 van 84

VERKEERSKUNDIG ONDERZOEK KRUISPUNT N233 & ACHTERBERGSESTRAATWEG TE RHENEN

verkeer op de Achterbergsestraatweg over te steken. Geconstateerd is dat fietsers ook gebruik maken van de zuidelijke fietsoversteek door tegen het verkeer in te fietsen, om zo sneller (en wellicht veiliger) de overzijde te bereiken. Onderzocht dient te worden of de zuidelijke fietsoversteek (blauwe pijl) geoptimaliseerd kan worden naar een tweezijdig fietspad, om de fietsers vanuit het oosten een vlotte en veiligere oversteek te garanderen.

Figuur 15: Fietsbewegingen vanaf de Bergweg/Achterbergsestraatweg oost

Smalle fietssuggestiestroken op de Achterbergsestraatweg (oost) De Achterbergsestraatweg is ingericht als erftoegangsweg buiten de bebouwde kom (60km/uur) waarbij er tevens fietssuggestiestroken aan weerszijden van de weg zijn gerealiseerd, zie figuur 16.

Figuur 16: Impressie Achterbergsestraatweg (oost, links) en Boslandweg (rechts)

De gemeente Rhenen heeft verkeerstellingen aangeleverd uit 2015 die inzicht geven in de verkeersdruk op deze wegen. Op de Achterbergsestraatweg (ter hoogte van de Bergweg) is in 2015 een verkeersdruk van Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 18 november 2022

29 van 84

VERKEERSKUNDIG ONDERZOEK KRUISPUNT N233 & ACHTERBERGSESTRAATWEG TE RHENEN

circa 3.100 motorvoertuigen per etmaal (1.500 per richting) gemeten. Deze intensiteit past goed bij een erftoegangsweg met een dergelijk profiel. De gemeente Rhenen heeft tevens aangegeven dat de Achterbergsestraatweg (oost) ook door fietsers wordt gebruikt, het is onder andere een schoolroute voor jeugd vanuit Achterberg naar Rhenen. Uit het verkeersonderzoek van de SWOV10 zijn fietsaantallen bekend (2015). Hieruit bleek dat de ochtendspits (07.00-09.00) maatgevend was met circa 70 fietsers, wat een relatief laag aantal is. Echter zijn de fietssuggestiestroken op de Achterbergsestraatweg (oost) slechts 1 meter breed, dit betreft de minimale maat conform het CROW. Doordat de Bergweg (oost) wordt afgesloten wordt een toename van verkeer op de Achterbergsestraatweg verwacht die over langere afstand gebruik zal maken van de weg. Met name het mengen van zwaar vrachtverkeer fietsers op de rijbaan levert risico’s op met betrekking tot de verkeersveiligheid. Onderzocht is of er mogelijkheden zijn om het fietsverkeer beter te scheiden van het (zwaar) vracht- en overige gemotoriseerde verkeer.

4.3

Oplossingsrichtingen

Korte afstand tussen de overweg en het kruispunt Bergweg oost / realisatie van een extra rijstrook Zoals hierboven reeds is toegelicht dient voor de realisatie van een extra opstelvak/rijstrook op de Achterbergsestraatweg (oost) een risicoanalyse uitgevoerd te worden door initiatiefnemer (provincie Utrecht). In dit kader is door Arcadis een Quickscan overwegveiligheid uitgevoerd om mitigerende maatregelen te verkennen (zie paragraaf 4.4). Hierbij is ook de problematiek rondom de ontruimingssituatie van de overweg bekeken en meegenomen in de analyse. De volledige quickscan is opgenomen in bijlage G. Optimalisatie van de fietsoversteken op basis van de fietsstromen en doortrekken fietspad Diverse ontwerpoptimalisaties zijn doorgevoerd om fietsers vanaf de Achterbergsestraatweg en Bergweg oost via een tweerichtingsfietspad aan de zuidzijde van het kruispunt over te laten steken. Daarnaast is onderzocht welke mogelijkheden er zijn om het tweezijdige fietspad door te trekken richting Achterberg teneinde een veilige en snelle verbinding voor de fietser te realiseren richting Rhenen. In paragraaf 4.5 is dit ontwerpvoorstel nader beschreven.

4.4

Quickscan overwegveiligheid

Uit de quickscan is gebleken dat er twee maatregelen mogelijk zijn om de ontruimingsproblematiek op te lossen en welke voldoende compenserend genoeg zijn om een extra rijstrook op de Achterbergsestraatweg (oost) te realiseren. Deze maatregelen staan los van elkaar en zijn weergegeven in volgorde van het behalen van de meeste winst in overwegveiligheid (1) tot de minste winst in overwegveiligheid (2): 1. Het voor gemotoriseerd verkeer afsluiten van de aansluiting van de Bergweg (oost) op de Achterbergsestraatweg (voorkeur); 2. Het instellen van eenrichtingsverkeer op de Bergweg (oost), naar het zuidoosten, dus vanaf de Achterbergsestraatweg de Bergweg in, eventueel uitgezonderd (brom)fietsers. Met bovenstaande maatregelen worden beide knelpunten opgelost. Namelijk (1), de ontruimingsproblemen ten gevolge van de korte afstand tussen de overweg en het kruispunt Bergweg oost worden opgelost en (2) de maatregel is compenserend genoeg om een extra rijstrook aan te leggen over de overweg. Voor zowel het afsluiten als het instellen van eenrichtingsverkeer op de Bergweg oost geldt dat er een alternatieve ontsluiting moet worden gerealiseerd voor het bedrijventerrein. Omdat hier geen verschil in zit, wordt het afsluiten van de Bergweg als meest passende maatregel geadviseerd.

Voor de alternatieve ontsluiting van de Bergweg zijn een tweetal mogelijkheden nader beschouwd, hier wordt nader op ingegaan in paragraaf 4.4.1. Indien het niet mogelijk is om één van de hierboven beschreven twee maatregelen te treffen in de directe nabijheid van de overweg, is het mogelijk om maatregelen te treffen op de nabijgelegen overwegen. Dit heeft echter niet de voorkeur omdat de ontruimingsproblematiek in deze situatie niet wordt opgelost. Echter zijn de

10 Objectieve en subjectieve verkeersveiligheid van het N233-kruispunt Rhenen-Achterberg, SWOV, 2016.

Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 18 november 2022

30 van 84

VERKEERSKUNDIG ONDERZOEK KRUISPUNT N233 & ACHTERBERGSESTRAATWEG TE RHENEN

voorgestelde maatregelen dusdanig ingrijpend dat deze ook over voldoende compenserend vermogen beschikken: 3. Het volledig opheffen van een overweg in hetzelfde beheersgebied (Zuidelijke Meentsteeg / Noordelijke Meentsteeg of Kampjesweg); 4. Het ombouwen van een overweg voor al het verkeer naar een overweg voor uitsluitend fietsers en voetgangers in hetzelfde beheersgebied (Zuidelijke Meentsteeg / Noordelijke Meentsteeg of Kampjesweg). Conclusie Quickscan overwegveiligheid Het afsluiten van de Bergweg oost wordt als beste maatregel geadviseerd. Gestreefd wordt om de maatregel zo dicht mogelijk bij het knelpunt te nemen (aanpakken van de bron). Daarnaast zijn de risico’s in het onderzoek (blokkade van verkeer vanaf de overweg) aangetoond en worden middels deze afsluiting opgelost. Hiermee worden als het ware twee vliegen in één klap geslagen. (1) De ontruimingsproblemen ten gevolge van de korte afstand tussen de overweg en het kruispunt Bergweg oost worden opgelost en (2) de maatregel is compenserend genoeg om een extra rijstrook aan te leggen over de overweg. Het afsluiten van de Bergweg oost leidt ook tot een verbetering van de doorstroming op de Achterbergsestraatweg oost, omdat er geen verkeer vlak voor het verkeerslicht hoeft in te voegen.

Voor zowel het afsluiten als het instellen van eenrichtingsverkeer op de Bergweg oost geldt dat er een alternatieve ontsluiting moet worden gerealiseerd voor het bedrijventerrein. Omdat hier geen verschil in zit, wordt het afsluiten van de Bergweg als meest passende maatregel geadviseerd. De andere maatregelen, het opheffen of ombouwen van een overweg in de omgeving, leiden niet tot een directe verbetering van dit specifieke knelpunt en zijn meer ingrijpend om over voldoende compenserend vermogen te beschikken. Daarnaast heeft het volledig amoveren van een overweg ook grote gevolgen voor de (directe) omgeving die meegewogen moeten worden. Om deze redenen worden deze maatregelen nu niet geadviseerd.

4.4.1

Alternatieve route Bergweg (oost)

Uit de Quickscan overwegveiligheid is gebleken dat het afsluiten (of het instellen van eenrichtingsverkeer) van de Bergweg (oost) de meest compenserende maatregelen zijn om zowel de ontruimingssituatie te garanderen (knelpunt 1) en voldoende compenserend zijn voor de aanleg van een extra opstelvak op de Achterbergsestraatweg oost (knelpunt 2). Dit leidt ertoe dat bestemmingsverkeer naar het bedrijventerrein aan de Bergweg en Boslandweg moet omrijden om de bestemming te kunnen bereiken. Gebruik makend van het huidige wegennet zijn er twee alternatieve routes, (1) noordelijk via de Achterbergsestraatweg/ Cuneraweg en Boslandweg of (2) zuidelijk via de Boslandweg/Kastanjelaan/N225, zie figuur 17.

1

2

Figuur 17: Mogelijke alternatieve ontsluitingsroutes Bergweg (oost) Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 18 november 2022

31 van 84

VERKEERSKUNDIG ONDERZOEK KRUISPUNT N233 & ACHTERBERGSESTRAATWEG TE RHENEN

Echter loopt de noordelijke route via de kern Achterberg en de zuidelijke route door Rhenen. Grote delen van deze routes gaan door de bebouwde kom welke bestaan uit 30km/uur wegen met drempels (zie figuur 18). Deze routes gaan door woongebieden en langs openbare voorzieningen zoals scholen. Met name zwaar vrachtverkeer van/naar het bedrijventerrein aan de Bergweg (oost) kan niet van deze routes gebruik maken wegens verslechtering van de verkeersveiligheid en leefbaarheid. Om deze reden is het noodzakelijk om een alternatieve ontsluiting te realiseren teneinde het verkeer een goed en veilig alternatief te bieden en voorkomen wordt dat verkeer een andere (minder geschikte) route gaat gebruiken.

Figuur 18: Impressies Achterbergsestraatweg/Cuneraweg in Achterberg (boven) en Kastanjelaan/Boslandweg in Rhenen (onder)

Er zijn twee mogelijke alternatieve routes onderzocht ten noorden van het bedrijventerrein, welke zijn weergegeven in figuur 19. Dit betreffen nieuwe verbindingen om het bedrijventerrein op de Achterbergsestraatweg (oost) te ontsluiten en de bebouwde kom van Achterberg en Rhenen te vermijden.

Alternatief 2

Alternatief 1

Afsluiten of instellen eenrichtingsverkeer Bergweg oost Figuur 19: Alternatieve routes Bergweg oost Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 18 november 2022

32 van 84

VERKEERSKUNDIG ONDERZOEK KRUISPUNT N233 & ACHTERBERGSESTRAATWEG TE RHENEN

Ontwerpuitgangspunten Voor beide alternatieve wegen geldt dat deze conform een erftoegangsweg buiten de kom (60km/uur) zijn ontworpen. Dit is vergelijkbaar met de huidige weginrichting van de Bergweg (oost). Het dwarsprofiel is weergegeven in figuur 20.

Figuur 20: Principeprofiel nieuw aan te leggen weg, erftoegangsweg type 1 met suggestiestroken

De breedte van de weg is afgestemd op twee elkaar passerende vrachtwagens. Hiervoor is gebruik gemaakt van een rijloper van 6 meter breed met aan weerszijden grasbeton tegels van 40cm waardoor de totale verhardingsbreedte uitkomt op 6,80 meter. Ontwerptoelichting De beide alternatieve routes zijn ruimtelijk inpasbaar en kunnen goed worden aangesloten op het bestaande wegennet (Boslandweg/Achterbergsestraatweg). De beide ontwerpen zijn in figuur 21 weergegeven, het volledige ontwerp is tevens in bijlage H opgenomen. Een toelichting van beide tracés en de verschillen is opgenomen in tabel 3. Tabel 3: Toelichting alternatieve routes Bergweg

Alternatief 1

Alternatief 2

Toelichting

Dit alternatief wordt net ten noorden van het bedrijventerrein ingepast en ligt circa 200 meter noordelijker dan de huidige Bergweg. Het tracé loopt over landbouwgrond en is circa 230 meter lang. Aan weerszijden wordt een T-kruising gemaakt om de weg aan te sluiten op de Achterbergsestraatweg en Boslandweg, gelijkwaardig als in de huidige situatie.

Alternatief 2 ligt circa 450 meter ten noorden van de huidige Bergweg en maakt gebruik van het aanwezige zandpad in het verlengde van de Schaapskooi. Het tracé is wat langer dan alternatief 1, namelijk 290 meter en loopt tussen landbouwgrond maar ook twee woonpercelen door. Aan weerszijden sluit de weg aan op het bestaand wegennet. Omdat daar al reeds zijwegen zijn (Schoneveld en Schaapskooi) worden er twee viertakskruispunten gerealiseerd.

Ruimtelijke inpassing

Het tracé kan ingepast worden door gebruik Het tracé maakt gebruik van het huidige zandpad te maken van het kavel G 3426. Doordat dit waardoor de inpassing makkelijker lijkt. Echter is kavel precies tussen de dit niet het geval, aan de Achterbergsestraatweg Achterbergsestraatweg en de Boslandweg is wordt het zandpad namelijk ingeklemd tussen ingeklemd is het aantal percelen dat wordt twee percelen met een particuliere bestemming geraakt klein. (wonen/tuin), namelijk G 3236 en G 71. In het Ter hoogte van de kruispunten is er iets huidige ontwerp is de weg zodanig ingepast dat meer ruimte nodig in verband met de aan de zuidzijde de weg zo dicht mogelijk op de draaicirkels van de vrachtwagens. Hierdoor perceelgrens ligt, zodat alleen aan de noordzijde worden kleine stukken geraakt van de grond aangekocht hoeft te worden. Meer richting naastgelegen percelen G 3427 en G 3425. de Boslandweg liggen de verschillende percelen Het perceel G 3427 is van het Utrechts haaks op de weg waardoor een reep grond van Landschap, de aldaar aanwezige bossage een groter aantal percelen aangekocht dient te worden, namelijk G 3246, G 81, G 80 en G 1534. moet worden gecompenseerd. In totaal

Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 18 november 2022

33 van 84

VERKEERSKUNDIG ONDERZOEK KRUISPUNT N233 & ACHTERBERGSESTRAATWEG TE RHENEN

K&L

moet er 2.943m2 grond worden aangekocht voor de realisatie van dit tracé.

In totaal moet er 2.291m2 grond worden aangekocht voor de realisatie van dit tracé.

Er zijn geen kabels en leidingen aanwezig op het tracé zelf. Alleen ter hoogte van de kruispunten liggen kabels en leidingen in de berm van zowel de Achterbergsestraatweg als de Boslandweg. Dit betreft zowel data als middenspanningskabels. Maar ook water en hoge- en lagedruk gasleidingen. Dit zijn geen showstoppers, maar dient wel rekening mee gehouden te worden bij de verdere planuitwerking.

Er zijn geen kabels en leidingen aanwezig op het tracé zelf. Alleen ter hoogte van de kruispunten liggen kabels en leidingen in de berm van zowel de Achterbergsestraatweg als de Boslandweg. Dit betreft zowel data als middenspanningskabels. Maar ook water en hoge- en lagedruk gasleidingen. Dit zijn geen showstoppers, maar dient wel rekening mee gehouden te worden bij de verdere planuitwerking.

Figuur 21: Schetsontwerp alternatief 1 (links) en alternatief 2 (rechts)

Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 18 november 2022

34 van 84

VERKEERSKUNDIG ONDERZOEK KRUISPUNT N233 & ACHTERBERGSESTRAATWEG TE RHENEN

Verkeersdruk Achterbergsestraatweg (oost) Kijkende naar de intensiteiten dan zou in het worst-case scenario het verkeersaanbod op de Bergweg (1.600 mvt/etmaal) opgeteld moeten worden bij de Achterbergsestraatweg. Daarmee komt de intensiteit (worstcase) uit op 4.700 motorvoertuigen per etmaal op de Achterbergsestraatweg (oost), wat voldoet aan de gestelde normen voor een dergelijke weg (over het algemeen wordt een maximum gehanteerd van circa 6.000 motorovertuigen per etmaal). Alternatief 1 heeft in dat geval een kleinere impact dan alternatief 2, simpelweg omdat het alternatief dichter bij de Bergweg is gelegen en verkeer daardoor minder lang gebruik hoeft te maken van de Achterbergsestraatweg. Aanbeveling alternatieve route Bergweg (oost) Beide alternatieve routes hebben een forse ruimtelijke impact op de directe omgeving waarbij aankoop van diverse percelen nodig zal zijn om de weg te kunnen realiseren. Echter gezien de locatie en ligging van beide alternatieve routes wordt alternatief 1 aanbevolen om de volgende redenen: 1. Alternatief 1 is het dichtste bij het bedrijventerrein gelegen en zorgt daarmee voor de kortste omrijdafstand; 2. Hoewel voor alternatief 1 iets meer grond moet worden aangekocht raakt het minder percelen (2) dan alternatief 2 en betreft het voornamelijk landbouwgrond waarbij alternatief 2 tevens woonpercelen (tuinen) worden geraakt; 3.

Alternatief 2 zorgt ervoor dat het kruispunt met het Schoneveld een viertakskruispunt wordt en dat op de Achterbergsestraatweg (oost) over langere afstand zwaar vrachtverkeer zal rijden (aandachtspunt verkeersveiligheid in relatie tot de fiets, zo tevens volgende paragraaf).

4.5

Optimalisatie fietsoversteken en doortrekken fietspad

Optimalisatie fietsoversteken Zoals in de probleembeschrijving is aangegeven steken de meeste fietsers vanuit de oostzijde van het kruispunt over richting Rhenen. De gemeente Rhenen heeft de wens uitgesproken om te onderzoeken of deze oversteken konden worden geoptimaliseerd, in deze paragraaf wordt dit nader toegelicht. De meest logische fietsroute is richting het zuidwesten, omdat daar alle voorzieningen zijn gelegen. Fietsers zullen dan via de Achterbergsestraatweg west of parallel langs de N233 fietsen. Het heeft een aantal voordelen om fietsers vanuit het oosten een tweezijdig fietsoversteek aan te bieden: • • • •

Fietsers vanuit de Bergweg oost hoeven niet de Achterbergsestraatweg oost over te steken ter hoogte van het opstelvak. Daarmee worden potentiële conflicten tussen fietsers en gemotoriseerd verkeer voorkomen; Fietsers vanaf de oosttak krijgen een directere route richting Rhenen, het scheelt één oversteek; De noordelijke fietsoversteek kan worden opgeheven, dit heeft (beperkte) voordelen voor de verkeersafwikkeling; Twee eenrichtingsfietspaden nemen meer ruimte in op de overweg omdat er twee keer een tussenbermen tussen de rijbaan en het fietspad moet worden gerealiseerd. In het schetsontwerp leidde dit tot een aanpassing (verbreding) van de overweg. Door de fietsoversteek tweezijdig te maken op de zuidzijde is er waarschijnlijk11 geen verbreding van de overwegbevloering noodzakelijk wat niet alleen scheelt in de kosten maar ook voor de realisatie.

In figuur 22 is het geoptimaliseerde ontwerp weergegeven. De zuidelijke fietsoversteek is verbreed tot een tweerichtingsfietspad welke doorloopt via de overweg op de Achterbergsestraatweg oost. Uit een aanvullende Cocon berekening blijkt dat de optimalisatie zoals weergegeven in figuur 22 leidt tot een gelijkwaardige of zelfs kleine verbetering van de cyclustijd (ten opzichte van een noordelijke fietsoversteek). Dit betekent dat er verkeersregeltechnisch geen belemmeringen zijn om deze optimalisatie door te voeren. Op basis van de fietsstromen en de meest logische fietsroutes wordt geadviseerd deze optimalisatie mee te nemen in het vast te stellen ontwerp.

11 Het woord waarschijnlijk is hier bewust genoemd omdat dit een constatering is op basis van het wegontwerp. Voor

een definitieve uitspraak zal een overwegontwerp gemaakt moeten worden. Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 18 november 2022

35 van 84

VERKEERSKUNDIG ONDERZOEK KRUISPUNT N233 & ACHTERBERGSESTRAATWEG TE RHENEN

Figuur 22: Optimalisatie fietsstructuur met een tweezijdige fietsoversteek aan de zuidzijde van het kruispunt

Doortrekken fietspad langs Achterbergsestraatweg (oost) De gemeente Rhenen heeft de wens uitgesproken om het vrijliggende fietspad verder door te trekken richting Rhenen. De belangrijkste reden is dat door de afsluiting van de Bergweg (oost), het verkeer van/naar het bedrijventerrein langer gebruik maakt van de Achterbergsestraatweg (oost). Zoals ook al eerder ingeschat, neemt hierdoor de verkeersdruk toe op de Achterbergsestraat van zowel auto- als zwaar vrachtverkeer. Met name die laatste is nadelig voor de verkeersveiligheid voor met name de fiets op de Achterbergsestraatweg. Zoals ook in de probleemanalyse aangegeven zijn de fietssuggestiestroken smal en is de Achterbergsestraatweg (oost) onder andere een schoolroute voor jeugd vanuit Achterberg naar Rhenen. Om de verkeersveiligheid van fietsers te garanderen is het noodzakelijk om de Achterbergsestraatweg richting Achterberg anders in te richten teneinde de verkeersveiligheid te garanderen in relatie tot de toegenomen verkeersdruk van (zwaar) verkeer. Het doortrekken van het fietspad valt overigens volledig in het beheersgebied van de gemeente Rhenen. In opdracht van de gemeente Rhenen zijn enkele ontwerpvoorstellen uitgewerkt, wat uiteindelijk heeft geleid tot het uitgewerkte ontwerp zoals is weergegeven in figuur 23. De volgende afwegingen/toelichting ligt hieraan ten grondslag: •

•

•

•

Vrijliggend tweezijdig fietspad doortrekken tussen het kruispunt N233 en de nieuwe verbindingsweg (alternatief 1) van het bedrijventerrein. Hierdoor worden fietsers fysiek gescheiden van het gemotoriseerde verkeer op het weggedeelte waar ook zwaar vrachtverkeer gebruik van maakt teneinde de verkeersveiligheid te waarborgen; Omdat het logisch is om over het kruispunt N233 aan de zuidzijde over te steken (tweezijdig fietspad) is dit principe doorgetrokken richting Achterberg, dit is tevens ook de meest ruimtebesparende optie. Twee enkelzijdige fietspaden zorgen voor een groter ruimtebeslag omdat in die situatie twee keer een tussenberm tussen fietspad en rijbaan benodigd is; In de huidige situatie is er een zeer smal voetpad aanwezig langs de Achterbergsestraatweg. In de nieuwe situatie komt er geen separaat voetpad meer terug, de reden hiervoor is tweeledig. (1) Het huidige beleid is om buiten de bebouwde kom geen voetpaden te realiseren (langs erftoegangswegen) en (2) voetgangers kunnen gebruik maken van het fietspad welke fysiek is gescheiden van de rijbaan (dubbelfunctie fietspad); De doorgaande route loopt vanaf de Achterbergsestraatweg (oost) door naar de nieuwe verbindingsweg, verkeer van/naar Achterberg dient voorrang te verlenen op het kruispunt.

In overleg met de gemeente Rhenen is hiertoe om twee redenen besloten: • In de (verre) toekomst zijn er potentiële uitbreidingsplannen voor Achterberg, het lijkt dan logisch om ten noorden van de nieuwe verbindingsweg de komgrens te plaatsen. Omdat op het weggedeelte tussen Achterberg en de nieuwe verbindingsweg geen of zeer beperkt vrachtverkeer gebruik maakt, zijn op dit wegvak fietssuggestiestroken teruggebracht (breder dan in de huidige situatie, conform

Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 18 november 2022

36 van 84

VERKEERSKUNDIG ONDERZOEK KRUISPUNT N233 & ACHTERBERGSESTRAATWEG TE RHENEN

•

richtlijnen). Hoewel de grootste verkeersstroom van/naar Achterberg zal rijden, wordt door deze kruispuntinrichting een natuurlijk snelheidsremmend effect bewerkstelligd (zonder gebruik te hoeven maken van drempels of overige maatregelen); • Door de kruising met de nieuwe verbindingsweg op deze wijze uit te buigen is er een duidelijke scheiding tussen waar fietsers fysiek gescheiden zijn van het gemotoriseerde verkeer (en voorrang hebben) en waar ze zich mengen met het overige verkeer. Het wegprofiel van de Achterbergsestraatweg buigt enkele malen uit, dit is gedaan om zoveel mogelijk percelen van particulieren te besparen en zo efficiënt mogelijk om te gaan met het ruimtebeslag. Het is echter niet te voorkomen dat op enkele plekken grond aangekocht zal moeten worden van landbouwpercelen of particulieren (met name ten noorden van de Bergweg (oost)).

Figuur 23: Optimalisatie vrijliggend tweezijdig fietspad overgaand in fietssuggestiestroken op de Achterbergsestraatweg (oost)

Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 18 november 2022

37 van 84

VERKEERSKUNDIG ONDERZOEK KRUISPUNT N233 & ACHTERBERGSESTRAATWEG TE RHENEN

4.6

Conclusies optimalisaties oostzijde

Extra rijstrook op de Achterbergsestraatweg (oost) Hoewel een extra rijstrook op de Bergweg (oost) noodzakelijk is voor de totale doorstroming van het kruispunt, heeft het negatieve gevolgen voor de overwegveiligheid welke gecompenseerd dienen te worden. Geadviseerd wordt om de Bergweg (oost) af te sluiten van de Achterbergsestraatweg. Hiermee worden beide knelpunten opgelost. Namelijk (1), de ontruimingsproblemen ten gevolge van de korte afstand tussen de overweg en het kruispunt Bergweg oost worden opgelost en (2) de maatregel is compenserend genoeg om een extra rijstrook aan te leggen over de overweg. Voor zowel het afsluiten als het instellen van eenrichtingsverkeer op de Bergweg oost geldt dat er een alternatieve ontsluiting moet worden gerealiseerd voor het bedrijventerrein. Omdat hier geen verschil in zit, wordt het afsluiten van de Bergweg als meest passende maatregel geadviseerd. Alternatieve oplossingsrichting is het saneren of afwaarderen van een meer noordelijk gelegen overweg. Echter is dit (ook) een ingrijpende maatregel waardoor die optie nu niet nader is beschouwd. Alternatieve ontsluiting bedrijventerrein In het geval de Bergweg wordt afgesloten (of eenrichtingsverkeer wordt ingesteld) dient het verkeer naar het bedrijventerrein een alternatieve ontsluiting te krijgen.

Het is niet wenselijk (vanuit leefbaarheid/ verkeersveiligheid), dat met name het zware vrachtverkeer, over het bestaande wegennet wordt afgewikkeld door de bebouwde kom van Achterberg danwel Rhenen. Er zijn 2 alternatieve routes beschouwd, één net ten noorden van het bedrijventerrein en één in het verlengde van het zandpad Schaapskooi. Aanbevolen wordt om het eerste alternatief (net ten noorden van het bedrijventerrein) verder uit te werken. Dit alternatief is het dichtst bij het bedrijventerrein gelegen, zorgt voor de minste omrijafstand en verkeer hoeft slechts over korte afstand (langer) gebruik te maken van de Achterbergsestraatweg (oost). Daarnaast is dit alternatief makkelijker inpasbaar (raakt grotendeels 1 perceel) en zijn er geen raakvlakken met tuinen of naastgelegen woningen (zoals in het tweede alternatief). Wel dient rekening gehouden te worden met een compensatie opgave, perceel G 3427 is van het Utrechts Landschap, de aldaar aanwezige bossage moet worden gecompenseerd. Optimalisatie fietsstructuur Ook wordt geadviseerd om de zuidelijke fietsoversteek om te bouwen naar een tweezijdig fietspad. Dit doet beter recht aan de fietsstromen en leidt tot een betere en duidelijke fietsstructuur rondom het kruispunt (o.a. geen overstekende fietsers meer vanaf de Bergweg oost naar het noordelijk gelegen fietspad).

Daarnaast wordt de ruimtelijke impact op de overweg beperkt waardoor er geen verbreding van de overwegbevloering nodig is. Ook blijkt dat deze optimalisatie leidt tot een gelijkwaardige of zelfs kleine verbetering van de cyclustijd. Dit betekent dat er verkeersregeltechnisch geen belemmeringen zijn om deze optimalisatie door te voeren. Aandachtspunt is dat het tweezijdige fietspad langs de Achterbergsestraatweg oost en de uitbuiging ter hoogte van het nieuwe kruispunt diverse percelen raakt. Er is grond nodig om dit ontwerp te kunnen realiseren. Tot slot wordt ook geadviseerd om het tweezijdig fietspad door te trekken richting Achterberg. Dit ten minste over het weggedeelte waar zwaar vrachtverkeer gebruik van maakt om de nieuwe verbindingsweg richting het bedrijventerrein te bereiken. Tussen de nieuwe verbindingsweg en Achterberg kan worden volstaan met verbreding van de fietssuggestiestroken. Dit leidt echter wel tot een groter ruimtebeslag van de weg ten opzichte van de huidige weginrichting. Een tweezijdig fietspad is echter wel de meest efficiënte oplossing, twee enkelzijdige fietspaden vragen namelijk meer ruimte (omdat er twee keer een tussenberm moet worden gerealiseerd). Rekening moet worden gehouden met de aankoop van grond om deze optimalisatie van de fietsstructuur te kunnen realiseren.

Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 18 november 2022

38 van 84

VERKEERSKUNDIG ONDERZOEK KRUISPUNT N233 & ACHTERBERGSESTRAATWEG TE RHENEN

5

OPTIMALISATIE WESTZIJDE

In dit hoofdstuk wordt de kernvraag beantwoord welke mogelijkheden er zijn om de verkeersdoorstroming en de verkeersveiligheid van het kruispunt te verbeteren en of het kruispunt kan worden versimpeld. Onderzocht is of het mogelijk is om de Achterbergsestraatweg (westelijk van het kruispunt) voor doorgaand verkeer, uitgezonderd (brom-)fietsers, OV en hulpdiensten, van de Bergweg af te koppelen en via een nieuwe route te ontsluiten. Hiervoor is het noodzakelijk eerst inzicht te krijgen in de huidige- en toekomstige situatie, de geconstateerde problemen en de mogelijke oplossingen. Tevens is een ontwerpoptimalisatie uitgevoerd om het tweezijdig fietspad aan de zuidzijde van het kruispunten door te trekken langs de Bergweg (west) teneinde een betere en veiligere fietsroute richting Rhenen te realiseren.

5.1

Huidige en toekomstige situatie

In de huidige situatie beschikt de Bergweg (west) over twee korte opstelstroken voor het verkeer op het kruispunt met de N233. Er zijn geen afzonderlijke fietsvoorzieningen aanwezig op de Bergweg, het fietsverkeer mengt zich hierdoor met het gemotoriseerde verkeer. Op slechts 20 meter van het kruispunt met de N233 sluit de Achterbergsestraatweg aan op de Bergweg. Hierdoor is er een voorrangskruispunt aanwezig vlak voor het met verkeerlichten geregelde kruispunt van de N233. Aan de Achterbergsestraatweg is tevens de brandweer gelegen, die de weg en het kruispunt N233 gebruiken als één van de uitrukroutes. Daarnaast maakt het busverkeer gebruik van de Achterbergsestraatweg. Om ervoor te zorgen dat verkeer vanaf de N233 de Achterbergsestraatweg kan bereiken en het wachtende verkeer op de Bergweg geen blokkade vormt, zijn kruisingsvlakken aangebracht op de Bergweg. Om het voorrangskruispunt met de Achterbergsestraatweg (west) op te heffen is in het schetsontwerp zowel de Achterbergsestraatweg (west) als de Bergweg (west) voorzien van een eigen verkeerslicht (zie figuur 24). Hiermee is de Achterbergsestraatweg (west) als het ware de 5 e tak van het verkeerslicht geworden.

Figuur 24: Huidige vormgeving Achterbergsestraatweg (west, links) en voorstel schetsontwerp (rechts)

5.2

Probleembeschrijving

De huidige weg-/kruispuntinrichting en het schetsontwerp leiden tot een drietal aandachtspunten, namelijk: 1. De positie van de fiets op de Bergweg (west), aandachtspunt verkeersveiligheid; 2. De uitrit van zowel huisnummer 72 als de fruitteler in relatie tot het wegontwerp, aandachtspunt verkeersveiligheid en doorstroming; Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 18 november 2022

39 van 84

VERKEERSKUNDIG ONDERZOEK KRUISPUNT N233 & ACHTERBERGSESTRAATWEG TE RHENEN

3. Een zogenaamde ‘vijfde tak’ van het kruispunt welke opgenomen is in het verkeerslicht, aandachtspunt doorstroming. Positie fiets op de Bergweg (west) Zoals eerder aangegeven is de wens van de gemeente Rhenen om een veiligere fietsvoorziening te realiseren tussen Achterberg en Rhenen. In de aanleiding (zie figuur 5) is het specifieke knelpunt ook al reeds beschreven. Door het doortrekken van het tweezijdig fietspad vanaf het kruispunt in westelijke richting (aan te sluiten op de parallelweg van de Bergweg) wordt aan deze wens voldaan. Dit zorgt ervoor dat over een langere afstand fietsers fysiek zijn gescheiden van het gemotoriseerde verkeer. Ondanks dat de Bergweg in de bebouwde kom is gelegen, waar fietsers van de rijbaan gebruik mogen/moeten maken, heeft de weg een doorgaand karakter en zijn er verhoogde bandopsluitingen aanwezig waardoor fietsers zich opgesloten kunnen voelen tussen de berm en het autoverkeer op de rijbaan. Voorgaande zorgt voor een onveilig gevoel, een vrijliggend fietspad draagt bij aan een betere en veilige doorstroming van zowel fiets als gemotoriseerd verkeer. Deze ontwerpoptimalisatie is nader uitgewerkt in paragraaf 5.4.

Uitrit huisnummer 72 en de fruitstal In het schetsontwerp sluit de uitrit van huisnummer 72 en de fruitstal aan op de Bergweg (west) en is er een overrijdbare middeneiland gecreëerd teneinde vanuit alle rijrichtingen bereikbaar te zijn. Dit kan leiden tot bijzondere manoeuvres van verkeer in de nabijheid van de kruising welke bestuurders van aankomende voertuigen kunnen verassen. Onderzocht is of er mogelijkheden zijn beide percelen op een veilige manier te ontsluiten. Deze ontwerpoptimalisatie is nader uitgewerkt in paragraaf 5.5. Vijfde tak Zoals in hoofdstuk 3 is aangetoond, kan het verkeer op het kruispunt niet worden afgewikkeld conform het hierboven weergegeven schetsontwerp, waarin de Achterbergsestraatweg separaat wordt geregeld van de Bergweg (handhaving van de 5e tak). Dit heeft twee redenen: 1. De vijfde tak zorgt voor een extra fase in de verkeersregeling waardoor het kruispunt onvoldoende capaciteit heeft om in de spits al het verkeer vlot en veilig af te kunnen wikkelen; 2. Specifieke eisen vanuit het Ministerie/ProRail omtrent de verkeersregeling in relatie tot de positie van de Achterbergsestraatweg west. De eerste reden is in hoofdstuk 3 reeds beschouwd, hieruit is gebleken dat de vijfde tak (Achterbergsestraatweg west) niet opgenomen kan worden in de verkeersregeling.

De twee reden betreft een specifiek knelpunt vanuit de richtlijnen die ProRail hanteert en wordt hieronder nader toegelicht.

5.2.1

Knelpunt stopstreep Bergweg en Achterbergsestraatweg (west)

In deze paragraaf wordt nader ingegaan op het geconstateerde knelpunt met betrekking tot de positie van de stopstrepen voor de Bergweg en Achterbergsestraatweg in combinatie met de eisen rondom de ontruiming van de overweg. Naast het feit dat de stopstrepen zo dicht mogelijk bij het kruispunt dienen te liggen om de ontruimingstijden te minimaliseren (en daarmee de doorstroming te maximaliseren) is dit ook noodzakelijk vanuit de overwegveiligheid. Dit lijkt tegenstrijdig omdat de overweg aan de oostkant van het kruispunt is gelegen, maar deze relatie wordt hieronder nader toegelicht. Voorijling / vooraankondiging in het spoor In de spoorbaan zitten momenteel twee vooraankondigingen 12 ten behoeve van het tijdig aansturen van de VRI voordat de overweg sluit. Dit betreft één vooraankondiging in de rijrichting Rhenen – Veenendaal en één vooraankondiging in de rijrichting Veenendaal – Rhenen. Conform de gegevens van ProRail is er momenteel 12 seconden voorijling (vooraankondigingstijd) in de spoorbaan aanwezig. Dat betekent dat de VRI 12 seconden voordat de overweg sluit kan worden aangestuurd (en niet eerder) om tijdig voor een

12 Een vooraankondiging betreft een vast punt in de spoorbaan (een zogenaamde las) die geactiveerd wordt wanneer

een trein over dit punt rijdt. Op dat moment wordt er een signaal verzonden, in dit geval een signaal aan het verkeerslicht. Dit zorgt ervoor dat het verkeerslicht naar rood gaat zodat de overweg tijdig vrij is van verkeer en de overwegbomen sluiten zodat de trein kan passeren. De tijd die nodig is om dit proces te doorlopen, wordt voorijling genoemd. Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 18 november 2022

40 van 84

VERKEERSKUNDIG ONDERZOEK KRUISPUNT N233 & ACHTERBERGSESTRAATWEG TE RHENEN

overwegsluiting de VRI-richtingen naar de overweg toe rood te laten tonen en het kruispunt zodanig vrij te maken dat een veilige en tijdige ontruiming van de overweg mogelijk is. De vooraankondiging in de rijrichting Rhenen – Veenendaal, ligt nu enkele meters ten noorden van station Rhenen. Dat betekent dat de vooraankondiging pas geactiveerd wordt als de trein daadwerkelijk vanaf station Rhenen vertrokken is. Dat is positief voor de dichtligtijden, die blijven dan zo kort mogelijk. Huidige voorgestelde VRI-inrichting aan westzijde van kruispunt in relatie tot voorijling in spoorbaan en eisen koppeling VRI-AHOB Conform de voorschriften van ProRail moet er in een VRI-programma rekening gehouden worden met een aantal eisen. Eén van die eisen is als volgt: Een grensvoertuig gevolgd door een volgvoertuig dat geblokkeerd staat op de overweg als gevolg van conflicterend wegverkeer op een kruispunt voorbij de overweg moet uiterlijk kunnen gaan rijden op start ahob. Conform de eisen moeten rekening worden houden met de mogelijkheid dat er voor het kruispunt een voertuig staat te wachten dat ook deels op de overweg staat, ook al zou dat normaal gesproken niet moeten voorkomen met een VRI zoals deze voor het kruispunt N233 – Bergweg / Achterbergsestraatweg voorgesteld is.

Dit voertuig moet dus uiterlijk vanaf het moment dat de overweginstallatie geactiveerd wordt (start ahob) vrij het kruispunt kunnen oprijden om zo tijdig van de overweg af te zijn. Met de huidige voorijling in de spoorbaan is daar 12 seconden voor beschikbaar. In deze gevallen moet worden gekeken naar de worst-case situatie voor het kruispunt. Op basis van het voorliggende schetsontwerp is hier een analyse voor uitgevoerd. Voor dit kruispunt is de worst-case situatie dat er een voertuig vanaf richting 101 (Achterbergsestraatweg west) komt die nog voor het voertuig (vanaf de overweg) langs kruist. Het verkeerslicht voor richting 101 moet dus voor een overwegsluiting tijdig naar rood, zodat het grensvoertuig vanaf start ahob vrij het kruispunt op kan rijden, deze situatie is schematisch weergegeven in figuur 25. Uitgaande van de worst-case scenario, namelijk dat richting 101 net groen toont op het moment dat de voorijling gestart is, moet rekening worden gehouden met de volgende fasen (vergelijkbaar met absolute prioriteit in een VRI): • • •

De garantiegroentijd van richting 101; De geeltijd van richting 101; De afrijtijd vanaf richting 101 tot voorbij het conflictpunt met het grensvoertuig, zie figuur 25.

Als de tijden van de bovenstaande beschreven fasen worden opgeteld overschrijden deze de 12 seconden voorijling die in de spoorbaan zit. Oftewel, het verkeerslicht heeft meer tijd nodig om de ontruiming van het kruispunt te regelen dan beschikbaar is vanuit het spoor.

Figuur 25: Ontruiming grensvoertuig vanaf het spoor na groenfase van richting 101 (Achterbergsestraatweg west) Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 18 november 2022

41 van 84

VERKEERSKUNDIG ONDERZOEK KRUISPUNT N233 & ACHTERBERGSESTRAATWEG TE RHENEN

Het aanpassen van de voorijling in de spoorbaan is, naast een flinke kostenpost, in dit geval niet wenselijk, omdat de locatie waar de vooraankondigingen in de spoorpaan fysiek aangepast moeten worden (moet verder van het kruispunt af worden gelegd). Voor de vooraankondiging in de richting van Rhenen naar Veenendaal betekent dit dat de vooraankondiging dan binnen de halte Rhenen komt te liggen. Dat heeft als gevolg dat de VRI en vervolgens de overweginstallatie al geactiveerd worden als de trein nog vanaf station Rhenen moet vertrekken. De overweg komt daardoor veel langer dicht te liggen en dat is een achteruitgang van de overwegveiligheid die ook op straat niet wenselijk is, naast het feit dat zowel ProRail als ILT dit waarschijnlijk niet zullen accepteren. Om de hierboven beschreven redenen is het noodzakelijk dat het kruispunt zo compact mogelijk wordt ontworpen, zodat de beschikbare voorijling van 12 seconden voldoende is om eventuele grensvoertuigen op de overweg af te kunnen wikkelen. Het is om deze redenen niet mogelijk om: • •

De Achterbergsestraatweg (west) met een separaat verkeerslicht van de Bergweg (west) te regelen; De stopstreep op de Bergweg (west) op enige afstand van het kruispunt N233 te leggen.

Een versimpeling van het kruispunt is noodzakelijk om de doorstroming in de toekomst te garanderen.

5.3

Oplossingsrichtingen Achterbergsestraatweg (west)

Gelet op de hierboven beschreven knelpunten rondom de vijfde tak, zijn er grofweg drie opties uitgewerkt voor de gemeente Rhenen om uiteindelijk een keuze in te maken: 1. Afsluiten van de Achterbergsestraatweg voor al het verkeer; 2. In standhouden van de huidige situatie met een voorrangskruispunt; 3. Achterbergsestraatweg ombouwen tot een busbaan. Bovenstaande opties hebben gevolgen voor de bereikbaarheid van gebieden en specifieke locaties, leiden tot andere verkeersstromen in de omgeving en tot ontwerpopgaven. In deze paragraaf wordt hier nader op ingegaan.

5.3.1

Afsluiten van de Achterbergsestraatweg voor al het verkeer

In deze optie wordt de Achterbergsestraatweg afgesloten van het kruispunt met de Bergweg, hierdoor is er geen uitwisseling meer mogelijk tussen beide wegen. Het afsluiten van de Achterbergsestraatweg (west) heeft voor al het verkeer de meeste impact. Niet alleen voor bewoners maar ook voor het busverkeer en de in de nabijheid aanwezige brandweerkazerne. Er is in het kader van dit project met zowel de VRU als de veiligheidsregio gesproken. Beide partijen geven aan dat het volledig afsluiten van de Achterbergsestraatweg geen optie is. Busverkeer zal hierdoor namelijk langer van de N233 gebruik moeten maken (aansluiting N225) en kan een deel van Rhenen hiermee niet meer bedienen. Voor de brandweer leidt dit tot grote problemen in de bereikbaarheid. Omdat het een vrijwillige brandweerpost betreft komen vrijwilligers vanuit alle windrichtingen aanrijden voor een uitruk. Zij moeten zich houden aan de reguliere verkeersregels wanneer ze naar de brandweerpost rijden. Daarnaast zal het volledig afsluiten van de Achterbergsestraatweg leiden tot extra aanrijtijd voor de brandweer wat niet acceptabel is.

5.3.2

In standhouden van de huidige situatie met een voorrangskruispunt

De optie om de Achterbergsestraatweg (west) conform de huidige situatie, middels een voorrangskruispunt in stand te houden heeft niet de voorkeur. Doordat de opstelvakken worden verlengd op de Bergweg kunnen twee voertuigen naast elkaar staan. Beide voertuigen moeten in dit geval rekening houden met verkeer afkomstig uit de Achterbergsestraatweg. Ook kruist verkeer vanuit de Achterbergsestraatweg het fietspad (tweerichtingen) en zal men voorrang moeten geven aan de fiets, omdat dit verkeer tevens bezig is met het invoegen op de Bergweg kunnen aankomende fietsers eerder over het hoofd worden gezien. Dit zorgt ervoor dat de situatie minder duidelijk en overzichtelijk wordt. Ook zorgt het voor een mindere optimale verkeersafwikkeling, verkeer vanuit de Achterbergsestraatweg zal in dezelfde groentijd moeten worden afgewikkeld. Doordat hier geen lussen liggen worden voertuigen niet gedetecteerd waardoor het verkeerslicht vroegtijdig naar rood schakelt. Daarnaast kost het simpelweg meer tijd om vanaf de Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 18 november 2022

42 van 84

VERKEERSKUNDIG ONDERZOEK KRUISPUNT N233 & ACHTERBERGSESTRAATWEG TE RHENEN

Achterbergsestraatweg (west) langs het verkeerlicht te rijden. Wanneer blijkt dat andere opties niet mogelijk zijn kan op deze optie worden teruggevallen. Dit leidt per saldo wel tot een achteruitgang van de verkeersveiligheid omdat het verkeer van/naar de Achterbergsestraatweg nu een tweezijdig fietspad dient te kruisen. Gezien de opgave is om een verbetering te realiseren van zowel de doorstroming als de verkeersveiligheid heeft deze optie niet de voorkeur.

5.3.3

Achterbergsestraatweg ombouwen tot een busbaan

In deze optie wordt de Achterbergsestraatweg omgebouwd tot busbaan, dit regime zal gelden tussen de brandweerkazerne en de aansluiting met de Bergweg. Hiermee wordt voorkomen dat het reguliere verkeer gebruik kan maken van de Achterbergsestraatweg wat leidt tot doorstromings- en veiligheidswinst voor het kruispunt N233. Daarnaast blijft de routering voor het busverkeer intact en kunnen brandweerauto’s van de busbaan gebruik maken. Bereikbaarheid brandweer Ook in deze situatie staat de bereikbaarheid van de brandweer onder druk. Bij een uitruk heeft de brandweer ontheffing om gebruik te maken van de busbaan. Echter omdat het een vrijwillige brandweer betreft, moeten vrijwilligers na een oproep eerst naar de brandweerkazerne rijden. De vrijwilligers hebben op dat moment geen ontheffing, en zullen zich aan de normale verkeersregels moeten houden. Dit betekent dat de brandweerkazerne niet meer vanuit het noorden (vanaf het kruispunt N233) bereikbaar is, wat geen acceptabele situatie is voor de brandweer. Indien voor deze optie wordt gekozen kan alleen in de noordelijke rijrichting een busbaan worden toegepast. Dit geldt voor het gedeelte tussen de brandweerkazerne en de Bergweg. In zuidelijke rijrichting blijft de Achterbergsestraatweg open voor al het verkeer, waardoor de bereikbaarheid van de brandweer tevens gewaarborgd wordt.

In het kader van de bereikbaarheid (en daarmee veiligheid) van de brandweer is het niet mogelijk om de busbaan in beide richtingen in te voeren of de Achterbergsestraatweg west volledig af te sluiten. De brandweer dient namelijk vanaf het kruispunt N233 in zuidelijke rijrichting bereikbaar te blijven voor aanrijdende vrijwilligers.

Het in éénrichting ombouwen van de Achterbergsestraatweg (west) tot een busbaan heeft een vergelijkbaar effect als een afsluiting op het verkeer van en naar Rhenen. De verwachting is immers dat het verkeer op de Achterbergsestraatweg (west) grotendeels bestemmingsverkeer zal zijn naar de omliggende woonwijk. Op basis van de meest recente gemeentelijke verkeerstellingen (uitgevoerd door RA infra in 2015) is er een beknopte analyse uitgevoerd naar de verkeerskundige effecten. Intensiteiten In tabel 4 zijn de gemeten motorvoertuigbewegingen (mvt) per etmaal weergegeven ter hoogte van de brandweerkazerne op de Achterbergsestraatweg. In 2015 bedroeg de gemiddelde werkdagintensiteit op de tellocatie 2.604 mvt per etmaal. Dit is opgebouwd uit 1.075 mvt per etmaal in noordelijke rijrichting (welke omgeleid zullen moeten worden) en 1.529 mvt per etmaal in zuidelijke rijrichting (richting de Ribeslaan). De intensiteit is voor een gebiedsontsluitingsweg binnen de bebouwde kom relatief laag. Omdat de busbaan maar in éénrichting wordt toegepast, is de hoeveelheid om te leiden verkeer tevens laag. Tabel 4: Intensiteit Achterbergsestraatweg (west) uit 2015

Achterbergsestraatweg West (Bergweg – Ribeslaan) Telperiode

28 november t/m 12 december 2015

Gemiddelde werkdagintensiteit

2.604 mvt/etmaal

Gemiddelde weekenddagintensiteit

2.209 mvt/etmaal

Gemiddelde weekdagintensiteit

2.491 mvt/etmaal

Verkeer richting noorden (Bergweg) Werkdag gemiddelde

1.075 mvt/etmaal

Verkeer richting zuiden (Ribeslaan) Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 18 november 2022

43 van 84

VERKEERSKUNDIG ONDERZOEK KRUISPUNT N233 & ACHTERBERGSESTRAATWEG TE RHENEN

Werkdag gemiddelde

1.529 mvt/etmaal

Het verkeer dat in noordelijke rijrichting gebruik maakt van de Achterbergsestraatweg (west), zal na de afsluiting een alternatieve route moeten nemen om de N233 te bereiken. Het is de verwachting dat een deel van het verkeer zal uitwijken naar de aansluiting Herenstraat (N225), het overige verkeer zal gaan omrijden via de Bergweg en het onderliggende wegennet in de woonwijk (bijvoorbeeld Beukenlaan - Rozenlaan – Ribeslaan of Lijsterberg) om bij het kruispunt N233-Bergweg-Achterbergsestraatweg te komen. Het is belangrijk om na te gaan of de verwachtte verkeersintensiteiten afgewikkeld kunnen worden op deze nieuwe route door de wijk. Het betreft wegen binnen de bebouwde kom met zowel een snelheidslimiet van 30 km/h (Beukenlaan, Rozenlaan en Ribeslaan) en 50 km/h (Bergweg en Achterbergsestraatweg). Op de Bergweg tussen de Beukenlaan en de Helling is ook een telling uitgevoerd, zie tabel 5. De gemeten motorvoertuigbewegingen per etmaal zijn in weergegeven. Wat opvalt is dat de gemiddelde verkeersintensiteiten op de Bergweg ter hoogte van de Helling een stuk lager liggen dan op de Achterbergsestraatweg (west). In 2015 bedroeg de gemiddelde werkdagintensiteit 1.642 mvt/etmaal. Dit is circa 1.000 mvt/etmaal lager dan op de Achterbergsestraatweg (west).

Op de overige wegen in de woonwijk zijn geen metingen beschikbaar, de verwachting is dat deze echter lager zullen liggen dan de gemeten intensiteit op de Bergweg gezien de functie van deze wegen (erftoegangswegen). Tabel 5: Intensiteit Bergweg uit 2015

Bergweg (Beukenlaan – de Helling) Telperiode

28 november t/m 12 december 2015

Gemiddelde werkdagintensiteit

1.642 mvt/etmaal

Gemiddelde weekenddagintensiteit

1.015 mvt/etmaal

Gemiddelde weekdagintensiteit

1.391 mvt/etmaal

Verkeer richting westen (Beukenlaan) Werkdag gemiddelde

920 mvt/etmaal

Verkeer richting oosten (de Helling) Werkdag gemiddelde

722 mvt/etmaal

Reistijden Voor de inwoners van de aangrenzende woonwijk Vreewijk zal de knip op de Achterbergsestraatweg (west) over het algemeen leiden tot extra reistijd. Afhankelijk van de bestemming kan dit oplopen tot een aantal minuten. De reistijd neemt met maximaal 3 minuten toe (afhankelijk van de exacte locatie). Dit geldt voornamelijk voor verkeer met een bestemming richting het noorden (Veenendaal). Het is voor dit verkeer immers minder logisch om gebruik te maken van de aansluiting Herenstraat en de N233. In figuur 26 is dit met een eenvoudige berekening van de reistijd op basis van Google Maps weergegeven.

Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 18 november 2022

44 van 84

VERKEERSKUNDIG ONDERZOEK KRUISPUNT N233 & ACHTERBERGSESTRAATWEG TE RHENEN

Figuur 26: Reistijdverschillen op basis van Google Maps

Het verkeer richting het zuiden (Kesteren) en de N225 ondervindt geen hinder van de eventuele knip op de Achterbergsestraatweg. Dit omdat het verkeer richting het zuiden gebruikt kan blijven maken van de Achterbergsestraatweg ten zuiden van de Ribeslaan en de Spoorbaanweg. Verkeersveiligheid en -afwikkeling Zoals blijkt uit de verkeerstellingen wordt (in 2015) de Bergweg minder intensief gebruikt dan de Achterbergsestraatweg (west). Gezien de wegenstructuur en ruimtelijk ordening in de gemeente Rhenen valt dit te verklaren. Er grenzen meerdere woonwijken aan de Achterbergsestraatweg (west). Voor deze woonwijken geldt de Achterbergsestraatweg (west) als een belangrijke route richting zowel de N233 als de N225. Logischerwijs wordt in de toekomstige situatie de druk om de overige ontsluitingswegen groter. In het kader van verkeersveiligheid is het belangrijk dat de weginrichting in relatie tot de functie van de weg voldoende passend is. Met andere woorden, kan de te verwachten toename van motorvoertuigbewegingen op een veilige manier afgewikkeld worden op het huidige wegennet.