Programmabegroting 2024-2027 (23.65)
Tekst van het document
Programmabegroting 2024-2027
Datum vaststelling B&W:
26 september 2023
Datum besluitvorming Raad:
7 november 2023
Inhoudsopgave Inleiding............................................................................................................................. 3 Opbouw begroting en leeswijzer ......................................................................................... 4 Inleiding .......................................................................................................................... 7 Financiële positie ............................................................................................................. 12 Programma's ..................................................................................................................... 15 1 Samenleving ................................................................................................................ 16 2 Leefomgeving ............................................................................................................... 29 3 Bestuur & organisatie .................................................................................................... 63 Paragrafen ........................................................................................................................ 75 A. Lokale Heffingen .......................................................................................................... 76 B.
Weerstandsvermogen en Risicobeheersing ...................................................................... 82 C. Onderhoud Kapitaalgoederen ........................................................................................ 90 D. Financiering ................................................................................................................ 96 E. Bedrijfsvoering .......................................................................................................... 101 F. Verbonden Partijen..................................................................................................... 111 G. Grondbeleid .............................................................................................................. 128 H. Openbaarheidsparagraaf ............................................................................................ 133 Financiële begroting.......................................................................................................... 135 Inleiding ....................................................................................................................... 136 Financieel meerjarig perspectief ...................................................................................... 137 Financiële positie ...........................................................................................................
146 Bijlagen .......................................................................................................................... 148 Bijlage 1 SDG's per programma....................................................................................... 149 Bijlage 2 Beleidskaders per programma ............................................................................ 150 Bijlage 3 Beleidsindicatoren ............................................................................................ 153 Bijlage 4 Taakvelden ...................................................................................................... 154 Bijlage 5 Meerjarig Investeringsplan ................................................................................ 156 Bijlage 6 Reserves en Voorzieningen ................................................................................ 161 Bijlage 7 Begroting 2023 ................................................................................................ 164 Bijlage 8 Kerngegevens .................................................................................................. 167 Bijlage 9 EMU-saldo ....................................................................................................... 168 Bijlage 10 Taakvelden Samenleving .................................................................................
169 Bijlage 11 Specificatie Ontwikkelingen & Besparingen 2024-2027 ........................................ 171 Bijlage 12 Sustainable Development Goals (SDG) .............................................................. 178
Inleiding
3
Opbouw begroting en leeswijzer De programmabegroting 2024-2027bestaat uit 5 delen: 1. Inleiding 2. Programma's 2.1. Samenleving; dit programma omvat de thema’s: financiële bestaanszekerheid, vitaal en gezond, sociale basis 2.2. Leefomgeving; dit programma omvat de thema’s: energie- en warmtetransitie, vernieuwing omgevingsbeleid, wonen, economische ontwikkeling, circulaire economie, biodiversiteit, erfgoed en landschap, inrichting en beheer openbare ruimte en mobiliteit en infra. 2.3. Bestuur en organisatie; dit programma omvat de thema’s: dienstverleningsagenda, kansgelijkheid en inclusie, inwonersparticipatie, regionale samenwerking en internationale betrekkingen, vastgoedportefeuille, integrale veiligheid en professionalisering organisatie 3. Paragrafen (lokale heffingen, weerstandsvermogen en risicobeheersing, onderhoud kapitaalgoederen, financiering, bedrijfsvoering, verbonden partijen, grondbeleid en openbaarheidsparagraaf wet open overheid). De paragraaf Bedrijfsvoering omvat de thema’s: digitale toegankelijkheid van dienstverlening aan de inwoners, ondernemers en instellingen (Digitaal Rheden), goed werkgever- en werknemerschap, samenwerking derden (opdrachtgever- en opdrachtnemer-schap), verbeteren structurele inrichting van interne (administratieve) processen en systemen, transparante en kwalitatieve sturing.
Daarnaast is hier ook het onderdeel interne audit op rechtmatigheid en doelmatigheid opgenomen. 4. Financiële begroting 5. Bijlagen
Inleiding Dit onderdeel bevat zowel een beleidsmatige beschouwing op de huidige situatie als een financiële uiteenzetting op het komende jaar op hoofdlijnen.
Programma’s Naar aanleiding van de aanbevelingen van het rekenkameronderzoek¹ naar de programmabegroting, is het traject “doorontwikkeling programmabegroting” in 2021 gestart. Het doel hiervan is om te zorgen dat de programmabegroting, en de daaropvolgende P&C documenten qua inhoud en proces beter aansluiten bij de behoefte van de Raad. Daarnaast is het doel om te zorgen dat de programmabegroting een coherent stuk wordt dat voldoende basis biedt voor de Raad om besluiten te nemen en de controlerende taak uit te voeren. Met de financiële commissie is in februari 2021 een groeipad afgesproken. De verschillende programma’s zijn dit jaar aan de hand van de afgesproken doelenboom (visie, doelen, indicatoren en resultaten) opgebouwd. Per programma zijn tevens de benodigde middelen opgenomen. Er wordt niet langer beschreven welke (gedetailleerde) activiteiten worden uitgevoerd, maar de begroting richt zich vanaf nu op wat deze activiteiten moeten opleveren (resultaten) en wat hiermee dient te worden bereikt (doelen). Hiermee wordt een duidelijke relatie gelegd met de 3 W-vragen: wat willen we bereiken? (doel); wat gaan we daarvoor doen? (resultaat) en wat mag het kosten? De doelen zijn zoveel mogelijk specifiek, concreet en meetbaar geformuleerd met behulp van indicatoren. Ook geven we inzicht in de risico's bij het niet halen van de doelen. De teksten zijn veel bondiger.
Vanaf deze begroting zijn de middelen per thema opgenomen, zodat de Raad per thema financiële kaders mee kan geven. Daarnaast is per doel opgenomen aan welk speerpunt uit 4
het coaliteitakkoord een doel verbonden is. Tot slot is nu via de indicator het maatschappelijk effect van een doel zichtbaar en meetbaar. Het is een gezamenlijke ambitie om enerzijds het abstractieniveau van de doelen aan te laten sluiten bij de behoefte van ons bestuur, en anderzijds resultaten specifiek en meetbaar te maken voor de verantwoording. We zijn voornemen om in een volgende stap, in de begroting 2025-2028, de uitwerking verder te verfijnen. Zoals elke verandering in vraagt deze stelselwijziging tijd en aandacht. De aandacht gaat met name uit naar: 1. Verdere vergroting van de leesbaarheid, ook voor inwoners. 2. Een nog betere relatie tussen de elementen van de 3 W-vragen en doelenboom. 3. Nog verdere verbetering van het abstractieniveau en de relaties tussen doelen, activiteiten en budgetten en toepassing van eenduidige terminologie. Bij elk programma is een inleidende visie op het programma opgenomen, waarbij er ruimte is voor achtergrond, actualiteit maar ook risico’s die voor het programma spelen. Hiermee geven we een verdere invulling van de motie "niet direct Rijk rekenen" (vastgesteld op 6 juli 2021). Elk programma wordt afgesloten de relevante verbonden partijen en totaaloverzicht van baten en lasten en eventuele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves.
Tot slot willen wij de komende jaren ook meer inzetten op het sturen op impact voor de Rhedense samenleving. De VNG-leidraad voor SDG-indicatoren (Sustainable Development Goals) zullen wij de komende jaren daarom meer in lijn brengen met onze begroting. Voor een overzicht van de SDG-indicatoren verwijzen wij u graag naar bijlage X: SDG's per programma. Op naar een groenere, socialere en als dichterbij ervaren gemeente!
Paragrafen 1. Paragraaf Bedrijfsvoering; een inleidende paragraaf over de taakvelden van de afdeling bedrijfsvoering. Deze komt qua opzet overeen met de programma’s 2. Lokale heffingen; in de paragraaf lokale heffingen wordt ingegaan op de ontwikkelingen van de belastingen en heffingen en de consequenties voor onze inwoners. Daarbij wordt aandacht besteed aan de totstandkoming van de tarieven en de beleidskeuzes die daaraan ten grondslag liggen. Verder wordt inzicht gegeven in de kostendekking van een heffing. 3. Weerstandsvermogen en risicobeheersing; hierbij wordt inzicht gegeven in de financiële risico’s inclusief beheersingsmaatregelen en de mate waarin de gemeente in staat is deze financieel op te vangen. 4. Onderhoud kapitaalgoederen; in deze paragraaf wordt inzicht gegeven in het beleidskader voor de openbare ruimte en de financiële consequenties van het onderhoud van kapitaalgoederen in die openbare ruimte. 5. Financiering; deze paragraaf bevat o.a. de beleidsvoornemens ten aanzien van de financieringsportefeuille en geeft inzicht in de rentelasten, het renteresultaat en de wijze waarop rente wordt toegerekend. Daarnaast geeft het inzicht in de financieringsbehoefte van de gemeente. 6.
Verbonden partijen; het doel van deze paragraaf is de Raad inzicht te verschaffen in onze beleidsmatige en financiële betrokkenheid en risico’s in private en publiekrechtelijke organisaties. 7. Grondbeleid; de paragraaf grondbeleid geeft inzicht in het grondbeleid en de doelstellingen die worden nagestreefd. Tevens wordt in deze paragraaf de financiële positie van de grondexploitatie uiteengezet. Ook wordt inzicht verschaft in de resultaatverwachting van de grondexploitatie zoals deze blijkt uit de begroting 2023 in vergelijking met de prognoses volgens de overeenkomstige paragraaf in de laatste jaarrekening.
5
Financiële begroting In het derde onderdeel van de programmabegroting zijn vooral de wettelijk voorgeschreven financiële overzichten opgenomen. ¹ De Programmabegroting Rheden Naar een betere sturing op de Toekomst, Onderzoek van de Rekenkamercommissie Rheden, definitief rapport, 4 mei 2020.
6
Inleiding Voorwoord De gemeente Rheden Groener, Socialer en Dichterbij. Dat is de ambitie van het coalitieakkoord dat op 24 mei 2022 is getekend. De kernboodschap van dit coalitieakkoord is: wij verduurzamen verder onze leefomgeving, gaan klimaatverandering tegen en versterken de natuur, wij vergroten het welzijn van onze inwoners, geven ondersteuning aan mensen die dat nodig hebben en wij realiseren deze ambities samen met onze inwoners. Sindsdien, ook in 2023, ons jubileumjaar, is daaraan systematisch invulling gegeven. Het college doet daarvan op een later tijdstip verslag. In de kadernota 2024 en de tweede bestuursrapportage hebben wij u reeds meegenomen in de minder rooskleurige financiële context van onze gemeente. Dit heeft ook invloed op de programmabegroting 2024-2027.
Het college is trots op de bereikte resultaten in de afgelopen periode op alle drie onderdelen van het coalitieakkoord: Groener, Socialer en Dichterbij. De richting voor groei blijft wat haar betreft dan ook staan. De mate van groei is echter sterk afhankelijk van een gezond wortelstelsel: onze financiële gezondheid. Gezien de stormen (crises) die over ons heen zijn gekomen is daar de afgelopen periode een sterk beroep op gedaan. Voor u ligt de Programmabegroting 2024-2027. Hierin wordt onze visie voor het jaar 2024 en de daaropvolgende jaren tot 2027 verder uitgewerkt. Naar verwachting kunnen wij eind dit jaar terugblikken op een jaar met twee gezichten: enerzijds een enorme energie en saamhorigheid die de jubileumfestiviteiten in onze dorpen hebben losgemaakt, dit na een aantal zware coronajaren. Anderzijds blikken wij terug op verschillende crises, zoals de energiecrisis, de gevolgen van de oorlog in Oekraïne met de komst van nieuwe vluchtelingen, de wooncrisis, de toegenomen zorgvraag vanuit de samenleving en de krapte op de arbeidsmarkt. Dit heeft de afgelopen periode geleid tot een sterke inflatie en een toenemend beroep op de dienstverlening van de gemeente. Ook hebben deze ontwikkelingen een grote impact op de financiële situatie van onze gemeente en de perspectieven zoals in deze programmabegroting 2024-2027 verwoord.
Zoals in de tweede bestuursrapportage is aangegeven sluiten we het jaar 2023 af met een verwacht negatief resultaat van 2,9 miljoen euro. Dit negatief effect heeft een forse structurele 7
doorwerking in de planperiode 2024-2027. Daarnaast schreven we in de kadernota 2024-2027 die de basis vormt voor deze programmabegroting, al over de (autonome) ontwikkelingen waar we als gemeente op moeten reageren. Deze hebben een omvang van (ruim) € 11 miljoen. Aan de andere kant constateren we dat de aanvullende Rijksbijdrage met een toename van € 4,7 miljoen voor 2024 (meicirculaire gemeentefonds 2023) onvoldoende dekking geeft om hiermee om te gaan. Deze realiteit vraagt van de raad, het college en de ambtelijke organisatie een wendbare en soms onconventionele opstelling. Wij zullen daarin met elkaar keuzes moeten maken en verantwoordelijkheid moeten nemen. Het college zoekt daarom de samenwerking met de hele Raad, onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties om tot een herijking van onze ambities te komen. De programmabegroting die wij u nu voorleggen is een programmabegroting ‘onder spanning’, dit wil zeggen dat er risico’s op mogelijke afwijkingen genomen zijn op grond van onzekerheden die zich daarin kunnen voor doen. Hiermee creëren wij ruimte om tot een herziening van onze ambities voor de komende jaren te komen. Het college heeft op dit moment nog niet gekozen voor ingrijpende keuzes in de dienstverlening aan onze inwoners.
Tegelijkertijd gaan wij wel een proces in om tot een gezonde financiële huishouding te komen waarin het maken van toekomstige fundamentele keuzes onvermijdelijk is. Dit krijgt zijn beslag in een solide kadernota 2025. Helaas kent de gemeentebegroting maar een beperkt aantal beïnvloedingsmogelijkheden op korte termijn, zonder dat dit ingrijpende consequenties voor onze inwoners heeft. Desalniettemin heeft het college haar verantwoordelijkheid genomen en mogelijke kansen op besparingen geïnventariseerd. Het uitgangspunt hierbij was hierbij dat er zo min mogelijk consequenties voor de inwoner zijn. Voor een aantal besparingen kiezen we er dus voor om de begroting “onder spanning” te zetten. Hierbij lopen we het risico dat de besparing, ondanks alle inzet, toch niet (volledig) haalbaar blijkt. In de afgelopen zomerperiode zijn voor 11 miljoen aan kansen op besparingen in kaart gebracht. Het college heeft deze kansen van mogelijkheden en onmogelijkheden afgewogen. Een nadere toelichting van het nieuwe begrotingssaldo leest u later in dit voorwoord terug. De keuze die het college heeft gemaakt, legt zij dan ook graag aan de raad voor. Wij willen u graag de gelegenheid geven mede invulling te geven aan de door het college geïnventariseerde richtingen.
Zelfs in deze financieel lastige periode ziet het college nog kansen om te investeren in belangrijke ontwikkelingen en is de wens om de stelpost Raadswensen hiervoor in te zetten. De stelpost Raadswensen verbindt het college nadrukkelijk aan Groener, Socialer en Dichterbij én financieel op orde. Wij stellen voor deze in te zetten voor activiteiten in het kader van het Burgerberaad, burgerparticipatie, blijfwijken en de gewenste woningbouwversnelling. Daarnaast wordt het restant apart gezet om de financiële positie te versterken. Naast de inventarisatie van kansen heeft het College Twynstra en Gudde gevraagd een financieel vergelijkend perspectief aan te reiken als basis voor het bepalen van onderzoeksrichtingen voor 2025 en verder. In de begroting 2024-2027 komt het college tot een sluitend begrotingsresultaat, primair gericht op 2024 en in tweede instantie op 2025. Daarbij heeft zij geconstateerd dat zowel de jaarrekening 2022 als de kadernota 2023 een afwijkend beeld laten zien in vergelijking met andere gemeenten van vergelijkbare omvang. Twynstra en Gudde is gevraagd om een verdiepende vergelijking te maken die inzicht geeft in de grootste verschillen en deze waar mogelijk ook te verklaren. De uitkomsten zijn met de raad besproken in de raadsbijeenkomst van 18 september jl..
Het college heeft, mede op basis van het Twynstra en Gudde rapport, een aantal onderzoeksrichtingen voor mogelijke besparingen in de komende jaren geïnventariseerd. Deze onderzoeksrichtingen willen wij meenemen in het traject naar een solide kadernota 2025. Bij de
8
behandeling van deze begroting kunt u, Raad, de prioriteiten bepalen in deze keuzes. De top 6 beleidsmatige onderzoekslijnen voor besparingen, hebben wij verdeeld over twee denkrichtingen: 1. Meer focus (binnen het kader van ‘Groener, Socialer en Dichterbij’) 2. Meer efficiënte inzet van middelen (ter versterking van de het financiële kader) 1. Meer focus 1.1 Sociaaleconomische kracht Rheden Het Twynstra en Gudde rapport beveelt aan om onderzoek te doen naar de versterking van de sociaaleconomische kracht van Rheden. Hierbij gaat het om de versterking van de economie en de arbeidsmarkt(deelname). In het kader van de sociaaleconomische kracht van Rheden onderzoeken wij ook het ‘toekomstproof’ wonen cq. de samenstelling van ons woningaanbod. We zien een ontwikkeling dat inwoners steeds langer thuis wonen, wat een groot beroep doet op onze gemeente omdat wij verantwoordelijk zijn voor woningaanpassingen. Daarnaast zien we ook dat steeds meer inwoners alleenstaand zijn. Kortom; de vraag naar woningen verandert. Als gemeente kunnen we ons afvragen hoe we om willen gaan met deze vraag. De richtinggevende keuzes die dit onderzoek zou moeten opleveren zullen worden opgenomen in onze omgevingsvisie. De omgevingsvisie beschrijft hoe wij omgaan met onze schaarse ruimte. Hierin hebben we als gemeentes keuzes te maken die nauw samenhangen met welke gemeente we willen zijn.
1.2 Richtinggevende keuzes koersdocument sociaal domein: re-integratie, participatie, vrijwilligers In het koersdocument voor het sociaal domein zullen verschillende richtinggevende keuzes worden uitgewerkt op het brede sociaal domein waarin steeds ambities gekoppeld zullen worden aan beschikbare financieel kader. Ook Twynstra en Gudde heeft laten zien dat de gemeente Rheden een relatief grote sociaaleconomische problematiek beschikt met een grote vraag om zorg en ondersteuning vanuit de samenleving. Verschillende rapporten en onderzoeken laten zien dat Rheden een relatief grote sociaaleconomische problematiek heeft. Dit maakt dat wij relatief veel geld uitgeven aan de dienstverlening in het sociaal domein in vergelijking tot andere gemeenten. Graag willen wij verdiepend onderzoeken wat de oorzaken hiervan zijn en op welke wijze wij deze problemen kunnen voorkomen. Beide richtinggevende documenten hangen vanzelfsprekend nauw met elkaar samen en vormen (mogelijk) de kern van het traject naar een solide kadernota 2025.
2. Meer efficiënte inzet van middelen 2.1
Besparingen op de gemeenschappelijke regelingen
Wij gaan onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om tot besparingen te komen in de kosten die wij maken voor gemeenschappelijke regelingen zoals: De Connectie, ODRA en MGR. Het resultaat van dit onderzoek zijn mogelijke beleidskeuzes inzake de gemeenschappelijke regelingen. 2.2
Investeringskredieten
Het college stelt voor om te gaan onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om de afschrijvingslasten van investeringskredieten later te starten. Ook het van afschrijving van investeringskredieten verlaagd de kapitaallasten voor de jaren 2026 en 2027.
9
2.3
Inkomsten vergroten waaronder leges, tarieven, toeristen- en verblijfbelasting en OZB
Als gemeente hebben wij verschillende inkomsten vanuit belastingen, leges en heffingen. Onderzoek wordt gedaan naar het meer kostendekkend maken van deze tarieven. Zo is onze de gemiddelde belastingdruk al jaren relatief laag. Voorstel is om dit op termijn, gefaseerd, op het Gelders gemiddelde te brengen. Een mogelijke onderzoekslijn is ook het onderzoeken van de impact van tariefsverhogingen. Binnen de gemeente worden bijvoorbeeld geen parkeerheffingen in rekening gebracht. Onderzocht wordt wat de mogelijkheden en financiële en economische impact is van het heffen van parkeergelden in de dorpscentra. Zo is bijvoorbeeld de parkeergarage bij het station Dieren tot op heden kosteloos. 2.4
Incidentele middelen: inzet vastgoed, gronden en verdiepend onderzoek reserves
Gemeente Rheden heeft een periode sterk ingeteerd op haar reserves. Wat is een voor de gemeente Rheden passend beleid op dit gebied? Deze verkenning kan wellicht ook financiële ruimte opleveren. Gemeente Rheden heeft vastgoed en gronden in haar bezit. Het college stelt voor om een verkennend onderzoek te doen naar onze grond- en vastgoedportefeuille en de betekenis en financiële consequenties van eventuele verkoop aan derden of van het bijstellen van huren en pachten.
Het college blijft daarnaast vasthouden aan de ambitie om de financiële positie de komende jaren te versterken, door elk jaar middelen toe te voegen aan de algemene reserve. Hierdoor creëren we een financiële buffer om toekomstige tegenvallers op te vangen. Begrotingssaldo Met deze begroting 2024-2027 komt het college tot een sluitend begrotingsresultaat voor 2024 en 2025. De ontwikkeling van dit nieuwe saldo ten opzichte van het eerdere begrotingssaldo uit de programmabegroting 2023-2026 leest u terug in de onderstaande tekst. Deze paragraaf wordt afgesloten met een samenvattende tabel. Het begrotingssaldo uit de programmabegroting 2023-2026 voor 2024 was ruim € 1,6 miljoen voordelig. Het effect van de meicirculaire voor 2024 is € 4,7 miljoen voordelig. Deze twee bedragen tellen op tot € 6,3 miljoen en geven de extra financiële ruimte voor de jaren 2024 tot en met 2027. Deze financiële ruimte is het kader waarbinnen de financiële ontwikkelingen (waaronder indexaties) opgevangen moeten worden. In de kadernota 2024-2027 zijn diverse ontwikkelingen financieel vertaald. Het financiële effect van de deze ontwikkelingen voor 2024 bedraagt € 11,5 miljoen nadelig*. Hierop aanvullend zijn in de 2e bestuursrapportage 2023 financiële ontwikkelingen opgenomen die doorwerken in 2024 en verder.
Naast de ontwikkelingen die een structurele doorwerking hebben zijn er ook financiële ontwikkelingen die vanaf 2024 gaan spelen. Het financiële effect van beide opgeteld is voor 2024 bijna € 4,7 miljoen nadelig. Er is dus financiële ruimte ten hoogte van € 6,3 miljoen maar hier staan ontwikkelingen van € - 11,5 en € - 4,7 miljoen tegenover. De opgave voor 2024 komt daarmee op € 9,9 miljoen (nadelig). Om tot een financieel sluitend perspectief te komen voor 2024 en 2025, zijn er de afgelopen maanden kansen op besparingen gezocht. Hierbij is naar maatregelen gezocht die de inwoner zo min mogelijk raken. Op een aantal onderdelen hebben we onze ambitie bijgesteld op de beperkte financiële middelen en op andere onderdelen hebben we de begroting meer “onder spanning” gezet en gaan we scherper aan de wind zeilen. Dit is niet zonder risico’s. Voor 2024 is er voor € 11 miljoen aan kansen op besparingen in kaart gebracht.
10
Het begrotingssaldo voor 2024 komt daarmee uit op € 1.174 duizend voordelig. Het gaat om een positief begrotingssaldo, waardoor de financiële positie versterkt. In de onderstaande tabel geven wij de samenvatting van de begroting 2024-2027 weer. U leest de cijfers uit de bovenstaande tekst hierin terug in de kolom “2024”. Opbouw begrotingssaldo (bedragen x € 1.000,-) Begrotingssaldo 2023-2026 Effect meicirculaire Financiële uitgangspositie
2024
2025
2026
2027
1.662 4.664 6.326
2.001 4.589 6.590
-3.866 2.468 -1.398
-3.866 4.524 658
Ontwikkelingen kadernota* Nieuwe ontwikkelingen na kadernota Financiële opgave
-11.512 -4.663 -9.849
-11.167 -4.532 -9.109
-9.227 -4.093 -14.718
-8.606 -8.339 -16.287
Kansen op besparingen
11.023
9.815
8.124
8.224
Begrotingssaldo 2024-2027
1.174
706
-6.494
-8.063
*: Voorlopend op de meicirculaire was er al een baat opgenomen, in optelling is deze eruit gehaald om een dubbeltelling te voorkomen. Vandaar dat dit bedrag afwijkt van het getal in de kadernota 2024-2027. Met deze programmabegroting die sluit voor de jaren 2024 en 2025 creëren wij ruimte om het met elkaar te hebben over fundamentele keuzes voor 2025 en verder. Op het moment dat het college meer zicht heeft op de financiële impact die de mogelijke onderzoekslijnen kunnen hebben gaat zij graag in gesprek met de raad over de daadwerkelijke keuzes. Daarvoor zal een voorbereidende opdracht gegeven worden aan een projectgroep ‘naar een solide kadernota 2025’. U leest dat de jaren 2026 en 2027 niet sluitend zijn en zelfs met een ruim negatief saldo worden afgesloten. De reden hiervoor is dat vanaf 2026 een ander financieringssystematiek gaat gelden voor het gemeentefonds. De wijzigingen leiden tot een afname van het gemeentefonds van ruim 3 miljard euro, hetgeen voor de gemeente Rheden een geschat negatief effect heeft van 6 miljoen euro. Deze ontwikkeling speelt voor alle gemeenten, wat maakt dat 2026 ook wel het “ravijn jaar” wordt genoemd. Vanuit de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) is geadviseerd, zolang nog geen duidelijkheid is over mogelijk oplossingen, de jaren niet sluitend aan te leveren aan de toezichthouder. Dit advies is in deze begroting overgenomen.
Op basis van de omgevingsvisie, het koersdocument sociaal domein en de in kaart gebrachte knoppen op basis van de hiervoor beschreven onderzoekslijnen zullen wij ons de komende periode richten op de vraag: ‘Wat voor gemeente wil/kan je zijn?’. De raad zal gevraagd worden de uitgangspunten vast te stellen. Dit zal leiden door een solide en gezamenlijk gedragen kadernota 2025, die als basis dient voor de begroting 2025-2028. Door samen met de raad dit traject aan te gaan, denken wij Rheden weer in een duurzaam financieel stabiel vaarwater te kunnen brengen.
11
Financiële positie In het onderdeel financiële positie wordt het financieel perspectief toegelicht en is er aandacht voor het verloop van het weerstandsvermogen als gevolg van dit perspectief.
Financieel perspectief Binnen deze paragraaf wordt schetsen we op hoofdlijnen het financieel perspectief van deze meerjarenbegroting. Op verschillende momenten bent u al geïnformeerd over de ontwikkelingen in de financiële positie van onze gemeente en met deze begroting blikken we vooruit naar de jaren 2024-2027. De basis voor deze begroting is de kadernota 2024 die op 4 juli 2023 is vastgesteld. Deze kadernota is beleidsarm opgesteld met de focus op autonome ontwikkelingen. In die kadernota was een financieel perspectief weergeven met grote tekorten: € 9 miljoen tekort in 2024 oplopend naar een tekort van € 12 miljoen in 2027. In het traject van opstellen van voorliggende begroting zijn diverse acties uitgevoerd gericht op het realiseren van een sluitende begroting voor de jaren 2024 en 2025. De opgenomen lasten in de kadernota zijn nader beoordeeld en kansen op besparingen zijn geïnventariseerd. Daarnaast hebben we nieuwe ontwikkelingen na het opstellen van de kadernota in beeld gebracht alsmede aanvullende maatregelen opgesteld. Dit alles leidt tot het volgende financiële perspectief: (x € 1.000) Begrotingssaldi
2024 1.174
2025 706
2026
2027
-6.494
-8.063
Een belangrijke grote ontwikkelingen in het financieel perspectief voor de komende jaren betreft de Algemene Uitkering vanuit Rijksoverheid. De algemene uitkering laat de laatste jaren veel fluctuaties zijn, waardoor we sterk afhankelijk zijn van de ontwikkelingen in de circulaires. Voor 2026 is er sprake van een begrotingsravijn. Vanaf 2027 wordt het gemeentefonds geïndexeerd op basis van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp). Het volumeaccres zal in 2027 stijgen, voor een gemeente van 40.000 inwoners betekent dit een positief effect van ongeveer €1,4 miljoen. Dit zal tot uitdrukking moeten komen in de septembercirculaire 2023. In bovenstaand financieel perspectief zijn de effecten van de meicirculaire gemeentefonds 2023 verwerkt. Ten tijde van het opstellen van de Programmabegroting 2024 was de septembercirculaire 2023 van het gemeentefonds nog niet door het Ministerie van BZK gepubliceerd. De raad zal over de financiële effecten van deze circulaire worden geïnformeerd voorafgaand aan de behandeling van de Programmabegroting 2024.
Meerjarig perspectief Met de kadernota 2024-2027 zijn de uitgangspunten voor deze begroting vastgesteld. De meerjarenbegroting, en daarmee de cijfers in alle tabellen in deze begroting, zijn gebaseerd op bestaand beleid. Hierin zijn alle ontwikkelingen tot en met de Kadernota 2024 verwerkt. Daarnaast zijn ook de structurele effecten van de meicirculaire gemeentefonds 2023 en de 2e bestuursrapportage 2023 financieel meegenomen. De onderstaande tabel laat samengevat de ontwikkeling van de meerjarenraming 2024-2027 zien. Ten opzichte van de kadernota 2024 is het financiële perspectief voor de jaren 2024 tot en met 2027 verbeterd.
12
Opbouw begrotingssaldo (bedragen x € 1.000,-) Begrotingssaldo 2023-2026 Effect meicirculaire Financiële uitgangspositie
2024
2025
2026
2027
1.662 4.664 6.326
2.001 4.589 6.590
-3.866 2.468 -1.398
-3.866 4.524 658
Ontwikkelingen kadernota * Nieuwe ontwikkelingen na kadernota Financiële opgave
-11.512 -4.663 -9.849
-11.167 -4.532 -9.109
-9.227 -4.093 -14.718
-8.606 -8.339 -16.287
Kansen op besparingen Begrotingssaldo 2024-2027
11.023 1.174
9.815 706
8.124 -6.494
8.224 -8.063
*: Voorlopend op de meicirculaire was er al een baat opgenomen, in optelling is deze eruit gehaald om een dubbeltelling te voorkomen. Vandaar dat dit bedrag afwijkt van het getal in de kadernota 2024-2027.
Toelichting verschillen ten opzichte van kadernota Voor nadere gedetailleerde informatie over de bijstellingen in het financieel perspectief 2024-2027 verwijzen wij u naar bijlage 11 "Specificatie ontwikkelingen en besparingen 2024-2027".
Programmaplan De vertaling van het financieel perspectief naar de programma's is in onderstaande tabel opgenomen. De indeling van de kolommen is voor iedere financiële tabel hetzelfde waarbij: • R 2022 staat voor jaarrekening 2022; • PB 2023 staat voor primitieve begroting 2023 (nog ongewijzigd); • B 2024 tot en met B 2027: primitieve begroting. Tabel: Programmaplan Omschrijving (bedragen x € 1.000)
R 2022
PB 2023 B 2024
B 2025
B 2026
B 2027
1. Samenleving
-63.695
-61.268
-66.342
-66.042
-66.396
-66.563
2. Leefomgeving
-11.519
-13.105
-13.807
-13.871
-13.222
-13.942
3. Bestuur & organisatie
79.952
75.714
81.914
81.090
73.743
72.521
Saldo van baten en lasten
4.738
1.341
1.765
1.177
-5.875
-7.985
Saldo van toevoegingen en onttrekkingen reserves
-1.480
-811
-591
-471
-619
-79
Resultaat
3.257
530
1.174
706
-6.494
-8.063
Weerstandsvermogen Naast de ontwikkeling van het meerjarige begrotingssaldo is ook de ontwikkeling van het weerstandsvermogen en de vermogenspositie (en het effect daarvan op een aantal voorgeschreven financiële kengetallen) van belang voor een volledige beoordeling van de financiële positie van de gemeente Rheden.
Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen is de mate waarin de gemeente in staat is om de gevolgen van risico's op te vangen. Het weerstandsvermogen is de verhouding tussen het risicoprofiel en de weerstandscapaciteit en wordt uitgedrukt in de weerstandsratio.
13
Tabel: Weerstandsratio Weerstandsratio Totale weerstandscapaciteit Risicoprofiel Weerstandsratio
Begroting 2023 € 5.956.867 € 7.450.000 0,8
Ten opzichte van de jaarrekening 2022 (laatste actualisatie) is de weerstandsratio gedaald van 1,7 naar 0,8. Voor een meer uitgebreide toelichting op het weerstandsvermogen en de voorgeschreven kengetallen (en de samenhang daartussen), verwijzen we naar de paragraaf Weerstandsvermogen.
14
Programma's
15
1 Samenleving
Wat is onze visie? Het is belangrijk dat onze inwoners gezond, gelukkig en veilig in onze gemeente kunnen opgroeien, ouder worden, werken en wonen. We willen een samenleving waar mensen naar elkaar omkijken en in hun bestaan kunnen voorzien. We sluiten aan bij de eigen mogelijkheden van onze inwoners en de netwerken die zij hebben. We zetten in op de sociale basis en versterken en stimuleren deze basis zodat iedereen actief mee kan doen. Daar waar nodig zetten we passende zorg en ondersteuning in. We focussen ons in het bijzonder op de volgende hoofdthema's voor onze inwoners: • het vergroten van de financiële bestaanszekerheid • het stimuleren en versterken van de sociale basis (sociale bestaanszekerheid), en • het mogelijk maken van een vitaal en gezond leven Deze hoofdthema's omvatten meerdere beleidsgebieden en dienstverlening. We werken actief samen met veel organisaties (informeel en professioneel) binnen en buiten onze gemeente. We geloven hierbij in de kracht van ons verenigingsleven. Uitgangspunt bij de uitwerking van de hoofdthema's is dat onze inwoners de zorg en ondersteuning krijgen die zij nodig hebben. Informeel waar het kan en formeel waar het nodig is. We ontwikkelen de inzet van informele netwerken en professionals zodat deze goed op elkaar aansluiten.
De zorg en ondersteuning die nodig is (formeel en informeel), is laagdrempelig, goed toegankelijk en dichtbij huis. Kansengelijkheid en bestaanszekerheid (financieel en sociaal) staan hierbij centraal. Hierbij hebben we speciale aandacht voor de preventie en zoeken samen met organisaties naar de mogelijkheden om dichterbij zorg en ondersteuning aan te bieden. In dit programma zijn de volgende bestuurlijke doelstellingen actueel: Thema: Financiële bestaanszekerheid • Rhedense inwoners zijn financieel zelfredzaam. • Rhedense inwoners maken optimaal gebruik van de ondersteuningsmogelijkheden. • Inwoners in Rheden kunnen lezen, schrijven, rekenen en zijn digitaal vaardig. Thema: Vitaal en gezond • Inwoners van de gemeente Rheden wonen in een leefomgeving die gezond is en stimuleert tot gezonde keuzes • Inwoners van de gemeente Rheden zijn vaardig om gezonde keuzes te maken. • Jeugdigen groeien kansrijk op, ongeacht generatie-problematiek (armoede, werk, leefstijl, welzijn, inkomen en onderwijs) 16
Thema: Sociale basis • Inwoners wonen op een prettige manier langer zelfstandig. • In de gemeente Rheden is sprake van een sterke en brede sociale basis. • Dorpen en wijken in de gemeente Rheden zijn samenredzaam. • Inwoners maken gebruik van hulp en ondersteuning vanuit de algemene en voorliggende voorzieningen. Maatwerk is beschikbaar voor wie dit nodig heeft. De doelstellingen zijn verwerkt in een doelenboom waarin wordt beantwoord: • Welk doel willen we bereiken om te komen tot deze visie? • Welke resultaten moet het opleveren? • Hoe meten wij onze prestaties? Hierbij gaan we alleen in op nieuw beleid en politiek relevante zaken. Na deze doelenboom is informatie over betrokken verbonden partijen en de beschikbaar gestelde middelen opgenomen. De bijdrage per programma aan de Sustainable Development Goals (SDG’s) is opgenomen in bijlage 1: SDG’s per programma.
Financiële bestaanszekerheid Rhedense inwoners zijn financieel zelfredzaam Wat willen we bereiken? Wij stellen alle inwoners in staat om mee te doen in de samenleving. Met name de inwoners van Rheden met financiële zorgen die schulden hebben en voor meedoen zelf onvoldoende mogelijkheden vinden. We stimuleren inwoners om het inkomen zoveel mogelijk zelfstandig te verwerven, maar geven financiële ondersteuning aan die inwoners voor wie dat (tijdelijk) niet lukt. We bieden actief en vroegtijdig ondersteuning aan inwoners aan die te maken krijgen met financiële hulpvragen en problematische schulden. We ondersteunen inwoners met een laag inkomen om mee te blijven doen. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Gea Hofstede. Speerpunt is G2 Versterken financiële bestaanszekerheid.
Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? De inflatie neemt af, maar alles is afgelopen jaren duurder geworden. Inwoners zijn een groot deel van hun inkomen kwijt aan vaste lasten. Grote groepen inwoners hebben ingeteerd op de reserves. De groep met financieel kwetsbare inwoners is groot.
Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Maximaal 4% van de inwoners geeft aan financiële problemen te hebben (2024). • 93% van onze inwoners geeft aan matig of veel regie te hebben over het eigen leven (2024). • Maximaal 20% van de nieuwe asielstatushouders heeft verlenging van financiële ontzorging nodig (aansluitend op het wettelijke half jaar ontzorging) (2024). • Het aantal mensen met (parttime) werk naast de bijstand stijgt (2024).
17
Rhedense inwoners maken optimaal gebruik van de ondersteuningsmogelijkheden Wat willen we bereiken? We willen dat inwoners bekend zijn met en tevreden zijn over het aanbod op het gebied van financiële hulpverlening en minimaregelingen. We willen dat er optimaal gebruik van wordt gemaakt. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Gea Hofstede. Speerpunt is G2 Versterken Financiële bestaanszekerheid.
Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Inwoners vinden het aanvraagproces ingewikkeld/bureaucratisch en haken daardoor af. Sommige inwoners zijn het vertrouwen (toeslagenaffaire) kwijt en vragen daarom liever niets aan. Een risico is dat wij inwoners niet bereiken die wel in aanmerking komen voor minimaregelingen en financiële hulpverlening. Tot slot is er een risico dat, ondanks het gebruik van onze regelingen, inwoners als gevolg van de inflatie niet meer rond kunnen komen.
Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • 75% van de doelgroep is in het bezit van een Gelrepas (2024). • 75% van de inwoners uit de doelgroep is bekend met financiële hulpverlening en de minimaregelingen (2024). • In 2024 beoordelen de inwoners uit de doelgroep de minimaregelingen met een 8, de maatschappelijke partners beoordelen de minimaregelingen met een 7,5 (2024).
Inwoners in Rheden kunnen lezen, schrijven, rekenen en zijn digitaal vaardig Wat willen we bereiken? Onze ambitie is dat iedereen kan lezen, schrijven, rekenen en dat iedereen digitaal vaardig is. Daarom geven wij een extra impuls aan de aanpak van laaggeletterdheid. Inwoners die problemen hebben met lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden, gaan we extra ondersteunen. Om mee te kunnen blijven doen in de samenleving is dit noodzakelijk. Samen met onze samenwerkingspartners van het Taalhuis (Bibliotheek Veluwezoom, ROC Rijn-IJssel en Incluzio), vrijwilligers (-organisaties) in de sociale basis, familie, buren en bedrijven, ontwikkelen we het cursusaanbod om mensen die te kampen hebben met laaggeletterdheid, te ondersteunen. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Ronald Ter Hoeven. Speerpunt is G2 Versterken Financiële bestaanszekerheid.
Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Het risico bestaat dat wij niet (tijdig) signaleren dat inwoners moeite hebben met lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden.
Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Het percentage laaggeletterden is gedaald naar 5% in 2050. • In elke kwetsbare wijk is dichtbij de inwoner een cursus gericht op werk, geld, gezondheid en gezin.
18
Wat mag het kosten? Wat mag het kosten?
(x € 1.000,-) R 2022
PB 2023
B 2024
B 2025
B 2026
B 2027
Lasten 6.3 Inkomensregelingen
24.317
18.878
21.532
22.396
22.396
22.396
6.4 Begeleide participatie
9.211
9.758
10.797
10.483
10.017
9.720
33.528
28.636
32.329
32.879
32.413
32.116
6.3 Inkomensregelingen
15.366
14.228
16.437
16.437
16.437
16.437
6.4 Begeleide participatie
175
478
858
858
478
478
Subtotaal
15.540
14.706
17.295
17.295
16.915
16.915
Saldo van baten en lasten
-17.988
-13.930
-15.034
-15.584
-15.498
-15.201
Subtotaal Baten
Vitaal en gezond Inwoners van de gemeente Rheden wonen in een leefomgeving die gezond is en stimuleert tot gezonde keuzes Wat willen we bereiken? Inwoners van de gemeente Rheden wonen in een leefomgeving die gezond is en stimuleert tot gezonde keuzes. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Ronald Ter Hoeven. Speerpunt is R6 Versterken Sport & Beweging Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Er zijn minimale budgetten specifiek voor een gezonde leefomgeving beschikbaar. Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Het aantal overlastmeldingen door houtstook is in 2025 met 20% afgenomen t.o.v. 2023. • Het aantal inwoners dat tijdens periodes van hitte voldoende verkoeling kan vinden in de eigen woning, tuin of buurt is in 2028 minimaal gelijk gebleven als in 2020. • Het percentage inwoners dat aangeeft voldoende groen in de buurt te ervaren is in 2028 minimaal gelijk gebleven als in 2020. • In 2028 zijn 10 buurtspeelplaatsen gerealiseerd met uitdagende speelvoorzieningen en aandacht is voor drinkwater, groen, koelteplekken, toegankelijkheid en voedingseducatie. • In 2026 zijn bij lopende nieuwbouw en herinrichtingsprojecten plekken voor ontmoeting gerealiseerd.
19
Inwoners van de gemeente Rheden zijn vaardig om gezonde keuzes te maken Wat willen we bereiken? Sport en bewegen dragen bij aan het vergroten van de weerbaarheid en vitaliteit, aan het leren over sportiviteit en respect, aan maatschappelijke participatie en leefbaarheid in de buurt. Hiervoor stimuleren we deelname aan sport of bewegen onder verschillende doelgroepen, met extra aandacht voor groepen inwoners die weinig bewegen. We zorgen voor goede sportlocaties in de gemeente Rheden, zowel traditionele sportruimtes (zoals gymzalen, sporthallen en zwembaden, als sport en beweegvoorzieningen in de openbare ruimte. Ook ondersteunen we sportverenigingen en andere sportaanbieders. We richten ons met de Open Club-gedachte en het Sportakkoord op samenwerking tussen sportaanbieders onderling en samenwerking met organisaties uit andere sectoren (onderwijs, cultuur, welzijn, zorg, bedrijfsleven etc.). Voorbeelden van de uitwerking van de Open Club zijn: vernieuwing van het sportaanbod, nieuwe lidmaatschapsvormen en gezamenlijke activiteiten van sportclubs voor de jeugd of senioren. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Ronald Ter Hoeven. Speerpunt is R6 Versterken Sport & Beweging.
Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Beschikbaar budget heeft invloed op de keuze om wel/niet te sporten. Met de hoge energieprijzen en de inflatie kan een sportlidmaatschap onder druk komen te staan. De individualisering is een risico voor de bestaande verenigingssporten. Samenwerking tussen verenigingen en nieuwe lidmaatschapsvormen kunnen dit risico verminderen. Ook een gebrek aan kennis over een gezonde levensstijl bij inwoners en kennis bij trainers is een risico om te gaan sporten en bewegen.
Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Het percentage volwassenen dat zijn/haar gezondheidsvaardigheden als voldoende beoordeelt is in 2024 gestegen ten opzichte van 2020. • Het percentage jongeren van 0 t/m 19 jaar met gezond gewicht is in 2024 gestegen ten opzichte van 2022. 1. We helpen minimaal 30 kinderen met (ernstig) overgewicht naar een gezonde leefstijl met het programma Gezond Onderweg (GO!). 2. In samenwerking met minimaal 3 Sportclubs maken we het aanbod in sportkantines gevarieerder en gezonder (Gezonde Sportkantine). • Het percentage jongeren van 12-18 jaar dat rookt is in 2024 gedaald ten opzichte van 2018. • Het percentage inwoners dat problematisch alcohol gebruikt is in 2024 (18+ jr) en 2023 (12-18 jr) gedaald ten opzichte van 2020 (18+ jr) en 2018 (12-18 jr). • In 2026 sport/beweegt 75% van de inwoners: 1. We stellen in 2023 een nieuwe sportaccommodatievisie op. 2. We onderzoeken in 2023 de nieuwste mogelijkheden voor de geplande vervanging van kunstgrasvelden. 3. We voeren in samenwerking met partners op minimaal 5 basisscholen een nieuw concept rondom voldoende en goed bewegen op en rond school uit. 4. We voeren samen met het onderwijs een pilot uit met een programma om de zwemvaardigheid van kinderen te behouden en waar nodig te verbeteren. 5. We organiseren 3 nieuwe doelgroepprogramma's in het Biljoenbad Velp (Wmo doelgroepen).
20
6. We continueren het Open Club traject in de Zuidflank Rheden met een werkgroep van sportclubs en starten een Open Club met sportaanbieders en organisaties rondom sportpark Het Nieuwland Dieren. 7. Het programma School Legends laten we op minimaal één extra middelbare school (ten opzichte van één middelbare school op dit moment) uitvoeren. School Legends richt zich op een gezonde leefstijl onder scholieren uit het voortgezet onderwijs. 8. We starten in 2023 de uitvoering van het actieplan voor het stimuleren van buitenspelen dat in 2022 door een speelverkenner is opgesteld.
Jeugdigen groeien kansrijk op, ongeacht generatie-problematiek (armoede, werk, leefstijl, welzijn, inkomen en onderwijs) Wat willen we bereiken? Ieder kind verdient de best mogelijke start van zijn of haar leven en een optimale kans op een goede toekomst. Dit vraagt om een integrale aanpak vanuit diverse disciplines, zoals armoede, werk, inkomen, gezondheid en onderwijs. De aanpak hiervan richt zich op ouders, kinderen en omgeving. Met het project 'Kansrijke start' helpen we ouders om kinderen een gezonde, veilige en kansrijke start te geven. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Ronald Ter Hoeven. Speerpunt is Overig.
Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? De gevolgen van corona (psychosociale ontwikkelingen) kunnen invloed hebben op de ontwikkelmogelijkheden van jeugdigen. Ook de financiële bestaanszekerheid als gevolg van hoge energieprijzen en inflatie hebben invloed op de ontwikkelmogelijkheden van onze jeugd.
Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • 75% van de kinderen/gezinnen uit de doelgroep maakt gebruik van een of meer voorzieningen uit het Kindpakket (2024). • 75% van de kinderen uit de doelgroep is in het bezit van de Gelrepas en zij hebben aan het einde van het pasjaar tenminste 75% van hun tegoed besteed (2024). • Het aantal voortijdig schoolverlaters dat positief uitstroomt naar onderwijs, werk, of dagbesteding blijft gelijk of stijgt (76% in 2023). 1. We stimuleren scholen om in te zetten op schoolaanwezigheid om vroegtijdige schoolverlaters te voorkomen. 2. We zijn betrokken bij de regionale aanpak vroegtijdige schoolverlaters 3. We geven het Regionaal Bureau Leerlingzaken de opdracht leerplicht-en kwalificatieplichtwet uit te voeren. • We bereiken alle peuters met een verwachte onderwijsachterstand met vve. • 90% van de kleuters met een vve-indicatie is gegroeid in de taalontwikkeling in relatie tot zichzelf. • Het jeugdzorggebruik neemt af en is in 2024 niet meer dan 1,5% hoger dan het landelijk gemiddelde (2024). Jeugdzorggebruik Rheden 15%, Nederland 13,2%, voorlopige cijfers 2022, bron CBS.
21
Wat mag het kosten? Wat mag het kosten?
(x € 1.000,-) R 2022
PB 2023
B 2024
B 2025
B 2026
B 2027
Lasten 5.1 Sportbeleid en activering
449
458
479
479
479
479
5.2 Sportaccommodaties
4.084
3.873
4.373
4.407
4.414
4.464
7.1 Volksgezondheid
1.653
1.737
3.005
2.827
2.710
2.072
6.186
6.068
7.857
7.713
7.603
7.015
14
10
10
10
10
10
1.569
1.412
1.412
1.412
1.412
1.412
29
0
999
999
832
194
Subtotaal
1.613
1.422
2.421
2.421
2.254
1.616
Saldo van baten en lasten
-4.573
-4.646
-5.436
-5.292
-5.349
-5.399
Subtotaal Baten 5.1 Sportbeleid en activering 5.2 Sportaccommodaties 7.1 Volksgezondheid
Sociale basis Inwoners wonen op een prettige manier langer zelfstandig Wat willen we bereiken? Komende jaren zal het aandeel senioren verder toenemen. Nu is 26% van de Rhedense inwoners 65 jaar of ouder (tegenover ruim 19% landelijk). Het is voor senioren van belang dat zij, op hun eigen wijze, volwaardig kunnen blijven deelnemen aan de samenleving. De gemeente zorgt ervoor dat senioren die zelf of met hulp van hun omgeving niet redden, de ondersteuning krijgen die nodig is om mee te kunnen blijven doen in de samenleving. De doelgroep Beschermd wonen GGZ/LVB ondergaat in de komende jaren een ingrijpende transitie van wonen en 24-uurszorg binnen een instelling Beschermd wonen naar 24-uurszorg in de thuissituatie in de vorm van ’Beschermd thuis’ met een scheiding tussen wonen en zorg. Dat betekent dat meer mensen uit deze doelgroep zelfstandig in de wijk (blijven) wonen. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Gea Hofstede. Speerpunt is Overig.
Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? De beschikbaarheid van passende woningen en de hoge bouwkosten hebben invloed op het doel om passend te kunnen wonen. Personeelskrapte voor de verschillende voorzieningen in zorg en ondersteuning is een risico.
Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • In 2026 wordt gestreefd naar daling van het percentage inwoners in beschermd wonen van 2,4 (per 100 inwoners) naar het regionale gemiddelde van 1,7 (per 1000 inwoners). • In 2024 zetten minimaal 10 inwoners de stap van beschermd wonen naar beschermd thuis en/of naar zelfstandig wonen in een uitstroomwoning van Vivare. 22
•
50 inwoners per jaar voeren preventieve levensloopbestendige woningaanpassingen uit (2024).
In de gemeente Rheden is sprake van een sterke en brede sociale basis. Wat willen we bereiken? Wij streven naar een kwalitatief, laagdrempelig en toegankelijk aanbod van algemene voorzieningen voor alle inwoners, van jong tot oud. Dit kunnen inwonersinitiatieven, semiprofessionele en professionele initiatieven zijn. Samen met inwoners voelen wij ons verantwoordelijk voor het in stand houden en versterken van de samenredzaamheid in onze dorpen. We ondersteunen inwoners in het omzien naar elkaar gemakkelijker te maken en zelf initiatieven te starten ook om samen hun buurt leuker, mooier en beter te maken. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Gea Hofstede. Speerpunt is G4 Een nog stevigere Sociale Basis.
Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Als gevolg van de coronacrisis zijn vrijwilligers gestopt. Ook de vergrijzing is van invloed op ons vrijwilligersbestand. Het is hierbij belangrijk dat we onze vrijwilligersorganisaties ondersteunen waar nodig. Hiernaast is het vinden van gekwalificeerd personeel (krapte op de arbeidsmarkt) een risico om een goed voorzieningenniveau op peil te houden.
Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • In 2024 is de bekendheid en gebruik onder de inwoners met vrijwilligers- of andere hulporganisaties binnen de sociale basis toegenomen ten opzichte van de resultaten van het inwonerspanel Rheden Spreekt uit 2022. • In 2024 wordt 75% van de inwoners die bij Incluzio Rheden bekend is met een ondersteuningsvraag, toegeleid naar het steunsysteem conform het Rhedens model. • In 2024 heeft tenminste 80% van de jeugdige inwoners die ondersteuning krijgen uit de sociale basis geen of minder maatwerkvoorziening meer nodig.
Dorpen en wijken in de gemeente Rheden zijn samenredzaam Wat willen we bereiken? Wij streven naar een kwalitatief, laagdrempelig en toegankelijk aanbod van algemene voorzieningen voor alle inwoners, van jong tot oud. Dit kunnen inwonersinitiatieven, semiprofessionele en professionele initiatieven zijn. Samen met inwoners voelen wij ons verantwoordelijk voor het in stand houden en versterken van de samenredzaamheid in onze dorpen. We ondersteunen inwoners in het omzien naar elkaar gemakkelijker te maken en zelf initiatieven te starten ook om samen hun buurt leuker, mooier en beter te maken. Met sociale activering vergroten we de mogelijkheden voor een zinvolle daginvulling in de directe omgeving van inwoners met een grote afstand tot de arbeidsmarkt door aansluiting te vinden bij de sociale basis. Het doel daarbij is: iedereen doet mee. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Gea Hofstede. Speerpunt is G4 Een nog stevigere Sociale Basis.
Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg?
23
De gevolgen van de coronacrisis hebben invloed op ons vrijwilligersbestand. Ook de financiële bestaanszekerheid heeft invloed op de inzet om samen zaken op te pakken door zorgen over werk, privé en of financiën.
Beoogde resultaten Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Het percentage inwoners dat de mate waarin buurtbewoners omzien naar elkaar beoordeelt als (zeer) goed is gestegen van 36% in 2022 naar 40% in 2024. • Het percentage inwoners dat het geven van zorg aan een naaste beoordeelt met (helemaal) niet zwaar is gestegen van 45% in 2022 naar 50% in 2024. • Het percentage inwoners dat vrijwilligerswerk doet in onze gemeente stijgt van 38% in 2022 naar 42% in 2024. • We stimuleren de actieve cultuurparticipatie tot 35% actief en 45% enigszins actief in 2026 ten opzichte van de cijfers in 2018: 26% actief en 36% enigszins actief (cultuur inzetten als middel/preventie: actieve deelname en lidmaatschap vereniging).
Inwoners maken gebruik van hulp en ondersteuning vanuit de algemene en voorliggende voorzieningen. Maatwerk is beschikbaar voor wie dit nodig heeft Wat willen we bereiken? We zetten in op hulp en ondersteuning van een inwoner, zodat zij zelfredzaam kunnen zijn binnen de eigen sociale omgeving (het gezin, de buurt, het werk, de Rhedense Sociale Basis). We zetten daarbij in op preventie en op laagdrempelige collectieve, algemene voorzieningen dichtbij huis. Waar dit niet mogelijk is, wordt hulp ingezet vanuit zogenoemde maatwerkvoorzieningen Wmo/jeugdzorg. Maatwerkvoorzieningen zijn tijdelijk van aard en gericht op een structurele oplossing vanuit de eigen kracht en/of binnen de eigen sociale omgeving. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Gea Hofstede. Speerpunt is G4 Een nog stevigere Sociale Basis.
Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? De huidige arbeidskrapte heeft invloed om hulp en ondersteuning voor wie dat nodig heeft.
Beoogde resultaten Bij dit doel hoort het volgende resultaat: • Minimaal 75% van de inwoners hoeft geen gebruik te maken van Wmo geïndiceerde zorg.
Wat mag het kosten? Wat mag het kosten?
(x € 1.000,-) R 2022
PB 2023
B 2024
B 2025
B 2026
B 2027
Lasten 4.2 Onderwijshuisvesting
2.569
2.533
3.046
3.240
3.454
3.527
4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken
3.103
2.615
2.855
2.862
2.948
3.025
5.3 Cultuurpresentatie, prod.partic.
874
694
697
697
697
697
5.6 Media
886
887
887
887
887
887
24
6.1 Samenkracht en burgerparticip.
3.066
3.845
3.882
3.881
3.914
3.913
515
602
583
584
590
590
6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO)
2.090
2.640
2.846
2.995
3.034
3.072
6.71 Maatwerkdienstverlening 18+
14.987
14.713
16.114
16.468
16.828
17.154
6.72 Maatwerkdienstverlening 18-
15.396
16.114
17.243
16.052
16.055
16.267
928
200
933
933
933
933
44.415
44.842
49.087
48.599
49.340
50.065
4.2 Onderwijshuisvesting
440
475
507
507
507
507
4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken
1.435
940
940
940
940
940
5.3 Cultuurpresentatie, prod.partic.
150
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
193
234
252
252
252
252
0
0
0
0
0
0
6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO)
470
474
554
808
814
814
6.71 Maatwerkdienstverlening 18+
503
5
940
904
1.256
1.566
6.72 Maatwerkdienstverlening 18-
90
22
22
22
22
22
6.82 Geëscaleerde zorg 18-
0
0
0
0
0
0
Subtotaal
3.281
2.149
3.215
3.433
3.791
4.101
Saldo van baten en lasten
-41.134
-42.693
-45.872
-45.167
-45.549
-45.964
6.2 Wijkteams
6.82 Geëscaleerde zorg 18Subtotaal Baten
5.6 Media 6.1 Samenkracht en burgerparticip. 6.2 Wijkteams
Taakvelden Samenleving Bovenstaande tabel toont de baten en lasten die aansluiten bij een oude CBS-indeling van taakvelden. Deze indeling was naar mening van het CBS te grofmazig, waardoor vergelijkingen tussen gemeenten en het onderkennen van trends moeilijk was. De ministeries van BZK en VWS hebben daarom besloten tot een verfijning van de taakvelden, waarbij de 5 taakvelden voor individuele voorzieningen Wmo en Jeugd moeten worden opgedeeld in 19 taakvelden. In de Begroting willen we hierbij zoveel mogelijk aansluiten en is in de bijlage een voorlopige verdeling gemaakt van de baten en lasten in de nieuwe CBS-indeling.
25
Hoe meten wij onze prestaties? Indicatoren per doel
Type indicator
Bron
Uitkomstindicator (maatschappelijk effect)
GGD volwassenen- en ouderenmonitor
Uitkomstindicator (maatschappelijk effect) Resultaatindicator
GGD volwassenen- en ouderenmonitor
Resultaatindicator
Csam
Rhedense inwoners maken optimaal gebruik van de ondersteuningsmogelijkheden Het aantal Gelrepashouders Resultaatindicator
Csam
Rhedense inwoners zijn financieel zelfredzaam Het percentage financiële problemen
Het percentage regie over het leven
Het percentage nieuwe asielstatushouders bij wie financiële ontzorging wordt verlengd Het aantal mensen met parttime werk naast de bijstand
De bekendheid met financiële hulpverlening en de minimaregelingen uitgedrukt in een percentage van de inwoners uit de doelgroep De tevredenheid met de minimaregelingen uitgedrukt in een cijfer Inwoners in Rheden kunnen lezen, schrijven, rekenen en zijn digitaal vaardig Het percentage laaggeletterden
Aantal cursusplaatsen in elke wijk (formeel en non formeel)
Csam
Resultaatindicator
1-meting Moventem
Resultaatindicator
1-meting Moventem
Uitkomstindicator (maatschappelijk effect) Inspanningsindicator
geletterdheid in zicht
Monitor Taalhuis
Inwoners van de gemeente Rheden wonen in een leefomgeving die gezond is en stimuleert tot gezonde keuzes Het aantal overlastmeldingen door houtstook Het aantal inwoner dat tijdens periode van hitte voldoende verkoeling kan vinden in de eigen woning, tuin of buurt Het percentage inwoners dat aangeeft voldoende groen in de buurt te ervaren Het aantal gerealiseerde buurtspeelplaatsen met uitdagende speelvoorzieningen met aandacht voor drinkwater, groen, koelteplekken Het aantal plekke voor ontmoeting dat is gerealiseerd bij lopende nieuwbouw of herinrichtingsprojecten Inwoners van de gemeente Rheden zijn vaardig om gezonde keuzes te maken
26
Het percentage inwoners dat zijn/haar Uitkomstindicator gezondheidsvaardigheden als voldoende (maatschappelijk beoordeelt effect)
GGD volwassenen- en ouderenmonitor
Het percentage jongeren (4-18 jaar) op een gezonde gewicht
GGD (jaarlijkse contactmomenten)
Het percentage jongeren dat rookt
GGD (Integrale Jeugdrapportage)
Het percentage inwoners (volwassenen & jongeren 12-18 jaar) dat problematisch alcohol gebruikt Het percentage inwoners dat minstens vier keer per maand sport en/of voldoet aan de beweegnorm Jeugdigen groeien kansrijk op, ongeacht generatie-problematiek (armoede, werk, leefstijl, welzijn, inkomen en onderwijs) Het percentage gebruik voorzieningen Resultaatindicator uit kindpakket voor daarvoor in aanmerking komende kinderen
GGD (Volwassenmonitor & Integrale Jeugdrapportage)
Het aantal kinderen met een Gelrepas en besteding pastegoed
Rapportages Gelrepas (Paspartous)
Resultaatindicator
GGD & NOC*NSF
kwartaalrapportages Stichting Leergeld
Het percentage voortijdigResultaatindicator schoolverlaters dat positief instroomt in onderwijs, werk of dagbesteding Het (non)bereik van peuters met een vve-indicatie Het percentage vve-kleuters dat zonder achterstand start in groep 3 Het aantal kinderen en gezinnen dat gebruik maakt van geïndiceerde jeugdhulp Inwoners wonen op een prettige manier langer zelfstandig
CBS
Het aantal inwoners dat doorstroomt naar zelfstandig wonen
Resultaatindicator
Vivare
Het percentage inwoners in beschermd wonen
Inspanningsindicator
waar staat je gemeente
Het aantal inwoners per jaar dat preventieve levensloopbestendige woningaanpassingen uitvoert
Resultaatindicator