Programmabegroting 2022-2025 (21.50)

25

Jeugd Doel 1: Het merendeel van de vragen omtrent opvoeden en opgroeien wordt opgevangen binnen de sociale basis. Het jeugdzorggebruik neemt af en is in 2023 niet meer dan 1,5% hoger dan het landelijk gemiddelde (jeugdzorggebruik Rheden 14,7%; Nederland 12,3% in 2019, bron CBS); We zetten maatwerkvoorzieningen in voor de jeugdigen waarbij de eigen kracht en algemene voorzieningen niet meer volstaan. Deze maatwerkvoorzieningen zetten we in samenhang in met wat nog wel mogelijk is aan eigen kracht en met de algemene voorzieningen. Doel 2: Meer kinderen kunnen thuis blijven wonen. Het jeugdhulpgebruik met verblijf neemt af en is in 2023 gelijk of lager dan het landelijk gemiddelde (jeugdhulp met verblijf: Rheden 1,6%; Nederland: 1.3% in 2019, bron CBS). De meeste jeugdigen groeien gezond en veilig op bij hun ouders/verzorgers. Voor die kinderen waarbij dit niet vanzelfsprekend is, zetten er op in dat het thuis wonen mogelijk blijft. Doel 3: Meer kinderen die niet meer thuis kunnen blijven wonen, wonen wel zo thuis mogelijk (pleeggezin, gezinshuizen). Het aantal jeugdigen met pleegzorg/gezinshuiszorg is in 2023 relatief toegenomen ten op zichtte van het totaal aantal kinderen met jeugdhulp met verblijf in vergelijking met 2020. Voor een klein deel van de jeugdigen, is het (tijdelijk) niet mogelijk om thuis te wonen.

In die gevallen is het belangrijk dat zij zo normaal mogelijk kunnen opgroeien: dus in een zo thuis mogelijk situatie als in een pleeggezin of gezinshuis. Doel 4: Het aantal doorverwijzingen naar maatwerkvoorzieningen jeugdhulp door huisartsen is in 2022 met 20% verminderd t.o.v. 2019. In plaats van maatwerkvoorzieningen wordt meer gebruik gemaakt van algemene voorzieningen, preventieve programma's of lichte ondersteuning van een ondersteuner jeugd en gezin.

Armoedebestrijding en financiële hulpverlening Wij stellen alle inwoners van Rheden in staat om mee te doen in de samenleving. Ook de inwoners van Rheden met financiële zorgen, die schulden hebben en/of een inkomen onder 120% van de bijstandsnorm en voor meedoen zelf (dan wel binnen hun omgeving) onvoldoende mogelijkheden vinden. Doel 1: Alle inwoners zijn in staat zelf (met hulp) hun financiële situatie op orde te houden door stabiele inkomsten en overzicht op de administratie. Aan een deel van de minima- en schuldenproblematiek, ligt een gebrek aan educatie ten grondslag. Educatie gericht op omgaan met geld, maar ook tekstbegrip, reken- en digitale vaardigheden. We willen inwoners de mogelijkheid bieden hierin te ontwikkelen. Voor hen die dit niet (direct) kunnen, bieden wij laagdrempelige, vrij toegankelijke vormen van ondersteuning om problemen te voorkomen. Doel 2: De gemiddelde schuld van inwoners die schuldentrajecten starten, daalt van ca. €43.000 in 2019, naar €40.000 in 2022 en uiteindelijk naar €38.000 in 2024, doordat wij er eerder bij zijn. Inwoners komen pas in actie als de problemen groot zijn. Op dat moment is de schuld opgelopen en zijn er een hoop schuldeisers betrokken. We wachten niet tot inwoners zich melden, maar bieden actief onze hulp aan. We zien dit terug in de gemiddelde hoogte van de schulden.

Hoe eerder wij erbij zijn, hoe lager de gemiddelde schuldlast is. Doel 3: In 2024 is het gebruik van het Kindpakket gestegen van 78% in 2019 naar 85% in 2024 Wij bieden kinderen een zo groot mogelijke kans om te participeren met behulp van het Kindpakket en de Gelrepas. Daarmee vergroten wij kansen voor kinderen en verkleinen we de kans

26

dat ook hun kinderen in een situatie van tekort opgroeien (doorbreken van generatie-armoede). De inzet is gericht op gelijke kansen voor kinderen, maximale participatie en meedoen. Doel 4: Onze hulpverlening leidt tot succesvolle uitstroom uit formele schuldhulptrajecten Met succesvolle uitstroom wordt verwezen naar formele schuldhulptrajecten die op zo'n manier worden afgerond dat de inwoner schuldenvrij een nieuwe start maakt. Schulden zorgen voor een uitzichtloze situatie die verlammend werkt. We zetten in op het oplossen van de schulden via onze partners, minnelijke regelingen, wettelijke regelingen en saneringskredieten. We streven naar succesvolle schuldhulptrajecten, waarbij de inwoner schuldenvrij een nieuwe start kan maken. Doel 5: Inwoners zijn bekend met alle ondersteuningsmogelijkheden en beoordelen deze met een 7 in 2024 We willen dat alle inwoners makkelijk en snel toegang hebben tot de voorzieningen en dienstverlening waar zij recht op hebben. Vanuit de minimaregelingen en de schuldhulpverlening geldt dat de groepen: werkende minima, ouderen en jongeren de gemeente nog niet weten te vinden, en de gemeente hen ook nog onvoldoende weet te bereiken.

Volksgezondheid Doel 1: Het percentage kinderen dat in 2025 zijn/haar gezondheid als (heel) goed ervaart, is minimaal gelijk aan 2017 (97%). We streven ernaar dat alle kinderen in de gemeente Rheden een kansrijke start hebben; we spannen ons in om een preventieve, sluitende en samenhangende aanpak aan te bieden in de zorg voor (aanstaande) zwangeren en (jonge) ouders in een kwetsbare situatie. Tevens zetten we in op een verbetering van de verbinding tussen medisch en sociaal domein. Doel 2: Het percentage jongeren dat in 2025 zijn/haar gezondheid als (heel) goed ervaart, is minimaal gelijk aan 2018 (98%). Een belangrijk speerpunt bij dit doel is de druk op het dagelijks leven van jeugdigen en jongeren. Doel 3: Het percentage volwassenen en ouderen dat in 2024 zijn/haar gezondheid als (heel) goed ervaart, is minimaal gelijk aan 2016 (77% - volwassenen en 69% ouderen). Als het gaat om de gezondheid van volwassenen en ouderen, hebben we speciale aandacht voor het verkleinen van (sociaal economische) gezondheidsachterstanden, vitaal ouder worden en gezondheid in de fysieke en sociale leefomgeving.

Sport & bewegen Doel 1: We stimuleren de deelname aan sport & bewegen In 2026 neemt 75% van de inwoners deel aan sport of bewegen. Bij sporten gaat het om de wekelijkse deelname aan sport: activiteiten waarvoor je je fysiek inspant, die veelal vaste regels kennen en vaak in competitieverband plaatsvinden. Denk aan voetballen in een team, hardlopen of fitness. Bij bewegen gaat het om dagelijks voldoende bewegen (matig intensief). Denk aan wandelen, fietsen of tuinieren. We richten ons op drie speerpunten: 1. Stimuleren van deelname aan sport & bewegen onder specifieke doelgroepen 2. Behouden en doorontwikkelen van sportvoorzieningen (accommodaties) 3. Werken aan vitale sportverenigingen -en aanbieders.

Cultuur Doel 1: De actieve cultuurparticipatie is in 2026 op hetzelfde niveau als de nulmeting in 2018: 26% actief en 36% enigszins actief

27

Rheden kiest ervoor om kunst en cultuur als middel in te zetten om inwoners gezond, veilig en relatief gelukkig te laten wonen, werken en recreëren, jong te laten zijn en ouder te laten worden. Het doel van cultuurbeleid is om alle inwoners van alle leeftijden in staat te stellen zich spelenderwijs te blijven ontplooien en elkaar te ontmoeten door middel van cultuurparticipatie (actief en passief). Cultuur is zowel een doel op zich als een manier om te ontmoeten, te verbinden, eenzaamheid te bestrijden, zelfvertrouwen op te bouwen en vooral talenten te ontwikkelen. De doelen worden driejaarlijks gemonitord via het inwonerspanel 'Rheden spreekt' en jaarlijks presenteren wij een factsheet cultuur met de resultaten van het voorgaande jaar die bijdragen aan de gestelde doelen.

Erfgoed Ons hoofddoel is het in goede staat doorgeven van het cultuurhistorisch erfgoed aan volgende generaties (behouden). Daarnaast zetten wij erfgoed in voor het behalen van de gemeente brede doelen op het gebied van toerisme & recreatie (beleven), klimaat en het sociale domein (benutten).

Wat zijn de resultaten voor 2022? Algemene voorzieningen Doel 1: Wij versterken en verbreden de samenredzaamheid 1. Vrijwilligers/vrijwilligersorganisaties en inwoners waarderen ondersteuning, samenwerking en bereikbaarheid van de ondersteuning met een 7,0. 2.De opdrachtnemer van de opdracht sociale basis voert in 2022 een onafhankelijke nulmeting uit over de bekendheid van de sociale basis. 3. In 2022 is er een sociale kaart beschikbaar voor inwoners en organisaties met o.a. een website. 4. In dorpshuizen vinden 7.000 laagdrempelige activiteiten voor onze inwoners plaats in 2022, gericht op ontmoeten en ontspannen. 5. 1/3 van alle Rhedense huishoudens maakt gebruik van Ik buurt mee! waardecheques. 6. In 2022 wordt een inclusieagenda opgesteld om initiatieven te ontplooien, te delen en uit te voeren om de Rhedense samenleving (nog) inclusiever te maken. Iedereen moet mee kunnen doen en bij de totstandkoming van deze agenda worden nadrukkelijk partners uit de samenleving betrokken. Veel beleidsvelden zullen met dit initiatief te maken krijgen, zodat er sprake is van een integrale aanpak en uitvoering. Doel 2: Wij stellen (kwetsbare) senioren in staat om zo lang mogelijk op een prettige manier thuis te blijven wonen en mee te doen in de samenleving. 1.

Wij informeren alle inwoners die 55 jaar zijn geworden en wijzen hen op de mogelijkheden van Mijn Huis, Mijn Toekomst en de Toekomstbestendig wonen lening. Hiermee voeren 75 inwoners per jaar preventieve levensloopbestendige woningaanpassingen uit. 2. In 2022 worden de 70+-huisbezoeken in Velp afgerond. 50% van de 70+’ers die een uitnodiging heeft ontvangen, neemt deel aan een huisbezoek. 3. Met onafhankelijke cliëntondersteuning ondersteunen wij 130 inwoners speciaal gericht op mensen met dementie en andere geheugenproblemen. 4. De coalitie tegen eenzaamheid heeft voor Velp een plan van aanpak opgesteld om de eenzaamheid te verminderen. In 2022 wordt er gestart met de voorbereidingen voor coalities in de andere kernen. Doel 3: vrijwilligerswerk en mantelzorg groeit niemand boven het hoofd 1. Vrijwilligers voelen zich gewaardeerd en ondersteund en geven hiervoor een 7,0. 2. Mantelzorgers waarderen de ondersteuning van de sociale basis met een 7,0.

28

Wmo maatwerkvoorzieningen Doel 1: (collectieve) oplossingen van en voor inwoners zijn toegankelijk en waar mogelijk is de verbinding met lichte ondersteuning en/of maatwerkoplossingen te leggen. 1. Tenminste 300 inwoners die specialistische begeleiding/dagbesteding kregen, ontvangen voortaan passende ondersteuning uit de sociale basis, met peiljaar als 2019. 2. Van de inwoners die ondersteuning of dagbesteding krijgen uit de sociale basis heeft tenminste 50% geen maatwerkvoorziening dagbesteding of begeleiding meer nodig. 3. Wij stimuleren 70 senioren om fit te blijven via het project Powerful ageing en wij monitoren het effect hiervan. Doel 3: Mensen met een psychische kwetsbaarheid kunnen zelfstandig in de wijk wonen (sociale inclusie). 1. 10 inwoners zetten de stap van beschermd wonen naar zelfstandig wonen in een uitstroomwoning die beschikbaar is gesteld door Vivare. 2. We financieren twee lokale projecten die helpen mensen, met een psychische kwetsbaarheid, zelfstandig te kunnen blijven wonen. Dit financieren wij uit de regionale ambulantiseringsmiddelen.

Jeugd Doel 1: Het jeugdhulpgebruik neemt af en is in 2023 niet meer dan 1,5% hoger dan het landelijk gemiddelde. 1. We sturen op de opdracht aan zorgaanbieders voor lokale maatwerkvoorzieningen jeugdhulp om vanuit het Rhedens model met passende jeugdhulp duurzame resultaten te boeken waarbij het aantal jeugdigen met geïndiceerde jeugdhulp afneemt richting het landelijk gemiddelde. 2. Wij versterken de samenwerking en inzet van eigen kracht, sociale omgeving en passende (jeugd)hulp vanuit de opdrachten Sociale Basis en Regionale maatwerkdiensten. Doel 2: Het jeugdhulpgebruik met verblijf neemt af en is in 2023 gelijk of lager dan het landelijk gemiddelde. 1. Lokaal versterken we de samenwerking en inzet van passende jeugdhulp vanuit de opdrachten Sociale Basis en Lokale en Regionale maatwerkdiensten. 2. Het regionale perspectiefoverleg voor complexe casuïstiek wordt verder ontwikkeld in een regionale expertisetafel voor complexe casuïstiek en voorkomen van uithuisplaatsingen. Doel 3: Het aantal jeugdigen met pleegzorg/gezinshuiszorg is in 2023 relatief toegenomen ten op zichte van het totaal aantal kinderen met verblijfszorg in vergelijking met 2020. 1. We vergroten het aantal pleegouders ten opzichte van 2020 door de landelijke en regionale campagne lokaal in te zetten.

Doel 4: Het aantal doorverwijzingen naar maatwerkvoorzieningen jeugdhulp door huisartsen is in 2022 met 20% verminderd t.o.v. 2019. 1. In samenwerking met huisartsen zetten we in Velp, Dieren en Rheden een Ondersteuner Jeugd binnen de huisartsenpraktijk/dorpshuis in. 2. We hebben een evaluatie van de pilot Ondersteuner Jeugd & Gezin (OJG) bij de huisarts uitgevoerd en nemen in 2022 een besluit over het vervolg van de inzet van de Ondersteuner Jeugd & Gezin.

Armoedebestrijding en financiële hulpverlening Doel 1: Alle inwoners zijn in staat zelf (met hulp) hun financiële situatie op orde te houden door stabiele inkomsten en overzicht op de administratie 1. Schuldhulpmaatje, Formulierenhulp en Thuisadministratie ondersteunen inwoners met (financiële) hulpvragen. 29

2. Incluzio biedt financiële educatieprogramma's aan. 3. Het onderwerp armoede en schulden wordt besproken met scholenbesturen en kinderopvang in het kader van de Lokale Educatieve Agenda (LEA). Doel 2: De gemiddelde schuld van inwoners die schuldentrajecten starten, daalt van ca. €43.000 in 2019, naar €40.000 in 2022 en uiteindelijk naar €38.000 in 2024, doordat wij er eerder bij zijn 1. Naar aanleiding van signalen over belastingachterstanden leggen we 25 huisbezoeken per maand af. In 50% van de bezoeken vinden we samen met de inwoner een passende oplossing. Doel 3: In 2024 is het gebruik van het Kindpakket gestegen van 78% in 2019 naar 85% in 2024 1. Er maken 720 kinderen gebruik van het kindpakket in 2022. 2. Er maken 773 kinderen gebruik van de GelrePas in 2022. Doel 4: Onze hulpverlening leidt tot succesvolle uitstroom uit formele schuldhulptrajecten 1. Van de gestarte schuldhulpregelingen stroomt 90% van de inwoners succesvol uit. Doel 5: Inwoners zijn bekend met alle ondersteuningsmogelijkheden en beoordelen deze met een 7 in 2024 1. Actiepunten uit de 0-meting uitgevoerd in de zomer 2021 worden in 2022 opgepakt.

Volksgezondheid Doel 1: Het percentage kinderen dat in 2025 zijn/haar gezondheid als (heel) goed ervaart, is minimaal gelijk aan 2017 (97%). 1. De daling van het percentage kinderen en jongeren (t/m 19 jaar) met overgewicht in de periode 2015-2019 is in 2022 verder gecontinueerd. De percentages in 2019 waren: 5/6 jaar: 8,3% - 10/11 jaar: 13,8% - 13/14 jaar: 14,3%. We zetten hiervoor de aanpak Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG) in (resultaat geldt ook bij doel 2). Doel 2: Het percentage jongeren dat in 2025 zijn/haar gezondheid als (heel) goed ervaart, is minimaal gelijk aan 2018 (98%). 1. We organiseren minimaal 3 verdiepende deskundigheidstrainingen over middelengebruik en verslavingen voor minimaal 60 professionals in de eerstelijns zorg en het sociaal domein (resultaat geldt ook bij doel 3). Doel 3: Het percentage volwassenen en ouderen dat in 2024 zijn/haar gezondheid als (heel) goed ervaart, is minimaal gelijk aan 2016 (77% - volwassenen en 69% ouderen). 1. Minimaal 80 inwoners met een lager inkomen en/of afstand tot de arbeidsmarkt stimuleren we via het re-integratie programma Doorslag om voldoende te sporten en bewegen en gezond te eten. 2. In 2022 hebben we de mogelijkheden onderzocht om ernstige overlast van houtrook en onverantwoord stookgedrag tegen te gaan na inzet van voorlichting. We sluiten hiervoor ook aan bij provinciale en landelijke projectgroepen. 3.

Minimaal 10 gezamenlijke projecten om preventief te werken aan een goede gezondheid zijn door organisaties en inwoners via het Preventie Akkoord gestart. De projecten richten zich op gezonde leefstijl (voldoende bewegen, gezonde voeding en rookvrije generatie), financiële gezondheid en eenzaamheid. We nemen hiervoor deel aan de kerngroep van het Preventie akkoord en aan bepaalde projecten nemen we zelf deel. 4. In 2022 hebben we een hitteplan voor Velp gereed voor periodes van droogte en hitte. 5. In minimaal 3 projecten in bebouwde omgevingen passen we klimaatadaptieve maatregelen gericht op meer verkoeling in periodes van hitte toe. 30

Het thema Volksgezondheid heeft raakvlakken met veel verschillende beleidsterreinen. Beoogde doelen en resultaten voor andere beleidsterreinen dragen ook bij aan de doelen voor Volksgezondheid. Denk bijvoorbeeld aan de beoogde resultaten voor Sport & Bewegen, Armoedebestrijding of Jeugd.

Sport en bewegen Doel 1: In 2026 neemt 75% van de inwoners deel aan sport of bewegen 1. Op minimaal 15 locaties voor kinderdagopvang wordt Peutergym gegeven door geschoolde begeleiders. 2. Minimaal 15 basisscholen organiseren sport- en beweegactiviteiten op en na school, gericht op voldoende en goed bewegen. 3. Minimaal 1 middelbare school organiseert (structureel) een programma voor leerlingen gericht op meer bewegen en een gezonde leefstijl (in en buiten school). 4. We leiden minimaal 400 (unieke) inwoners toe naar een geschikte sportactiviteit om in beweging te komen. We zetten hiervoor een beweegcoach en vitaliteitstest in en organiseren beweeggroepen. 5. Minimaal 400 inwoners sporten en bewegen via doelgroepactiviteiten en therapieprogramma's in het doelgroepenbad van het Biljoenbad. 6. Minimaal 1.000 inwoners nemen via een (online) activiteitenplatform (ontwikkeld in 2021) deel aan sport- of beweegactiviteiten bij een vereniging of aanbieder in de buurt. 7. We sluiten ons als Host-city aan bij het WK Volleybal Dames 2022. We organiseren in samenwerking met lokale volleybalclubs en andere partners een programma van (volleybal)sideevents in de maanden voor en tijdens dit Wereldkampioenschap (vindt plaats in NL - Gelredome Arnhem). De side-events zijn erop gericht inwoners te enthousiasmeren voor volleybal en te werken aan een gezonde leefstijl. 8.

We hebben een verkenning uitgevoerd waaruit duidelijk wordt of sportclubs in en om de kernen Velp en Dieren open staan voor een Open Club samenwerking (vergelijkbaar met de Zuidflank in Rheden). 9. We stellen in 2022 een nieuw speelbeleid vast met concrete plannen om het percentage kinderen en jongeren dat buiten speelt te verhogen. We hebben in beleid aandacht voor: voldoende en uitdagende speelvoorzieningen (hardware) en activiteiten die buitenspelen stimuleren (software). 10. We ondersteunen initiatieven van inwoners en organisaties die bijdragen aan een beweegvriendelijke openbare ruimte. We blijven daarvoor alert op (subsidie)kansen, zetten onze eigen projecten in (bijv. Ik Buurt Mee) en helpen mee met planontwikkeling.

Cultuur Doel 1: De actieve cultuurparticipatie is in 2026 op hetzelfde niveau als de nulmeting in 2018: 26% actief en 36% enigszins actief 1. Met de podiumvoorziening maken wij 140 voorstellingen (film, theater en amateur) mogelijk op een professioneel podium in de gemeente Rheden. 2. Cultuurbedrijf RiQQ biedt voor alle basisschoolleerlingen drie cultuur-educatieve programma's aan: Reizen in de Tijd, Cultuureducatie met kwaliteit en Meer Muziek in de Klas. 3. Via cultuurbedrijf RiQQ ondersteunen wij 28 amateurkunstverenigingen. 4. Rheden heeft een voortrekkersrol bij de ontwikkeling van de regionale culturele infrastructuur. Samen met de gemeenten uit de regio 025 (Arnhem-Nijmegen) voeren wij een regionaal transformatieplan cultuur uit in 2022.

Erfgoed Doel 1: Wij houden ons erfgoed in stand 1. Wij stimuleren eigenaren via subsidies en advies om hun monument(en) te onderhouden en waar nodig te restaureren. We willen minimaal €100.000 aan externe cofinanciering verwerven 31

voor de inzet van onderhoudssubsidies. 2. Waar nodig zetten we met eigenaren een verbeteringstraject in bij achterstallig onderhoud. 3. In verband met de toenemende leegstand van kerken leggen we een kerkenvisie ter besluitvorming voor. 4. We werken samen met de partners in de Groene Metropoolregio aan de instandhouding van landgoederen en buitenplaatsen in de regio en hun bijdrage aan de regionale opgaven in het kader van klimaat en economie. 5. We breiden de sociale werkplekken via de Landgoedcoöperatie Veluwezoom uit met een derde dag voor zes personen. 6. Jong geleerd is oud gedaan: minimaal 50% van de leerlingen van de basisscholen in Rheden neemt deel aan het erfgoededucatieproject Reizen in de Tijd. In de aanloop naar 450 jaar Rheden bevorderen we daarnaast een zo breed mogelijke verspreiding van het stripboek over Rhedens verleden. 7. We actualiseren de beleidsnota Verbindend Verleden en stellen een nieuwe uitvoeringsagenda op, beide met input van inwoners, eigenaren en vrijwilligers. Doel 2: We passen het erfgoedbeleid in het nieuwe systeem van de Omgevingswet in. 1. Om aan de wettelijke eisen te voldoen, ontsluiten we alle erfgoedinformatie – in samenwerking met de vrijwilligers van Rheden op de Kaart - via een nieuwe database en een gebiedsatlas.

Eind 2022 hebben we 50% van het beschermd erfgoed opgenomen in de database en zijn we halverwege met de ontwikkeling van de gebiedsatlas. 2. De commissie Ruimtelijke Kwaliteit, zoals vereist onder de Omgevingswet, is geïnstalleerd. 3. Voor erfgoedthema’s leveren we conform de planning van het Programma Omgevingswet een bijdrage aan Omgevingsvisie en -plan. Doel 3: We voeren het duurzaamheidsproject Maatwerk voor Monumenten uit. 1. Als onderdeel van het Klimaatprogramma en de Erfgoednota voeren we dit project uit dat bestaat uit de advisering van eigenaren o.a. via de inzet van maatwerkscans en de subsidie van maatregelen die in die scans worden geadviseerd. Eind 2022 hebben we minimaal 100 adviesgesprekken gevoerd. Daarnaast maakt een gebiedsaanpak in Ellecom deel uit van dit project. Daarmee zijn we eind 2022 halverwege. Doel 4: We voeren de agenda voor de beleving en vermarkting van de landgoederenzone Veluwezoom conform (de nog vast te stellen) planning uit. 1. We werken samen met Wageningen, Renkum, Rozendaal, Arnhem, Brummen, eigenaren en ondernemers aan een betere toeristische ontsluiting en vermarkting van de gezamenlijke landgoederenzone. Daarin nemen we ook de wandelknooppunten mee. Hiermee leveren we ook een bijdrage aan het thema Ontspannen Regio van de Groene Metropoolregio.

Welke context speelt er? (kader, achtergrond, actualiteit, ontwikkeling) Welke risico’s staan de doelen binnen dit programma in de weg? - Hogere uitgaven voor jeugdzorg en Wmo - Invoering nieuwe woonplaatsbeginsel Jeugdwet Wat zijn de beleidsontwikkelingen in dit programma? Corona Als gevolg van de Coronacrisis staat samenkracht en burgerparticipatie voor uitdagingen. De uitvoering kan onder druk komen te staan door bijvoorbeeld een lock-down. Wij verwachten een toename van inwoners die een beroep doen op de minimaregelingen en op schuldhulpverlening. Deze stijging was al eerder verwacht, maar bleek zich moeilijk te voorspellen. We verwachten dat dit duidelijk zichtbaar wordt na het stopzetten van de diverse steunpakketten. 32

Een deel van de stijging verwachten wij op te kunnen vangen m.b.v. de incidentele middelen die vanuit het Rijk beschikbaar zijn gesteld. Landelijk is ook bekend dat de deelname aan sport en bewegen is afgenomen tijdens corona en dat corona zijn weerslag heeft op de fysieke, mentale en sociale gezondheid van inwoners. 2022 is een jaar om te werken aan het herstel hiervan. Vergrijzing 26% van de Rhedense inwoners is 65 jaar of ouder (tegenover ruim 19% landelijk). Komende jaren zal het aandeel senioren nog verder toenemen. Senioren blijven langer zelfstandig thuis wonen, waarmee zij ook langer verantwoordelijk zijn voor hun eigen huishoudboekje. De verwachting is dat er een steeds grotere groep inwoners een vorm van (lichte) langdurige administratieve ondersteuning nodig heeft. Flexibilisering arbeidsmarkt De arbeidsmarkt flexibiliseert, wat een nieuwe doelgroep met zich meebrengt voor het minima- en schuldhulpbeleid. Nieuwe groepen die hierdoor de aandacht verdienen, zijn: jongeren, flexwerkers en zelfstandigen met een middeninkomen. Laaggeletterdheid De samenleving wordt steeds ingewikkelder, met name voor inwoners met beperkte taal-, rekenen digitale vaardigheden. De taal in brieven van de overheid en andere instanties is niet eenvoudig en het stelsel van tegemoetkomingen en (belasting)regelingen is complex.

Dit leidt tot betalingsachterstanden, schulden en sociaal maatschappelijke schade. Betaalbare zorg De stijgende lasten voor de gemeente die gepaard gaan met de uitvoering van de Jeugdwet en de Wmo, leiden tot een zoektocht met inwoners en partners naar adequate en betaalbare zorg. Dat is nodig om de ondersteuning ook in de toekomst voor mensen in een kwetsbare situatie te kunnen waarborgen. We ontwikkelen op dit moment een stevige sociale basis, waarbij in onderlinge samenwerking vorm wordt gegeven aan de beoogde transformatie. Omgevingswet De implementatie van de Omgevingswet is een belangrijke ontwikkeling in 2022. Om hier klaar voor te zijn, werken wij aan een digitale monumentendatabase en een gebiedsatlas (in het kader van de verplichte gelijke informatieplicht) en maken we de overgang naar de (wettelijk verplichte) Commissie Ruimtelijke Kwaliteit. Woonplaatsbeginsel Jeugdwet Op 1 januari 2022 wordt het nieuwe woonplaatsbeginsel ingevoerd. Dit leidt deels tot herverdeling van verantwoordelijke gemeenten voor jeugdigen (in met name verblijfszorg). Dit brengt met zich mee dat de gemeente Rheden uitgaven kan doorschuiven naar andere gemeenten, maar ook dat Rheden zaken krijgt waarvoor vanaf 1 januari de uitgaven gedragen moeten worden. Het financiële effect voor de gemeente Rheden is op dit moment nog niet in te schatten.

Jeugdbeleid Het aantal kinderen met jeugdhulp is in Rheden nog altijd bovengemiddeld hoog. De Coronacrisis heeft de problematiek voor sommige jeugdigen verergerd. Het Rijk heeft voor 2022 extra middelen toegekend om de landelijke tekorten op de uitgaven te dekken. Het is aan het nieuwe kabinet om voor de jaren daarna te bepalen hoeveel middelen er structureel toegekend gaan worden. Daarnaast heeft het Rijk met de VNG afspraken gemaakt om te komen tot een Ontwikkelagenda Jeugdzorg 2022-2028. Het doel op termijn is normalisatie en daarbij dus ook een jaarlijkse vermindering van het beschikbare gestelde budget t.o.v. het jaar 2022. De Corona-pandemie heeft de problematiek van veel kwetsbare jongeren verscherpt. We zien dat in 2020 en 2021 terug in zwaardere en langere zorg en daarmee hogere uitgaven. De verscherpte problematiek zal bij een aantal kwetsbare jongeren mogelijk nog enkele jaren doorwerken. 33

De gemeente Rheden werkt samen in de regio Centraal Gelderland op meerdere vlakken. Naast de regionale samenwerking op transformatie en inkoop, zijn er (steeds meer) ontwikkelingen die om samenwerking vragen zoals de Gelderse Verbeteragenda Jeugdbescherming, de regiovisie op samenwerking en opdrachtgeverschap. Lokaal blijven we inzetten op het versterken van de Sociale Basis en het bieden van passende jeugdhulp. De verwachting is dat dit leidt tot hogere uitvoeringskosten op onderdelen (hogere tarieven voor jeugdbescherming; regionale beleidsondersteuning; borging regionale transformatieprojecten; ondersteuner jeugd en gezin) en op termijn vermindering van zorgkosten. Volksgezondheid Corona heeft een grote invloed gehad en nawerking op leefstijl en de sociale en mentale gezondheid van inwoners. Het rijk keert in 2021 aan gemeenten een steunpakket sociaal en mentaal welzijn en leefstijl uit. Gemeenten dienen met dit geld initiatieven en acties op te zetten om extra steun te verlenen aan inwoners (met name kwetsbare inwoners). Binnen de jeugdgezondheidszorg wordt steeds nadrukkelijker ingezet op normaliseren, ontzorgen en afschalen van problematiek. Vanuit het rijk is er veel aandacht voor geboortezorg en het jonge kind; de programma's Kansrijke Start ('de eerste 1000 dagen") en Nu Niet Zwanger zijn hier voorbeelden van.

In 2020 hebben we in Rheden de eerste stappen gezet om te komen tot een lokale coalitie Kansrijke Start. We hebben voor Rheden en Rozendaal in 2021 een Preventieakkoord opgesteld, met plannen om preventief te werken aan gezonde leefstijl, financiële gezondheid en minder eenzaamheid. In 2021 start de uitvoering van projecten en nodigen we inwoners en organisaties uit om ook met initiatieven te komen. Volksgezondheid komt op veel beleidsterreinen en opgaven terug. Denk aan de Omgevingswet of het effect van het veranderende klimaat. Weersextremen zoals warme droge zomers nemen toe. Aanhoudend warm weer vormt vooral een gezondheidsrisico voor ouderen, kinderen, chronisch zieken en mensen met overgewicht. Ook mensen die niet goed voor zichzelf kunnen zorgen hebben op warme dagen meer aandacht van anderen nodig. Daarom is het belangrijk om effecten van hitte op de gezondheid te verminderen en hiervoor maatregelen te nemen (doel). Sport & Bewegen We constateren dat sportverenigingen voor verschillende uitdagingen staan. De sportdeelname in Nederland stijgt de laatste decennia, terwijl de deelname aan sport via een vereniging niet meegroeit. Je sportaanbod aan laten sluiten bij de veranderende behoeften van sporters, vrijwilligers werven, accommodatievraagstukken en bestaansrecht voor kleinere clubs zijn voorbeelden van vraagstukken die leven.

We bekijken in 2022 hoe we de Open Club aanpak verder kunnen uitbreiden en verenigingen kunnen helpen bij deze uitdagingen. Inclusiviteit krijgt in de Nederlandse samenleving steeds meer aandacht. Ook in de sport is dit een thema. Denk aan acceptatie van de LHBTI in verschillende sporten of de toegankelijkheid van sportactiviteiten voor mensen met een beperking. We onderzoeken in 2022 hoe we op het vlak van Sport & Bewegen nog meer kunnen bijdragen aan inclusiviteit. Inburgering Op 1 januari 2022 is de nieuwe Wet Inburgering van kracht. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de begeleiding van statushouders met als doel dat zij zo snel mogelijk naar vermogen mee kunnen doen in de samenleving, het liefst via betaald werk. Met de invoering van de nieuwe Wet Inburgering zijn gemeenten voortaan verantwoordelijk voor: De regie vanaf de opvang van de statushouder; De uitvoering van de brede intake en het vaststellen van het Persoonlijk Plan Inburgering en Participatie (PIP); Financieel ontzorgen van statushouders; 34

-

Het aanbieden van de leerroutes (taal & participatie) en de inkoop van deze routes.

Doelstellingen en resultaten op het gebied van inburgering zijn geformuleerd onder 'Werk en reintegratie'. Wmo beschermd wonen Vanaf 2022 stopt de centrumgemeenteconstructie beschermd wonen. Vanaf 2023 wordt een deel van de Rijksmiddelen objectief verdeeld, leidend tot een volledig objectieve verdeling in 2032 (ingroeipad). De gemeente ontvangt vanaf 2023 middelen voor nieuwe cliënten. Klimaatadaptatie Het klimaat verandert waarbij de weersextremen zoals hevige regenbuien en warme droge zomers toenemen. Daarom hebben we samen de opgave om in 2050 de leefomgeving klimaatbestendig en waterrobuust in te richten. We nemen maatregelen om wateroverlast, droogte en hittestress zoveel mogen te voorkomen. Dit is onder andere zo afgesproken in het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA). We maken hierbij een koppeling met programma 3 en 4. Erfgoed De implementatie van de Omgevingswet is de belangrijkste ontwikkeling in 2022. Om hier klaar voor te zijn werken wij aan een digitale monumentendatabase en een gebiedsatlas (in het kader van de verplichte gelijke informatieplicht) en maken we de overgang naar de (wettelijk verplichte) Commissie Ruimtelijke Kwaliteit. Daarnaast werken we -indachtig het motto van de wet Eenvoudig Beter- aan een andere werkwijze waardoor we eigenaren nog sneller en beter kunnen helpen.

Wat zijn de beleidskaders? Beleid

Vastgesteld

Nadere regels maatschappelijke ondersteuning en jeugdhulp gemeente Rheden

2021

Verordening Jeugdhulp gemeente Rheden 2019

2019

Verordening maatschappelijke ondersteuning gemeente Rheden 2019

2019

Beleidsregels maatschappelijke ondersteuning en jeugdhulp gemeente Rheden 2019

2019

Transformatieplan 2.0

2019

Cultuurnota Spelender-wijs 2019-2026

2019

Podiumvoorziening

2019

Nota Sport en bewegen 2019-2026

2019

Watertakenplan Olburgen 2018-2022

2018

Nota Samenredzaamheid 2018-2022

2018

Dorpshuizennota Van samen leven naar samenleven

2018

Peuterbeleid 2019-2022

2018

Meerjarenbeleidskader Sociaal Domein Meedoen!

2017

Beleidsregels VVE en peutersubsidie 2017

2017

Wet verordening kinderopvang

2017

Erfgoednota

2017

Erfgoedverordening

2017

subsidieverordening erfgoed

2021

lokale nota publieke gezondheid

2016

35

Agenda Ruimtelijke Adaptatie Rheden

2016

Regionale visie Publieke gezondheidszorg Gelderland Midden

2016

Transformatie Sociaal Domein “De Sociale Visie vertaald; een herijking” 2015 – 2016

2015

Kadernota 'Naar samenredzaamheid in Rheden'

2014

Keuzenota Decentralisaties Sociaal Domein

2014

Kadernota minimabeleid “Samen armoede aanpakken” 2015 2018

2014

Sociale Visie Rheden “Van zelfredzaamheid naar samenredzaamheid”

2013

Gemeentelijk beleid toezicht en handhaving kinderopvang (herzien)

2012

Archeologienota Uitgediept

2008

Kredietvoorwaarden Monumentenfonds Rheden

1998

Wat is de bijdrage aan de Sustainable Development Goals (SDG)? Taakveld(en) • 5.1 Sportbeleid en activering • 5.2 Sportaccommodaties • 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie • 5.5 Cultureel erfgoed • 5.6 Media • 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie • 6.2 Wijkteams • 6.3 Inkomensregelingen • 6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO) • 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ • 6.72 Maatwerkdienstverlening 18• 6.82 Geëscaleerde zorg 18• 7.1 Volksgezondheid • 7.5 Begraafplaatsen en crematoria

Bijdrage aan SDG* • 1-2, 1-3 • 2-1 • 3-2, 3-3, 3-4, 3-5, 3-6, 3-7, 3-8, 3-9, 3-11 • 4-7 • 8-9 • 10-2 • 11-3, 11-4 • 12-B • 16-7, 16-8 • 17-16, 17-17, 17-18, 17-19

* Sustainable Development Goals, zie bijlage 8 voor een nadere toelichting

Verbonden partijen Voor het bereiken van de doelstellingen van het programma, in het bijzonder de beoogde maatschappelijke effecten, heeft de gemeente Rheden zich met een aantal partijen verbonden waarin zij een bestuurlijk en een financieel belang heeft. Het gaat hier om de volgende organisaties: • Modulair Gemeentelijke Regeling Sociaal Domein regio Centraal Gelderland (MGR); • Veiligheids- Gezondheidsregio Gelderland Midden (VGGM); • Vervoersorganisatie regio Arnhem Nijmegen (DRAN); In de paragraaf Verbonden Partijen wordt nader inzicht gegeven in de beleidsmatige en financiële betrokkenheid en risico's van de gemeente in deze organisaties.

36

Erfgoed We werken samen met: Regio Arnhem m.b.t. archeologie Veluwezoomgemeenten m.b.t. de landgoederen Vrijwilligersorganisaties zoals Rheden op de Kaart, Comité Open Monumentendag, Oudheidkundige Kring Rheden-Rozendaal Landgoedcoöperatie Veluwezoom m.b.t. sociale werkplekken RIQQ m.b.t. erfgoededucatie Groene Metropoolregio

37

Wat mag het kosten? 2. Welzijn

(x € 1.000)

Omschrijving

R 2020

GB 2021 B 2022

B 2023

B 2024

B 2025

Lasten 5.1 Sportbeleid en activering 5.2 Sportaccommodaties 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie 5.5 Cultureel erfgoed

298 2.951

336 3.295

469 3.320

469 3.227

469 3.220

469 3.143

651 394

707 199

693 199

693 197

693 197

693 197

5.6 Media 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie

964 3.295

912 3.499

887 3.528

887 3.431

887 3.431

887 3.430

6.2 Wijkteams 6.3 Inkomensregelingen

689 22.489

583 20.000

583 19.860

583 19.860

583 19.860

583 19.860

6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO) 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ 6.72 Maatwerkdienstverlening 186.82 Geëscaleerde zorg 187.1 Volksgezondheid 7.5 Begraafplaatsen en crematoria subtotaal

2.237 14.474 15.205 118 1.461 917 66.144

2.240 14.977 13.507 501 1.671 770 63.198

2.083 14.440 14.441 200 1.660 601 62.964

2.100 14.396 13.732 200 1.660 601 62.035

2.138 14.339 13.746 200 1.660 599 62.021

2.152 14.346 13.749 200 1.660 599 61.967

5.1 Sportbeleid en activering 5.2 Sportaccommodaties 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie

65 992

21 1.087

21 1.087

21 1.087

21 1.087

21 1.087

5.5 Cultureel erfgoed 5.6 Media

248

0

0

0

0

6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.2 Wijkteams

128

142

142

142

142

142

6.3 Inkomensregelingen 6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO)

19.246 431

15.652 1.271

15.780 474

15.780 474

15.780 474

15.780 474

6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ 6.72 Maatwerkdienstverlening 18-

0 25

5 22

5 22

5 22

5 22

5 22

6.82 Geëscaleerde zorg 187.1 Volksgezondheid

5 806 19.006

806 18.337

806 18.337

806 18.337

806 18.337

Baten

7.5 Begraafplaatsen en crematoria subtotaal

892 22.033

38

Saldo van baten en lasten

-44.112

-44.192

-44.627

-43.698

-43.684

-43.631

Reserves Toevoeging

0

497

0

0

0

0

Onttrekking

1.182

40

40

40

40

40

Resultaat

-42.930

-44.650

-44.588

-43.659

-43.645

-43.591

39

3 Gebiedsontwikkeling

Wat willen we bereiken? Wij werken aan een duurzame en kwalitatieve woon- en leefomgeving in elk van de zeven dorpen en het buitengebied. Samen met inwoners, bedrijven en organisaties bepalen we wat de voorwaarden zijn voor een aantrekkelijke en gezonde omgeving waar iedereen zich thuis voelt. We blijven daarbij de historische karakteristieken van dorpen en buitengebieden koesteren. De relevante beleidsthema’s hierbij zijn: Ruimtelijke Ordening, Wonen, Mobiliteit, Infra en Openbare Ruimte, Natuur en landschap. Klimaatadaptatie speelt hierbij een steeds belangrijkere rol.

Wat zijn de doelen (voor 2022-2025)? Gemeentelijk vastgoed Het gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed is primair een middel om het beleid en de daaruit voortvloeiende activiteiten te faciliteren. Doel 1: het vastgoed dient functioneel, duurzaam en in toenemende mate circulair te zijn binnen kostenefficiënte kaders.

Mobiliteit, infra en beheer openbare ruimte Dit thema gaat over de fysieke omgeving en mobiliteit. Hoofddoel is dat we zorgen voor behoud en versterking van onze veilige, bereikbare en schone woon-, werk- en leefomgeving. Bij het beheer, onderhoud en de aanleg van nieuwe infrastructuur zijn natuurwaarden en klimaataanpak steeds prominenter in beeld. Doel 1: Behoud en versterking van een veilige, bereikbare en schone woon-, werk- en leefomgeving We mogen trots zijn op de inrichting van onze fysieke omgeving. Deze is veilig, bereikbaar en schoon. Uiteraard zoeken we samen met betrokken partners altijd naar verbeteringen en spelen we in op kansen en risico's. We versterken door in 2022 een reeks aan resultaten te behalen. Dit gaat enerzijds om het vormen van nieuw beleid, inspelend op de omgevingsvisie en klimaatafspraken en anderzijds om het op een innovatieve manier plannen, beheren en onderhouden van de openbare ruimte.

Natuur en landschap Doel 1: Het behouden, benutten en versterken van het Rhedens (cultuur)landschap. Een belangrijk onderdeel van een aantrekkelijke, gezonde en karakteristieke woon- en leefomgeving in onze gemeente is het waardevolle (cultuur)landschap. We zetten ons dan ook actief in voor het borgen en doorontwikkelen van onze landschappelijke gebiedskwaliteiten en het (economisch) benutten voor bijvoorbeeld de recreatieve en toeristische beleving van ons buitengebied.

40

Doel 2: Het duurzaam in stand houden en waar mogelijk uitbreiden van de huidige natuurwaarde en biodiversiteit van de natuurgebieden. We zetten ons in voor het duurzaam in stand houden en waar mogelijk uitbreiden van de huidige natuurwaarde en biodiversiteit van de natuurgebieden.

Ruimtelijk kader, ondersteunen en nemen van initiatieven voor gebiedsontwikkeling Doel 1: op 1 juli 2022 zijn we inhoudelijk en organisatorisch klaar voor de invoering van de Omgevingswet. Op 1 juli 2022 treedt de Omgevingswet in werking. Met deze wet worden de ruimtelijke regels voor het beheer en de ontwikkeling van de leefomgeving volledig herzien. Het motto van de nieuwe wet is ‘Ruimte voor ontwikkeling, waarborgen voor kwaliteit’ en staat voor een goede balans tussen het benutten en beschermen van de fysieke leefomgeving. De implementatie van de Omgevingswet vergt de nodige inspanning van het ambtelijke apparaat en bestuurders en legt een claim op de beschikbare capaciteit. Tegelijkertijd willen we onze dienstverlening aan inwoners, ondernemers en organisaties in de aanloop naar en gedurende het invoeringsproces zoveel mogelijk op peil houden. Doel 2: samen met initiatiefnemers nieuwe gewenste ontwikkelingen realiseren Gemiddeld zijn ca. 120 initiatieven (klein en groot) actueel. Het ontwikkelen en realiseren hiervan kan soms enkele jaren duren en kent daarbij verschillende fases waarbij de rol van de gemeente varieert. Adequaat inspelen op en initiëren van ontwikkelingen en het vroegtijdig duidelijkheid scheppen over de kansrijkheid van een initiatief, zijn daarin belangrijk.

Een randvoorwaarde is dat we in samenspraak met de samenleving heldere beleidsdoelen en –kaders formuleren.

Wonen Doel 1: Het terugdringen van het woningtekort De woningnood in Nederland is groot. In de regio Arnhem/Nijmegen zijn er de komende 10 jaar 35.000 extra woningen nodig. Als gemeente hebben we een opgave van 550 woningen in de periode 2020 t/m 2026. De verwachting is dat er ook na 2026 nog een grote woningbouwopgave is in onze gemeente. Doel 2: Een aantrekkelijke woningvoorraad voor jong en oud We zijn een vergrijsde gemeente en willen dat onze ouderen in een passende woning kunnen wonen en we willen ook aantrekkelijk zijn voor gezinnen en jonge mensen. Wij zetten in op vernieuwende woonvormen en doorstroming van senioren. Hierdoor ontstaat er meer aanbod voor gezinnen en starters. Daarnaast besteden we aandacht aan bijzondere doelgroepen zoals mensen die zorg nodig hebben en woonwagenbewoners. Doel 3: Meer veerkracht in kwetsbare wijken In sommige wijken staat de veerkracht (leefbaarheid, veiligheid) onder druk. We willen tweedeling in dorpen tegengaan en inzetten op sociale aanpak, aanpak leefomgeving, herstructurering en herpositionering in kwetsbare wijken. Doel 4: Duurzame woningen en natuurinclusieve wijken In 2040 willen we CO2 neutraal zijn. Om dit te bereiken zullen we moeten inzetten op energiebesparing en energieopwekking in de bestaande en nieuwe woningvoorraad. Daarnaast willen we de woonomgeving zo inrichten dat weersextremen opgevangen kunnen worden.

We houden rekening met flora en fauna. En er komt meer aandacht voor circulair bouwen en duurzame mobiliteit.

41

Wat zijn de resultaten voor 2022? Gemeentelijk vastgoed Doel 1: het vastgoed dient functioneel, duurzaam en in toenemende mate circulair te zijn binnen kosten-efficiënte kaders. Om de kosten voor onderhoud en exploitatie van de panden laag te houden, gaan we de categorie Overig Vastgoed minimaliseren. Dit kan in sommige gevallen door verkoop, in andere gevallen betekent dit dat deze panden in een andere categorie ondergebracht worden. We gaan in 2022 verder met het doorvoeren van de kostprijsdekkende huur om hiermee de kosten van het vastgoed verder inzichtelijk te maken en te voldoen aan de wet markt en overheid. 1. Minimaliseren van de categorie "Overig vastgoed" 2. Doorvoeren van de kostprijsdekkende huur voor categorie "Beleidsvolgend vastgoed" 3. Onderhoud conform jaarplanning 4. Verduurzaming Theothorne 5. Verder uitvoering geven aan het project Gemeentehuis

Mobiliteit, infra en beheer openbare ruimte Doel 1: Behoud en versterking van een veilige, bereikbare en schone woon-, werk- en leefomgeving 1. We maken in 2022 een plan van aanpak voor een gemeentelijk Mobiliteitsplan. Met het nieuwe plan (2023) leggen we op gemeentelijk niveau de gewenste wegcategorisering, nieuwe koers en het beleid vast voor alle onderwerpen binnen mobiliteit en verkeer Dit vervangt de huidige plannen. 2. In onder andere Rheden en De Steeg breiden we 30km-zones uit in bestaande woonbuurten. Dit in overleg met betrokkenen en beperkte middelen. 3. Met de uitwerking van het Masterplan Veluwezoom gaan we het recreatieverkeer slimmer sturen. In 2022 voeren we ter voorbereiding verkeersonderzoeken hiervoor uit. 4. We pakken verkeersonveiligheid risicogestuurd en integraal aan. We sluiten aan bij het landelijke strategisch plan verkeersveiligheid (SPV2030). In 2022 maken we via regio en provincie een start voor het meeliften van projecten in de tweede tranche van het SPV2030 (openstelling verwacht in najaar 2022). 5. We maken een visie voor de laadinfrastructuur in de gemeente. Daarnaast streven we om in 2022 vraaggestuurd 15 extra oplaadpunten te realiseren. 6.

Samen met partners in Oost-Nederland toetsen wij in reguliere overleggen de ontwikkeling van het spoorgoederenvervoer, het vervoer van gevaarlijke stoffen en de wettelijke naleving hiervan over de IJssellijn. Hiernaast wil ProRail in 2022 tien overwegen in de gemeente aanpakken en veiliger maken. 7. In 2021 is het Beleidsplan openbare verlichting vastgesteld. In 2022 wordt de verdere uitrol van duurzame verlichting uitgevoerd op basis van het meerjaren renovatieplan. In 2022 vervangen we 178 stuks lichtmasten en armaturen. Vanaf 2022 monitoren we op basis van het energiepijl 2022 en brengen we de besparing van energiekosten in beeld. 8. We beheren de openbare ruimte volgens de in 2021 vastgestelde beheerplannen, waarbij de kwaliteitsniveaus in de verschillende gebieden zijn afgestemd op de beschikbare middelen. 9. We ambiëren de, in het kader van klimaatadaptatie, bij onderhoud en herinrichting van de openbare ruimte de hoeveelheid verharding met 20% te reduceren. We zien echter dat 20% terugbrengen van verharding zonder dat dit ten koste gaat van de functie, moeilijk haalbaar blijkt. 10. Het areaal aan groenadoptie wordt in 2022 uitgebreid met 5%, van 26.000 m2 naar ruim 27.000 m2 11. Buitenspelen is een van de belangrijkste vormen van bewegen voor kinderen en draagt bij aan een sterke, betrokken wijk. In 2022 stellen we een nieuw speelruimtebeleid vast.

De vorige speelbeleidsnota was gericht op het aanbieden van voldoende speelvoorzieningen voor kinderen in gemeente Rheden. Dit nieuwe speelruimtebeleid heeft een andere focus: hoeveel en hoelang kinderen en jongeren buitenspelen en -sporten bepaalt het succes van het speelruimtebeleid. 42

Buitenspelen draagt bij aan de gezondheid van kinderen en het halen van de beweegnorm, zie ook programma 2. 12. Voor de herinrichting en vervanging binnen de openbare ruimte worden de verschillende planningen van riolering (WTPO), wegen, groen, verkeersveiligheid, woningbouw en aanbrengen van voorzieningen voor mindervaliden afgestemd en geprioriteerd. Vanuit het WTPO en de initiatieven RO worden ook in 2022 verschillende integrale investeringsprojecten opgestart en gerealiseerd, waaronder de Zuider-parallelweg Velp en clusters Dieren. Daarnaast zijn we gestart met het project Oranjebuurt, dat een doorlooptijd heeft t/m 2024. 13. In alle projecten en het beheer passen we een integrale aanpak toe en nemen expliciet klimaatadaptieve maatregelen mee. In 2022 zijn dit o.a. de volgende projecten: Oranjeweg Rheden, Annastraat en Tuinstraat Velp en de Oranjebuurt. In de uitwerking hiervan, bestaat de mogelijk dat voor de extra maatregelen, aanvullend budget nodig is. We maken hierbij een koppeling met programma 2/4.

Natuur en landschap Doel 1: Het behouden, benutten en versterken van het Rhedens (cultuur)landschap. 1. Wij brengen onze doelstellingen voor het versterken van de ecologische, landschappelijke en recreatieve verbinding IJssel-Veluwe, met behoud van bestaande ruimte voor agrariërs, actief in bij onze eigen projecten en die van derden. 2. Als uitvoeringsproject van de Omgevingsvisie Buitengebied starten wij in 2022 met het opstellen van een Meerjaren Landschapsuitvoeringsprogramma voor de versterking van onze landschapskwaliteiten. Doel 2: Het duurzaam in stand houden en waar mogelijk uitbreiden van de huidige natuurwaarde en biodiversiteit van de natuurgebieden 1. In 2022 werken we volgens de beheervisie Rozendaalse veld. De visie draagt bij aan het duurzaam in stand houden van het natuurgebied Rozendaalse veld met gepast medegebruik ten dienste van het algemeen belang van de inwoners en bezoekers van de gemeente Rheden. 2. Wij bestrijden invasieve exoten, ziekten en plagen tot een beheersbaar niveau. In 2022 blijft de focus op de eikenprocessierups, Japanse duizendknoop, reuzen berenklauw en Amerikaanse vogelkers. 3. We stellen een biodiversiteitsplan op en dit wordt in 2022 aan de raad voorgelegd op basis van de eerder vastgestelde startnotitie.

De huidige rol van de gemeente Rheden in het kader van biodiversiteit is met name het toetsen van plannen gebonden aan wet- en regelgeving, adviseren in gemeentelijke projecten en biodiversiteit speelt een rol in het gemeentelijk beheer. Biodiversiteit staat op dit moment zó onder druk dat extra inspanningen wenselijk en nodig zijn. 4. Revitalisering Beekhuizese bossen: Van de circa 150 ha aan bosareaal wordt 12 ha. (8%) omgevormd naar een klimaatbestendiger bos met een zo hoog mogelijke houtwaarde cq. CO2 vastlegging. Door meerdere ingrepen (verjonging, bodemverwonding en aanplant van verschillende boomsoorten) gaan we dit bewerkstelligen.

Ruimtelijk kader, ondersteunen en nemen van initiatieven voor gebiedsontwikkeling Doel 1: Bij inwerkingtreding van de Omgevingswet in 2022 staan we inhoudelijk en organisatorisch klaar. 1. Bij inwerkingtreding van de Omgevingswet kan aan alle 19 eisen in het overzicht ‘Minimale acties Omgevingswet’ van de VNG worden voldaan en zoveel mogelijk van de 8 adviezen opgevolgd. 2. Onze systemen zijn in staat om aanvragen of meldingen vanuit de landelijke voorziening Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) te doen of ontvangen. In de loop van 2022 kunnen Initiatiefnemers voor de meest voorkomende activiteiten via vragenbomen checken of er een vergunning of melding nodig is.

43

3. Het omgevingsrecht is op gemeentelijk niveau inzichtelijk, voorspelbaar en gemakkelijk in het gebruik en geeft bestuurlijke afwegingsruimte. 4. De leefomgeving staat op een samenhangende manier centraal in beleid, besluitvorming en regelgeving. 5. Besluitvorming over projecten in de fysieke leefomgeving gaat sneller en beter. Doel 2: samen met initiatiefnemers nieuwe gewenste ontwikkelingen realiseren 1. Wij geven in een vroeg stadium inzicht in de kansrijkheid van een ontwikkeling zodat onnodige inzet van middelen (bij de initiatiefnemer en de gemeente) wordt voorkomen. Bij nieuwe ontwikkelingen waarvoor wij een Quickscan opstellen, streven wij naar een termijn van 3 weken. 2. Wij faciliteren, stimuleren en scheppen daar waar nodig (planologische) kaders voor het realiseren van de gewenste resultaten uit de programma's en wensen en/of initiatieven uit de samenleving. Wij begeleiden proactief ca. 120 ruimtelijke initiatieven die buiten de reguliere aan/verbouw richtlijnen vallen. Voorbeelden van grotere gebiedsontwikkelingen zijn ziekenhuisterrein Velp, woningbouw Imboslaan, Bloemershof, realisatie Zuidflank Rheden en het nieuwe gemeentehuis. Over de voortgang wordt twee keer per jaar gerapporteerd aan de gemeenteraad. Wij streven ernaar om zoveel mogelijk initiatieven onder de huidige wet ter besluitvorming aan te bieden. 3.

Wij stellen in samenwerking met Rozendaal en Natuurmonumenten, in 2021 een masterplan op voor een duurzame ontwikkeling van recreatie en natuur op de Veluwezoom. Wij betrekken hierbij omwonenden, ondernemers en belangenorganisaties actief. 4. Wij geven samen met onze partners uitvoering aan de uitvoeringsagenda van de structuurvisies voor de dorpen en het buitengebied en stellen hiervoor een monitor op. 5. Wij participeren actief in de Verstedelijkingsstrategie van de Metropoolregio Arnhem Nijmegen en vertalen die ontwikkeling naar onze lokale bijdrage. 6. Voor het bereiken van diverse beleidsdoelstellingen in het buitengebied, participeren wij actief in het samenwerkingsverband Havikerpoort, het MIRT-onderzoek Havikerwaard en het project Soerens Beekdal. 7. Binnen het samenwerkingsverband Rivierklimaatpark IJsselpoort geven wij uitvoering aan de intergemeentelijke structuurvisie (september 2020). Een herontwikkeling van Terrein de Groot, het realiseren van een Gebiedsentree Rheden en het stimuleren van natuurinclusieve landbouw zijn daar onderdeel van. 8. Wij stellen in 2022-2023 integrale gebiedsvisies op voor de gebieden Soerens Broek-Spankeren en De Beemd-Velperwaarden (incl. de gronden rondom Kasteel Biljoen).

In deze visies maken wij integrale keuzes voor de ruimtelijke invulling op het vlak van in ieder geval natuur, landbouw, landschap, cultuurhistorie en grootschalige opwek. We doen dit pas nadat het burgerberaad haar adviezen en oplossingen aan de gemeenteraad heeft aangeboden en de raad een besluit heeft genomen en in samenspraak met grondeigenaren, agrariërs, ondernemers en omwonenden. 9. Wij continueren ons strategisch grondbeleid om onze beleidsdoelen te realiseren.

Wonen Doel 1: Het terugdringen van het woningtekort 1. We zetten in op het toevoegen van 550 woningen in de periode 2020 t/m 2026, dat zijn ca. 90 woningen per jaar. 2. Door deel te nemen aan de woondeal en tempotafels van de regio, provincie en rijk, bundelen we onze krachten en kunnen we een versnelling van de woningbouw realiseren. 3. Door mee te doen aan een nieuw regionaal woningbehoefteonderzoek in 2022, wordt de woningbehoefte in de regio en in onze gemeente op de langere termijn duidelijker. 4. Door onze bijdrage aan de verstedelijkingsstrategie in de regio, wordt inzichtelijk waar kansrijke gebieden zijn voor meer woon- en werklocaties op de lange termijn, ook in onze gemeente. Hierdoor wordt de woningbouwproductie op de langere termijn geborgd. Doel 2: Een aantrekkelijke woningvoorraad voor jong en oud

44

1. Uitbreiding van het aantal levensloopgeschikte woningen in de huur en de koopsector. Dit doen we door bij nieuwbouw en transformatie standaardeisen te stellen aan levensloopgeschiktheid, zoals omschreven in de huisvestingsverordening en woonvisie. En afspraken met Vivare te maken over voldoende aanbod aan levensloopgeschikte woningen. 2. We zetten in 2022 een doorstroommakelaar in, die minimaal 5 ouderen helpt met hun verhuiswens. 3. We stellen in 2022 een nieuwe visie wonen, welzijn, zorg op, waarmee we streven naar een match van vraag en aanbod voor mensen, die een levensloopgeschikte woning en/of zorg nodig hebben. 4. We maken begin 2022 een startnotitie woonwagenbeleid. Doel 3: Meer veerkracht in kwetsbare wijken 1. Door het continueren van de wijkaanpak van Velp Zuid in nauwe samenwerking met Vivare worden woningen gerenoveerd en verduurzaamd. Er komt meer differentiatie in huurklassen, dat bijdraagt aan meer sterke schouders in de wijk. Ook door de sociale aanpak en handhaving worden de leefbaarheid en veiligheid verbeterd. 2. Wij leveren met direct betrokkenen een actieplan op in 2022 voor de integrale wijkaanpak Stenfert dat gaat bijdragen aan meer veerkracht in Stenfert. 3. In 2022 komt er een plan van Vivare voor een afname van 50 sociale huurwoningen in kwetsbare wijken in Velp Zuid.

Dit is gekoppeld aan een toename van 50 sociale huurwoningen op het Ziekenhuisterrein in Velp Zuid. Ook komt er een plan voor een afname van sociale huur in Stenfert, gekoppeld aan een toename van sociale huur in andere wijken in en rondom Dieren. Dit moet leiden tot minder concentratie van sociale huurwoningen in kwetsbare wijken. 4. In 2022 leveren we een voorstel op waarin staat welke instrumenten (verordening middenhuur / zelfbewoningsplicht) het meest bijdragen aan behoud van betaalbare woningen in de middenhuur en koop. Doel 4: Duurzame woningen en natuurinclusieve wijken 1. Door afspraken te maken met woningcorporaties over de verdere verduurzaming en het klimaatadaptief maken, zal de sociale woningvoorraad en de daarbij horende woonomgeving duurzamer worden en beter bestand tegen weersextremen. 2. Door het aanbieden van de regeling Toekomstbestendig Wonen, kunnen woningeigenaren een lening aanvragen, zodat zij in staat zijn om hun woning te verduurzamen. Dit draagt bij aan de verduurzaming van particuliere koopwoningen. 3. In 2022 bieden wij ca. 5000 woningeigenaren en huurders energiebespaarpakketten om hiermee nut en noodzaak en de mogelijkheden van energiebesparing onder de aandacht te brengen. 4. We werken samen in het programma Klimaataanpak aan de Warmtetransitie en aan het eerste wijk uitvoeringsplan (zie ook programma 4 Duurzaamheid).

Welke context speelt er? (kader, achtergrond, actualiteit, ontwikkeling) Welke risico’s staan de doelen binnen dit programma in de weg? - Hogere kosten invoering en uitvoering nieuwe Omgevingswet - Wegbeheer en ICT: kosten voor landelijke dataportals - SUVIS regeling (betreft een regeling van cofinanciering waardoor de financiële gevolgen sterk worden bepaald door het aantal initiatieven) Wat zijn de beleidsontwikkelingen in dit programma?

45

Gemeentelijk vastgoed In het Rhedens vastgoedkader zijn de panden in de vastgoedportefeuille verdeeld in categorieën; Beleidsvolgend vastgoed, Eigen huisvesting; Projecten en de laatste categorie Overig vastgoed. Deze laatste categorie betreft panden die niet nodig zijn voor de andere drie categorieën. In 2022 gaan we de opbrengsten / kosten registreren per gebouw; in beginsel geen consequenties voor de Begroting 2022. De vraag naar maatschappelijk vastgoed varieert en daarop passen wij zo veel mogelijk onze vastgoedportefeuille aan. De tijdelijke huisvesting i.v.m. de bouw van een nieuw gemeentehuis verhoogt tijdelijk de vraag naar Eigen huisvesting.

Mobiliteit, infra en beheer openbare ruimte Mobiliteit staat aan de vooravond van vele veranderingen. Verduurzaming, slimmer reizen, verbeterde datakennis en (voertuig)technologie maken dat verkeerssystemen en het in standhouden ervan nieuwe uitdagingen met zich meebrengt. In de Verbonden Regio van de Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen werken betrokken gemeenten er samen aan om beleid te maken en projecten te initiëren op basis van deze ontwikkelingen. Daarnaast is het voor 2022 en de jaren erna belangrijk om te volgen welke effecten de Coronacrisis heeft op de ontwikkelingen in het openbaar vervoer. Dit aangezien er plannen waren opgesteld om het OV hoogwaardig te maken en te verduurzamen. De Beheernota (2020) is kaderstellend en vormt de schakel tussen de visie op de openbare ruimte enerzijds en de inrichting en het beheer ervan anderzijds. Diverse beheerplannen worden opgenomen in de Beheernota. Aan de hand hiervan kan de organisatie beter inspelen op kansen, ontwikkelingen en risico’s. Ook klimaatdoelen en biodiversiteit krijgen een steeds prominentere rol in de inrichting van de openbare ruimte. Het klimaat verandert waarbij de weersextremen zoals hevige regenbuien en warme droge zomers toenemen. Daarom hebben we samen de opgave om in 2050 de leefomgeving klimaatbestendig en waterrobuust in te richten.

We staan voor de opgave om integraal en structureel in projecten en beheer in te spelen op de klimaatverandering. Uit de IPCC rapportage van de VN blijkt dat versnellen van deze opgave noodzakelijk is. Binnen de regio vordert het antwoord op de uitdagingen en wettelijke verplichtingen. Inwoners en bedrijven uit de gemeente voelen de noodzaak om een steentje bij te dragen en ontwikkelen diverse initiatieven om de klimaatverandering tegen te gaan. De vraag naar uitvoerend personeel, bouwmaterialen en grondstoffen stijgt, waardoor we verwachten dat de prijzen verder stijgen. De prijzen zijn in 2021 ten opzichte van 2020 6,5% gestegen (GWW-index CBS). In 2022 is de prognose dat de prijzen verder gaan stijgen. In de begroting van 2022 is er rekening gehouden met een stijging van 3%. Wanneer de stijging groter of lager is kan dat leiden tot bijstelling van de beschikbare budgetten voor het beheer en herinrichting van de openbare ruimte. Daarnaast kan er bij leveringen vertraging ontstaan, welke een langere doorlooptijd tot gevolg kunnen hebben.

Natuur en landschap Herstel van biodiversiteit is juist in deze tijd van klimaatverandering van groot belang. Een robuust ecosysteem is noodzakelijk om CO2 vast te leggen, plaagsoorten het hoofd te bieden, de waterhuishouding te reguleren en om hittestress te voorkomen. Het Rhedens landschap is uniek en bepalend voor onze identiteit. Het maakt onze gemeente geliefd bij inwoners, ondernemers en recreanten/toeristen. Het behouden en versterken van dat unieke

46

landschap vraagt voortdurende inzet van vele partijen. De inzet via een meerjarenprogramma geeft een extra impuls. Binnen bosbeheer zijn we al jarenlang bezig met duurzaam beheer van haar bossen. Dit dragen wij onder andere uit door voor het bos in eigendom van de gemeente het FSC keurmerk te voeren. Voor FSC Nederland is het meer klimaatbestendig maken van het bos een van de speerpunten.