Document · PDF

Programmabegroting 2023-2026 (22.80)

Raadsvergadering 8 november 2022, gemeente RhedenBij agendapunt: Programmabegroting 2023-202636.039 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 5

•

• •

Een betrouwbare database die conform de eisen van de Omgevingswet voor iedereen raadpleegbaar is en voor o.a. wetenschappelijke- en beleidsdoelen doorzoekbaar is op diverse criteria. We ontsluiten in 2023 -450 jaar Rheden- bij wijze van pilot één archeologische vindplaats via virtual reality. Inzicht in de mogelijkheden om archeologie voor een breder publiek te ontsluiten met een concrete aanpak om dit uit te rollen als resultaat. Samen met Stichting Rheden op de Kaart ontsluiten we 1.000 Points of Interests via een vernieuwde website. Een betrouwbare website die voor iedereen op diverse kennis- en interesseniveau ’s raadpleegbaar is. We actualiseren de archeologische waardenkaart De meest actuele stand van zaken van ons archeologisch bodemarchief zodat dit kan worden meegenomen in Omgevingsvisie en -plan en voor iedereen raadpleegbaar is.

Inrichting en beheer openbare ruimte We vervangen/herinrichten de openbare ruimte als object aan het einde is van zijn levensduur is, of er sprake is van gewijzigde inrichting en/of functie De verantwoordelijk portefeuillehouder is Dorus Klomberg Wat willen we bereiken? In de basis zien wij beheer als het bieden van een functionele en duurzame openbare ruimte die: schoon, heel en veilig is waarbij kapitaalvernietiging wordt voorkomen waarbij meldingen van inwoners zoveel mogelijk worden voorkomen en indien mogelijke opgelost naar tevredenheid Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? De vraag naar uitvoerend personeel, bouwmaterialen en grondstoffen stijgt, waardoor we verwachten dat de prijzen verder door stijgen. In 2023 is de prognose dat de prijzen verder gaan stijgen. In de begroting van 2023 is er rekening gehouden met een stijging van 3% op groen en 10% op wegen. Wanneer de stijging groter of lager is kan dat leiden tot bijstelling van de beschikbare budgetten voor het beheer en herinrichting van de openbare ruimte. Daarnaast kan er bij leveringen vertraging ontstaan, welke een langere doorlooptijd tot gevolg kunnen hebben.

Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: • In alle projecten en het beheer passen we een integrale aanpak toe en nemen expliciet klimaatadaptieve maatregelen mee De initiatieven leveren een bijdrage om de leefomgeving klimaatadaptief en waterrobuust in te richten. Met het effect het verminderen van het risico op wateroverlast (meekoppelkans hitte- en droogtestress). Uitgangspunt is dat deze initiatieven circulair aan te besteden. • Voor de herinrichting en vervanging binnen de openbare ruimte worden de verschillende planningen van water en riolering (WTPO), wegen, groen, spelen, verkeersveiligheid, woningbouw, geprioriteerd Bij de vervanging/herinrichting gaat het hierbij dus om een integrale aanpak van de hele omgeving: met wegen, groen, openbare verlichting. Het aanbrengen van extra riolering, waterberging, infiltratieriolen of hemelwaterriolen is vaak onderdeel van deze integrale projecten. Bij een dergelijke ingrijpende aanpak is het relatief gemakkelijk om ook andere wensen mee te nemen in het project. Denk dan aan het realiseren van meer groen, een wadi, een fietsstraat, het verplaatsen van parkeerplaatsen en dergelijke, of een andere uitstraling: de ruimte wordt immers toch opnieuw ontworpen en krijgt nieuw materiaal. Daarbij kijken we naar de mogelijkheden om zoveel als mogelijk te kiezen voor duurzame materialen en oplossingen.

We kiezen voor deze strategie: Als de technische kwaliteit van meerdere onderdelen onder het niveau ligt en aan het eind van de levensduur zijn. Wegen liften daarbij zoveel mogelijk mee met rioolvervangingen. 47

Als er in de planning aangesloten kan worden op andere ontwikkelingen, zoals gassanering, woningbouw of aanleg warmtenet. Het opnieuw inrichten van de openbare ruimte is dan de laatste stap. Als er mogelijkheden en kansen zijn voor andere ambities en opgaven: voorkomen wateroverlast, droogte oplossen, vergroenen en biodiverser maken, aanpassen verkeer (30 km/uur) of fietsstraten.

In het beheer en inrichting van de openbare ruimte geven we mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt of inwoners met inkomensondersteuning de mogelijkheid om werkervaring op te doen. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Dorus Klomberg Wat willen we bereiken? De werkzaamheden in de openbare ruimte en bij Buurtbeheer dragen hieraan bij. Dit leidt tot duurzame uitstroom en het verbeteren van hun toekomstperspectief. Daarnaast willen we ook meer studenten van bijvoorbeeld groene en civiele opleidingen de kans geven stage te lopen in het beheren van de openbare ruimte. Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Onvoldoende aanbod van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt of inwoners met inkomensondersteuning. Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Bij de werkzaamheden in de openbare ruimte leiden we mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt of inwoners met inkomensondersteuning op naar werk, door ze een plek te bieden waar zij in een veilige omgeving werkervaring op kunnen doen We bieden aan minimaal 12 inwoners bij Buurtbeheer de mogelijkheid om naar vermogen te participeren in de samenleving en zoveel mogelijk in eigen onderhoud te voorzien. We dragen met minimaal 6 garantiebanen bij aan het te behalen quotum in de Wet banenafspraak.

In al onze herinrichtingsprojecten passen we SROI toe; We begeleiden gemiddeld 5 tot 7 studenten/leerlingen in hun stage en/of afstudeeropdrachten binnen het beheer en inrichting van de openbare ruimte.

We werken aan het zoveel mogelijk beperken en voorkomen van wateroverlast, hitte- en droogtestress De verantwoordelijk portefeuillehouder is Dorus Klomberg Wat willen we bereiken? We nemen klimaatadaptieve maatregelen in de openbare ruimte om de leefomgeving klimaatbestendig en waterrobuust in te richten. De watergerelateerde maatregelen zijn uit het Watertakenplan 2023-2027 gedekt. Specifieke hittemaatregelen, om onder andere uitvoering te geven aan de 3-30-300 vuistregel, dienen als aparte investering in de begroting opgenomen te worden. Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Om sec. hitte-maatregelen te kunnen nemen, dient budget (200.000,-) beschikbaar gesteld te worden. Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: •

In 2023 verminderen we het % asfalt in de openbare ruimte ten opzichte van 2022 Op warme dagen kan de gevoelstemperatuur door (veel) steen en asfalt op sommige plekken erg hoog worden. De temperatuur van asfalt ligt hoog: deze kan op warme dagen de vijftig graden passeren. Dit komt door de zwarte kleur; de bitumen (absorberen van het 48

zonlicht). Een afname van oppervlak aan asfalt (donkere kleur) en omvorming naar bijvoorbeeld elementverharding (lichtere kleur), draagt bij om het risico op hittestress te beperken. Wanneer asfalt omgevormd wordt naar elementverharding is er minder opwarming en afgifte van warmte. Daarnaast kan hemelwater direct in de bodem zakken door de aanwezigheid van voegen tussen de stenen. Dit beperkt het risico op droogtestress en draagt bij aan een vitale(re) bodem. •

In 2023 verminderen we in projecten de m2 verhard oppervlak met gemiddeld 10% Bij het beheer, onderhoud en herinrichting van de openbare ruimte vormen we in het kader van klimaatadaptatie gemiddeld 10% verharding om naar groen.

Kinderen en jongeren in de gemeente Rheden spelen volop buiten. Daarvoor zijn er voldoende, uitdagende en gevarieerde speelplekken in de openbare ruimte. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Dorus Klomberg Wat willen we bereiken? Buitenspelen lijkt heel gewoon, maar is heel belangrijk voor de ontwikkeling van kinderen. Er is veel bewijs voor de effecten van buitenspelen op de fysieke, motorische, sociaal-emotionele en cognitieve ontwikkeling van kinderen. Buitenspelen draagt ook bij aan een sterke, betrokken wijk. Een buurt waar kinderen en jongeren vrij buiten kunnen spelen, waar zij gezelligheid brengen, is daardoor meer in trek. Naast spelen wordt er ook een bijdrage geleverd aan beweging, gezondheid en de leefbaarheid van de wijken. Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Dat ondanks al onze inspanningen en ambitie toch minder kinderen buitenspelen. Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: • We willen dat kinderen vaker en langer buiten spelen. 1. Uitvoeren van een actieplan om kinderen en jongeren te stimuleren om buiten te spelen. Het actieplan gaat over acties buiten het aanleggen en herinrichten van fysieke speelplekken. 2. We realiseren 3 buurtspeelplaatsen: Burg. Brandtplein (Velp), Speenkruidstraat (Rheden), Johan Wagenaarplein (Dieren).

In het beheer en de inrichting van de openbare ruimte betrekken we onze inwoners De verantwoordelijk portefeuillehouder is Dorus Klomberg Wat willen we bereiken? Bij het beheer en de inrichting van hun openbare ruimte, informeren we onze inwoners over de mate van participatie. Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg?

• • • •

Geen gemeenschappelijk belang, verdeeldheid in de buurt Imagoschade/ negatieve publiciteit bij onvoldoende draagvlak in de plannen Langere doorlooptijd van de voorbereiding incl. hogere kosten Onvoldoende capaciteit om dit te begeleiden

Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Betrokken inwoners die een bijdrage leveren aan hun invulling van de woon- en leefomgeving door opruimen van zwerfafval en adoptie van groen, afvalbakken en plantsoenbanken 49

•

De groenadoptie wordt in 2023 uitgebreid met 5%: van 30.000 m2 naar ruim 31.500 m2; In 2022 is 37% van het totale areaal (150 afvalbakken/dispenser/hondenbak) geadopteerd. In 2023 houden we dit in stand en waar mogelijk breiden we uit. In 2022 is 9% van het totale areaal (39 plantsoenbanken/picknick set) geadopteerd. In 2023 houden we dit in stand en waar mogelijk breiden we uit. Van de "Ik Buurt Mee" bewonersinitiatieven worden er 30% gerealiseerd binnen groen, spelen en wegmeubilair Bewoners kunnen met middel van de € 7,50 waardebon samen met de buurt initiatieven realiseren. Right to Challenge Inwoners kunnen ons ‘uitdagen’ en met een alternatief plan of voorstel komen voor het beheer en onderhoud. In 2023 realiseren we tenminste1 initiatief.

We ondersteunen Operatie Steenbreek en initiatieven derden De verantwoordelijk portefeuillehouder is Dorus Klomberg Wat willen we bereiken? De gemeente ondersteunt en faciliteert bewonersinitiatieven waarbij meerdere huishoudens in een straat (of buurt) de tuin vergroenen, hemelwater afkoppelen of een groen dak realiseren. Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Krapte arbeidsmarkt en onvoldoende capaciteit om dit te begeleiden Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: • In 2023 heeft de gemeente circa 6 tot 8 aanvragen van inwoners i.k.v. Operatie Steenbreek gefaciliteerd Inwoners koppelen hemelwater af op eigen terrein of verwijderen verharding en voegen groen toe. Bewustwording dat elke regenwaterdruppel telt en dat iedereen een bijdrage kan leveren aan het veranderend klimaat. Minder versteende voortuinen, minder regenwater wat met extreme regenbuien afstroomt naar het riool. •

In 2023 hebben we 3 initiatieven voor een klimaatbestendige inrichting van de leefomgeving ondersteund. De initiatieven leveren een bijdrage om de leefomgeving klimaatadaptief en waterrobuust in te richten. Het betreffen maatregelen/locaties die niet opgenomen zijn in het uitvoeringsprogramma van het Watertakenplan Olburgen 2023-2027, maar wel een effect hebben op het verminderen van het risico op wateroverlast (meekoppelkans hitte- en droogtestress).

De gemeente Rheden streeft met haar openbare verlichting veiligheid voor haar inwoners na. Op het gebied van duurzaamheid wil zij verder stappen zetten, door te investeren in energiebesparende LED-armaturen met dimmodules De verantwoordelijk portefeuillehouder is Dorus Klomberg Wat willen we bereiken? Verlichting helpt het menselijk oog om de omgeving waar te nemen. Openbare verlichting moet zaken bij donkerte zichtbaar maken die voor een veilig en doelmatig gebruik van de openbare ruimte van belang zijn. Het doel van openbare verlichting is om optimaal bij te dragen aan de verkeersveiligheid, de sociale veiligheid en de leefbaarheid van de openbare ruimte. Belangrijke randvoorwaarden daarbij zijn: doelmatig en efficiënt beheer, een zo laag mogelijk energieverbruik, het toepassen van duurzame oplossingen en borging van een veilige en goed functionerende installatie. Dit alles tegen verantwoorde kosten.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg?

• • • •

De vraag naar uitvoerend personeel, bouwmaterialen en grondstoffen stijgt, waardoor we verwachten dat de prijzen verder door stijgen Bij onvoldoende budget volgt stagnatie in de vervanging Storingen waarbij we risico’s lopen ten aanzien van de veiligheid Capaciteit bij de netbeheerder

Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: • De gemeente gaat door met het verdere verlaging van het energieverbruik van de OVL. In 2023 is circa 75 % van de gemeente Rheden in duurzame energiebesparende verlichting ten opzichte van 71 % in 2022. In 2031 is 100% voorzien van duurzame energiebesparende verlichting.

We stellen een lokale klimaatadaptatiestrategie (LAS) op De verantwoordelijk portefeuillehouder is Dorus Klomberg Wat willen we bereiken? In 2023 starten we met een integraal en inhoudelijk proces om een lokale klimaatadaptatiestrategie (LAS) op te stellen, conform de ambities uit het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DRPA). In de afgelopen jaren is gewerkt aan de inventarisatie en analyse (waaronder de stresstest-kaarten hitte en wateroverlast). De lokale klimaatadaptatiestrategie is bedoeld om de vertaalslag te maken naar beleid en uitvoering. Gezamenlijk worden ambities en speerpunten geformuleerd, van waaruit een uitvoeringsagenda klimaatadaptatie wordt opgesteld. Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Mate van participatie kan de duur van het (inhoudelijke) proces beïnvloeden. Uit de uitvoeringsagenda gaat blijken hoeveel capaciteit en (structureel) budget benodigd is voor de uitvoering. Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: • In 2023 wordt het inhoudelijke proces gestart om de LAS op te stellen Integraal en gedragen strategie die een duidelijke lijn voor de middellange termijn op het vlak van klimaatadaptatie weergeeft

We beheren en onderhouden de openbare ruimte en zorgen voor een duurzame, schone, hele en veilige woon-, werk- en leefomgeving De verantwoordelijk portefeuillehouder is Dorus Klomberg. Wat willen we bereiken? We beheren de openbare ruimte volgens de in 2021 vastgestelde beheerplannen, waarbij de CROW kwaliteitsniveaus in de verschillende gebieden zijn afgestemd op de beschikbare middelen. Met het beheer van de openbare ruimte dragen we bij aan meer doelstellingen vanuit de andere beleidsterreinen, zoals bv. biodiversiteit, klimaatadaptatie, toegankelijkheid, gezondheid, bewegen en spelen. Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? De vraag naar uitvoerend personeel, bouwmaterialen en grondstoffen stijgt, waardoor we verwachten dat de prijzen verder door stijgen. In 2023 is de prognose dat de prijzen verder gaan stijgen. In de begroting van 2023 is er rekening gehouden met een stijging van 3% op groen en 10% op wegen. Wanneer de stijging groter of lager is kan dat leiden tot bijstelling van de beschikbare budgetten voor het beheer en herinrichting van de openbare ruimte. Daarnaast kan er bij leveringen vertraging ontstaan, welke een langere doorlooptijd tot gevolg kunnen hebben. Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: 51

•

Het beheer en onderhoud richt zich op het minimaal veilig en functioneel houden van de openbare ruimte. We onderhouden bijna de hele openbare ruimte op minimaal een CROWniveau B (basis). Wegen op minimaal CROW-niveau C (laag) De openbare ruimte voldoet aan de afgesproken kwaliteitsniveaus en we beperken hiermee kapitaalvernietiging.

We zorgen voor schoon water in het kader van goed, toekomstbestendig stedelijk waterbeheer De verantwoordelijk portefeuillehouder is Dorus Klomberg Wat willen we bereiken? De afvalwaterketen moet bijdragen aan een goede, schone en prettige werk- en leefomgeving met als belangrijkste doel de volksgezondheid. Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Het klimaat heeft grote invloed op het water- en rioolbeheer en op de inrichting en het beheer van de openbare ruimte. Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: • In 2023 wordt 1500 m1 gescheiden stelsel gerealiseerd Door aanleg van gescheiden stelsels wordt vuil water van hemelwater gescheiden. Door hemelwater af te koppelen, lokaal te infiltreren en/of te bergen wordt deze lokaal opgenomen in de bodem. Het risico op overbelasting van het rioolsysteem, wateroverlast (op straat) en droogtestress wordt hiervoor verminderd. Daarnaast hoeft minder water getransporteerd te worden naar de RWZI. Het nemen van deze (klimaatadaptieve) maatregelen draagt bij aan een klimaatbestendige en waterrobuuste leefomgeving.

Mobiliteit en infra We bouwen aan een verkeersveilige, bereikbare en op een duurzame mobiliteit ingerichte woon-, werk- en leefomgeving De verantwoordelijk portefeuillehouder is Gea Hofstede Wat willen we bereiken? Dit thema gaat over de fysieke omgeving en mobiliteit. Hoofddoel is dat we zorgen voor versterking van onze veilige, bereikbare en schone woon-, werk- en leefomgeving. Bij het beheer, onderhoud en de aanleg van nieuwe infrastructuur zijn natuurwaarden en klimaataanpak steeds prominenter in beeld. Verkeersveiligheid Wij willen de verkeersveiligheid in de wijken, en met prioriteit bij scholen, vergroten. Wij willen buurten (vracht-)autoluw maken en, waar mogelijk en verantwoord, de snelheid in de bebouwde kom verlagen naar 30 km per uur met bijbehorende wegaanpassingen. Bij de verkeersveiligheid in de wijken gaan we de bewoners intensief betrekken en zeggenschap geven. We gaan hiervoor het instrument van wijkbudgetten inzetten. Ons wegennet wordt fietsvriendelijker. Het fietsverkeer is uitgangspunt voor de inrichting van onze wegen. Ook zetten we ons in om in samenspraak met de provincie op provinciale wegen de veiligheid te verbeteren, verkeersgeluid te verminderen en de overlast van (sluip-) verkeer te verminderen. Ook de veiligheid van spoorovergangen willen we vergroten met oog voor de bereikbaarheid c.q.

ontsluiting van het gebied aan de andere zijde van het spoor. Hiervoor doorlopen we een gefaseerd voorbereidings- en uitvoeringsproces met ProRail en de NS. Bereikbaarheid

In de provincie Gelderland speelt dat voor de veerponten per 2024 het Verenfonds uitgeput raakt en de provincie zelf zich hieruit (financieel) terugtrekt. Dit betekent voor veel oeververbindingen dat ongeveer 80% van de exploitatiekosten vervalt. Overkoepelend en met samenwerkende overheden en partners wordt gekeken hoe op deze ontwikkeling ingespeeld kan worden met als doel dat de veerponten niet uit dienst raken. Ook op lokaal niveau worden gesprekken opgestart om te kijken hoe om te gaan met deze ontwikkeling. Mobiliteit We zetten in op wandelen, fietsen, autodelen en openbaar vervoer. We stimuleren slimme en duurzame mobiliteitsvormen. Wij willen de buslijnen minimaal behouden. We bouwen de laadinfrastructuur voor elektrisch vervoer verder uit en we stimuleren door pilots verdere innovaties die bijdragen aan slimme en duurzame mobiliteit.

Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Subsidieverwerving, prijswerking in grondstoffen en materialen, capaciteit in de projectketen, inperking/stopzetting van veerpontdiensten. Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Een actuele visie op (duurzame) mobiliteit We stimuleren het fietsgebruik en andere vormen van slimme en duurzame vormen van mobiliteit. In 2023 volgt in een mobiliteitsvisie een uitwerking hiervan. •

We vergroten de laadinfrastructuur voor motorvoertuigen Eind 2022 staan er in totaal 70 openbare laadpalen in de gemeente Rheden. In 2023 worden er ca. 20 nieuwe laadpalen geplaatst, waarvan ca. 6 proactieve laadpunten. Wij streven er naar om in alle dorpskernen openbare laadvoorzieningen te plaatsen. Dat doen we door zorgvuldig locaties aan te wijzen op basis van de prognose die de provincie heeft laten uitvoeren. Hiervoor is een plankaart beschikbaar.

•

Bevorderen van de verkeersveiligheid in de wijken en waar mogelijk in de bebouwde kom 30km zones instellen Wij willen de verkeersveiligheid in de wijken, en met prioriteit bij scholen, vergroten. Wij willen buurten. (vracht-)autoluw maken en, waar mogelijk en verantwoord, de snelheid in de bebouwde kom verlagen naar 30 km per uur met bijbehorende wegaanpassingen.

Hoe meten wij onze prestaties? Indicatoren per doel

Bron

Wettelijk SDG

De bebouwde omgeving in Rheden is in 2040 aardgasvrij met aandacht voor financiële ontzorging en handelingsperspectief voor een individuele aanpak. Aantal woningen klaar om van het aardgas af te gaan

nee

Aantal woningen maximaal geïsoleerd

nee

Percentage energiebesparing

nee

Inwoners en bedrijven zijn zich bewust van hun aandeel in de klimaatopgave en dragen hun steentje bij Bezoekersaantallen “Wat is jouw Rheden”

nee

Klimaataanpassingen aan huis, tuin en bedrijf na een intensieve campagne Tevredenheid inwoners over de aanpak

nee

Aantal eisen en adviezen VNG

Aantal aanvragen en meldingen via landelijke voorziening DSO. Doorlooptijd besluitvorming

nee

Gemeente Rheden

nee

Regionaal woningbehoeftonderzoek 2022, rijks- en provinciaal beleid, coalitieakkoord gemeente Rheden. BAG gegevens gemeente Rheden BAG gegevens gemeente Rheden en projectleiders

nee

BAG gegevens en planningslijst gemeente Rheden Woningcorporaties, projectleiders Wooncoach van Incluzio

nee

Beleid Wonen

nee

In 2040 wekken wij alle energie die wij gebruiken duurzaam op Gerealiseerd vermogen voor opwek van zonne-energie CBS op grote daken (daken geschikt voor minimaal 15 kWp (kilowattpiek)/minimaal 43 panelen van 350Wp). Gerealiseerd aantal hectare grondgebonden zonneGemeente Rheden energie (en op water) Het aantal (kleine) windmolens dat is gerealiseerd en gemeente Rheden het bijbehorende vermogen In 2023 werken we met de Omgevingswet

In 2024 hebben wij een Omgevingsvisie

Wij versnellen gewenste ruimtelijke ontwikkelingen door prioritering Toetscriteria voor ruimtelijke ontwikkelingen Terugdringen woningtekort Passende kwaliteitscriteria woningen

Aantal toegevoegde reguliere woningen Aantal toegevoegde flexwoningen/CPO/bijzondere woonvormen Tegengaan van de tweedeling Evenwichtig woonaanbod in wijken en buurten Betaalbare, levensloopgeschikte en circulaire woningen Percentage betaalbare woningen (nieuwbouw)

Aantal toegevoegde levensloopgeschikte woningen (nieuwbouw en bestaande bouw) Aantal doorgestroomde ouderen naar een passende, levensloopgeschikte woning. Voortgang stimuleren circulaire woningbouw Veerkrachtige, duurzame wijken en dorpen

Pilot Integrale Wijkaanpak Stenfert

Dashboard Pilot Integrale Wijkaanpak Dieren Stenfert Uitruil sociale huurwoningen (nieuwbouw/differentiatie) Vivare, projectleiders, BAG Hoeveelheid opgewekte vermogen van zonne-energie in CBS kW op daken van woningen Energielabels woningen Regionale woningmarktmonitor Het aantrekkelijk houden van het vestigingsklimaat voor ondernemers door ruimte te bieden om mee te bewegen met nieuwe ontwikkelingen Het aantal bedrijven binnen de gemeente (bron: PWE PWE Gelderland 2023 Gelderland 2023). Het aantal leegstaande panden op werklocaties WOZ administratie (bedrijventerreinen en winkelgebieden). Er is ruimte om te experimenteren voor groei bedrijven en het starten van bedrijven. We stimuleren de verduurzaming van bedrijven

nee

Aantal gecontroleerde kantoren

Jaarrapportage ODRA

Plan inrichting toezicht EPBD3 is gereed

nee

Verkenning circulaire economie binnen vth is gereed

Uitvoeringsprogramma Leefomgeving 2024 Jaarverslag ODRA

nee

Aantal haalbaarheidsstudies

Gemeente Rheden

nee

Wij streven ernaar om de werkgelegenheidsontwikkeling op of boven het niveau te hebben van het Gelderse gemiddelde Het aantal banen in de gemeente Rheden (bron: PWE PWE 2023 Gelderland 2023) % werkgevers dat het thema inclusiviteit bij werkgevers op de agenda heeft staan Werkgelegenheid aanwezig voor theoretisch en PWE 2023 praktisch opgeleide personen in verhouding tot beroepsbevolking. Stijging van het aantal overnachtingen in de gemeente Rheden % slaapplaatsen en overnachtingsaccommodaties Toeristenbelasting behouden en zo mogelijk laten stijgen t.o.v. 2022 Gemeente Rheden geeft het goede voorbeeld op het gebied van circulair inkopen. % percentage aanbestedingen waar circulariteit een rol heeft gespeeld Ondernemers zijn zich bewust van de kansen op het gebied van circulaire economie % ondernemers dat actief bezig is met circulariteit Het scheidingspercentage afval bedraagt minimaal 75%. % Afvalscheiding bij huishoudens Uitkomst jaarlijkse benchmark huishoudelijk afval

We werken aan het behouden en verbeteren van de biodiversiteit in de gemeente Rheden. Dit willen we bereiken door het invoeren van een puntensysteem voor natuurinclusief bouwen en ontwerpen. % procent aan meer initiatieven van inwoners die actief bezig zijn met biodiversiteit. % te bestrijden m2 GEOWEB

nee

Erfgoed als integraal onderdeel van de Omgevingsvisie.

We zetten erfgoed in voor het behalen van gemeentebrede doelen. Adviesgesprekken en kennisbijeenkomsten verduurzaming erfgoed verduurzaamde monumenten Cultuurhistorische analyses

Monumentenlijst

Archeologische verwachtingskaart

nee

We werken aan het zoveel mogelijk beperken en voorkomen van wateroverlast, hitte- en droogtestress Het aantal m2 verhard oppervlak

nee

Percentage (%) asfalt

nee

Het beheer van het Rozendaalse Veld is gericht op bescherming en versterking van de natuurwaarde Aantal m2 om te vormen bos van monocultuur naar GEOVISIA biodivers Het beschermen, versterken en verbinden van het Rhedens landschap. Aantal landschapsprojecten derden Het erfgoed is in goede staat. We zijn dichterbij de eigenaren.

Gemeente Rheden

Projectplan Cultuur- en Erfgoedpact Veluwezoom vol Verhalen. We ontsluiten erfgoedinformatie voor iedereen. Gebiedsatlas

We vervangen/herinrichten de openbare ruimte als object aan het einde is van zijn levensduur is, of er sprake is van gewijzigde inrichting en/of functie Technische staat, veranderend gebruik en wet en regelgeving. In het beheer en inrichting van de openbare ruimte geven we mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt of inwoners met inkomensondersteuning de mogelijkheid om werkervaring op te doen.

Gebiedsatlas

GEOVISIA

Kinderen en jongeren in de gemeente Rheden spelen volop buiten. Daarvoor zijn er voldoende, uitdagende en gevarieerde speelplekken in de openbare ruimte. Het percentage kinderen (4-12 jaar) dat per keer langer GGD dan één uur buiten speelt is in 2026 gestegen ten opzichte van 2022; Minimaal 75% van de kinderen (4-12 jaar) haalt in 2026 GGD de beweegnorm Minimaal 33% van de jongeren (12-19 jaar) haalt in GGD 2026 de beweegnorm Het percentage kinderen (4-12 jaar) dat wekelijks GGD minimaal vijf dagen buiten speelt is in 2026 gestegen ten opzichte van 2022; We willen onze inwoners beter informeren en inspireren om klimaatadaptief te handelen via watisjouwrheden.nl Een strategie

nee

Het % "Ik Buurt Mee" initiatieven dat wordt gerealiseerd Evaluatie Ik Buurt Mee binnen groen, spelen en wegmeubilair We ondersteunen Operatie Steenbreek en initiatieven derden Aantal aanvragen

nee

Aantal initiatieven

nee

In het beheer en de inrichting van de openbare ruimte betrekken we onze inwoners % van het totale areaal

GEOVISIA

De gemeente Rheden streeft met haar openbare verlichting veiligheid voor haar inwoners na. Op het gebied van duurzaamheid wil zij verder stappen zetten, door te investeren in energiebesparende LED-armaturen met dimmodules Percentage duurzame energiebesparende verlichting en GEOVISIA het energieverbruik beheersysteem We stellen een lokale klimaatadaptatiestrategie (LAS) op Een strategie We beheren en onderhouden de openbare ruimte en zorgen voor een duurzame, schone, hele en veilige woon-, werk- en leefomgeving % dat voldoet aan het vastgestelde CROW kwaliteitsniveau We zorgen voor schoon water in het kader van goed, toekomstbestendig stedelijk waterbeheer Het aantal meters gescheiden stelsel (afkoppelen) We bouwen aan een verkeersveilige, bereikbare en op een duurzame mobiliteit ingerichte woon-, werk- en leefomgeving Toename aantal laadpalen

CROW kennisplatform

Aantal 30km-zones en autoluwe buurten

nee

Wat is de bijdrage aan de Sustainable Development Goals (SDG)? Tabel: Bijdrage aan de Sustainable Development Goals Taakveld(en) Bijdrage aan SDG* • 1.1 Crisisbeheersing en brandweer • 6, 7, 8, 9, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, • 1.2 Openbare orde en veiligheid 18 • 2.1 Verkeer en vervoer • 2.2 Parkeren • 2.3 Recreatieve havens • 2.4 Economische havens en vaarwegen • 2.5 Openbaar vervoer • 3.1 Economische ontwikkeling • 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur • 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen • 3.4 Economische promotie • 5.5 Cultureel erfgoed • 5.7 Openbaar groen en (open lucht) recreatie • 7.2 Riolering • 7.3 Afval • 7.4 Milieubeheer • 7.5 Begraafplaatsen en crematoria • 8.1 Ruimtelijke ordening • 8.2 Grondexploitatie (nietbedrijventerreinen) • 8.3 Wonen en bouwen * Sustainable Development Goals, zie bijlage 9 voor een nadere toelichting

Verbonden partijen Voor het bereiken van de doelstellingen van het programma 1, in het bijzonder de beoogde maatschappelijke effecten, heeft de gemeente Rheden zich met een aantal partijen verbonden waarin zij een bestuurlijk en een financieel belang heeft. Het gaat hier om de volgende organisaties: • Gemeenschappelijke Regeling Omgevingsdienst Regio Arnhem (ODRA); • Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen; • Euregio Rijn-Waal (privaatrechtelijke samenwerking naar Duits recht). In de paragraaf Verbonden Partijen wordt nader inzicht gegeven in de beleidsmatige en financiële betrokkenheid en risico's van de gemeente in deze organisaties.

Wat mag het kosten? Tabel: Programmastaat 2 Leefomgeving Omschrijving (bedragen x € 1.000)

R 2021

GB 2022 B 2023

B 2024

B 2025

B 2026

Lasten 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden 2.1 Verkeer en vervoer

762 4.712

855 4.856

814 5.536

788 5.551

812 5.640

811 5.711

2.2 Parkeren 2.5 Openbaar vervoer

104 155

63 125

103 125

95 125

3.1 Economische ontwikkeling 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

232 25

361 9

437 9

387 9

3.4 Economische promotie 5.5 Cultureel erfgoed

190 762

330 884

373 242

379 242

3.119 3.171 4.163 2.281 810 1.961

2.623 3.207 4.214 2.434 612 3.381

3.484 3.208 4.575 2.842 563 2.853

3.239 3.612 4.574 2.965 561 2.564

3.276 3.955 4.573 3.178 561 2.649

3.296 4.545 4.573 3.589 559 2.063

307 2.215 24.969

389 2.226 26.570

31 2.353 27.548

31 2.374 27.555

31 2.396 28.358

31 2.345 28.760

0.3 Beheer overige gebouwen en gronden

821

427

463

2.1 Verkeer en vervoer 2.2 Parkeren

275 4

282 25

302 25

2.5 Openbaar vervoer 3.1 Economische ontwikkeling

116 107

97 101

6 240 467 180 4.736 5.118 720 805 189

9 330 145 174 4.919 5.137 8 806 10

9 340 45 350 4.885 5.588 835 806 10

9 340 45 225 5.343 5.588 1.043 806 10

9 340 45 235 5.694 5.588 1.256 806 10

9 340 45 235 6.284 5.588 1.667 806 10

5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie 7.2 Riolering 7.3 Afval 7.4 Milieubeheer 7.5 Begraafplaatsen en crematoria 8.1 Ruimtelijke ordening 8.2 Grondexploitatie (nietbedrijventerreinen) 8.3 Wonen en bouwen subtotaal Baten

3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen 3.4 Economische promotie 5.5 Cultureel erfgoed 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie 7.2 Riolering 7.3 Afval 7.4 Milieubeheer 7.5 Begraafplaatsen en crematoria 8.1 Ruimtelijke ordening

8.2 Grondexploitatie (nietbedrijventerreinen)

169

294

129

659 14.612

457 13.222

457 14.443

457 14.984

457 15.558

457 16.559

-10.357

-13.348

-13.105

-12.571

-12.800

-12.201

Reserves Toevoeging

257

250

810

Onttrekking

1.153

2.577

162

Resultaat

-9.461

-11.021

-13.753

-13.219

-13.448

-12.849

8.3 Wonen en bouwen subtotaal Saldo van baten en lasten

3 Bestuur & organisatie

Wat is onze visie? Dienstverleningsagenda Een goede dienstverlening aan onze inwoners, ondernemers en instellingen vinden wij belangrijk. Daarvoor is een goed werkende gemeentelijke organisatie nodig. Slagvaardigheid in het realiseren van onze ambities is daarbij belangrijk. Op een aantal onderdelen verbeteren wij de digitale dienstverlening. Kansengelijkheid en inclusie Wij willen een samenleving die uitgaat van gelijkwaardigheid, diversiteit en inclusie. Wij ambiëren gelijke kansen voor iedereen. Onderdrukking, uitbuiting en uitsluiting worden door ons met kracht bestreden. De gemeente Rheden is daarom ook een regenbooggemeente. Inwonersparticipatie ‘Samen maken we Rheden sterk’. Deze visie is het vertrekpunt voor de gemeente Rheden om via inwonersparticipatie de kennis en ervaring, creativiteit én organisatiekracht van inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners te benutten bij het maken van de beste keuzes voor onze dorpen. Keuzes die de gemeente Rheden leefbaar en sterk houden. Regionale samenwerking en internationale betrekkingen De coalitiepartijen hechten veel waarde aan de gemeentelijke onafhankelijkheid en zelfstandigheid. Voor een aantal maatschappelijke vraagstukken is regionale samenwerking gewenst of noodzakelijk en soms verplicht.

De regionale samenwerkingen waarin wij participeren hebben een duidelijke toegevoegde waarde en vergroten onze effectiviteit en efficiency. In deze samenwerkingen hebben wij een actieve opstelling en inbreng. Daarbij hebben wij oog voor de democratische legitimatie. Wij intensiveren daarom de lokale en regionale samenwerking. Daarbij hechten wij veel waarde aan lokale samenwerkingen met ondernemers en het onderwijs. Met betrekking tot internationale samenwerking continueren we de samenwerking met VNG International op basis van participatie in hun programma’s en projecten. Vastgoedportefeuille Wij willen meer duurzame voorzieningen op maat voor toekomstbestendige dorpen. Daarbij geven wij aandacht aan circulair aanbesteden. Door middel van ons vastgoedbeleid willen wij de sociale verbindingen van de dorpen in Rheden behouden en, waar mogelijk, versterken. Op deze wijze behouden wij levendige dorpen met een duidelijk eigen karakter en identiteit. Ook culturele voorzieningen dragen bij aan de onderlinge sociale verbindingen. Tot slot draagt onze vastgoedstrategie bij aan solide, toekomstbestendige gemeentelijke financiën. Professionalisering organisatie Rheden wil een betrouwbare en slagvaardige organisatie zijn, die haar inwoners, ondernemers en bezoekers goede dienstverlening biedt. In dit programma zijn de volgende bestuurlijke doelstellingen actueel:

Thema: Dienstverleningsagenda Een klantgerichte en adequate dienstverlening aan inwoners, ondernemers en instellingen Thema: Kansengelijkheid en inclusie Wij geven elke inwoner gelijke kansen Thema: Regionale samenwerking en internationale betrekkingen Verbetering samenspel Omgeving - Gemeenteraad – College - organisatie Vaststelling Lange Termijn Visie Realisatie van toegevoegde waarde door samenwerking Thema: Vastgoedportefeuille Verduurzaming van de vastgoedportefeuille Thema: Integrale veiligheid Wij willen met elkaar een Rhedense samenleving zijn waarin iedere inwoners en ondernemer een veilige woon-, werk- en leefomgeving ervaart. De doelstellingen zijn verwerkt in een doelenboom, waarin wordt beantwoord: • Welk doel willen we bereiken om te komen tot deze visie? • Welke resultaten moet het opleveren? • Hoe meten wij onze prestaties? Hierbij gaan we alleen in op nieuw beleid en politiek relevante zaken. Na deze doelenboom is de bijdrage aan de SDG's, informatie over betrokken Verbonden Partijen en de beschikbaar gestelde middelen opgenomen.

Dienstverleningsagenda Een klantgerichte en adequate dienstverlening aan inwoners, ondernemers en instellingen De verantwoordelijk portefeuillehouder is Dorus Klomberg Wat willen we bereiken? Minimaal 80% van de teams heeft 2023 een sterkte-zwakte-analyse voor hun bijdrage aan de dienstverlening Ambitie: 10% van de producten en diensten die zijn digitaal beschikbaar Ambitie: 60% van de deelnemers van Rheden Spreekt! heeft de enquête ingevuld Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Interne prioriteiten liggen elders. De waan van de dag en werkdruk beperkt mogelijk de snelheid van realisatie. Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: • 100% van de teams heeft een sterkte-zwakte analyse (nu: 0%) Inzicht in verbeterpotentieel • 60% van de deelnemers Inzicht in verbeterpotentieel dienstverlening: prioriteiten

Regionale samenwerking en internationale betrekkingen Verbetering samenspel Omgeving - Gemeenteraad – College organisatie De verantwoordelijk portefeuillehouder is Carol van Eert

Wat willen we bereiken? Aantoonbaar verbeterde college- en raadsvoorstellen (ambitie 2023: 20%) Een verbeterd vergadermodel voor de gemeenteraad met meer ruimte voor een verdiepend gesprek tussen College en Raad Een strakke P&C cyclus (tijdig, actueel) op hoofdlijnen met sturingsinformatie en prestatieindicatoren Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Duidelijke verantwoordelijkheid en rollen belegd binnen de organisatie. Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: • 20% van de raadsvoorstellen is verbeterd Grotere waardering van de Raad voor de Raadsvoorstellen / snellere besluitvorming • Een strakkere P&C cyclus Grotere waardering voor de sturingsinformatie

Vastgoedportefeuille Verduurzaming van de vastgoedportefeuille De verantwoordelijk portefeuillehouder is Dorus Klomberg Wat willen we bereiken? In 2026 is 30% van de vastgoedportefeuille energieneutraal Het in gebruik nemen van het nieuwe gemeentehuis en het afstoten van de gehuurde locaties. Opstellen portefeuilleplan Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? De aandacht voor ons nieuwe gemeentehuis is een risico. Dit heeft hoge prioriteit. Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Verlaging van de kosten Betere kwaliteit van dienstverlening tegen minder kosten

Integrale veiligheid Wij willen met elkaar een Rhedense samenleving zijn waarin iedere inwoners en ondernemer een veilige woon-, werk- en leefomgeving ervaart. De verantwoordelijk portefeuillehouder is Carol van Eert Wat willen we bereiken? We gaan samen met inwoners een instellingen een leefbaarheids- en veiligheidsaanpak opstellen, waarbij we starten in de meest kwetsbare wijken. Onderdrukking, uitbuiting en uitsluiting, worden door ons met kracht bestreden. Wij hebben aandacht voor de vroegtijdige signalering van kindermishandeling. Wij zijn alert op mensenhandel en treden op tegen drugshandel (en de daarmee samenhangende overlast). Waar nodig ontwikkelen wij een gerichte aanpak en versterken wij de handhaving. Wij bieden een veilige opvang voor vluchtelingen en zetten ons actief in om de integratie en participatie van statushouders, zowel lokaal als regionaal, te stimuleren. Wij blijven ons inzetten voor bestrijding van ondermijning en ook voor de bestrijding van cybercriminaliteit. Veiligheidsmaatregelen toetsen we op proportionaliteit en privacy-effecten. Welk risico of welke risico's staan dit doel in de weg? Er zijn onvoldoende middelen om alle hiervoor genoemde resultaten (uit het coalitieakkoord) te behalen. Er is in ieder geval €100.000,- extra nodig om deze resultaten te behalen.

Ook is de laatste jaren gebleken dat veel capaciteit gaat zitten in de (langdurige) crisis, zoals corona en vluchtelingenopvang. Hierdoor lopen we het risico dat bepaalde resultaten niet worden behaald. Beoogde resultaten: Bij dit doel horen de volgende resultaten: • Het veiligheidsgevoel wordt door de inwoners tenminste gewaardeerd met een 7,4 Strategisch: Er wordt een integraal veiligheidsplan opgesteld. Tactisch: Beleidsmedewerker Zorg en veiligheid uitbreiden van 16 naar 36 uur (kosten: circa 40k) Operationeel: Handhavingsjurist bestuursrecht/veiligheid aanstellen voor 24 uur (kosten circa 40/50k)

Hoe meten wij onze prestaties? Indicatoren per doel

Bron

Wettelijk SDG

Een klantgerichte en adequate dienstverlening aan inwoners, ondernemers en instellingen % producten en diensten dat digitaal beschikbaar is

% teams met een sterkte-zwakte analyse voor eind 2023

nee

% deelnemers aan de enquête over de waardering van de (digitale) dienstverlening (via Rheden Spreekt!) dat een voldoende (6) scoort (ambitie: 2026: 8) Wij geven elke inwoner gelijke kansen

nee

Definitie van de meetbare inhoudelijke meerwaarde van de samenwerking Verduurzaming van de vastgoedportefeuille

nee

% van de vastgoedportefeuille dat energieneutraal is

nee

Het in gebruik nemen van nieuwe gemeentehuis en afstoten tijdelijke locaties Een uitvoeringsplan ten behoeve van de verduurzaming van ons maatschappelijk vastgoed is vastgesteld

nee

% doelen uit het Regenboogplan dat is gerealiseerd % activiteiten waarbij specifiek aandacht wordt besteed aan de deelnamemogelijkheid van bijzondere doelgroepen Aantal uitvoeringsprojecten met als doel kansengelijkheid te vergroten Verbetering samenspel Omgeving - Gemeenteraad – College - organisatie % aantoonbaar verbeterde raadsvoorstellen

Regenboogplan

Vaststelling Lange Termijn Visie Meerderheid Raad accepteert procesvoorstel om te komen tot een lange termijn visie Lange Termijn Visie vastgesteld Realisatie van toegevoegde waarde door samenwerking Visie op partnerschap c.q. samenwerking (incl. een cisie op dienstverlening aan buurgemeenten) beschikbaar Aantal samenwerkingsverbanden

Wij willen met elkaar een Rhedense samenleving zijn waarin iedere inwoners en ondernemer een veilige woon-, werk- en leefomgeving ervaart. Veiligheidsgevoel inwoners

Veiligheidsmonitor

nee

Wat is de bijdrage aan de Sustainable Development Goals (SDG)? Tabel: Bijdrage aan de Sustainable Development Goals Taakveld(en) Bijdrage aan SDG* • 0.1 Bestuur 5, 10, 16, 17 en 18 • 0.2 Burgerzaken • 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden * Sustainable Development Goals, zie bijlage 9 voor een nadere toelichting

Verbonden partijen Voor het bereiken van de doelstellingen van het programma, in het bijzonder de beoogde maatschappelijke effecten, heeft de gemeente Rheden zich met een aantal partijen verbonden waarin zij een bestuurlijk en een financieel belang heeft. Het gaat hier om de volgende organisatie: • Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland Midden (VGGM); • Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen; • Gelders Archief; • Gemeenschappelijke regeling intergemeentelijke uitvoeringsorganisatie De Connectie; • Alliander N.V.; • N.V. Bank Nederlandse Gemeenten. In de paragraaf Verbonden Partijen geven we inzicht in de beleidsmatige en financiële betrokkenheid en de risico's.

Wat mag het kosten? Tabel: Programmastaat 3 Bestuur & organisatie Omschrijving (bedragen x € 1.000)

R 2021

GB 2022 B 2023

B 2024

B 2025

B 2026

Lasten 0.1 Bestuur 0.2 Burgerzaken

2.396 1.655

2.797 1.773

2.738 1.681

2.516 1.616

2.516 1.552

2.408 1.552

0.4 Overhead 0.5 Treasury

18.654 73

16.333 488

17.717 186

17.769 -24

19.107 -170

19.184 -326

714 0

730 0

0.63 Parkeerbelasting 0.64 Belastingen overig 0.7 Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds

0 0

0.8 Overige baten en lasten 0.9 Vennootschapsbelasting (Vpb) 1.1 Crisisbeheersing en brandweer 1.2 Openbare orde en veiligheid

1.195 1 2.851 1.367 28.905

219 0 2.920 881 26.141

1.884 0 2.838 876 28.651

2.655 0 2.838 892 28.992

2.655 0 2.836 907 30.135

2.389 0 2.836 907 29.681

0.1 Bestuur 0.2 Burgerzaken

18 547

30 585

0 585

0.4 Overhead 0.5 Treasury

1.023 533

33 719

23 719

33 719

0.61 OZB woningen 0.62 OZB niet-woningen

6.828 2.442

6.778 2.335

7.400 2.549

4 251

4 231

4 85

84.408 91.599 92.976 94.209 95.200 430 0 0 0 0 1 0 0 0 0 10 6 6 6 6 397 21 21 21 21 96.894 102.339 104.365 105.609 106.601

88.273 0 0 6 21 99.674

67.989

69.993

0.61 OZB woningen 0.62 OZB niet-woningen

subtotaal Baten

0.63 Parkeerbelasting 0.64 Belastingen overig 0.7 Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds 0.8 Overige baten en lasten 0.9 Vennootschapsbelasting (Vpb) 1.1 Crisisbeheersing en brandweer 1.2 Openbare orde en veiligheid subtotaal Saldo van baten en lasten

76.198

75.714

76.617

76.466

Reserves Toevoeging Onttrekking

132 205

1.634 3

937 554

780 3

0 3

Resultaat

68.061

74.568

75.331

75.840

76.469

69.996

Paragrafen

A. Lokale Heffingen In de paragraaf lokale heffingen gaan we in op de ontwikkelingen van de verschillende belastingen en heffingen en de consequenties voor onze inwoners. Daarbij besteden we aandacht aan de totstandkoming van de tarieven en de beleidskeuzes die daaraan ten grondslag liggen. Verder geven we inzicht in de kostendekking van een heffing. Voor de lokale heffingen zijn de uitgangspunten zoals die zijn opgenomen in de kadernota 2023 leidend. Uitgangspunt is o.a. dat lokale belastingen en heffingen voor de inwoner niet meer stijgen dan de jaarlijkse inflatie. In de kadernota 2023 is uitgegaan van een inflatiepercentage van 3%. De paragraaf lokale heffingen bestaat uit de volgende onderdelen: • wettelijke bepalingen • geraamde opbrengsten uit lokale heffingen • ontwikkeling lokale lastendruk • voorstel tariefaanpassingen (kostendekking heffingen) • kwijtscheldingsbeleid

Wettelijke bepalingen Gemeenten zijn beperkt in de belastingen die ze mogen heffen. Deze zijn limitatief opgesomd in de wet. Naast belastingen heft de gemeente rechten (leges) voor individuele diensten aan haar burgers. De tarieven van deze rechten dienen zo te worden gesteld dat de opbrengsten de kosten niet te boven gaan. De opbrengsten hebben een directe relatie met de kosten voor de dienstverlening (gebonden heffingen) en zijn daarmee maximaal 100% kostendekkend. Hierbij worden de direct en indirect toe te rekenen kosten en baten aan de prestatie (activiteit) toegerekend en vervolgens op grond van de geraamde aantallen ‘omgeslagen’ in een tarief, waarbij vervolgens een maximaal kostendekkend tarief ontstaat. Het gaat hierbij om rechten als afvalstoffenheffing en reinigingsrechten, rioolheffing, bouwleges en begraafrechten. De opbrengst van de onroerende zaakbelasting wordt jaarlijks met in principe maximaal het verwachte inflatiepercentage verhoogd, tenzij de raad op voorstel van het college anders besluit. Ten aanzien van de secretarieleges wordt gestreefd naar 100% kostendekking. Echter, er wordt vanuit het Rijk voor bepaalde producten (paspoorten, rijbewijzen) een maximering van tarieven opgelegd waardoor de dekking aan verandering onderhevig is. Samenvattend:

Tabel: Uitgangspunten Uitgangspunten tarievenbeleid lokale heffingen Onroerendezaakbelastingen Afvalstoffenheffing / reinigingsrechten Rioolheffing (en rioolaansluitrecht) Bouwleges Hondenbelasting Toeristenbelasting Forensenbelasting Secretarieleges Begraafrechten

100 % kostendekkend tarief

Jaarlijkse stijging op basis van inflatiepercentage

Andere uitgangspunten X

X X X X X X X X

Geraamde opbrengsten uit lokale heffingen Onderstaande tabel geeft een overzicht van de lokale heffingen voor 2023 en de vergelijking met de primitieve begroting 2022.

Tabel: Geraamde opbrengsten uit lokale heffingen Opbrengsten lokale belastingen, heffingen en retributies (x € 1.000) Onroerende zaakbelastingen Afvalstoffenheffing Reinigingsrechten Rioolheffing Bouwleges Hondenbelasting Toeristenbelastingen Secretarieleges Begraafrechten Forensenbelasting Marktgelden Overige heffingen Totaal

Netto 2022 9.113 4.503 42 4.597 450 231 274 399 504 56 9 62 20.240

Mutatie 830 436 7 0 0 -146 9 0 0 1 0 0 1.137

Netto 2023 Kwijtschelding 9.943 4.939 49 4.597 450 85 283 399 504 57 9 62 21.377

Bruto 2023 9.943 4.939 49 4.597 450 85 283 399 504 57 9 62 21.377

Ontwikkeling lokale lastendruk De provincie Gelderland onderzoekt jaarlijks de ontwikkelingen van de lokale lasten per individuele gemeente en vergelijkt de lokale lastendruk van de gemeenten onderling. In onderstaand overzicht ziet u een vergelijking van de totale belastingdruk per inwoner en per belastingsoort voor diverse gemeenten in de regio over de jaren 2021 en 2022. Tevens is de belastingdruk afgezet tegen het provinciaal gemiddelde.

Tabel: Ontwikkeling lokale lastendruk

Gemeente Provinciaal gemiddelde

OZB 2021 2022

Afvalstoffenheffing 2021 2022

Rioolheffing 2021 2022

Totale belastingdruk 2021 2022

270

275

463

472

Arnhem

342

341

190

121

106

105

557

566

Renkum

284

281

128

129

135

143

547

553

Zutphen

278

284

109

128

470

490

Brummen

277

290

120

124

467

487

Lingewaard

266

271

100

103

104

469

479

Doetinchem

230

232

131

143

103

104

464

479

Zevenaar

281

287

106

104

468

474

Rozendaal

262

267

101

108

456

466

Duiven

251

255

100

111

449

465

Bronckhorst

216

227

130

104

131

121

477

452

Doesburg

194

201

137

139

102

107

433

447

Westervoort Rheden

207 195

224 210

109 99

105 104

106 104

107 105

422 398

436 419

Overbetuwe

174

179

111

121

328

341

Gemeente

Bron: Provincie Gelderland, afdeling KOB/IBT https\\:geldersefinancien.nl/viewer d.d. 13-07-2022. Het uitgangspunt voor afval en riool is 100% kostendekking en voor OZB 3% inflatiestijging en aanvullend de afspraken uit het coalitie-akkoord (6%). Ten opzichte van 2022 is er sprake van een stijging van de belastingdruk per inwoner door hogere lasten bij afval. De tarieven 2023 voor riool zijn overeenkomstig de tarieven voor 2022.

Voorstel tariefaanpassingen Onderstaand wordt op grond van wettelijke bepalingen en beleidsuitgangspunten inzicht gegeven in de verwachte tariefbepaling voor 2023. Pas bij de vaststelling van de belastingverordeningen worden de tarieven definitief vastgesteld. Dit vindt plaats in de raadsvergadering van december 2022.

OZB Bij het opstellen van de programmabegroting 2023 zijn alle mutaties in de WOZ-waarden tot het moment van opmaken van de begroting meegenomen (peildatum begin juni 2022) en is tevens de waardeontwikkeling van het bestand ingecalculeerd. Uw raad stelt de definitieve tarieven bij de wijziging van de belastingverordening vast. Uitgangspunt voor de berekening van de tarieven is de geraamde opbrengst (inclusief 3% inflatie en 6% verhoging voor realisatie ambities coalitieakkoord). De tarieven OZB uitgedrukt in percentage van een onroerende zaak zijn in de onderstaande tabel weergegeven met daarbij de vergelijking met vorig begrotingsjaar.

Tabel: Tarieven OZB Soort Woningen - eigenaar Niet-woningen - eigenaar - gebruiker

2022

2023

Verandering

0,1194 %

0,1069%

-10,47%

0,2444 % 0,1873 %

0,2556% 0,2011%

+4,57% +7,35%

De aanpassing in het tarief wordt beïnvloed door vier factoren: • de waarde ontwikkeling van woningen (+19,8%) en niet-woningen (+1%) begin juni waardoor de tarieven voor woningen naar beneden worden bijgesteld en niet woningen naar boven; • de inflatiecorrectie van 3% wat een opwaarts effect heeft op de tarieven; • een verhoging van 6% ten behoeve van realisatie ambities coalitieakkoord 2022-2026; • een neerwaartse correctie op de waardeontwikkeling in verband met verwachte leegstand per 1-1-2023 bij OZB gebruikers niet woningen en een opwaartse correctie bij de waardeontwikkeling niet woningen eigenaren. Per saldo leidt deze berekeningswijze van de tarieven tot een lastenverzwaring ter hoogte van 9% (het inflatiepercentage van 3% en verhoging 6% coalitieakkoord) voor zowel woningen als niet woningen.

Afvalstoffenheffing en reinigingsrechten De totale te dekken kosten van de afvalstoffenheffing zijn als volgt opgebouwd:

Tabel: Totale te dekken kosten afvalstoffenheffing Post Kosten in 2022 7.3 Afval 3.476.142 0.4 Overhead 82.053 0.5 Rente 2.300 0.64 Belastingen overig 108.612 0.8 Overige baten en lasten -70.336 2.1 Verkeer en vervoer 59.243 6.3 Inkomensregelingen 175.200 Btw compensatie 669.825 Totale kosten Opbrengst heffingen Dekkingspercentage

Kosten in 2023 3.871.408 81.129 3.241 110.000 -70.336 60.000 175.200 757.434

4.503.038 4.503.602 100%

4.988.076 4.988.076 100%

Voor het belastingjaar 2023 zijn voor de kostentoerekening dezelfde uitgangspunten gehanteerd als in 2022. Er vind komend jaar een verdere stijging plaats van 5,45%. Over de voorgaande belastingjaren ziet de ontwikkeling er als volgt uit: Tabel: Ontwikkeling afvalstoffenheffing Afvalstoffenheffing 2020 2021 Basisbedrag 140 liter container 180 liter container 240 liter container Verzamelcontainer hoogbouw

31,80 202,44 249,48 319,44 202,44

36,10 198,22 242,91 309,37 198,22

2022

2023

36,57 200,80 246,07 313,39 200,80

38,57 211,74 259,48 330,47 211,74

Verandering 5,45% 5,45% 5,45% 5,45% 5,45%

M.b.t. reinigingsrechten voor bedrijven is er voor het jaar 2023 ten opzichte van het 2022 sprake van een stijging van het tarief met 15,57%. De gemeente treedt wat betreft de reinigingsrechten op als ondernemer, zodat over dit tarief nog 21% BTW berekend wordt. Tabel: Tarief reinigingsrecht Reinigingsrecht 2022 Tarief 228,98

2023 264,64

Verandering 15,57%

Rioolheffing De wet milieubeheer schrijft gemeenten voor een plan op te stellen voor de inzameling en het transport van afvalwater. Bij de tariefberekening heeft het geldende Gemeentelijk rioleringsplan als basis gediend. De totale te dekken kosten van rioolheffing zijn als volgt opgebouwd:

Tabel: Totale te dekken kosten rioolheffing Post Kosten in 2022 7.2 Riolering 2.684.393 0.4 Overhead 729.789 0.5 Rente 152.196 0.64 Belastingen overig 158.000 2.1 Verkeer en vervoer 124.590 6.3 Inkomensregelingen 180.000 Btw compensatie 417.025 Totale kosten Opbrengst heffingen Dekkingspercentage

Kosten in 2023 2.542.874 783.710 269.543 158.000 227.905 180.000 435.425

4.445.993 4.572.827 102,9%

4.597.457 4.597.457 100%

Voor het belastingjaar 2023 zijn voor de kostentoerekening dezelfde uitgangspunten gehanteerd als in 2022. De tarieven voor riolering zullen niet wijzigingen. In december 2022 zal aan de raad ter vaststelling een nieuw rioolbeheerplan worden voorgelegd. Uitvoering van dat plan betreft o.a. het plegen van diverse rioolinvesteringen in de komende jaren. Dit leidt tot hogere (kapitaal)lasten die vanuit het geldende principe van 100% kostendekkendheid d.m.v. een verhoging van de tarieven verwerkt worden in de rioolrechten. Vooruitlopend op de besluitvorming zijn de betreffende kapitaallasten (jaarschijven 2024 t/m 2026) en hogere opbrengsten rioolrechten verwerkt in voorliggende meerjarenbegroting. Over de voorgaande belastingjaren ziet de ontwikkeling er als volgt uit: Tabel: Ontwikkeling rioolheffing Rioolheffing 2020 2021 Eigenaar < 300 m3 300 - 999 m3 1000 - 9999 m3 > 9999 m3

2022

2023

Verandering

72,96

70,89

130,20 368,40 3.042,96

126,50 357,94 2.956,55

0% 0% 0%

23.916,12

23.237,02

Lijkbezorgingsrechten Sinds 2011 is er sprake van een kostendekkend tarief. Ten opzichte van het belastingjaar 2022 blijkt er geen noodzaak tot een aanpassing van de tarieven voor het belastingjaar 2023.

Toeristenbelasting & Watertoeristenbelasting Voor deze belastingsoort geldt de beleidslijn dat de tarieven jaarlijks worden aangepast aan de inflatiecorrectie. Het tarief van de watertoeristenbelasting is per overnachting het dubbele van het basistarief toeristenbelasting. De ontwikkeling van de toeristenbelasting staat in onderstaand overzicht vermeld. Tabel: Tarieven toeristenbelasting Toeristenbelasting 2022 Overnachtingen 2,03 (basistarief) Seizoenstandplaatsen 248,92 Jaarstandplaatsen 295,86

2023

Verandering 2,09

256,39 304,74

3% 3% 73

De ontwikkeling van de watertoeristenbelasting staat in onderstaand overzicht vermeld.

Tabel: Tarieven watertoeristenbelasting Watertoeristenbelasting 2022 Overnachtingen (basistarief)

2023 4,06

Verandering 4,18

Forensenbelasting Het basistarief van de forensenbelasting wordt gecorrigeerd met het jaarlijkse inflatiepercentage. De ontwikkeling van de tarieven staat in onderstaand overzicht vermeld:

Tabel: Tarieven forensenbelasting Forensenbelasting 2022 Basistarief Opslag

2023 300,3 1,15

Verandering 309,31 1,18

3% 3%

Hondenbelasting Het beleidsuitgangspunt ten aanzien van de hondenbelasting is een jaarlijkse verhoging met de inflatiecorrectie. Voor het begrotingsjaar 2023 wordt uitgegaan van een inflatiepercentage van 3%. Aangezien de hondenbelasting een tijdvak belasting is dienen de tarieven deelbaar te zijn door twaalf (aantal maanden per jaar). Daarnaast is er een amendement 'Afschaffen deel van de hondenbelasting' aangenomen. Per 1 januari 2023 worden de tarieven van de hondenbelasting kostendekkend om de uitgaven gerelateerd aan hondenbezit te kunnen betalen en de Verordening Hondenbelasting wordt dienovereenkomstig aangepast. Vanaf 2023 worden de mindere opbrengsten in de begroting opgenomen. Tabel: Tarieven hondenbelasting Hondenbelasting 2022 1e hond (basistarief) 64,92 2e hond 74,88 3e hond 84,60 4e hond 94,44 5e hond 104,04 Elke volgende meer 9,84 Kenneltarief 139,80

2023 38,16 43,92 49,68 55,44 61,08 5,78 82,08

Verandering -26,81 -30,92 -34,93 -38,99 -42,96 -4,06 -57,72

Leges Voor de leges geldt het uitgangspunt dat de hiervoor in aanmerking komende producten gemiddeld kostendekkend worden geleverd. In november wordt middels een afzonderlijk raadsvoorstel aan de raad gevraagd akkoord te gaan met de legestarieven voor het komende begrotingsjaar.

Kwijtscheldingsbeleid Rheden kent de mogelijkheid tot kwijtschelding van belastingen. Daarvoor is een kwijtscheldingsverordening opgesteld die in 2018 door de Raad is vastgesteld. De kwijtscheldingsverordening is opgesteld om een goed overzicht te hebben van de kaders. Voorheen was in diverse belastingverordeningen een artikel opgenomen over de kwijtschelding. Door alles in één verordening vast te leggen voorkomen we misverstanden in de uitvoering. Zeker nu de uitvoering van belastingen bij de Connectie is belegd. Inwoners kunnen geheel of gedeeltelijk kwijtschelding krijgen voor de OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing. Daarnaast is ook kwijtschelding mogelijk voor de leges van een ID-kaart en voor de hondenbelasting (gedeeltelijk). Inwoners die één keer kwijtschelding kregen toegekend, krijgen vervolgens automatische kwijtschelding indien hun financiële situatie niet is veranderd. Hierbij maken we gebruik van de gegevens van het Inlichtingenbureau. Voor het jaar 2023 verwachten we geen verhoging van de kwijtscheldingen t.o.v. de begroting 2022.

B. Weerstandsvermogen en Risicobeheersing Algemeen Om te kunnen beoordelen hoe de gemeente Rheden er financieel voorstaat, is het van belang om inzicht te hebben in de financiële positie en de financiële weerbaarheid (welke mogelijkheden zijn er in financieel moeilijke tijden). Het weerstandsvermogen geeft aan in hoeverre wij in staat zijn om mogelijke tegenvallers (de risico's) op te vangen zonder dat de uitvoering van het beleid in gevaar komt. Met behulp van financiële kengetallen die betrekking hebben op de balans en de begroting wordt een beeld geschetst van onze financiële positie. Voor de beoordeling of een kengetal matig of goed is sluiten wij aan bij de richtlijnen van onze provinciale toezichthouder. Het weerstandsvermogen en de kengetallen zullen altijd in samenhang moeten worden bezien, omdat ze alleen gezamenlijk en in hun onderlinge verhouding een goed beeld kunnen geven van onze financiële positie. Voor een adequate bedrijfsvoering is het belangrijk dat we risico's en onzekerheden tijdig in beeld hebben en ze op een gestructureerde wijze beheersen. We nemen deel aan een samenleving de complex is en continu aan verandering onderhevig is. Dit vraagt om een passend risicobewustzijn.

Risicomanagement Bij onderstaand onderdeel Risicoprofiel is een inventarisatie opgenomen van diverse ontwikkelingen met een mogelijk financieel risico. Een aantal ervan hebben we gekwantificeerd en bij sommige ontwikkelingen is dit nog niet mogelijk waarbij we dan volstaan met een 'pm'-raming. In voorliggende programmabegroting hebben we ook bij de programma's en paragraaf bedrijfsvoering aandacht voor risico's. Daarbij gaan we vooral in op mogelijke effecten op de beleidsrealisatie en bedrijfsvoering. Het risicoprofiel binnen de paragraaf Weerstandsvermogen ziet vooral toe op de belangrijkste financiële risico's die nog niet op een of andere wijze volledig zijn afgedekt. Hier kan sprake zijn van overlap, waardoor risico's zowel bij de beleidsdoelen als in deze paragraaf terugkomen. Ons weerstandsvermogen (is de verhouding tussen de weerstandscapaciteit en het risicoprofiel) drukken we uit in de weerstandsratio. De weerstandsratio is ten opzichte van de jaarrekening 2021 (laatste actualisatie) licht gedaald van 2,3 naar 2,2. In de hierna volgende onderdelen geven we hierover een nadere toelichting.

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Rheden&id=0764315c-920d-45b2-9ea1-89047caeaf36