Programmabegroting 2024-2027 (23.65)

MHMT Stichting Stoer, aanvragen levensloopbestendigwonenregeling

In de gemeente Rheden is sprake van een sterke en brede sociale basis Het percentage inwoners dat bekend is Inspanningsindicator met vrijwilligers- of andere hulporganisatie Het percentage inwoners dat gebruik Resultaatindicator maakt van het aanbod van vrijwilligersof andere hulporganisaties Het percentage inwoners dat bekend is Inspanningsindicator bij Incluzio en met hun ondersteuningsvraag toe geleid wordt naar het steunsysteem conform het Rhedens model Het percentage jeugdige inwoners dat Resultaatindicator ondersteuning krijgt uit de sociale basis en geen of minder maatwerk nodig heeft

Rheden Spreekt

Rheden Spreekt

KPI Incluzio

KPI Incluzio

Dorpen en wijken in de gemeente Rheden zijn samenredzaam 27

De beoordeling van buurtbewoners over Uitkomstindicator de mate van omzien naar elkaar (maatschappelijk effect) Het percentage inwoners dat de zorg Resultaatindicator voor een naaste zwaar vindt

Rheden Spreekt

Het percentage inwoners dat Resultaatindicator vrijwilligerswerk doet in onze gemeente

Rheden Spreekt

Het percentage actieve cultuur participatie

Rheden Spreekt

Rheden Spreekt

Resultaatindicator

Inwoners maken gebruik van hulp en ondersteuning vanuit de algemene en voorliggende voorzieningen. Maatwerk is beschikbaar voor wie dit nodig heeft Het percentage inwoners met een Wmo Resultaatindicator indicatie

Klanttevredenheidsonderzoek (nog uit te voeren)

Verbonden partijen Voor het bereiken van de doelstellingen van het programma, in het bijzonder de beoogde maatschappelijke effecten, heeft de gemeente Rheden zich met een aantal partijen verbonden waarin zij een bestuurlijk en een financieel belang heeft. Het gaat hier om de volgende organisaties: • Modulair Gemeentelijke Regeling Sociaal Domein regio Centraal Gelderland (MGR); • Veiligheids- Gezondheidsregio Gelderland Midden (VGGM); • Vervoersorganisatie regio Arnhem Nijmegen (DRAN); • Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen; • Stichting Veilig Thuis. In de paragraaf Verbonden Partijen wordt nader inzicht gegeven in de beleidsmatige en financiële betrokkenheid en risico's van de gemeente in deze organisaties.

Wat mag het kosten? Tabel: Programmastaat 1 Samenleving 1. Samenleving Omschrijving (bedragen x € 1.000)

R 2022

PB 2023

B 2024

B 2025

B 2026

B 2027

Lasten

84.129

79.546

89.273

89.191

89.356

89.196

Baten

20.434

18.278

22.931

23.149

22.960

22.632

-63.695

-61.268

-66.342

-66.042

-66.396

-66.563

Toevoeging

2.235

0

425

392

540

0

Ontrekking

2.285

219

161

44

44

44

Resultaat

-63.646

-61.048

-66.605

-66.390

-66.891

-66.519

Saldo van baten en lasten

Reserves

28

2 Leefomgeving

Wat is onze visie? Wij werken aan een duurzame en kwalitatieve woon- , werk- en leefomgeving in onze zeven dorpen en ons buitengebied. Samen met inwoners, bedrijven en (maatschappelijke) organisaties bepalen we wat de voorwaarden zijn voor een gezonde, aantrekkelijke, klimaatbestendige en veilige omgeving waar iedereen zich thuis voelt. We koesteren daarbij onze identiteit die in belangrijke mate bepaald wordt door onze historische, landschappelijke en natuurlijke karakteristieken van de dorpen en het buitengebied. De komende jaren werken we aan maatschappelijke opgaven die veel invloed hebben op onze leefomgeving. Meer dan voorheen gaat het om ontwikkelingen die op grotere schaal impact hebben. Soms ook op onze manier van leven. Denk hierbij aan de verandering van ons gebruik van fossiele brandstof naar een duurzame energie- en warmtevoorziening. Maar ook de grote behoefte aan passende woningen willen we binnen onze dorpen een goede plek geven. We zetten in op verduurzaming van mobiliteit en het vergroten van verkeersveiligheid. Dit vraagt om een samenhangende aanpak. Het betekent ook dat we duidelijke keuzes moeten maken. Met de nieuwe omgevingswet en de bijbehorende omgevingsvisie willen we dit in de praktijk vorm geven.

We werken aan een nieuwe omgevingsvisie met duidelijke en richtinggevende keuzes, die vervolgens worden vertaald in het omgevingsplan en in omgevingsprogramma's. Vernieuwing omgevingsbeleid

29

Het belangrijkste kader voor het realiseren van onze ruimtelijke projecten is de Omgevingswet. Deze treed nu definitief op 1 januari 2024 in werking. In Rheden grijpen we dit ook aan voor een vernieuwing in ons omgevingsbeleid. Sneller integraler, begrijpelijker, minder complex en met meer ruimte voor maatwerk. Het verbinden van ruimtelijke ontwikkelingen met maatschappelijke wensen en effecten staat centraal. Het doel van de Omgevingswet is daarnaast een vereenvoudiging van de regels en wetten op het gebied van alle omgevingsaspecten (lucht, geluid, RO, natuur, verkeer, klimaat, etc.). De invoering van de Omgevingswet betekent een zeer stevige inspanning voor onze organisatie en vraagt een andere rol van ambtenaren, college en de gemeenteraad. We zijn inmiddels gestart met het Omgevingsvisietraject waarin we tot samenhangende beleidsvorming over de verschillende thema’s heen willen komen. Ook willen de Omgevingsvisie gebruiken om tot duidelijke keuzes en prioritering te komen. Wij geven daarbij voorrang aan initiatieven die bijdragen aan de meest urgente maatschappelijke opgaven (bijvoorbeeld woningbouw, energie- en warmtetransitie, klimaatadaptie). Bovendien geven we uitvoering aan lopende plannen, gemaakte afspraken en genomen besluiten.

Grote gebiedsontwikkelingen voor het komende decennium zijn het woningbouwproject IJsseldistrict, Masterplan Welkom Veluwezoom en de pilot wijkaanpak Stenfert. Daarnaast zien wij kansen om op het bedrijventerrein Haveland op termijn te transformeren naar een aantrekkelijk woon- en werkgebied. Levendige dorpen met een passende woning en werkgelegenheid Wij streven naar wijken waar men zich thuisvoelt en waar het veilig is. Waar we bewust omgaan met energie en wonen in duurzame, circulair gebouwde woningen en natuurinclusieve en klimaatbestendige wijken. Waar het woningtekort is afgenomen en er voldoende kansen zijn voor jongeren, gezinnen en ouderen om een passende woning te vinden, ook als zij zorg nodig hebben. We streven naar een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor ondernemers. Wij werken continu aan een goed woon- en vestigingsklimaat met aantrekkelijke werklocaties, zoals winkelgebieden en bedrijventerreinen. We zetten ons in op de banen die er zijn en bieden inwoners, die mee kunnen doen, de mogelijkheid te werken. Dit kan niet zonder samenwerking tussen ondernemers, onderwijs en overheid. De ambitie hierbij is de lokale economie duurzamer te maken. Samen met ondernemers zetten wij stappen om de bedrijfsactiviteiten duurzamer te maken en dat betekent dat we steeds meer rekening moeten houden met maatschappelijke en milieuaspecten.

De gemeente Rheden draagt bij aan de landelijke ambitie om in 2050 een circulaire economie te hebben. In de gemeente Rheden krijgen ondernemers de ruimte om optimaal te kunnen ondernemen, maar dit dient wel te gebeuren vanuit de brede welvaart principes. Duurzame en leefbare wijken en dorpen Wij zijn in 2040 een CO2 neutrale gemeente. Wij werken aan een versnelling van de opgave met bijbehorende intensivering van onze inzet. Samen met onze inwoners werken we dit de komende jaren uit naar aanleiding van de uitkomsten van het burgerberaad. We willen de komende vier jaar in vier wijken concreet aan de slag met de warmtetransitie. Uiteraard nemen wij deze ambities mee bij nieuwe (woningbouw) ontwikkelingen. De bestaande openbare ruimte wordt klimaatadaptief en waterrobuust ingericht, door onder andere meer vergroening en minder verharding. We creëren hierdoor een toekomstbestendige leefomgeving waarin inwoners comfortabel en gezond wonen, waarin we een vitale bodem hebben en waar inwoners op loopafstand verkoeling kunnen vinden tijdens warme perioden. Dit draagt tevens bij aan een versterking van de biodiversiteit en het vergoenen van de openbare ruimte. Kwaliteit van de openbare ruimte is voor ons veel meer dan een mooie inrichting en een verzorgd onderhoud. De openbare ruimte draagt ook bij aan ontmoeting, beweging door sport en spel en een plezierige en veilige leefomgeving.

30

Rijk en verbonden landschap Biodiversiteit is een parapluterm voor alle verschillende soorten die we op aarde hebben. Een goede biodiversiteit hebben we hard nodig. Dit houdt de leefomgeving gezond. We voelen de grote verantwoordelijkheid om goed te zorgen voor onze inheemse flora en fauna. We willen een natuurinclusieve samenleving creëren door het aanbod aan leefgebieden te behouden en vergroten. Het behouden, herstellen en versterken van ons unieke landschap en biodiversiteit vraagt voortdurende inzet van vele partijen. Het teveel aan stikstofneerslag is schadelijk voor onze natuur en de biodiversiteit. Verdroogde natuur is vaak nog gevoeliger voor stikstof. De natuurwaarden van de Veluwe, maar ook onze bermen, landschapselementen staan daardoor onder druk. Het Rijk en de provincies zijn verantwoordelijk voor het stikstofvraagstuk. De problematiek is ingrijpend en complex en er zijn veel belangen mee gemoeid. Wij ondersteunen de verandering in de landbouw naar natuur-inclusief boeren. We willen als gemeente goed aanhaken op het stikstofvraagstuk en andere herstelprogramma’s voor de natuur (o.a. gezonde bossen, heide, bodem).

Een goede dienstverlening richting ondernemers is een belangrijke voorwaarde om het welzijn van onze inwoners te vergroten. De kernkwaliteiten van de gemeente, prachtige ligging in het groen en aan het water, maken dat op het gebied van recreatie & toerisme en hoogwaardige zorg nog kansen liggen. We stimuleren duurzame recreatie en toerisme met specifieke aandacht. In dit programma zijn de volgende bestuurlijke doelstellingen actueel: Thema: Energie- en warmtetransitie • De bebouwde omgeving in Rheden is in 2040 aardgasvrij. • Inwoners en bedrijven zijn zicht bewust van- en dragen bij aan de klimaatopgave. • In 2040 wekken wij alle energie die wij gebruiken duurzaam op. Thema: Vernieuwing omgevingsbeleid • In 2024 werken we met de Omgevingswet. • In 2025 hebben wij een Omgevingsvisie. • Wij versnellen gewenste ruimtelijke ontwikkelingen door prioritering. Thema: Volkshuisvesting • Terugdringen woningtekort. • Betaalbare, levensloopgeschikte en circulaire woningen. • Veerkrachtige, duurzame wijken en dorpen zonder tweedeling. Thema: Economische ontwikkeling • We stimuleren de verduurzaming van bedrijven. • Wij streven naar een positieve werkgelegenheidsontwikkeling. • Stijging van het aantal overnachtingen in de gemeente Rheden. Thema: Circulaire economie • Gemeente Rheden geeft het goede voorbeeld op het gebied van circulair inkopen.

• Ondernemers zijn zich bewust van de kansen op het gebied van circulaire economie. • We streven naar een maximaal scheidingspercentage.

31

Thema: Biodiversiteit, erfgoed en landschap • We werken aan het behouden en verbeteren van de biodiversiteit in de gemeente Rheden. • Het beheer van het Rozendaalse Veld is gericht op bescherming en versterking van de natuurwaarde. • Het beschermen, versterken en verbinden van het Rhedens landschap. • Het erfgoed is in goede staat. • We zetten erfgoed in voor het behalen van gemeentebrede doelen. • We ontsluiten erfgoedinformatie voor iedereen. Thema: Inrichting en beheer openbare ruimte • De openbare ruimte is duurzaam, heel en veilig ingericht, waarin de verschillende thema's zoals klimaatadaptatie, biodiversiteit worden verwerkt. • In het beheer en inrichting van de openbare ruimte geven we mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt of inwoners met inkomensondersteuning de mogelijkheid om werkervaring op te doen. • Wateroverlast, hitte en droogte(stress) in de fysieke leefomgeving wordt beperkt en voorkomen. • Kinderen en jongeren in de gemeente Rheden spelen volop buiten. Daarvoor zijn er voldoende, uitdagende en gevarieerde speelplekken in de openbare ruimte. • Bewoners participeren in onze (her)inrichtingsprojecten en beheer van de openbare ruimte. • De gemeente Rheden streeft met haar openbare verlichting veiligheid voor haar inwoners na. Op het gebied van duurzaamheid wil zij verder stappen zetten, door te investeren in energiebesparende LED-armaturen met dimmodules.

• De openbare ruimte is duurzame, schone, hele en veilige onderhouden. • De functionaliteit van de riolering en daarmee de volksgezondheid is geborgd in het kader van goed, toekomstbestendig stedelijk waterbeheer. Thema: Mobiliteit en infra • We bouwen aan een verkeersveilige, bereikbare en op een duurzame mobiliteit ingerichte woon-, werk-, en leefomgeving. De doelstellingen zijn verwerkt in een doelenboom, waarin wordt beantwoord: • Welk doel willen we bereiken om te komen tot deze visie? • Welke resultaten moet het opleveren? • Hoe meten wij onze prestaties? Hierbij gaan we alleen in op nieuw beleid en politiek relevante zaken. Na deze doelenboom is informatie over betrokken Verbonden Partijen en - de beschikbaar gestelde middelen opgenomen. De bijdrage per programma aan de Sustainable Development Goals (SDG’s) is opgenomen in bijlage 1: SDG’s per programma.

Energie- en warmtetransitie De bebouwde omgeving in Rheden is in 2040 aardgasvrij Wat willen we bereiken? We hebben niet alleen de opgave om in 2040 CO2 neutraal te zijn in Rheden. We moeten daarbij ook gefaseerd afscheid nemen van het aardgas als warmtebron. De recente geopolitieke

32

ontwikkelingen leggen een extra urgentie op dit proces. De tussenstand die we voorzien voor 2030 is dat er dan 5000 (particuliere) woningen klaar zijn om in de (nabije) toekomst van het aardgas af te gaan. Dit noemen we afkoppel-ready. Een onderdeel van deze aanpak is het toekomstklaar isoleren van de hele woningvoorraad, zowel huur als particulier eigendom. Daarmee, en met aangepast verwarmingsgedrag, hopen we 40% tot 50% van de energie die nodig is om onze huizen te verwarmen en te besparen. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Paul Hofman. Speerpunt is P2 Voortvarende warmtetransitie.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Een risico is dat de afhankelijkheid van de realisatie van dit doel met allerlei externe factoren (integrale wijkaanpak, rijk, subsidies, energieleveranciers, etc.) en complexiteit met zich meebrengt dat vertragend werkt.

Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • We starten we in een 2e wijk met een wijkgerichte aanpak en selecteren alvast een wijk voor 2025 (2024). In Dieren-West werken we met een wijkuitvoeringsplan (WUP). Voor de andere wijken zullen we een keuze maken in de beste wijkaanpak. In 2024 starten we met een nieuwe wijk of nieuw dorp. Daarnaast selecteren we in 2024 samen met stakeholders een volgende wijk waar we in 2025 beginnen. Daarmee dragen we bij aan de versterking van wijken en het tegengaan van (energie)armoede. • In Dieren-West openen we een energiewinkel/pop-up-store (2024). Als een van de uitingen van concrete samenwerking in Dieren-West gaan we in de ruimte in de ontmoetingskerk een energiewinkel/pop-up-store openen. Samen met inwoners geven we daar invulling aan. • We doen een verkenning naar concrete ontzorging voor inwoners in Dieren-West (2024). Om er achter te komen of een collectieve ontzorging in het algemeen en een Maatschappelijke energiedienstorganisatie (MEDO) in het bijzonder een kans van slagen heeft, voeren we een concrete verkenning uit (geen onderzoek maar gericht op uitvoering). We zien het als geslaagd als er tenminste 20 huishoudens meedoen bij de eerste implementatie van een MEDO of beter passende ontzorging. • Inwoners worden ondersteunt bij energiebesparende maatregelen (2024).

Door verruiming van de energiecoaches, de invoering van de fixteams en de subsidies voor eigenaren van slecht geïsoleerde woningen, worden tenminste 500 huishoudens bereikt. Zowel huurders (specifiek die met een smalle beurs) als eigenaren.

Inwoners en bedrijven zijn zicht bewust van- en dragen bij aan de klimaatopgave Wat willen we bereiken? Een belangrijke stap naar een succesvolle klimaataanpak is de bereidheid van inwoners en bedrijven om hun steentje bij te dragen. Om onze samenleving verder te verduurzamen samen met onze inwoners en met aandacht voor hun leefsituatie, is meer nodig dan een communicatiestrategie en een internetplatform. Zeker als we dit combineren met de wijkgerichte aanpak om van het aardgas af te gaan. Dan is het zaak aan te sluiten bij de situatie waarin verschillende mensen verkeren, de keuzes waar ze voor staan en ondersteuning te bieden bij het maken van de duurzame keuze voor nu en voor de toekomst. We verwachten veel aanbevelingen uit het burgerakkoord op dit gebied en zullen die gebruiken voor het verder uitbouwen van de strategie voor klimaatbewustzijn en actiebereidheid.

33

De verantwoordelijk portefeuillehouder is Paul Hofman. Speerpunt is C3 Gemeente sterker in Verbinding.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Een risico is dat de samenwerking tussen overheid en samenleving onvoldoende tot stand komt. Een ander risico is dat bepaalde andere maatschappelijke opgaven voor inwoners en bedrijven een grotere urgentie krijgt/heeft. Ook het werven van voldoende ambtelijke capaciteit vanwege de krapte op de arbeidsmarkt is een risico.

Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Het klimaatplatform “Wat is jouw Rheden” wordt doorontwikkeld (2024). Wat is jouw Rheden is op dit moment het digitale platform voor de energietransitie. Ook klimaatadaptatie, biodiversiteit en circulaire economie krijgen een plaats in 2024. De plaats en betekenis (nut en noodzaak) van het platform worden meegenomen in een strategische plan van aanpak voor activering en bewustwording en het daaruit voortvloeiende uitvoeringsplan. • We maken een plan voor de vergroting van bewustwording en kennis onder LO,VO en MBO leerlingen (2024). We doen dit samen met de scholen die hier voor open staan. We ontwikkelen met hen interactieve en praktische lessen met betrekking tot klimaat, EnergieTransitie,biodiversiteit en circulaire economie en starten diverse projecten en pilots. • We zetten volop in op activering en bewustwording (2024). Middels campagnes, acties, keukentafelgesprekken en spreekuren. Conform het burgerakkoord zetten we gedragswetenschapper(s) in. • We werken aan goed functionerende energieloketten voor inwoners en bedrijven (2024). Op basis van de evaluatie en ervaringen met de diverse loketten (REL, RIJE, Energiebank) kijken we naar het best mogelijk loket voor inwoners.

We leggen de nadruk op zichtbaarheid, bereikbaarheid en ontzorging .Voor bedrijven zetten we in op het Regionaal Energie Expertiseloket (REE).

In 2040 wekken wij alle energie die wij gebruiken duurzaam op Wat willen we bereiken? We willen dat de gemeente Rheden in 2040 CO2-neutraal is door te zorgen dat het energiegebruik in 2040 gehalveerd is ten opzichte van het huidige verbruik. En daarbij willen we dat de dan nog gebruikte energie duurzaam is opgewekt. Om dit te realiseren hebben we een spoor Warmtetransitie (van gasverbruik naar duurzame warmtevoorziening), een spoor Bewustwording en een spoor Opwek van duurzame energie. In eerste instantie vindt de opwek van duurzame energie vooral plaats door middel van zonnepanelen op daken en gronden. In tweede instantie door kleinschalige windenergie. Grootschalige windenergie lijkt nu niet opportuun vanwege de nabijheid van de Wespendief. Afspraken binnen de Regionale Energie Strategie (RES) zijn daarvoor noodzakelijk. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Paul Hofman. Speerpunt is P2 Voortvarende warmtetransitie.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Voor het realiseren van de benodigde duurzame opwek is de gemeente afhankelijk van de medewerking van partijen als bewoners, bedrijven en initiatiefnemers. Daarnaast zoeken we oplossingen voor de congestie op het elektriciteitsnet, zodat opgewekte energie teruggeleverd kan worden op het net.

34

Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • In 2030 is op grote daken in Rheden minimaal 25,5 MW aan vermogen opgesteld. Dit komt overeen met een verwachte opbrengst van minimaal 22GWh (GigaWattuur) en is conform de afspraken die in de RES zijn gemaakt. Grote daken zijn daken die geschikt zijn voor minimaal 15 kWp (kilowattpiek), hetgeen overeen komt met minimaal 43 panelen van 350Wp. Uitgaande van een gemiddeld elektriciteitsverbruik van 3.000 kWh per jaar, kunnen met de minimaal ten doel gestelde opbrengst van 22 GWh ongeveer 7300 huishoudens van elektriciteit worden voorzien. • We zetten maximaal op zon-op-dak (2026). Dit doen we middels campagnes, subsidies en ontzorging waarbij we rekening houden met netcongestie. Op woningen zetten we ons in voor een stijging die tenminste 1% hoger is dan het landelijk gemiddelde. • We zetten in op kansen voor collectieve warmte (continu proces). Voor een warmtenet rond de papierindustrie in Eerbeek, Loenen en Laag Soeren en voor grootschalige winning in de IJssel zetten we verdere stappen. • In het Soerense Beekdal onderzoeken we of een groot (15ha+) Zonneveld gerealiseerd kan worden (2030). Dit doen we in het kader van het gebiedsproces. • In 2025 is er minimaal 7 hectare aan zonnevelden in Rheden (op land en water) gerealiseerd. In 2022 is een drijvend zonneveld van 2 ha in de Havikerwaard Zuid in gebruik genomen.

Verwacht wordt dat begin 2023 zonneveld De Bocht van 1 ha in gebruik wordt genomen, dat in 2024 het zonneveld van 2 ha in de oksel van de A348 bij Ellecom in gebruik wordt genomen en dat in 2025 nog minimaal 1 extra zonneveld van 2 hectare in gebruik wordt genomen. De kansen kunnen worden beperkt als gevolg van net congestie.

Wat mag het kosten? Niet van toepassing.

Vernieuwing omgevingsbeleid In 2024 werken we met de Omgevingswet Wat willen we bereiken? De Omgevingswet treedt per 1 januari 2024 in werking. Met deze wet worden de regels voor het beheer en de ontwikkeling van de leefomgeving volledig herzien. Deze stelselwijziging behoort tot de grootste wetgevingsoperaties van Nederland en heeft grote gevolgen voor de praktijk. Het motto van de nieuwe wet is ‘Ruimte voor ontwikkeling, waarborgen voor kwaliteit’ en staat voor een goede balans tussen het benutten en beschermen van de fysieke leefomgeving. In 2024 bereiken we dat vergunningen eenvoudig aangevraagd en verleend kunnen worden en dat ruimtelijke ontwikkelingen vanuit de gedachte van de Omgevingswet worden opgepakt. Hiervoor geldt de nog op te stellen nieuwe omgevingsvisie als leidraad en vormt het tijdelijke omgevingsplan het toetsingskader. Landelijk wordt verwacht dat de overgang de nodige complicaties met zich mee gaat brengen. In Rheden zijn alle voorbereidingen gedaan om de dienstverlening naar onze inwoners, ondernemers en organisaties zo goed mogelijk door te laten lopen. De invoering zal echter van onze organisatie en bestuur flexibiliteit en extra inspanning vragen bij het inspelen op de invoering van de wet.

35

De verantwoordelijk portefeuillehouder is Paul Hofman. Speerpunt is P1 Implementatie Omgevingswet.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? • • •

Hogere kosten invoering en uitvoering nieuwe Omgevingswet en voldoende beschikbare deskundige capaciteit. Onvoldoende compensatie voor incidentele en structurele implementatielasten door het Rijk. Onvoldoende functioneren DSO (Digitaal Stelsel Omgevingswet).

Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Wij voldoen aan alle 19 eisen en 8 adviezen van de VNG. In 2032 moeten alle werkzaamheden afgerond zijn. Bij inwerkingtreding van de Omgevingswet kan aan alle 19 eisen in het overzicht ‘Minimale acties Omgevingswet’ van de VNG worden voldaan en zoveel mogelijk van de 8 adviezen opgevolgd. • Onze systemen zijn gekoppeld aan de landelijke voorziening Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) en initiatiefnemers kunnen vragenbomen doorlopen. koppeling bij inwerkingtreding, de vragenbomen zijn uiterlijk 2032 gereed. Onze systemen zijn vanaf 2024 in staat om aanvragen of meldingen vanuit de landelijke voorziening Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) te doen of ontvangen. In de komende jaren ontwikkelen we steeds meer vragenbomen, daarbij wordt gestart met de topactiviteiten en moeten in 2032 alle activiteiten opgenomen zijn.

In 2025 hebben wij een Omgevingsvisie Wat willen we bereiken? In het kader van de Omgevingswet stellen wij een Omgevingsvisie op dat het gemeentelijk strategisch kader vormt voor ruimtelijke ontwikkelingen. Deze omgevingsvisie vervangt al het huidige omgevingsbeleid, inclusief de dorpsstructuurvisies en de omgevingsvisie Buitengebied. In 2023 zijn dorpsgesprekken gevoerd en is een omgevingsagenda vastgesteld die de basis vormt voor de Omgevingsvisie die in 2024 wordt opgesteld. We moeten een MER-procedure doorlopen en verwachten besluitvorming van de omgevingsvisie in 2025. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Paul Hofman. Speerpunt is P1 Implementatie Omgevingswet.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Beschikbaar hebben en houden van voldoende professionals in verband met de huidige krapte op de arbeidsmarkt.

Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Vaststellen omgevingsagenda met integrale doelen en hoofdopgaven (2024). In de omgevingsagenda stellen we de integrale doelen en hoofdopgaven vast. • Ontwerp omgevingsvisie vaststellen door college en ter informatie naar de raad (2024).

36

Wij versnellen gewenste ruimtelijke ontwikkelingen door prioritering Wat willen we bereiken? Tot nu toe werd getracht om alle kleine en grote ruimtelijke initiatieven en vraagstukken op te pakken, ook als deze niet direct kansrijk zijn of complex. In 2024 zetten we enerzijds in op het prioriteren van de lopende woningbouwprojecten die tot 2030 gerealiseerd worden, waarbij grotere plannen zoals IJsseldistrict de hoogste prioriteit hebben. Daarnaast worden verkenningen gedaan voor de toekomstige woningbouwlocaties, omdat ook na 2030 de vraag naar woningen nog groot is. Projecten met een lage(re) prioriteit pakken we niet of met minder inzet op. De (particuliere) ruimtelijke ontwikkelingen willen wij kostendekkend maken. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Paul Hofman. Speerpunt is G3 Versnelling woningbouw.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Stijgende bouwkosten, stikstofproblematiek en krappe arbeidsmarkt.

Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Versnelling woningbouw (projecten) (2030). Door prioritering bereiken we dat de grotere woningbouwprojecten sneller worden uitgevoerd waardoor we eerder de benodigde woning aantallen bereiken

Wat mag het kosten? Wat mag het kosten?

(x € 1.000,-) R 2022

PB 2023

B 2024

B 2025

B 2026

B 2027

Lasten 8.1 Ruimtelijke ordening

2.414

2.853

2.348

2.477

2.094

2.094

152

31

33

33

33

33

2.566

2.884

2.381

2.510

2.127

2.127

8.1 Ruimtelijke ordening

78

10

10

10

10

10

8.2 Grondexpl. (nietbedr.terreinen)

0

129

129

129

129

129

Subtotaal

78

139

139

139

139

139

Saldo van baten en lasten

-2.487

-2.745

-2.242

-2.371

-1.988

-1.988

8.2 Grondexpl. (nietbedr.terreinen) Subtotaal Baten

37

Volkshuisvesting Terugdringen woningtekort Wat willen we bereiken? We willen dat jongeren, gezinnen en ouderen een passende woning kunnen vinden in onze gemeente door nieuwbouw of transformatie van gebouwen naar wonen. Dit geldt ook voor aandachtsgroepen, zoals statushouders, arbeidsmigranten, woonwagenbewoners en mensen die wonen met zorg nodig hebben. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Gea Hofstede. Speerpunt is G3 Versnelling woningbouw.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? • • •

De nieuwbouwproductie is afhankelijk van andere partijen: ontwikkelaars, woningcorporaties. Te weinig ambtelijke capaciteit om projecten te begeleiden (meer prioritering is wenselijk). Externe factoren als stikstofbeleid, flora- en faunaregels, bezwaarschriftenprocedures, bouwkosten, beschikbaarheid bouwvakkers.

Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Verbetering gemeentelijke aanpak woningbouw (2024). Op dit moment wordt er gewerkt aan een uitvoeringsstrategie woningbouwversnelling. Hierbij wordt gekeken naar een versnellingsteam, wat zijn belemmerende factoren in projecten en hoe kunnen we daarmee omgaan. En er wordt gekeken naar welke instrumenten er gebruikt kunnen worden om tot versnelling te komen. Ook wordt er gekeken naar kansrijke locaties voor de toekomst. Woningbouwversnelling betekent met name vertraging van de uitvoering van bestaande projecten voorkomen. In 2024 geven we uitvoering aan het plan van aanpak versnelling woningbouw. • Toename aantal reguliere woningen (2030). In de Woondeal 2.0 hebben we afgesproken 810 woningen toe te voegen aan de woningvoorraad in de periode tot en met 2030. Uit het woningbehoefteonderzoek 2022 komt een behoefte van 1675 woningen tot en met 2030. Dit is gezien de bouwmogelijkheden in onze gemeente en de lange looptijd van projecten niet realistisch. We zetten daarom vol in op het realiseren van de afspraken uit de Woondeal, we doen waar mogelijk meer en we gaan na welke mogelijkheden er zijn in de bestaande woningvoorraad (herstructurering/splitsen). Ook tussen 2030 en 2040 is er nog een grote behoefte aan woningen waardoor het nodig is om de huidige planvoorraad te vergroten.

• Meer flexwoningen/Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (CPO)/bijzondere woonvormen (2024). Nieuwbouw of transformatie van gebouwen waarin flexwoningen, CPO of bijzondere woonvormen worden gerealiseerd. Flexwoningen zijn tijdelijke woningen voor spoedzoekers (bijvoorbeeld mensen die vanuit een verbroken relatie snel een woning nodig hebben), statushouders en starters. CPO is collectief particuliere opdrachtgeverschap, waarbij een groep samen een woongebouw/woningen realiseert. Bijzondere woonvormen zijn woningen, afwijkend van de standaard woonvormen, zoals tiny houses, geclusterde woonvormen voor ouderen, een woonmix voor jong en oud etc. Voor de uitvoering is extra ambtelijke capaciteit nodig. In 2024 realiseren we 30 flexwoningen als pilot op basis waarvan we in de jaren daarna kijken hoe we dit kunnen uitbouwen.

38

Betaalbare, levensloopgeschikte en circulaire woningen Wat willen we bereiken? De juiste woningen toevoegen, waardoor het aanbod meer in lijn komt met de vraag. Dit betekent meer betaalbare woningen, ook in de sociale huur (nieuwbouw), meer (geclusterde) levensloopgeschikte woningen (nieuwbouw en bestaande bouw) en circulair gebouwde woningen. Doorstroming op de woningmarkt, in eerste instantie van ouderen, waardoor lange verhuisketens op gang komen. Meer levensloopgeschikte woningen is gekoppeld aan het doel programma samenleving: Inwoners wonen op een prettige manier thuis en doen mee in de samenleving. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Gea Hofstede. Speerpunt is G3 Versnelling woningbouw.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? • •

• •

Het stapelen van ambities bij nieuwbouwprojecten: betaalbaar, levensloopgeschikt, duurzaam etc. Marktpartijen die te hoge grondwaardes inboeken als winst. Grondprijzen van andere eigenaren dan de gemeente zullen ook moeten dalen om te kunnen voldoen aan de betaalbaarheid. Financiële (on)haalbaarheid van de bouw van betaalbare woningen. Ouderen verhuizen niet snel. Een nieuwe woning is vaak duurder dan de huidige woning.

Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Voldoende betaalbare woningen (2030). Van de nieuwbouw moet 70% een betaalbare woning zijn (30% sociale huur, 40% middenhuur of betaalbare koop). Betaalbaar is sociale huur, middenhuur huur (<€ 1.026 per maand, prijspeil 2023) en betaalbare koop (<€355.000). • Meer levensloopgeschikte woningen (2030). Nieuwbouw: 33% levensloopgeschikte woningen (13% geclusterde woonvormen waarvan 4% geschikt voor zware zorgvraag) Bestaande bouw + nieuwbouw: 2000 extra levensloopgeschikte woningen in de periode 20232030. Dus gemiddeld 285 extra levensloopgeschikte woningen per jaar. (Woonzorgvisie 2023) • Meer doorstroming op de woningmarkt (2024). In 2024 verhuizen 25 ouderen naar een passende woning met hulp van de wooncoach (Incluzio). Als aangetoond kan worden dat verhuizen niet is gelukt vanwege een tekort aan aanbod, kunnen aantallen naar beneden worden bijgesteld. • Stimuleren circulaire woningbouw (continu proces). Nieuwbouw: Per project wordt de circulaire impactladder ingevuld door de ontwikkelende partij om inzicht te krijgen.

Veerkrachtige, duurzame wijken en dorpen zonder tweedeling Wat willen we bereiken? (Veer-)krachtige, duurzame wijken/kernen met voldoende sociale binding, goede leefbaarheid en een juiste woningmix. We willen tweedeling in de dorpen tegengaan. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Gea Hofstede. Speerpunt is Overig.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg?

39

• •

Het niet tot stand komen van samenwerking met andere partijen (woningcorporaties, zorgen welzijnspartijen, politie, onderwijs etc.). Als er net voldoende sociale huurwoningen kunnen worden toegevoegd in meer veerkrachtige wijken, kan er geen sprake zijn van vermindering van sociale huur in weinig veerkrachtige wijken.

Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Integrale wijkvisie Stenfert Dieren (2026). Aanpak van de wijk, waarbij datgene wat bewoners willen en kunnen het uitgangspunt is. Er wordt integraal samengewerkt met alle partijen in de wijk aan leefbaarheid en verduurzaming, zodat er een toekomstbestendige wijk ontstaat. • Betere woningmix in minder veerkrachtige wijken (2026). Circa 100 nieuwe sociale huurwoningen in veerkrachtige wijken gekoppeld aan een afname van 100 sociale huurwoningen in minder veerkrachtige wijken in de periode 2020 t/m 2026. Over deze uitruil zijn met Vivare afspraken gemaakt: Veerkracht in de gemeente Rheden (september 2021). • Meer opwekken duurzame energie (continu proces). Er moet meer duurzame energie worden opgewekt in Rheden: 16% in 2023. We zetten in op meer zon op dak. In 2021 heeft 10% van de woningen in de gemeente Rheden zonnepanelen (Regionale woningmarktmonitor). • Besparen op energiegebruik (2028). Voor het behalen van de klimaatopgave: CO2 neutraal in 2040 zetten we in op het verminderen van energiegebruik met 1,5% per jaar. Voor de woningvoorraad zetten we in op isoleren. We willen een vermindering van het aantal woningen met EFG energielabels. Uiterlijk 2028 (inspanningsverplichting voor 2027) zijn er met een enkele uitzondering (monumenten of te slopen woningen) geen sociale huurwoningen meer met een E, F of G label.

Wat mag het kosten? Wat mag het kosten?

(x € 1.000,-) R 2022

PB 2023

B 2024

B 2025

B 2026

B 2027

Lasten 8.3 Wonen en bouwen

2.550

2.353

2.715

2.715

2.664

2.542

2.550

2.353

2.715

2.715

2.664

2.542

395

457

507

507

507

507

Subtotaal

395

457

507

507

507

507

Saldo van baten en lasten

-2.154

-1.896

-2.208

-2.208

-2.157

-2.035

Subtotaal Baten 8.3 Wonen en bouwen

40

Economische ontwikkeling We stimuleren de verduurzaming van bedrijven Wat willen we bereiken? Het overkoepelende doel blijft Rheden CO2 neutraal in 2040. Het mantra blijft besparen, besparen, besparen, duurzaam opwekken van wat we dan nog nodig hebben en afscheid nemen van aardgas als energiedrager. Een duurzamere economie heeft daarin ook een bijdrage. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Ronald Ter Hoeven. Speerpunt is P2 Voortvarende warmtetransitie.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? We kijken voor de uitvoering ook nadrukkelijk naar de regio als het gaat om het delen van kennis. De regionale Triple Helix kan hierbij ook een rol spelen. Verduurzaming van de bedrijven is wel een primaire verantwoordelijkheid van de ondernemer. De gemeente zal waar mogelijk het bedrijfsleven ondersteunen. Het risico is aanwezig dat door beperkte capaciteit niet altijd een individuele benadering mogelijk is. Dit proberen wij te ondervangen door gebruik te maken van expertise van bijvoorbeeld de ODRA en door regionale ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid actief te communiceren naar onze lokale ondernemers.

Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • EPBD4 is structureel opgenomen in Vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH)uitvoeringsprogramma Leefomgeving 2024 (2024). De EPBD IV (Energy Performance of Buildings Directive) is een Europese richtlijn om efficiënte installaties in de gebouwde omgeving te stimuleren. Zo wordt de energie die in de gebouwde omgeving gebruikt wordt, zo efficiënt mogelijk ingezet en draagt de naleving van de richtlijn bij aan de verduurzaming van de gebouwde omgeving. De richtlijn bevat 3 thema’s: 1. Systeemeisen technische bouwsystemen 2. Technische keuringen verwarmings- en aircosystemen 3. Laadinfrastructuur voor elektrisch vervoer • Stimuleringsmogelijkheden via VTH voor circulaire bedrijfsvoering voor gemeente helder en vertaald naar activiteiten (continu proces). Circulaire bedrijfsvoering draagt bij aan klimaatbewust ondernemen en zo aan een duurzame samenleving. Heldere activiteiten geven concrete mogelijkheden te sturen op circulaire bedrijfsvoering. • Meer opwekken van duurzame energie (2040). Een bijdrage aan de totaal benodigde duurzame energie om in 2040 al het stroomverbruik op een duurzame wijze te hebben opgewekt. Hiervoor is het streven elk jaar een stijging te zien van de opwek van duurzame energie.

Wij streven naar een positieve werkgelegenheidsontwikkeling Wat willen we bereiken? We willen bereiken dat de werkgelegenheid binnen de gemeente Rheden zich positief ontwikkelt. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Ronald Ter Hoeven. Speerpunt is G2 Versterken Financiële bestaanszekerheid

41

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Negatieve conjuncturele ontwikkelingen kunnen leiden tot minder werkgelegenheid. Het niet blijven investeren in een aantrekkelijk vestigingsklimaat kan leiden tot minder bedrijvigheid en daarmee minder werkgelegenheid.

Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Het aantal banen in de gemeente te laten stijgen met het Gelderse gemiddelde (bron: PWE Gelderland 2023) (2024). Een groei in werkgelegenheid. Dit willen we realiseren door te stimuleren dat start-ups vanuit het onderwijs ontstaan. Innovatie willen we bevorderen door onderwijsinstellingen de ruimte te geven in de praktijk aan de slag te gaan (living labs). We voorzien ook een toename in de werkgelegenheid als we meer kansen benutten op het gebied van recreatie & toerisme. • In 2024 wordt verder ingezet op het vergroten van bewustwording rondom inclusiviteit en de rol van de werkgevers besproken. Inzicht in de mate van inclusiviteit bij werkgevers. De inclusie-agenda behelst ook de verantwoordelijkheid om voldoende stageplaatsen te creëren.

Stijging van het aantal overnachtingen in de gemeente Rheden Wat willen we bereiken? We streven ernaar om het aantal overnachtingen binnen de vrijetijdseconomie sector te laten stijgen. Enerzijds doordat meer toeristen hier verblijven, anderzijds doordat er meer mogelijkheden voor overnachtingsplaatsen komen. Met meerdaags verblijf verwachten we minder vervoersbewegingen en meer spreiding van bezoekers naar andere delen van de gemeente of naar de regio. Economisch gezien levert meerdaags toerisme meer op voor ondernemend Rheden. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Ronald Ter Hoeven. Speerpunt is R2 Economische impuls T&R.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? De (negatieve) aandacht voor de Posbank kan misschien leiden tot minder overnachtingen door toeristen. Daarnaast kunnen financiële crisis en pandemieën aanleiding geven tot minder uitgaven voor verblijf. Initiatiefnemers en/of investeerders zijn aan zet, gemeente kan in dezen alleen faciliteren.

Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Het aantal overnachtingen is gestegen ten opzichte van 2022 (2024). Een stijging van het aantal overnachtingen ten opzichte van 2023. • Minder verkeersbewegingen door stimulering meerdaags verblijf (continu proces). Meer hoogwaardig verblijf in de gemeente Rheden.

42

Wat mag het kosten? Wat mag het kosten?

(x € 1.000,-) R 2022

PB 2023

B 2024

B 2025

B 2026

B 2027

Lasten 3.1 Economische ontwikkeling

309

437

445

445

395

395

9

9

9

9

9

9

287

373

404

374

374

374

Subtotaal

605

819

859

828

778

778

3.1 Economische ontwikkeling

102

101

101

101

101

101

3.3 Bedr.loket en bedr.regelingen

11

9

9

9

9

9

3.4 Economische promotie

469

340

420

420

420

420

Subtotaal

582

450

530

530

530

530

Saldo van baten en lasten

-23

-369

-329

-298

-248

-248

3.3 Bedr.loket en bedr.regelingen 3.4 Economische promotie

Baten

Circulaire economie Gemeente Rheden geeft het goede voorbeeld op het gebied van circulair inkopen Wat willen we bereiken? Het stimuleren van circulariteit binnen de gemeente Rheden. Het gaat hierbij zowel om mogelijkheden bij ontwikkelingen en projecten vanuit de interne organisatie als ook bij het beheer van de openbare ruimte. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Dorus Klomberg. Speerpunt is R1 Stimulering Circulaire Economie.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Het behalen van het doel vergt een inspanning van ambtelijke organisatie en circulaire economie is één van de belangen is die gewogen wordt in het bestuurlijk afwegingskader. Een ander risico is de gezamenlijke inkoop via de Connectie.

Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • De interne organisatie is geïnformeerd over de noodzaak van (lokaal) circulair inkopen (continu proces). Meer bewustwording en het belang van circulair inkopen in de interne organisatie.

43

Ondernemers zijn zich bewust van de kansen op het gebied van circulaire economie Wat willen we bereiken? De bewustwording bij ondernemers over het onderwerp circulaire economie vergroten. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Ronald Ter Hoeven. Speerpunt is R1 Stimulering Circulaire Economie.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? De focus ligt vaak eerder bij de kortere termijn en urgente vraagstukken (denk aan handelen met Corona, stijgende energieprijzen, etc.) dan de langere termijn focus zoals bij circulaire economie. Hierdoor kan het zijn dat de boodschap/bewustwording over circulaire economie minder goed overkomt.

Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Het begrip circulariteit en de kansen die hierbij behoren zijn onder de aandacht gebracht van alle ondernemersverenigingen (continu proces). Meer kennis van en inzicht in de kansen die zich bij ondernemers voordoen op het gebied van circulariteit. Hierbij zal worden samengewerkt in Triple Helix verband.

We streven naar een maximaal scheidingspercentage Wat willen we bereiken? Zo weinig mogelijk huishoudelijk restafval (we streven naar een maximaal scheidingspercentage) en goede kwaliteit van de apart ingezamelde grondstofstromen. We willen maximaal inzetten (bijvoorbeeld door gerichte communicatie en handvatten te bieden) op het behalen van het maximaal scheidingspercentage binnen het huidige systeem. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Ronald Ter Hoeven. Speerpunt is R1 Stimulering Circulaire Economie.

Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Inzichtelijk is gemaakt met welke maatregelen het scheidingspercentage verhoogd kan worden (2024). Meer inzicht in de mogelijkheden die de gemeente heeft c.q. kan bieden aan de inwoners om het scheidingsgedrag te bevorderen.

Wat mag het kosten? Niet van toepassing.

44

Biodiversiteit, erfgoed en landschap We werken aan het behouden en verbeteren van de biodiversiteit in de gemeente Rheden Wat willen we bereiken? Het biodiversiteitsplan is in juni 2022 vastgesteld. De projecten en maatregelen die zijn opgenomen in de uitvoeringsagenda voor het jaar 2024 gaan we uitvoeren om de biodiversiteit in onze gemeente te behouden, te herstellen en te versterken. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Paul Hofman. Speerpunt is P3 Versterking Natuur & Landschap.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? De krapte op de arbeidsmarkt en afhankelijkheid van derden geeft het risico dat we het realiseren van de uitvoeringsagenda niet kunnen garanderen.

Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: • We ondersteunen initiatieven vanuit de samenleving (continu proces). Wij gaan ideeën en maatregelen uit de samenleving ondersteunen en zoeken actief de samenwerking met partijen en onze inwoners. We vergroten hierbij de biodiversiteit in tuinen en openbare ruimte. De initiatieven dragen bij aan een sociale, gezonde en gelukkige samenleving, bijvoorbeeld door adviseren en/of aanbieden van plantmateriaal en realiseren van nest- of schuilgelegenheid en samenwerking met onderwijsinstellingen in voorbeeldprojecten met budget voor materiaal en uitvoering. • We beheren zo natuurvriendelijk mogelijk, en geven hierin het goede voorbeeld (continu proces). Op ons eigen grondgebied (ca 30% van de gemeente) werken we aan het optimaliseren van de leefomgeving voor flora en fauna door het aanbieden van de zes V’s (voedsel, voortplanting, verbinding, veiligheid, variatie en vocht). In aanleg en beheer liggen er kansen voor de biodiversiteit. We gaan van traditioneel beheer naar extensief en meer ecologisch beheer. We gaan bijvoorbeeld buurtbosjes in de dorpen en bermen, watergangen en oeverzones van het buitengebied biodiverser maken en beheren. • Bewustwording. We gaan de zichtbaarheid, bekendheid en het maatschappelijk bewustzijn over biodiversiteit vergroten (continu proces).

We werken aan structurele communicatie rondom biodiversiteit door middel van het communicatieplan en informeren en inspireren onze inwoners en ondernemers (in afstemming met andere disciplines, o.a. klimaatadaptatie, duurzaamheid). • We stimuleren dat in ruimtelijke ontwikkelingen een bijdrage geleverd wordt aan de biodiversiteit (continu proces). We willen dat ruimtelijke ontwikkelingen bijdragen aan het behoud en herstel van biodiversiteit. In 2024 werken we verder aan het opstellen en implementeren van een puntensysteem om uitvoering te geven aan natuurinclusief ontwerpen, inrichten en bouwen. Ook werken we verder aan het opstellen van een soortenmanagementplan (SMP), waarmee we gebouw-bewonende soorten actief kunnen beschermen en hun populaties kunnen versterken.

45

Het beheer van het Rozendaalse Veld is gericht op bescherming en versterking van de natuurwaarde Wat willen we bereiken? De Beheervisie Rozendaalse Veld 2019-2029 geeft kaders voor het te voeren beheer en de gebruiksregels voor de komende 10 jaar. We staan medegebruik toe mits passend binnen behoud en versterking van de natuurwaarde. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Paul Hofman. Speerpunt is P3 Versterking Natuur & Landschap. Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? • De verschillende belangen waardoor besluitvorming lang op zich laat wachten. • De druk van verschillende gebruikers op het gebied.

Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Revitalisering Beekhuizense bossen (continu proces). In de afgelopen jaren is er hard gewerkt aan de revitalisering van het bosareaal. In 2022 is de laatste grote revitaliseringslocatie uit dat traject succesvol omgevormd naar klimaatbestendig bos. In 2023 is een bosvak van circa 1 hectare, die nog bestaat uit monocultuur fijnspar, omgevormd naar een biodivers aangeplant bosvak met diverse boom en struiksoorten.

Het beschermen, versterken en verbinden van het Rhedens landschap. Wat willen we bereiken? Een belangrijk onderdeel van een aantrekkelijke, gezonde en karakteristieke woon- en leefomgeving in onze gemeente is het waardevolle landschap. We zetten ons actief in voor het borgen en doorontwikkelen van onze landschappelijke gebiedskwaliteiten en het (economisch) benutten voor bijvoorbeeld de recreatieve en toeristische beleving van ons buitengebied. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Paul Hofman. Speerpunt is P3 Versterking Natuur & Landschap.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Bereidheid van eigenaren, financiële middelen en capaciteit.

Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Wij stellen een landschapsuitvoeringsprogramma op (2024). Voor de realisatie van onze doelstellingen voor het versterken van de landschappelijke verbinding tussen IJssel-Veluwe en dorpen-buitengebied en het herstellen en verder ontwikkelen van een kwalitatief landschap als onderdeel van onze woon- en leefomgeving, stellen wij een landschapsuitvoeringsprogramma op (een uitvoeringsproject van de Omgevingsvisie Buitengebied). Met dit programma zullen wij de raad tevens een voorstel doen voor de financiering van dit landschapsprogramma, waarbij ook de mogelijkheid van een landschapsfonds wordt onderzocht. • Toename realisatie landschapsprojecten van derden (2024). We stimuleren de totstandkoming van meer initiatieven voor ontwikkeling en versterking van het Rhedense landschap door cofinanciering van gemeente. 46

Het erfgoed is in goede staat Wat willen we bereiken? Het cultuurhistorisch erfgoed (archeologie, historische bouwkunst, cultuurhistorisch landschap en immaterieel erfgoed) is van cruciaal belang voor Rheden. Het verschaft de gemeente en de gemeenschap een eigen, unieke identiteit en draagt bij aan zowel het welzijn als de welvaart van de inwoners. Behoud kan echter niet zonder ontwikkeling: erfgoed moet mee kunnen groeien met de tijd wil het zijn bestaansrecht houden. Waar als gevolg daarvan wijzigingen nodig zijn, gebeurt dit altijd met zoveel mogelijk behoud van en respect voor de historische karakteristieken. Om te voorkomen dat erfgoed onbedoeld verloren gaat, zetten we in op het vermeerderen en delen van kennis. We maken de regels voor eigenaren zo gemakkelijk mogelijk en helpen hen met deskundig en onafhankelijk advies. Ook verstrekken we subsidies om een bijdrage te leveren aan eventuele meerkosten. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Paul Hofman. Speerpunt is Overig.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? De instandhoudingsopgave berust bij de eigenaren van erfgoed. De gemeente kan hen daarbij helpen en ondersteunen en erop toezien dat dit op een goede wijze gebeurt maar blijft van hen afhankelijk. Daarom wordt voortdurend aandacht besteed aan goede communicatie met de eigenaren zodat wij elkaar goed en snel kunnen vinden. Daarnaast is een risico dat ontwikkelingen die (veel) ruimte vragen de instandhouding van (rood én groen) erfgoed bedreigen. Om dat zoveel mogelijk te ondervangen, betrekken we erfgoed in een zo vroeg mogelijk stadium bij planontwikkelingen.

Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Alle vergunning- en subsidieaanvragen worden binnen de gestelde termijn afgehandeld en bij de uitvoering worden eigenaren deskundig begeleid (2024). We geven eigenaren zo snel mogelijk duidelijkheid over de (on)mogelijkheden van hun wensen. • We borgen de instandhouding en verduurzaming van erfgoed via de Omgevingsvisie en via subsidies voor eigenaren (2024). Erfgoedbeleid als integraal onderdeel van de Omgevingsvisie. Voor instandhouding en verduurzaming van rood en groen erfgoed (denk aan landgoederen en cultuurlandschap) helpen we eigenaren door middel van een subsidieregeling met cofinanciering door de provincie Gelderland. • We reiken jaarlijks een Erfgoedprijs uit (2024). We zetten het Rhedense erfgoed en de mensen die zich daarvoor inspannen in het zonnetje. We doen dat door jaarlijks een Erfgoedprijs uit te reiken aan mensen/organisaties die zich hebben onderscheiden ten behoeve de instandhouding van het Rhedense erfgoed.

47

We zetten erfgoed in voor het behalen van gemeentebrede doelen. Wat willen we bereiken? Erfgoed is naast landschap de belangrijkste drager van onze ruimtelijke kwaliteit en identiteit. Het draagt bij aan Rheden als fijne gemeente om te wonen, werken en recreëren. Het is daarmee een belangrijk vertrekpunt voor ruimtelijke ontwikkelingen en een inspiratiebron voor de toekomst. Ook is erfgoed een bewezen belangrijke vestigingsfactor en draagt het -mits in goede staat- bij aan een goed economisch klimaat. Het biedt ook een beschermde (werk)plek voor wie dat nodig heeft via bijvoorbeeld de landgoedcoöperatie Veluwezoom. Het zijn enkele facetten die inspiratie bieden voor erfgoed als katalysator, innovatielab en (hulp)-motor voor het bereiken van onze gemeentebrede doelen. We zetten daarbij de komende tijd vooral in op het behalen van onze klimaatdoelen, leefbare wijken voor de toekomst en fijne plekken om te ontspannen voor inwoners en toeristen. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Paul Hofman. Speerpunt is Overig.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Een optimale vervulling van deze rol van erfgoed werkt alleen bij een integrale aanpak.

Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • We brengen het cultuurhistorische groen in de dorpen in beeld (2024). Kennis over en bewustwording van het cultuurhistorische groen en de cultuurhistorische structuren in de dorpen dragen bij aan de duurzame instandhouding daarvan. Dit versterkt de identiteit en de ruimtelijke kwaliteit van de dorpen en kan een belangrijke bijdrage leveren aan klimaatadaptatie. • We adviseren 40 monumenteneigenaren over de verduurzaming van hun pand (2024). Verduurzaamde dragen bij aan een klimaatneutrale samenleving. • We ondersteunen de initiatiefgroep in Ellecom bij het gebiedsgerichte project Maatwerk voor Monumenten Ellecom over de verduurzaming van historische panden in een historische omgeving (2024). Met dit pilotproject (gefinancierd door de provincie) dragen we bij aan de (kennis over) verduurzaming van historische panden en gebieden als bijdrage aan een klimaatneutrale samenleving. • Jaarlijks wordt minimaal één cultuurhistorische analyse opgesteld als onderlegger voor een integrale wijkaanpak (2024). Hiermee leveren we een bijdrage aan leefbare, karakteristieke, groen en duurzame wijken waar de inwoners zich verbonden voelen met de wijk en elkaar. • We voeren samen met de vijf andere Veluwezoomgemeenten het Cultuur- en Erfgoedpact Veluwezoom vol Verhalen uit (2024).

We ontsluiten per gemeente één extra belevingsplek gerelateerd aan de landgoederen en buitenplaatsen langs de Veluwezoom. Daarmee dragen we bij aan meer spreiding van toeristen en recreanten en de toeristisch-recreatieve beleving. Dit resultaat hangt af van het verkrijgen van extra financiering bij alle deelnemende gemeenten.

We ontsluiten erfgoedinformatie voor iedereen Wat willen we bereiken? We zijn wettelijk verplicht om onze informatievoorziening zodanig te organiseren dat dit een gelijke informatiepositie geeft aan iedereen: gemeente, inwoners en andere geïnteresseerden en belanghebbenden. Daarom richten we een database in waarin alle erfgoedinformatie -na screening- wordt opgenomen zodat deze kan worden ontsloten via o.a. de website Rheden op de

48

Kaart. Doel 3 is voorwaardenscheppend voor doel 1 en 2. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Paul Hofman. Speerpunt is Overig.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? We werken deels samen met de vrijwilligers van Rheden op de Kaart. Dat is een goede, constructieve en budgettair ook gunstige samenwerking, maar bij het maken en halen van planningen moet daar wel rekening mee worden gehouden.

Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Een integrale gebiedsatlas (inclusief gebiedsgenese) die door iedereen eenvoudig kan worden geraadpleegd (2024). We leveren een integrale onderlegger voor de omgevingsvisie op waarin alle informatie staat over de ondergrond, het landschap, erfgoed, occupatie en natuurlijke systemen door de eeuwen heen. Hiermee maken we inzichtelijk wat functies en ingrepen in een gebied of op een locatie kunnen betekenen voor bepaalde omgevingskwaliteiten. Het streven is dat de gebiedsatlas in 2024 minimaal 500 keer wordt geraadpleegd. • Samen met Stichting Rheden op de Kaart ontsluiten we 1.000 Points of Interests via een vernieuwde website (2024). Een betrouwbare website die voor iedereen op diverse kennis- en interesseniveaus raadpleegbaar is. • Implementatie digitale erfgoedinformatie in omgevingsplan (2024). We vertalen en implementeren de erfgoedinformatie uit de erfgoeddatabase voor gebruik in het Omgevingsplan. Dit betreft ook de wettelijke bescherming van de omgeving van een monument (monumentbiotoop). • We actualiseren de archeologische waardenkaart (2024). De meest actuele stand van zaken van ons archeologisch bodemarchief zodat dit kan worden meegenomen in Omgevingsvisie en -plan en voor iedereen raadpleegbaar is.

We brengen de meest actuele stand van zaken van ons archeologisch bodemarchief in kaart zodat dit kan worden meegenomen in Omgevingsvisie en -plan en voor iedereen raadpleegbaar is o.a. via de vernieuwde website die met Stichting Rheden op de Kaart wordt gemaakt. • Subsidie verwerven voor het ontsluiten van een archeologische vindplaats (2024). Hiermee willen we archeologie voor een breder publiek ontsluiten, met een concrete aanpak om dit verder uit te rollen in de jaren daarna als resultaat.

Wat mag het kosten? Wat mag het kosten?

(x € 1.000,-) R 2022

PB 2023

B 2024

B 2025

B 2026

B 2027

Lasten 5.5 Cultureel erfgoed

600

242

245

244

244

244

600

242

245

244

244

244

360

45

45

45

45

45

Subtotaal

360

45

45

45

45

45

Saldo van baten en lasten

-240

-197

-199

-199

-199

-199

Subtotaal Baten 5.5 Cultureel erfgoed

49

Inrichting en beheer openbare ruimte De openbare ruimte is duurzaam, heel en veilig ingericht, waarin de verschillende thema's zoals klimaatadaptatie, biodiversiteit worden verwerkt Wat willen we bereiken? In de basis zien wij beheer als het bieden van een functionele en duurzame openbare ruimte die: • schoon, heel en veilig is. • waarbij kapitaalvernietiging wordt voorkomen. • waarbij meldingen van inwoners zoveel mogelijk worden voorkomen en indien mogelijke opgelost naar tevredenheid. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Dorus Klomberg. Speerpunt is D2 Vergroening Openbaar Groen.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? De vraag naar uitvoerend personeel, bouwmaterialen en grondstoffen stijgt, waardoor we verwachten dat de prijzen in 2024 verder zullen stijgen. In de begroting van 2024 is er rekening gehouden met een stijging. Wanneer de stijging groter of lager is kan dat leiden tot bijstelling van de beschikbare budgetten voor het beheer en herinrichting van de openbare ruimte.

Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Bij de herinrichting en vervanging binnen de openbare ruimte vindt een integrale afweging plaats van de verschillende belangen van onder andere water en riolering (WTPO), wegen, groen, spelen, verkeersveiligheid, klimaatadaptatie, biodiversiteit en energietransitie (2024-2027). Bij de vervanging en herinrichting een bijdrage leveren om de leefomgeving klimaatadaptief en waterrobuust in te richten. Met het effect het verminderen van het risico op wateroverlast (meekoppelkans hitte- en droogtestress). Uitgangspunt is dat deze initiatieven circulair aan te besteden. • 2 keer per jaar wordt de Raad geïnformeerd over de voortgang van de grote civiele projecten (> €500.000,-) (2024). In 2024 worden we onder andere de volgende projecten uitgevoerd: De Laakweg, Oranjeweg Rheden, Godard van Reedelaan De Steeg en de Oranjebuurt in Dieren. • We vervangen/herinrichten de openbare ruimte als object aan het einde is van zijn levensduur is, of er sprake is van gewijzigde inrichting en/of functie (2024). Bij de vervanging/herinrichting gaat het hierbij dus om een integrale aanpak van de hele omgeving: met wegen, groen, openbare verlichting. Het aanbrengen van extra riolering, waterberging, infiltratieriolen of hemelwaterriolen is vaak onderdeel van deze integrale projecten.

Bij een dergelijke ingrijpende aanpak is het relatief gemakkelijk om ook andere wensen mee te nemen in het project. Denk dan aan het realiseren van meer groen, een wadi, een fietsstraat, het verplaatsen van parkeerplaatsen en dergelijke, of een andere uitstraling: de ruimte wordt immers toch opnieuw ontworpen en krijgt nieuw materiaal. Daarbij kijken we naar de mogelijkheden om zoveel als mogelijk te kiezen voor duurzame materialen en oplossingen. We kiezen voor deze strategie: o

Als de technische kwaliteit van meerdere onderdelen onder het niveau ligt en aan het eind van de levensduur zijn. Wegen liften daarbij zoveel mogelijk mee met rioolvervangingen.

50

o

Als er in de planning aangesloten kan worden op andere ontwikkelingen, zoals gassanering, woningbouw of aanleg warmtenet. Het opnieuw inrichten van de openbare ruimte is dan de laatste stap.