Programmabegroting 2024-2027 (23.65)

o

Als er mogelijkheden en kansen zijn voor andere ambities en opgaven: voorkomen wateroverlast, droogte oplossen, vergroenen en biodiverser maken, aanpassen verkeer (30 km/uur) of fietsstraten.

In het beheer en inrichting van de openbare ruimte geven we mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt of inwoners met inkomensondersteuning de mogelijkheid om werkervaring op te doen Wat willen we bereiken? De werkzaamheden in de openbare ruimte en bij Buurtbeheer dragen hieraan bij. Dit leidt tot duurzame uitstroom en het verbeteren van hun toekomstperspectief. Daarnaast willen we ook meer studenten van bijvoorbeeld groene en civiele opleidingen de kans geven stage te lopen in het beheren van de openbare ruimte. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Dorus Klomberg. Speerpunt is G4 Een nog stevigere Sociale Basis.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Onvoldoende aanbod van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt of inwoners met inkomensondersteuning.

Beoogde resultaten Bij dit doel hoort het volgende resultaat: • Bij de werkzaamheden in de openbare ruimte leiden we mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt of inwoners met inkomensondersteuning op naar werk, door ze een plek te bieden waar zij in een veilige omgeving werkervaring op kunnen doen (2024).

Wateroverlast, hitte en droogte(stress) in de fysieke leefomgeving wordt beperkt en voorkomen Wat willen we bereiken? We nemen klimaatadaptieve maatregelen in de openbare ruimte om de leefomgeving klimaatbestendig en waterrobuust in te richten. De watergerelateerde maatregelen zijn uit het Watertakenplan 2023-2027 gedekt. Specifieke hittemaatregelen, om onder andere uitvoering te geven aan de 3-30-300 vuistregel, dienen als aparte investering in de begroting opgenomen te worden. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Dorus Klomberg. Speerpunt is D1 Waterbescherming & klimaatadaptatie.

Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Wateroverlast: waar overlast door hevige regenval is nemen we maatregelen in de openbare ruimte (2024-2027). • Hitte en droogte: in de (integrale) projecten openbare ruimte vormen we gemiddeld 10% verharding om naar groen, ten opzichte van de bestaande situatie (2024-2027).

51

Op warme dagen kan de gevoelstemperatuur door (veel) steen en asfalt op sommige plekken erg hoog worden. Wanneer verharding omgevormd wordt naar groen is er minder opwarming en afgifte van warmte. Daarnaast kan hemelwater direct in de bodem zakken dit beperkt het risico op droogtestress en draagt bij aan een vitale(re) bodem.

Kinderen en jongeren in de gemeente Rheden spelen volop buiten. Daarvoor zijn er voldoende, uitdagende en gevarieerde speelplekken in de openbare ruimte Wat willen we bereiken? Buitenspelen lijkt heel gewoon, maar is heel belangrijk voor de ontwikkeling van kinderen. Er is veel bewijs voor de effecten van buitenspelen op de fysieke, motorische, sociaal-emotionele en cognitieve ontwikkeling van kinderen. Buitenspelen draagt ook bij aan een sterke, betrokken wijk. Een buurt waar kinderen en jongeren vrij buiten kunnen spelen, waar zij gezelligheid brengen, is daardoor meer in trek. Naast spelen wordt er ook een bijdrage geleverd aan beweging, gezondheid en de leefbaarheid van de wijken. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Dorus Klomberg. Speerpunt is R6 Versterken Sport & Beweging.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Dat ondanks al onze inspanningen en ambitie toch minder kinderen buitenspelen.

Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Kinderen en jongeren stimuleren om buiten te spelen (2024-2027) In 2024 starten we een pilot met het concept Loose Parts Play en in Velp starten we met sport en spelactiviteiten op 2 momenten in de week, in verschillende wijken. Link: (https://jantjebeton.nl/projecten/spelend-leren-met-loose-parts) • Van de 10 te realiseren buurtspeelplaatsen zijn er inmiddels 4 gerealiseerd en in 2024 richten we 3 buurtspeelplaatsen in: Burg. Brandtplein (Velp), Speenkruidstraat (Rheden) en Koning Willem Alexanderplein (Velp). De voorbereidingen van de 3 buurtspeelplaatsen die in 2024 gerealiseerd moeten zijn, zijn inmiddels opgestart

Bewoners participeren in onze (her)inrichtingsprojecten en beheer van de openbare ruimte Wat willen we bereiken? Bij het beheer en de inrichting van hun openbare ruimte, informeren we onze inwoners over de mate van participatie. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Dorus Klomberg. Speerpunt is C3 Gemeente sterker in Verbinding.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? • • • •

Geen gemeenschappelijk belang, verdeeldheid in de buurt. Imagoschade/ negatieve publiciteit bij onvoldoende draagvlak in de plannen. Langere doorlooptijd van de voorbereiding incl. hogere kosten. Onvoldoende capaciteit om dit te begeleiden. 52

Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • In 2024 hebben we 3 initiatieven voor een klimaatbestendige inrichting van de leefomgeving ondersteund. De initiatieven leveren een bijdrage om de leefomgeving klimaatadaptief en waterrobuust in te richten. Het betreffen maatregelen/locaties die niet opgenomen zijn in het uitvoeringsprogramma van het Watertakenplan Olburgen 2023-2027, maar wel een effect hebben op het verminderen van het risico op wateroverlast (meekoppelkans hitte- en droogtestress). • Inwoners zijn betrokken bij het onderhoud van de woon en leefomgeving door in de vorm van opruimen van zwerfafval en de adoptie van groen, afvalbakken en plantsoenbanken (2024). De groenadoptie wordt in 2024 uitgebreid met 5%, van 31.500 m2 naar ruim 33.000 m2; In 2023 is 37% van het totale areaal (150 afvalbakken/dispenser/hondenbak) geadopteerd. In 2024 houden we dit in stand en waar mogelijk breiden we uit. In 2023 is 9% van het totale areaal (39 plantsoenbanken/picknick set) geadopteerd. In 2024 houden we dit in stand en waar mogelijk breiden we uit. • Van de "Ik Buurt Mee" bewonersinitiatieven worden er 30% gerealiseerd binnen groen, spelen en wegmeubilair (2024). Bewoners kunnen met middel van de € 7,50 waardebon samen met de buurt initiatieven realiseren • In 2024 zijn 6 tot 8 Operatie Steenbreek buurtinitiatieven gerealiseerd.

Inwoners koppelen hemelwater af op eigen terrein of verwijderen verharding en voegen groen toe. Bewustwording dat elke regenwater-druppel telt en dat iedereen een bijdrage kan leveren aan het veranderend klimaat. Minder versteende voortuinen, minder regenwater dat met extreme regenbuien afstroomt naar het riool.

De gemeente Rheden streeft met haar openbare verlichting veiligheid voor haar inwoners na. Op het gebied van duurzaamheid wil zij verder stappen zetten, door te investeren in energiebesparende LED-armaturen met dimmodules Wat willen we bereiken? Verlichting helpt het menselijk oog om de omgeving waar te nemen. Openbare verlichting (OVL) moet zaken bij donkerte zichtbaar maken die voor een veilig en doelmatig gebruik van de openbare ruimte van belang zijn. Het doel van openbare verlichting is om optimaal bij te dragen aan de verkeersveiligheid, de sociale veiligheid en de leefbaarheid van de openbare ruimte. Belangrijke randvoorwaarden daarbij zijn: doelmatig en efficiënt beheer, een zo laag mogelijk energieverbruik, het toepassen van duurzame oplossingen en borging van een veilige en goed functionerende installatie. Dit alles tegen verantwoorde kosten. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Dorus Klomberg. Speerpunt is C1 Veiliger woon- en werkomgeving

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? De vraag naar uitvoerend personeel, bouwmaterialen en grondstoffen stijgt, waardoor we verwachten dat de prijzen in 2024 verder zullen stijgen. In de begroting van 2024 is er rekening gehouden met een stijging. Wanneer de stijging groter of lager is kan dat leiden tot bijstelling van de beschikbare budgetten voor het beheer en herinrichting van de openbare ruimte; Storingen waarbij we risico’s lopen ten aanzien van de veiligheid; Capaciteit bij de netbeheerder.

53

Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • De gemeente gaat door met het verdere verlaging van het energieverbruik van de OVL (2024). • In 2024 is 79% van de gemeente Rheden voorzien van duurzame energiebesparende verlichting, ten opzichte van 75 % in 2023 en 71 % in 2022. • In 2031 is de hele gemeente voorzien van duurzame energiebesparende verlichting.

De openbare ruimte is duurzame, schone, hele en veilige onderhouden Wat willen we bereiken? We beheren de openbare ruimte volgens de in 2021 vastgestelde beheerplannen, waarbij de CROW kwaliteitsniveaus in de verschillende gebieden zijn afgestemd op de beschikbare middelen. Met het beheer van de openbare ruimte dragen we bij aan meer doelstellingen vanuit de andere beleidsterreinen, zoals bv. biodiversiteit, klimaatadaptatie, toegankelijkheid, gezondheid, bewegen en spelen. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Dorus Klomberg. Speerpunt is C1 Veiliger woon- en werkomgeving.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? De vraag naar uitvoerend personeel, bouwmaterialen en grondstoffen stijgt, waardoor we verwachten dat de prijzen in 2024 verder zullen stijgen. In de begroting van 2024 is er rekening gehouden met een stijging. Wanneer de stijging groter of lager is kan dat leiden tot bijstelling van de beschikbare budgetten voor het beheer en herinrichting van de openbare ruimte.

Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Het beheer en onderhoud richt zich op het minimaal veilig en functioneel houden van de openbare ruimte. We onderhouden bijna de hele openbare ruimte op minimaal een CROWkwaliteitsniveau B (basis) (2024). De openbare ruimte voldoet aan de afgesproken kwaliteitsniveaus en we beperken hiermee kapitaalvernietiging. Wat verstaan wordt onder B kwaliteit staat beschreven in de landelijke kwaliteitscatalogus openbare ruimte 2018 van het CROW.

De functionaliteit van de riolering en daarmee de volksgezondheid is geborgd in het kader van goed, toekomstbestendig stedelijk waterbeheer Wat willen we bereiken? De afvalwaterketen moet bijdragen aan een goede, schone en prettige werk- en leefomgeving met als belangrijkste doel de volksgezondheid. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Dorus Klomberg. Speerpunt is D1 Waterbescherming & klimaatadaptatie.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Het klimaat heeft grote invloed op het water- en rioolbeheer en op de inrichting en het beheer van de openbare ruimte. 54

Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: • We onderhouden de riolering op basis van functionaliteit. Waar mogelijk wordt hemelwater afgekoppeld en gescheiden van huishoudelijk afvalwater. Hemelwater wordt lokaal benut en/of vertraagd afgevoerd om overlast bij extreme regenval te voorkomen (2024-2027).

Wat mag het kosten? Wat mag het kosten?

(x € 1.000,-) R 2022

PB 2023

B 2024

B 2025

B 2026

B 2027

Lasten 0.3 Beheer ov. gebouwen en gronden

758

814

857

861

866

870

5.7 Openbaar groen en recreatie

2.760

3.484

3.687

3.682

3.711

3.737

7.2 Riolering

3.274

3.208

3.848

4.405

4.824

5.787

7.3 Afval

4.023

4.575

4.608

4.606

4.604

4.602

7.4 Milieubeheer

2.454

2.842

3.161

3.679

3.640

3.640

660

563

624

623

621

599

13.928

15.486

16.785

17.856

18.265

19.234

0.3 Beheer ov. gebouwen en gronden

624

463

442

442

442

442

5.7 Openbaar groen en recreatie

236

350

225

235

235

235

7.2 Riolering

4.817

4.885

5.676

6.028

6.618

6.618

7.3 Afval

5.165

5.588

5.606

5.945

5.945

5.945

7.4 Milieubeheer

66

835

1.315

1.833

1.919

1.919

7.5 Begraafplaatsen en crematoria

660

806

806

806

806

806

Subtotaal

11.567

12.927

14.070

15.289

15.965

15.965

Saldo van baten en lasten

-2.361

-2.559

-2.715

-2.568

-2.300

-3.269

7.5 Begraafplaatsen en crematoria Subtotaal Baten

55

Mobiliteit en infra We bouwen aan een verkeersveilige, bereikbare en op een duurzame mobiliteit ingerichte woon-, werk- en leefomgeving Wat willen we bereiken? Dit thema gaat over de fysieke omgeving en mobiliteit. Hoofddoel is dat we zorgen voor versterking van onze veilige, bereikbare en schone woon-, werk- en leefomgeving. Bij het beheer, onderhoud en de aanleg van nieuwe infrastructuur zijn natuurwaarden en klimaataanpak steeds prominenter in beeld. Verkeersveiligheid Wij willen de verkeersveiligheid in de wijken, en met prioriteit bij scholen, vergroten. Wij willen buurten (vracht-)autoluw maken en, waar mogelijk en verantwoord, de snelheid in de bebouwde kom verlagen naar 30 km per uur met bijbehorende wegaanpassingen. Bij de verkeersveiligheid in de wijken gaan we de bewoners intensief betrekken en zeggenschap geven. We gaan hiervoor het instrument van wijkbudgetten inzetten. Ons wegennet wordt fietsvriendelijker. Het fietsverkeer is uitgangspunt voor de inrichting van onze wegen. Ook zetten we ons in om in samenspraak met de provincie op provinciale wegen de veiligheid te verbeteren, verkeersgeluid te verminderen en de overlast van (sluip-) verkeer te verminderen. Ook de veiligheid van spoorovergangen willen we vergroten met oog voor de bereikbaarheid c.q. ontsluiting van het gebied aan de andere zijde van het spoor.

Hiervoor doorlopen we een gefaseerd voorbereidings- en uitvoeringsproces met ProRail en de NS. Bereikbaarheid In de provincie Gelderland speelt dat voor de veerponten per 2024 het Verenfonds uitgeput raakt en de provincie zelf zich op termijn hieruit (financieel) terugtrekt. Dit betekent voor veel oeververbindingen dat ongeveer 80% van de exploitatiekosten vervalt. Overkoepelend en met samenwerkende overheden en partners wordt gekeken hoe op deze ontwikkeling ingespeeld kan worden met als doel dat de veerponten niet uit dienst raken. Ook op lokaal niveau worden gesprekken opgestart om te kijken hoe om te gaan met deze ontwikkeling. Mobiliteit We zetten in op wandelen, fietsen, autodelen en openbaar vervoer. We stimuleren slimme en duurzame mobiliteitsvormen. Wij willen de buslijnen minimaal behouden. We bouwen de laadinfrastructuur voor elektrisch vervoer verder uit en we stimuleren door pilots verdere innovaties die bijdragen aan slimme en duurzame mobiliteit. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Gea Hofstede. Speerpunt is G5 Verdere verduurzaming Mobiliteit.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Subsidieverwerving, prijswerking in grondstoffen en materialen, capaciteit in de projectketen, inperking/stopzetting van veerpontdiensten.

Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Toetsen van de gefaseerde aanpak in overwegbeveiliging door de spoorwegbeheerder (continu proces). Meer kwaliteit en gebruikersgemak voor de inrichting van de openbare ruimte rondom de geplande spooroverwegaanpassingen. We stimuleren dat zoveel mogelijk spoorwegovergangen worden beveiligd of worden gesaneerd. • Een actuele visie op (duurzame) mobiliteit (2024). 56

We stimuleren het fietsgebruik en andere vormen van slimme en duurzame vormen van mobiliteit. In 2024 volgt een uitwerking hiervan. Ook werken we verder aan onderliggend mobiliteitsbeleid (parkeernormen, deelmobiliteit, circulatieplan, etc.) • We breiden de laadinfrastructuur voor motorvoertuigen uit (continu proces). Wij streven er naar om in alle dorpskernen openbare laadvoorzieningen te plaatsen. Dat doen we door zorgvuldig locaties aan te wijzen op basis van de prognose die de provincie heeft laten uitvoeren. Hiervoor is een plankaart beschikbaar. • Verkeersveiligheid verbeteren door waar mogelijk in de bebouwde kom 30km zones instellen (continu proces). Wij willen de verkeersveiligheid in de wijken, en met prioriteit bij scholen, vergroten. Wij willen buurten (vracht-)autoluw maken en, waar mogelijk en verantwoord, de snelheid in de bebouwde kom verlagen naar 30 km per uur met bijbehorende wegaanpassingen.

Wat mag het kosten? Wat mag het kosten?

(x € 1.000,-) R 2022

PB 2023

B 2024

B 2025

B 2026

B 2027

Lasten 2.1 Verkeer en vervoer

4.778

5.536

6.337

6.458

6.560

6.433

2.2 Parkeren

132

103

77

69

69

69

2.5 Openbaar vervoer

157

125

125

125

125

125

5.067

5.764

6.539

6.652

6.754

6.627

2.1 Verkeer en vervoer

473

302

302

302

302

302

2.2 Parkeren

10

25

25

25

25

25

2.5 Openbaar vervoer

329

97

97

97

97

97

Subtotaal

813

425

425

425

425

425

Saldo van baten en lasten

-4.254

-5.339

-6.115

-6.227

-6.329

-6.202

Subtotaal Baten

Hoe meten wij onze prestaties? Indicatoren per doel

Type indicator

Bron

De bebouwde omgeving in Rheden is in 2040 aardgasvrij Aantal woningen aardgasvrij(ready)

Inspanningsindicator

DEGO

Aantal huishoudens met een eigen woning waar Resultaatindicator tenminste 1 grote maatregel heeft plaatsgevonden Aantal huishoudens waar een energiecoach is Resultaatindicator geweest/en of kleine maatregelen zijn uitgevoerd

DEGO, eigen administratie , RVO

Percentage energiebesparing

Klimaatmonitor

Resultaatindicator

DEGO, eigen administratie , RVO, energiebank, REL

Inwoners en bedrijven zijn zicht bewust van- en dragen bij aan de klimaatopgave

57

Bezoekersaantallen “Wat is jouw Rheden” en aantal ontvangers nieuwsbrief (verdubbeld ten opzichte van 2023) Aantal mensen die contact hebben gezocht met een energieloket (verdubbeld ten opzichte van 2023)

Resultaatindicator

eigen data

Resultaatindicator

REL, energiebank, RIJE, eigen administratie

Minimaal 3 projecten/processen/pilots met het onderwijs zijn opgestart Het aantal inwoners dat bekend is met de ET en tevreden is met de aanpak

Resultaatindicator

Eigen administratie

Inspanningsindicator

Kwalitatief onderzoek Enquete etc

Inspanningsindicator

DEGO, klimaatmonitor satellietbeelden

In 2040 wekken wij alle energie die wij gebruiken duurzaam op % woningen en andere gebouwen met PV

Totale percentage hernieuwbare energie Gerealiseerd vermogen voor opwek van zonneenergie op grote daken (daken geschikt voor minimaal 15 kWp (kilowattpiek)/minimaal 43 panelen van 350Wp) Gerealiseerd aantal hectare grondgebonden zonne-energie (en op water) In 2024 werken we met de Omgevingswet Aantal aanvragen en meldingen via landelijke voorziening DSO Doorlooptijd besluitvorming

Uitkomstindicator Klimaatmonitor (maatschappelijk effect) Uitkomstindicator CBS (maatschappelijk effect)

Uitkomstindicator Gemeente Rheden (maatschappelijk effect) Resultaatindicator

RX Mission

Resultaatindicator

RX Mission

Procesindicator

Gemeente Rheden

Procesindicator

Monitoring projecten

In 2025 hebben wij een Omgevingsvisie

Wij versnellen gewenste ruimtelijke ontwikkelingen door prioritering Monitor middels factsheets grote projecten Terugdringen woningtekort Uitvoering plan van aanpak versnelling woningbouw Aantal toegevoegde reguliere woningen

Aantal toegevoegde flexwoningen/CPO/bijzondere woonvormen

Betaalbare, levensloopgeschikte en circulaire woningen Percentage betaalbare woningen (nieuwbouw)

Resultaatindicator

Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) gemeente Rheden Uitkomstindicator BAG gegevens (maatschappelijk effect) gemeente Rheden en projectleiders

Resultaatindicator

BAG gegevens en planningslijst gemeente Rheden

58

Aantal toegevoegde levensloopgeschikte woningen (nieuwbouw en bestaande bouw)

Resultaatindicator

Woningcorporaties, projectleiders

Aantal doorgestroomde ouderen naar een passende, levensloopgeschikte woning Circulair gebouwde woningen

Resultaatindicator

Wooncoach van Incluzio Beleid Wonen

Inspanningsindicator

Veerkrachtige, duurzame wijken en dorpen zonder tweedeling Voortgang Integrale Wijkaanpak Stenfert Uitkomstindicator Dashboard Pilot (maatschappelijk effect) Integrale Wijkaanpak Dieren Stenfert Uitruil sociale huurwoningen (nieuwbouw/differentiatie)

Uitkomstindicator Vivare, projectleiders, (maatschappelijk effect) BAG

% woningen met zonnepanelen

Uitkomstindicator Regionale (maatschappelijk effect) woningmarktmonitor

Energielabels woningen

Uitkomstindicator Regionale (maatschappelijk effect) woningmarktmonitor

We stimuleren de verduurzaming van bedrijven Plan inrichting toezicht EPBD4 is gereed

Aantal haalbaarheidsstudies

Resultaatindicator

Uitvoeringsprogramma Leefomgeving 2024

Uitkomstindicator Gemeente Rheden (maatschappelijk effect)

Wij streven naar een positieve werkgelegenheidsontwikkeling Het aantal banen in de gemeente Rheden (bron: PWE 2023 PWE Gelderland 2023) % werkgevers dat het thema inclusiviteit bij werkgevers op de agenda heeft staan Werkgelegenheid aanwezig voor theoretisch en PWE 2023 praktisch opgeleide personen in verhouding tot beroepsbevolking Stijging van het aantal overnachtingen in de gemeente Rheden % slaapplaatsen en overnachtingsaccommodaties Resultaatindicator Toeristenbelasting behouden en zo mogelijk laten stijgen ten opzichte van 2022 Gemeente Rheden geeft het goede voorbeeld op het gebied van circulair inkopen. % percentage aanbestedingen waar circulariteit Uitkomstindicator een rol heeft gespeeld (maatschappelijk effect) Ondernemers zijn zich bewust van de kansen op het gebied van circulaire economie % ondernemers dat actief bezig is met Uitkomstindicator circulariteit (maatschappelijk effect) We streven naar een maximaal scheidingspercentage

59

% Afvalscheiding bij huishoudens

Uitkomstindicator Uitkomst jaarlijkse (maatschappelijk effect) benchmark huishoudelijk afval

We werken aan het behouden en verbeteren van de biodiversiteit in de gemeente Rheden Toename van initiatieven van inwoners die actief bezig zijn met biodiversiteit Dit willen we bereiken door het invoeren van een Uitkomstindicator puntensysteem voor natuurinclusief bouwen en (maatschappelijk effect) ontwerpen Het beheer van het Rozendaalse Veld is gericht op bescherming en versterking van de natuurwaarde Aantal m2 om te vormen bos van monocultuur GEOVISIA naar biodivers Het beschermen, versterken en verbinden van het Rhedens landschap Aantal landschapsprojecten derden Uitkomstindicator (maatschappelijk effect) Het erfgoed is in goede staat We zijn dichterbij de eigenaren.

Resultaatindicator

Gemeente Rheden

Erfgoed als integraal onderdeel van de Uitkomstindicator Omgevingsvisie (maatschappelijk effect) We zetten erfgoed in voor het behalen van gemeentebrede doelen. Aantal adviesgesprekken verduurzaming erfgoed Resultaatindicator Cultuurhistorische analyses Projectplan Cultuur- en Erfgoedpact Veluwezoom vol Verhalen We ontsluiten erfgoedinformatie voor iedereen Gebiedsatlas Uitkomstindicator Gebiedsatlas (maatschappelijk effect) Monumentenlijst Archeologische verwachtingskaart De openbare ruimte is duurzaam, heel en veilig ingericht, waarin de verschillende thema's zoals klimaatadaptatie, biodiversiteit worden verwerkt Afschrijf termijnen verschillende Inspanningsindicator kapitaalgoederen Op basis van de vastgestelde kwaliteitsniveaus Inspanningsindicator per asset wordt er periodiek gemonitord. 90% van de openbare ruimte is gelijk of hoger dan het vastgestelde kwaliteitsniveau Voldoet aan de wet en regelgeving (verkeer, Inspanningsindicator water en milieu)

GEOVISIA GEOVISIA

Wet en regelgeving

60

In het beheer en inrichting van de openbare ruimte geven we mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt of inwoners met inkomensondersteuning de mogelijkheid om werkervaring op te doen Aantal garantiebanen en inwoners die Inspanningsindicator participeren in beheer en projecten

Personeelsmanagement systeem

Wateroverlast, hitte en droogte(stress) in de fysieke leefomgeving wordt beperkt en voorkomen Het aantal m2 verhard oppervlak Percentage (%) asfalt Kinderen en jongeren in de gemeente Rheden spelen volop buiten. Daarvoor zijn er voldoende, uitdagende en gevarieerde speelplekken in de openbare ruimte Het percentage kinderen (4-12 jaar) dat per keer langer dan één uur buiten speelt is in 2026 gestegen ten opzichte van 2022 Het percentage kinderen (4-12 jaar) dat Resultaatindicator wekelijks minimaal vijf dagen buiten speelt is in 2026 gestegen ten opzichte van 2022 Minimaal 33% van de jongeren (12-19 jaar) haalt in 2026 de beweegnorm Het aantal gerealiseerde buurtspeelplaatsen Resultaatindicator

GGD

GGD

GGD GEOVISIA

Bewoners participeren in onze (her)inrichtingsprojecten en beheer van de openbare ruimte Aantal aanvragen en initiatieven Inspanningsindicator

GEOVISIA

% van het totale areaal

GEOVISIA

Resultaatindicator

Het % "Ik Buurt Mee" initiatieven dat wordt Resultaatindicator gerealiseerd binnen groen, spelen en wegmeubilair De gemeente Rheden streeft met haar openbare verlichting veiligheid voor haar inwoners na. Op het gebied van duurzaamheid wil zij verder stappen zetten, door te investeren in energiebesparende LED-armaturen met dimmodules Daling energieverbruik Resultaatindicator

Percentage duurzame energiebesparende verlichting De openbare ruimte is duurzame, schone, hele en veilige onderhouden % dat voldoet aan het vastgestelde CROW kwaliteitsniveau De functionaliteit van de riolering en daarmee de volksgezondheid is geborgd in

Evaluatie Ik Buurt Mee

Jaarnota energieleverancier

Uitkomstindicator GEOVISIA (maatschappelijk effect) beheersysteem

Resultaatindicator

CROW kennisplatform

61

het kader van goed, toekomstbestendig stedelijk waterbeheer Periodieke inspecties

Inspanningsindicator

GEOVISIA beheersysteem / Kikker

Het benutten van kansen om hemelwater af te koppelen

Resultaatindicator

GEOVISIA beheersysteem / kikker

We bouwen aan een verkeersveilige, bereikbare en op een duurzame mobiliteit ingerichte woon-, werk- en leefomgeving Toename aantal laadpalen Aantal 30km-zones en autoluwe buurten

Uitkomstindicator (maatschappelijk effect) Uitkomstindicator (maatschappelijk effect)

Verbonden partijen Voor het bereiken van de doelstellingen van het programma 1, in het bijzonder de beoogde maatschappelijke effecten, heeft de gemeente Rheden zich met een aantal partijen verbonden waarin zij een bestuurlijk en een financieel belang heeft. Het gaat hier om de volgende organisaties: • Gemeenschappelijke Regeling Omgevingsdienst Regio Arnhem (ODRA); • Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen; • Euregio Rijn-Waal (privaatrechtelijke samenwerking naar Duits recht). In de paragraaf Verbonden Partijen wordt nader inzicht gegeven in de beleidsmatige en financiële betrokkenheid en risico's van de gemeente in deze organisaties.

Wat mag het kosten? Tabel: Programmastaat 2 Leefomgeving 2. Leefomgeving Omschrijving (bedragen x € 1.000)

R 2022

PB 2023

B 2024

B 2025

B 2026

B 2027

Lasten

25.316

27.548

29.524

30.805

30.834

31.553

Baten

13.796

14.443

15.716

16.935

17.611

17.611

-11.519

-13.105

-13.807

-13.871

-13.222

-13.942

Toevoeging

1.827

810

810

810

810

810

Ontrekking

2.139

162

985

683

683

683

Resultaat

-11.208

-13.753

-13.632

-13.997

-13.349

-14.069

Saldo van baten en lasten

Reserves

62

3 Bestuur & organisatie

Wat is onze visie? Dienstverleningsagenda Een goede dienstverlening aan onze inwoners, ondernemers en instellingen vinden wij belangrijk. Daarvoor is een goed werkende gemeentelijke organisatie nodig. Slagvaardigheid in het realiseren van onze ambities is daarbij essentieel. Op een aantal onderdelen verbeteren wij de digitale dienstverlening. Kansengelijkheid en inclusie Wij willen een samenleving die uitgaat van gelijkwaardigheid, diversiteit en inclusie. Wij ambiëren gelijke kansen voor iedereen. Onderdrukking, uitbuiting en uitsluiting worden door ons met kracht bestreden. De gemeente Rheden is daarom ook een regenbooggemeente. Inwonersparticipatie Eind 2022 is met een groot aantal inwoners in diverse werkgroepen samen met de gemeente het Burgerakkoord Rheden CO²-neutraal gesloten. De raad heeft aangegeven dat het burgerakkoord zoveel mogelijk wordt geïmplementeerd. Vervolgens een duurzaamheidsagenda gemaakt, waarin de maatregelen verder zijn uitgewerkt. In 2024 zal de duurzaamheidsagenda verder worden uitgerold. Er zijn extra middelen nodig voor het proces en extra middelen voor de concrete maatregelen. Regionale samenwerking en internationale betrekkingen De coalitiepartijen hechten veel waarde aan de gemeentelijke onafhankelijkheid en zelfstandigheid. Voor een aantal maatschappelijke vraagstukken is regionale samenwerking gewenst of noodzakelijk en soms verplicht.

De regionale samenwerkingen waarin wij participeren hebben een duidelijke toegevoegde waarde en vergroten onze effectiviteit en efficiency. In deze samenwerkingen hebben wij een actieve opstelling en inbreng. Daarbij hebben wij oog voor de democratische legitimatie. Wij intensiveren daarom de lokale en regionale samenwerking. Daarbij hechten wij veel waarde aan lokale samenwerkingen met ondernemers en het onderwijs. Met betrekking tot internationale samenwerking continueren we de samenwerking met Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) International op basis van participatie in hun programma’s en projecten. Vastgoedportefeuille Wij willen meer duurzame voorzieningen op maat voor toekomstbestendige dorpen. Daarbij geven wij aandacht aan circulair aanbesteden. Door middel van ons vastgoedbeleid willen wij de sociale verbindingen van de dorpen in Rheden behouden en, waar mogelijk, versterken. Op deze wijze behouden wij levendige dorpen met een duidelijk eigen karakter en identiteit. Ook culturele voorzieningen dragen bij aan de onderlinge sociale verbindingen. Tot slot draagt onze vastgoedstrategie bij aan solide, toekomstbestendige gemeentelijke financiën. Professionalisering organisatie

63

Rheden wil een betrouwbare en slagvaardige organisatie zijn, die haar inwoners, ondernemers en bezoekers goede dienstverlening biedt. In dit programma zijn de volgende bestuurlijke doelstellingen actueel: Thema: Dienstverleningsagenda • Een klantgerichte en adequate dienstverlening aan inwoners, ondernemers en instellingen. Thema: Kansengelijkheid en inclusie • Wij geven elke inwoner gelijke kansen. Thema: Inwonersparticipatie • Actief betrekken van inwoners en ondernemers bij besluitvorming Thema: Regionale samenwerking en internationale betrekkingen • Verbetering samenspel Omgeving - Gemeenteraad – College – organisatie. • Vaststelling Lange Termijn Visie. • Realisatie van toegevoegde waarde door samenwerking. Thema: Vastgoedportefeuille • Verduurzaming van de vastgoedportefeuille. Thema: Integrale veiligheid • Wij willen met elkaar een Rhedense samenleving zijn waarin iedere inwoner en ondernemer een veilige woon-, werk- en leefomgeving ervaart. De doelstellingen zijn verwerkt in een doelenboom, waarin wordt beantwoord: • Welk doel willen we bereiken om te komen tot deze visie? • Welke resultaten moet het opleveren? • Hoe meten wij onze prestaties? Hierbij gaan we alleen in op nieuw beleid en politiek relevante zaken. Na deze doelenboom is informatie over betrokken verbonden partijen en de beschikbaar gestelde middelen opgenomen.

De bijdrage per programma aan de Sustainable Development Goals (SDG’s) is opgenomen in bijlage 1: SDG’s per programma.

Dienstverleningsagenda Een klantgerichte en adequate dienstverlening aan inwoners, ondernemers en instellingen Wat willen we bereiken? In 2024 willen wij bereiken dat 100% van de producten en diensten digitaal toegankelijk is. Daarnaast willen wij in het najaar graag een evaluatie doen van het project en de evaluatie over de kwaliteit van de dienstverlening per team. Op deze wijze willen wij een continu verbeterproces in gang zetten, met als basis de fysieke en digitale dienstverlening en de ontwikkelingen daarin. 64

Wij willen daarmee drie concrete ambities bereiken: • Minimaal 100% van de teams heeft in 2024 een sterkte-zwakteanalyse voor hun bijdrage aan de dienstverlening. • 100% van de producten en diensten die zijn digitaal beschikbaar. • achter 100% van de E-formulieren wordt gevraagd naar de ervaringen en waardering van de digitale toegang De verantwoordelijk portefeuillehouder is Dorus Klomberg. Speerpunt is D5 Doorontwikkeling dienstverlening & digitalisering.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? • •

Capaciteit is schaars en de werkdruk is hoog waardoor het risico ontstaat dat Digitaal Rheden projecten vertragen. Een aantal projecten worden gelijktijdig uitgevoerd en werken in elkaar door, denk daarbij aan de vervanging van het zaaksysteem en de bouw van E-formulieren.

Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • 100% van de producten en diensten is per 31-12-2024 beschikbaar. Aanvullende service naar inwoners aansluitend bij de digitale dienstverleningsontwikkeling landelijk • 60% van de aanvragers geeft een voldoende voor de digitale dienstverlening in 2024 met de ambitie voor een 8 in 2026. Inzicht in verbeterpotentieel dienstverlening: prioriteiten

Wat mag het kosten? Wat mag het kosten?

(x € 1.000,-) R 2022

PB 2023

B 2024

B 2025

B 2026

B 2027

Lasten 0.1 Bestuur

2.857

2.738

2.854

2.580

2.580

2.580

0.2 Burgerzaken

1.844

1.681

1.800

1.736

1.736

1.736

0.4 Overhead

18.923

17.717

19.210

20.459

20.683

20.942

0.5 Treasury

47

186

-1.018

-1.787

-2.063

-2.540

0.61 OZB woningen

714

730

730

730

730

730

0.62 OZB niet-woningen

0

0

0

0

0

0

0.63 Parkeerbelasting

0

0

0

0

0

0

0.64 Belastingen overig

0

0

0

0

0

0

0.7 Alg. uitk. e ov. uitk. gem.fonds

0

0

0

0

0

0

0.8 Overige baten en lasten

-407

1.884

2.962

3.074

2.258

2.258

0.9 Vennootschapsbelasting (VpB)

1

0

0

0

0

0

23.979

24.936

26.538

26.792

25.924

25.706

Subtotaal

65

Baten 0.1 Bestuur

411

0

0

0

0

0

0.2 Burgerzaken

619

585

825

825

825

825

0.4 Overhead

611

23

27

27

27

27

0.5 Treasury

513

719

719

719

719

719

0.61 OZB woningen

6.840

7.400

8.288

8.288

8.288

8.288

0.62 OZB niet-woningen

2.488

2.549

2.854

2.854

2.854

2.854

0.63 Parkeerbelasting

4

4

4

4

4

4

0.64 Belastingen overig

245

85

85

85

85

85

0.7 Alg. uitk. e ov. uitk. gem.fonds

95.762

92.976

99.774

99.200

91.284

89.841

0.8 Overige baten en lasten

40

0

300

300

0

0

0.9 Vennootschapsbelasting (VpB)

0

0

0

0

0

0

Subtotaal

107.534

104.339

112.875

112.302

104.086

102.643

Saldo van baten en lasten

83.555

79.403

86.337

85.509

78.161

76.937

Kansengelijkheid en inclusie Wij geven elke inwoner gelijke kansen Wat willen we bereiken? Alle doelen uit het Regenboogplan voor 2023 zijn gerealiseerd. Voor 50% van de activiteiten wordt specifiek aandacht besteed aan de deelnamemogelijkheid van bijzondere doelgroepen. Minimaal 1 uitvoeringsproject vanuit het in 2021 gesloten preventie-akkoord heeft vergroting van de kansengelijkheid tot doel. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Carol van Eert. Speerpunt is C4 Meer vertrouwen in de overheid.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Het risico bij dit onderwerp is dat het niet belegd is bij een medewerker binnen de afdeling Samenleving.

Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Zichtbaar werken aan kansengelijkheid (2024). Beleving kansengelijkheid wordt versterkt. • 50% activiteiten schenkt aandacht aan deelname bijzondere doelgroepen (2024). Beleving kansengelijkheid inwoners is versterkt • Minimaal 1 uitvoeringsproject vanuit Preventie-akkoord heeft in 2023 als doel kansengelijkheid te versterken 1-1-2024. Beleving kansengelijkheid bij inwoners wordt versterkt

66

Wat mag het kosten? Niet van toepassing.

Inwonersparticipatie We betrekken actief onze inwoners en ondernemers bij besluitvorming Wat willen we bereiken? We willen bereiken dat de inwoners en ondernemers actief worden betrokken bij besluitvormingsprocessen. In ieder inwonersproject wordt participatie benoemd en beschreven. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Dorus Klomberg. Speerpunt is C4 Meer vertrouwen in de overheid.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Het risico bestaat dat er geen toezicht is op het wel of niet toepassen van participatie binnen projecten en de mate waarin dit wordt toegepast. Soms kan het risico tijd een factor zijn waardoor participatie onderbelicht raakt.

Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Duurzaamheidsagenda uitvoeringsplan (2024). • 90% van de plannen voor (inwoners)projecten heeft een participatiecomponent. Er wordt actief nagedacht over hoe inwoners kunnen meedenken of meebepalen. • Inzet van een participatie specialist (rol van communicatieadviseur) (2024) die advies kan geven over de aanpak. Alhoewel de uitvoering binnen de projecten ligt, is het belangrijk dat een specialist meekijkt in de aanpak. • De toolkit participatie is gereed (2024). Om de participatie te faciliteren, komt er een toolkit beschikbaar om de juiste middelen in te kunnen zetten. • Participatieplatform www.meedenkeninrheden.nl wordt gebruikt voor minimaal 4 participatietrajecten. Platform is opgeleverd in 2023. Stimulering van het gebruik.

Wat mag het kosten? Niet van toepassing.

67

Regionale samenwerking en internationale betrekkingen Verbetering samenspel Omgeving - Gemeenteraad – College organisatie Wat willen we bereiken? Aantoonbaar verbeterde college- en raadsvoorstellen (ambitie 2023: 20%). Een verbeterd vergadermodel voor de gemeenteraad met meer ruimte voor een verdiepend gesprek tussen College en Raad. Een strakke P&C cyclus (tijdig, actueel) op hoofdlijnen met sturingsinformatie en prestatie-indicatoren De verantwoordelijk portefeuillehouder is Carol van Eert. Speerpunt is C3 Gemeente sterker in Verbinding.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Het ontbreken van duidelijke verantwoordelijkheden en rollen binnen de organisatie.

Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • 20% van de raadsvoorstellen is verbeterd (2024). Grotere waardering van de Raad voor de Raadsvoorstellen/snellere besluitvorming • Een verbeterd vergadermodel voor de gemeenteraad nader te bepalen • Een strakkere P&C cyclus 1-1-2024. Grotere waardering voor de sturingsinformatie

Vaststelling Lange Termijn Visie Wat willen we bereiken? De Raad accordeert een procesvoorstel om te komen tot de lange termijn visie en stelt de uitkomsten van het proces, de lange termijn visie, vast. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Carol van Eert. Speerpunt is Overig.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Agendadruk. Dit vraagt en kost tijd om het proces en de inhoud goed neer te zetten.

Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Procesvoorstel vastgesteld (2024). Draagvlak voor de uiteindelijke lange termijn visie. • Lange Termijn Visie beschikbaar (2024). Duidelijkheid over de toekomst van de gemeente Rheden bij inwoners, ondernemers en instellingen.

68

Realisatie van toegevoegde waarde door samenwerking Wat willen we bereiken? • • •

Aantal samenwerkingsverbanden waarin wij onze posities en focus bestendigen (5: GMR, VGGM, ODRA, De Connectie, MGR SD). Stellen wij een kaderstellende visie op partnerschap c.q. samenwerking op (incl. een visie op de dienstverlening aan buurgemeenten). Leggen wij meer focus op de inhoudelijke meerwaarde en resultaten van de samenwerkingen.

Aantal samenwerkingsverbanden waarin wij onze posities en focus bestendigen (5: GMR, VGGM, ODRA, De Connectie, MGR SD). Stellen wij een kaderstellende visie op partnerschap c.q. samenwerking op (incl. een visie op de dienstverlening aan buurgemeenten). Leggen wij meer focus op de inhoudelijke meerwaarde en resultaten van de samenwerkingen. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Carol van Eert. Speerpunt is C2 Meer waarde uit Regionale samenwerking. Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Interne en regionale samenwerking staan op gespannen voet met urgente zaken in de waan van de dag. Het risico bestaat dat lange termijn meerwaarde op gespannen voet staat met korte termijn resultaat. Het risico is dan ook de factor tijd of beter geformuleerd het gebrek aan tijd. Een mogelijk tweede risico zijn de procedures en wet- en regelgeving. Deze kunnen vernieuwing als effect van interne- en regionale samenwerking in de weg staan.

Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Visie op partnerschap c.q. samenwerking (2024). Gezamenlijk gedragen beeld in de Raad. • 5 samenwerkingsverbanden bestendigen wij: GMR, VGGM, ODRA, De Connectie en MGR SD (2024). Bijdrage aan de meer efficiënte bedrijfsvoering van de gemeente Rheden • Inhoudelijke meerwaarde in meetbare termen vastgelegd (2024). Basis voor een monitor voor de performance van onze samenwerkingen.

Wat mag het kosten? Niet van toepassing.

Vastgoedportefeuille Verduurzaming van de vastgoedportefeuille Wat willen we bereiken? In 2026 is 30% van de vastgoedportefeuille energieneutraal. De verduurzaming van Theotorne en de oplevering van een duurzaam en energieneutraal gemeentehuis zijn hier onderdeel van. De vaststelling van het beleidskader Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed zal naar verwachting in Q4 2024 plaatsvinden. Hierin wordt een uitvoeringsplan vastgesteld.

69

De verantwoordelijk portefeuillehouder is Dorus Klomberg. Speerpunt is D3 Verduurzaming maatschappelijk vastgoed.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Elk project en bouwproces van deze omvang brengt risico's met zich mee. De publieke opinie en de aandacht die er is voor ons nieuwe gemeentehuis vormt een risico. Daarnaast is personele capaciteit een risico voor de uitvoeringsfase.

Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • 30% van vastgoedportefeuille is energie neutraal. Lagere CO2 uitstoot en lager energieverbruik. • Verlaging van de kosten. Betere kwaliteit van dienstverlening tegen minder kosten. • Vastgelegde ambitie met betrekking tot de verduurzaming. Volledig duurzaam gemeentelijk vastgoed in 2050

Wat mag het kosten? Niet van toepassing.

Integrale veiligheid Wij willen met elkaar een Rhedense samenleving zijn waarin iedere inwoner en ondernemer een veilige woon-, werk- en leefomgeving ervaart Wat willen we bereiken? We gaan samen met inwoners en instellingen een leefbaarheids- en veiligheidsaanpak opstellen, waarbij we starten in de meest kwetsbare wijken. Onderdrukking, uitbuiting en uitsluiting, worden door ons met kracht bestreden. Wij hebben aandacht voor de vroegtijdige signalering van kindermishandeling. Wij zijn alert op mensenhandel en treden op tegen drugshandel (en de daarmee samenhangende overlast). Waar nodig ontwikkelen wij een gerichte aanpak en versterken wij de handhaving. Wij bieden een veilige opvang voor vluchtelingen en zetten ons actief in om de integratie en participatie van statushouders, zowel lokaal als regionaal, te stimuleren. Wij blijven ons inzetten voor bestrijding van ondermijning en ook voor de bestrijding van cybercriminaliteit. Veiligheidsmaatregelen toetsen we op proportionaliteit en privacy-effecten. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Carol van Eert. Speerpunt is C1 Veiliger woon- en werkomgeving.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? In het vastgestelde Integraal veiligheidsbeleid 2023-2026 staan ambities beschreven die met het nieuwe team openbare orde en veiligheid moeten worden opgepakt. In uitvoeringsplannen wordt beschreven hoe de doelstellingen daadwerkelijk behaald kunnen worden. Ondanks de uitbreiding in dit team moet er goed geprioriteerd worden. De laatste jaren is wel gebleken dat door (langdurige) crisis, zoals Corona en vluchtelingenopvang de doelstellingen som bij- of uitgesteld moeten worden. 70

Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • We intensiveren en verbreden de samenwerking in de jeugdketen (van vroegsignalering tot repressie) om zodoende eerder te signaleren en een sluitende aanpak te creëren (2024). Uit de evaluatie van de jeugdaanpak (2022) zijn een aantal aanbevelingen naar voren gekomen die willen we in 2024 tot uitvoering hebben gebracht. Zo moet het huidige convenant worden geactualiseerd en is er de wens om individuele casuïstiek te bespreken. • We vergroten de weerbaarheid van inwoners (van jong tot oud), bestuurders, medewerkers en ondernemers op het gebied van ondermijning en digitale veiligheid (2026). Voor verschillende doelgroepen worden verschillende voorlichtingsbijeenkomsten georganiseerd op het gebied van digitale veiligheid en ondermijnende criminaliteit. Denk hierbij aan #Leerlingalert, Hackshield en oplichtingsbijeenkomsten voor ouderen. • We blijven onze informatiepositie verbeteren, zodat we beschikken over een actueel ondermijningsbeeld (2026). Door integrale controles brengen we bedrijventerreinen in beeld om zodoende onze informatiepositie te versterken (zogenoemde witte vlekken controles). • We verminderen de kans op georganiseerde criminaliteit door middel van het opwerpen van barrières en inzetten van juridische instrumenten (2026).

Door extra capaciteit van een handhavingsjurist kunnen we beter en sneller doorpakken op handhavingszaken. • We zorgen voor een sluitende aanpak op het gebied van zorg en veiligheid (2026). We intensiveren de samenwerking tussen zorg- en veiligheidsprofessionals. Hierdoor verbeteren we (vroeg)signalering, preventie, informatiedeling, aanbieden van passende zorg, betere kennis van instrumenten en interventies door het aanreiken van handvatten voor op- en afschalen.

Wat mag het kosten? Wat mag het kosten?

(x € 1.000,-) R 2022

PB 2023

B 2024

B 2025

B 2026

B 2027

Lasten 1.1 Crisisbeheersing en brandweer

2.888

2.838

3.297

3.294

3.292

3.290

1.2 Openbare orde en veiligheid

1.146

876

1.152

1.152

1.152

1.152

4.034

3.715

4.449

4.446

4.444

4.442

1.1 Crisisbeheersing en brandweer

12

6

6

6

6

6

1.2 Openbare orde en veiligheid

420

21

21

21

21

21

Subtotaal

432

26

26

26

26

26

Saldo van baten en lasten

-3.602

-3.689

-4.423

-4.420

-4.418

-4.416

Subtotaal Baten

71

Hoe meten wij onze prestaties? Indicatoren per doel

Type indicator

Bron

Een klantgerichte en adequate dienstverlening aan inwoners, ondernemers en instellingen % producten en diensten dat digitaal Uitkomstindicator beschikbaar is (maatschappelijk effect) % deelnemers aan de enquête over de Uitkomstindicator waardering van de (digitale) dienstverlening (maatschappelijk effect) (via Rheden Spreekt!) dat een voldoende (6) scoort (ambitie: 2026: 8) Wij geven elke inwoner gelijke kansen % doelen uit het Regenboogplan dat is Uitkomstindicator Regenboogplan gerealiseerd (maatschappelijk effect) % activiteiten waarbij specifiek aandacht Uitkomstindicator wordt besteed aan de deelnamemogelijkheid (maatschappelijk effect) van bijzondere doelgroepen Aantal uitvoeringsprojecten met als doel Uitkomstindicator kansengelijkheid te vergroten (maatschappelijk effect) Inwonersparticipatie Duurzaamheidsagenda uitvoeringsplan gereed 90% van de plannen voor (inwoners)projecten heeft een participatiecomponent. Inzet van een participatie specialist De toolkit participatie is gereed (2024).

resultaatindicator

uitvoeringsplan

Opname onderdeel in formats

Manager/ projectleider

Rol belegd resultaatindicator

manager participatietoolkit

Aantal projecten op Participatieplatform uitkomstindicator www.meedenkeninrheden.nl Verbetering samenspel Omgeving Gemeenteraad – College – organisatie % aantoonbaar verbeterde raadsvoorstellen Resultaatindicator

www.meedenkeninrheden.nl

Griffie

Vaststelling Lange Termijn Visie Meerderheid Raad accepteert procesvoorstel om te komen tot een lange termijn visie Lange Termijn Visie vastgesteld Realisatie van toegevoegde waarde door samenwerking Visie op partnerschap c.q. samenwerking (incl. een cisie op dienstverlening aan buurgemeenten) beschikbaar Aantal samenwerkingsverbanden

Uitkomstindicator (maatschappelijk effect)

Definitie van de meetbare inhoudelijke meerwaarde van de samenwerking Verduurzaming van de vastgoedportefeuille % van de vastgoedportefeuille dat energieneutraal is

72

Het in gebruik nemen van nieuwe gemeentehuis en afstoten tijdelijke locaties Een uitvoeringsplan ten behoeve van de verduurzaming van ons maatschappelijk vastgoed is vastgesteld Wij willen met elkaar een Rhedense samenleving zijn waarin iedere inwoner en ondernemer een veilige woon-, werken leefomgeving ervaart Het veiligheidsgevoel wordt door de Uitkomstindicator Veiligheidsmonitor inwoners tenminste gewaardeerd met een (maatschappelijk effect) 7,4 Het convenant jeugdgroepen en het Inspanningsindicator Convenanten convenant zorg en veiligheidscasuïstiek zijn geactualiseerd. We organiseren minimaal 3 Resultaatindicator Bijeenkomsten voorlichtingsbijeenkomsten per jaar over ondermijnende criminaliteit en/of digitale veiligheid We voeren 2 integrale controles per jaar uit Resultaatindicator Integrale controles op het gebied van ondermijning. We hebben een aanpak voorkomen Inspanningsindicator Aanpak voorkomen escaleren (AVE) opgesteld. escaleren

Verbonden partijen Voor het bereiken van de doelstellingen van het programma, in het bijzonder de beoogde maatschappelijke effecten, heeft de gemeente Rheden zich met een aantal partijen verbonden waarin zij een bestuurlijk en een financieel belang heeft. Het gaat hier om de volgende organisatie: • Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland Midden (VGGM); • Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen; • Gelders Archief; • Gemeenschappelijke regeling intergemeentelijke uitvoeringsorganisatie De Connectie; • Alliander N.V.; • N.V. Bank Nederlandse Gemeenten. In de paragraaf Verbonden Partijen geven we inzicht in de beleidsmatige en financiële betrokkenheid en de risico's.

73

Wat mag het kosten? Tabel: Programmastaat 3 Bestuur & organisatie 3. Bestuur & Organisatie Omschrijving (bedragen x € 1.000)

R 2022

PB 2023

B 2024

B 2025

B 2026

B 2027

Lasten

28.013

28.651

30.987

31.238

30.368

30.148

Baten

107.965

104.365

112.901

112.328

104.112

102.669

Saldo van baten en lasten

79.952

75.714

81.914

81.090

73.743

72.521

Toevoeging

1.945

937

780

0

0

0

Ontrekking

103

554

277

3

3

3

Resultaat

78.111

75.331

81.411

81.093

73.747

72.524

Reserves

74

Paragrafen

75

A. Lokale Heffingen In de paragraaf lokale heffingen gaan we in op de ontwikkelingen van de verschillende belastingen en heffingen en de consequenties voor onze inwoners. Daarbij besteden we aandacht aan de totstandkoming van de tarieven en de beleidskeuzes die daaraan ten grondslag liggen. Verder geven we inzicht in de kostendekking van een heffing. Voor de lokale heffingen zijn de uitgangspunten zoals die zijn opgenomen in de kadernota 2024 leidend. Uitgangspunt is o.a. dat lokale belastingen en heffingen voor de inwoner niet meer stijgen dan de jaarlijkse inflatie. In de kadernota 2024 is uitgegaan van een inflatiepercentage van 3%. De paragraaf lokale heffingen bestaat uit de volgende onderdelen: • wettelijke bepalingen • geraamde opbrengsten uit lokale heffingen • ontwikkeling lokale lastendruk • voorstel tariefaanpassingen (kostendekking heffingen) • kwijtscheldingsbeleid

Wettelijke bepalingen Gemeenten zijn beperkt in de belastingen die ze mogen heffen. Deze zijn limitatief opgesomd in de wet. Naast belastingen heft de gemeente rechten (leges) voor individuele diensten aan haar burgers. De tarieven van deze rechten dienen zo te worden gesteld dat de opbrengsten de kosten niet te boven gaan. De opbrengsten hebben een directe relatie met de kosten voor de dienstverlening (gebonden heffingen) en zijn daarmee maximaal 100% kostendekkend. Hierbij worden de direct en indirect toe te rekenen kosten en baten aan de prestatie (activiteit) toegerekend en vervolgens op grond van de geraamde aantallen ‘omgeslagen’ in een tarief, waarbij vervolgens een maximaal kostendekkend tarief ontstaat. Het gaat hierbij om rechten als afvalstoffenheffing en reinigingsrechten, rioolheffing, bouwleges en begraafrechten. De opbrengst van de onroerende zaakbelasting wordt jaarlijks met in principe maximaal het verwachte inflatiepercentage verhoogd, tenzij de raad op voorstel van het college anders besluit. Ten aanzien van de secretarieleges wordt gestreefd naar 100% kostendekking. Echter, er wordt vanuit het Rijk voor bepaalde producten (paspoorten, rijbewijzen) een maximering van tarieven opgelegd waardoor de dekking aan verandering onderhevig is. Samenvattend:

Tabel: Uitgangspunten Uitgangspunten tarievenbeleid lokale heffingen Onroerendezaakbelastingen Afvalstoffenheffing / reinigingsrechten Rioolheffing (en rioolaansluitrecht) Bouwleges Hondenbelasting Toeristenbelasting Forensenbelasting Secretarieleges Begraafrechten

100 % kostendekkend tarief

Jaarlijkse stijging op basis van inflatiepercentage

Andere uitgangspunten X

X X X X X X X X

76

Geraamde opbrengsten uit lokale heffingen Onderstaande tabel geeft een overzicht van de lokale heffingen voor 2024 en de vergelijking met de primitieve begroting 2023.

Tabel: Geraamde opbrengsten uit lokale heffingen Opbrengsten lokale belastingen, heffingen en retributies (x € 1.000) Onroerende zaakbelastingen Afvalstoffenheffing Reinigingsrechten Rioolheffing Bouwleges Hondenbelasting Toeristenbelastingen Secretarieleges Begraafrechten Forensenbelasting Marktgelden Overige heffingen Totaal

Netto 2023 9.943 4.939 49 4.597 450 85 283 399 504 57 9 62 21.377

Mutatie 900 563 0 792 0 3 8 0 0 2 0 0 2.268

Netto 2024 Kwijtschelding 10.843 5.502 49 5.389 450 88 291 399 504 59 9 62 23.645

Bruto 2024 10.843 5.502 49 5.389 450 88 291 399 504 59 9 62 23.645

Ontwikkeling lokale lastendruk De provincie Gelderland onderzoekt jaarlijks de ontwikkelingen van de lokale lasten per individuele gemeente en vergelijkt de lokale lastendruk van de gemeenten onderling. In onderstaand overzicht ziet u een vergelijking van de totale belastingdruk per inwoner en per belastingsoort voor diverse gemeenten in de regio over de jaren 2022 en 2023. Tevens is de belastingdruk afgezet tegen het provinciaal gemiddelde.

Tabel: Ontwikkeling lokale lastendruk

Gemeente Provinciaal gemiddelde

OZB 2022 2023

Afvalstoffenheffing 2022 2023

Rioolheffing 2022 2023

Totale belastingdruk 2022 2023

275

289

98

102

99

103

472

494

Arnhem

341

362

121

123

105

106

566

591

Renkum

281

277

129

134

143

160

553

571

Zutphen

284

292

128

134

78

77

490

503

Brummen

290

298

74

82

124

137

487

517

Lingewaard

271

281

103

107

104

106

479

494

Doetinchem

232

239

143

144

104

109

479

492

Zevenaar

287

295

82

81

104

113

474

489

Rozendaal

267

281

108

124

91

91

466

495

Duiven

255

256

100

111

111

102

465

469

Bronckhorst

227

234

104

102

121

125

452

461

Doesburg

201

208

139

147

107

118

447

473

Westervoort Rheden

224 210

236 229

105 104

102 114

107 105

115 106

436 419

452 448

Overbetuwe

179

185

121

123

40

38

341

345

Gemeente

77

Bron: Provincie Gelderland, afdeling KOB/IBT https\\:geldersefinancien.nl/viewer d.d. 24-08-2023. Het uitgangspunt voor afval en riool is 100% kostendekking en voor OZB 3% inflatiestijging en aanvullend de afspraken uit het coalitie-akkoord (6%). Ten opzichte van 2022 is er sprake van een stijging van de belastingdruk per inwoner door hogere lasten bij afval en ozb. De tarieven 2023 voor riool zijn gelijk aan de tarieven voor 2022.

Voorstel tariefaanpassingen Onderstaand wordt op grond van wettelijke bepalingen en beleidsuitgangspunten inzicht gegeven in de verwachte tariefbepaling voor 2024. Pas bij de vaststelling van de belastingverordeningen worden de tarieven definitief vastgesteld. Dit vindt plaats in de raadsvergadering van december 2023.

OZB Bij het opstellen van de programmabegroting 2024 zijn alle mutaties in de WOZ-waarden tot het moment van opmaken van de begroting meegenomen (peildatum begin juni 2023) en is tevens de waardeontwikkeling van het bestand ingecalculeerd. Uw raad stelt de definitieve tarieven bij de wijziging van de belastingverordening vast. Uitgangspunt voor de berekening van de tarieven is de geraamde opbrengst (inclusief 3% inflatie en 9% verhoging voor realisatie ambities coalitieakkoord). De aanpassing in het tarief wordt beïnvloed door vier factoren: • de waarde ontwikkeling van woningen en niet-woningen begin juni waardoor de tarieven naar boven of beneden worden bijgesteld; • de inflatiecorrectie van 3% wat een opwaarts effect heeft op de tarieven; • een verhoging van 9% ten behoeve van realisatie ambities coalitieakkoord 2022-2026; • een neerwaartse correctie op de waardeontwikkeling in verband met verwachte leegstand per 1-1-2024 bij OZB gebruikers niet woningen en een opwaartse correctie bij de waardeontwikkeling niet woningen eigenaren. Per saldo leidt deze berekeningswijze van de tarieven tot een lastenverzwaring ter hoogte van 12% (het inflatiepercentage van 3% en verhoging 9% coalitieakkoord) voor zowel woningen als niet woningen.

Afvalstoffenheffing en reinigingsrechten De totale te dekken kosten van de afvalstoffenheffing zijn als volgt opgebouwd: Tabel: Totale te dekken kosten afvalstoffenheffing Post Kosten in 2023 7.3 Afval 3.963.408 0.4 Overhead 81.129 0.5 Rente 3.241 0.64 Belastingen overig 110.000 0.8 Overige baten en lasten -70.336 2.1 Verkeer en vervoer 60.000 6.3 Inkomensregelingen 175.200 Btw compensatie 757.434 Totale kosten Opbrengst heffingen

5.080.076 5.564.799

Kosten in 2024 4.161.579 107.030 9.054 110.000 -70.336 63.000 175.200 859.527 5.415.054 5.076.213 78

Inzet bestemmingsreserve Totale dekking Dekkingspercentage

0 5.564.799 110%

302.000 5.378.213 100%

Voor het belastingjaar 2024 zijn voor de kostentoerekening dezelfde uitgangspunten gehanteerd als in 2023. Over de voorgaande belastingjaren ziet de ontwikkeling er als volgt uit: Tabel: Ontwikkeling afvalstoffenheffing Afvalstoffenheffing 2021 2022 Basisbedrag 140 liter container 180 liter container 240 liter container Verzamelcontainer hoogbouw

36,10 198,22 242,91 309,37 198,22

36,57 200,80 246,07 313,39 200,80

2023

2024

38,57 211,74 259,48 330,47 211,74

38,57 190,57 233,53 297,42 190,57

Verandering 0% -10% -10% -10% -10%

M.b.t. reinigingsrechten voor bedrijven is er voor het jaar 2024 ten opzichte van het 2023 sprake van een daling van het tarief met 10%. De gemeente treedt wat betreft de reinigingsrechten op als ondernemer, zodat over dit tarief nog 21% BTW berekend wordt. Tabel: Tarief reinigingsrecht Reinigingsrecht 2023 Tarief 264,64

2024 238,18

Verandering -10%

Rioolheffing De wet milieubeheer schrijft gemeenten voor een plan op te stellen voor de inzameling en het transport van afvalwater. Bij de tariefberekening heeft het geldende Gemeentelijk rioleringsplan als basis gediend. De totale te dekken kosten van rioolheffing zijn als volgt opgebouwd:

Tabel: Totale te dekken kosten rioolheffing Post Kosten in 2023 7.2 Riolering 2.542.874 0.4 Overhead 783.710 0.5 Rente 269.543 0.64 Belastingen overig 158.000 2.1 Verkeer en vervoer 227.905 6.3 Inkomensregelingen 180.000 Btw compensatie 435.425 Totale kosten Opbrengst heffingen Inzet voorziening Totale dekking Dekkingspercentage

4.597.457 4.597.457 0 4.597.457 100%

Kosten in 2024 2.509.293 934.080 942.748 158.000 227.905 180.000 437.277 5.389.303 4.808.680 580.000 5.388.680 100%

Voor het belastingjaar 2024 zijn voor de kostentoerekening dezelfde uitgangspunten gehanteerd als in 2023. De tarieven voor riolering stijgen met 16%.

79

In december 2022 is aan de raad ter vaststelling een nieuw rioolbeheerplan voorgelegd. Uitvoering van dat plan betreft o.a. het plegen van diverse rioolinvesteringen in de komende jaren. Dit leidt tot hogere (kapitaal)lasten die vanuit het geldende principe van 100% kostendekkendheid d.m.v. een verhoging van de tarieven verwerkt worden in de rioolrechten. Naar aanleiding van de besluitvorming zijn de betreffende kapitaallasten (jaarschijven 2024 t/m 2027) en hogere opbrengsten rioolrechten verwerkt in voorliggende meerjarenbegroting. Over de voorgaande belastingjaren ziet de ontwikkeling er als volgt uit: Tabel: Ontwikkeling rioolheffing Rioolheffing 2021 2022 Eigenaar < 300 m3 300 - 999 m3 1000 - 9999 m3 > 9999 m3

2023

2024

Verandering

70,89

70,89

70,89

74,43

5%

126,50 357,94 2.956,55

126,50 357,94 2.956,55

126,50 357,94 2.956,55

132,83 375,84 3.104,38

5% 5% 5%

23.237,02

23.237,02

23.237,02

24.398,87

5%

Lijkbezorgingsrechten Sinds 2011 is er sprake van een kostendekkend tarief. Ten opzichte van het belastingjaar 2023 blijkt er geen noodzaak tot een aanpassing van de tarieven voor het belastingjaar 2024.

Toeristenbelasting & Watertoeristenbelasting Voor deze belastingsoort geldt de beleidslijn dat de tarieven jaarlijks worden aangepast aan de inflatiecorrectie. Het tarief van de watertoeristenbelasting is per overnachting het dubbele van het basistarief toeristenbelasting. De ontwikkeling van de toeristenbelasting staat in onderstaand overzicht vermeld.

Tabel: Tarieven toeristenbelasting Toeristenbelasting 2023 Overnachtingen 2,09 (basistarief) Seizoenstandplaatsen 256,39 Jaarstandplaatsen 305,74

2024

Verandering 2,15

3%

264,08 314,91

3% 3%

De ontwikkeling van de watertoeristenbelasting staat in onderstaand overzicht vermeld.

Tabel: Tarieven watertoeristenbelasting Watertoeristenbelasting 2023 Overnachtingen (basistarief)

2024 4,18

Verandering 4,31

3%

Forensenbelasting Het basistarief van de forensenbelasting wordt gecorrigeerd met het jaarlijkse inflatiepercentage. De ontwikkeling van de tarieven staat in onderstaand overzicht vermeld: 80

Tabel: Tarieven forensenbelasting Forensenbelasting 2023 Basistarief 309,31 Opslag 1,18

2024

Verandering 318,59 1,22

3% 3%

Hondenbelasting Vanaf 1 januari 2023 zijn de tarieven van de hondenbelasting kostendekkend om de uitgaven gerelateerd aan hondenbezit te kunnen betalen. De tarieven voor 2024 zijn met 3% geïndexeerd. Tabel: Tarieven hondenbelasting Hondenbelasting 2023 1e hond (basistarief) 2e hond 3e hond 4e hond 5e hond Elke volgende meer Kenneltarief

2024 38,16 43,92 49,68 55,44 61,08 5,78 82,08

Verandering 39,30 45,24 51,17 57,10 62,91 5,95 84,54

1,14 1,32 1,49 1,66 1,83 0,17 2,46

Leges Voor de leges geldt het uitgangspunt dat de hiervoor in aanmerking komende producten gemiddeld kostendekkend worden geleverd. In november wordt middels een afzonderlijk raadsvoorstel aan de raad gevraagd akkoord te gaan met de legestarieven voor het komende begrotingsjaar.