Document · PDF

Programmabegroting 2022-2025 (21.50)

Raadsvergadering 9 november 2021, gemeente RhedenBij agendapunt: Programmabegroting 2022-2025 (21.50)37.045 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 5

Programmabegroting 2022-2025

Datum vaststelling B&W

Datum besluitvorming Raad :

28 september 2021 9 november 2021

INHOUDSOPGAVE Inleiding............................................................................................................................. 3 Opbouw begroting en leeswijzer ......................................................................................... 4 Inleiding .......................................................................................................................... 6 Financiële positie .............................................................................................................. 8 Programma's ..................................................................................................................... 14 1 Economische Ontwikkeling ............................................................................................. 15 2 Welzijn ........................................................................................................................ 24 3 Gebiedsontwikkeling ..................................................................................................... 40 4 Duurzaamheid .............................................................................................................. 51 5 Bestuur en Veiligheid ....................................................................................................

57 6 Overhead en algemene dekkingsmiddelen ........................................................................ 64 Paragrafen ........................................................................................................................ 66 A. Lokale Heffingen .......................................................................................................... 67 B. Weerstandsvermogen en Risicobeheersing ...................................................................... 74 C. Onderhoud Kapitaalgoederen ........................................................................................ 82 D. Financiering ................................................................................................................ 88 E. Bedrijfsvoering ............................................................................................................ 93 F. Verbonden Partijen..................................................................................................... 100 G. Grondbeleid .............................................................................................................. 113 Financiële begroting..........................................................................................................

118 Inleiding ....................................................................................................................... 119 Financieel meerjarig perspectief ...................................................................................... 120 Financiële positie ........................................................................................................... 128 Bijlagen .......................................................................................................................... 130 Bijlage 1 Beleidsindicatoren ............................................................................................ 131 Bijlage 2 Taakvelden ...................................................................................................... 132 Bijlage 3 Meerjarig Investeringsplan ................................................................................ 134 Bijlage 4 Reserves en Voorzieningen ................................................................................ 137 Bijlage 5 Begroting 2021 ................................................................................................ 139 Bijlage 6 Kerngegevens ..................................................................................................

143 Bijlage 7 EMU-saldo ....................................................................................................... 144 Bijlage 8 Sustainable Development Goals (SDG) ................................................................ 145

Inleiding

Opbouw begroting en leeswijzer De programmabegroting 2022-2025 bestaat uit 4 delen; • Inleiding •

Programma's

•

Paragrafen

•

Financiële begroting

Inleiding Dit onderdeel bevat zowel een beleidsmatige beschouwing op de huidige situatie als een financiële uiteenzetting op hoofdlijnen. Programma’s De programma-indeling is als volgt: 1. Economische ontwikkeling; dit programma omvat onder meer werk & re-integratie, economische ontwikkeling en onderwijs. 2. Welzijn; sport & bewegen, cultuur, erfgoed, jeugd, algemene voorzieningen, inkomensondersteuning en armoedebestrijding en volwaardige maatschappelijke deelname en volksgezondheid. 3. Gebiedsontwikkeling; hieronder vallen gemeentelijk vastgoed, mobiliteit, infra en beheer openbare ruimte, wijkvernieuwing, natuur en landschap, ruimtelijk kader en ondersteunen initiatieven en wonen. 4. Duurzaamheid; met onder meer klimaat & duurzame energie, afval & water & milieu. 5. Bestuur & Veiligheid; hieronder vallen partnerschap, dienstverlening & communicatie en veilige en inclusieve samenleving. 6. Financiën en algemene dekkingsmiddelen; een algemeen hoofdstuk met wettelijk voorgeschreven taakvelden zonder specifiek beleidsdoel, zoals de hoogte van de algemene uitkeringen, de lokale heffingen, overhead en de kosten van de financieringsfunctie. Naar aanleiding van de aanbevelingen van het rekenkameronderzoek naar de programmabegroting, is het traject “doorontwikkeling programmabegroting” gestart.

Het doel hiervan is om te zorgen dat de programmabegroting, en de daaropvolgende P&C documenten, ten eerste qua inhoud en proces beter aansluiten bij de behoefte. Ten tweede is het doel om te zorgen dat de programmabegroting een coherent stuk wordt dat voldoende basis biedt voor de Gemeenteraad om besluiten te nemen en de controlerende taak uit te voeren. Met de financiële commissie is een groeipad afgesproken. Deze nieuwe opzet van deze begroting is een eerste stap in dat groeipad. De verschillende programma’s zijn aan de hand van de doelenboom (visie, doelen en resultaten) opgebouwd. Per programma’s zijn tevens de middelen opgenomen. Er wordt niet langer beschreven welke (getailleerde) activiteiten worden uitgevoerd, maar de begroting richt zich vanaf nu op wat deze activiteiten moeten opleveren (resultaten) en wat hiermee dient te worden bereikt (doelen). Hiermee wordt een duidelijke relatie gelegd met de 3 W-vragen: • Wat willen we bereiken? (Doel) •

Wat gaan we daarvoor doen? (Resultaat)

•

Wat mag het kosten?

Het is een gezamenlijke ambitie om enerzijds het abstractieniveau van de doelen aan te laten sluiten bij de behoefte van ons bestuur, en anderzijds resultaten specifiek en meetbaar te maken voor de verantwoording. Met deze begroting hebben we daar een eerste stap in gezet. We zijn voornemens om in een volgende stap, met de begroting 2023-2026 indicatoren op te nemen om deze doelen en resultaten meer concreet en meetbaar te maken.

Bij elk programma is de context van het programma opgenomen, waarbij er ruimte is voor achtergrond, actualiteit maar ook risico’s die voor het programma spelen. Hiermee geven een aanzet tot invulling van de motie "niet direct Rijk rekenen" (vastgesteld op 6 juli 2021). Elk programma wordt afgesloten met een opsomming van geldende beleidsdocumenten voor dat programma, de verbonden partijen en totaaloverzicht van baten en lasten en eventuele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves. Paragrafen Naast de programma's, zijn de volgende voorgeschreven paragrafen opgenomen: 1. Lokale heffingen; in de paragraaf lokale heffingen wordt ingegaan op de ontwikkelingen van de belastingen en heffingen en de consequenties voor onze inwoners. Daarbij wordt aandacht besteed aan de totstandkoming van de tarieven en de beleidskeuzes die daaraan ten grondslag liggen. Verder wordt inzicht gegeven in de kostendekking van een heffing. 2. Weerstandsvermogen en Risicobeheersing; hierbij wordt inzicht gegeven in de financiële risico’s inclusief beheersingsmaatregelen en de mate waarin de gemeente in staat is deze financieel op te vangen. 3. Onderhoud Kapitaalgoederen; in deze paragraaf wordt inzicht gegeven in het beleidskader voor de openbare ruimte en de financiële consequenties van het onderhoud van kapitaalgoederen in die openbare ruimte. 4. Financiering; deze paragraaf bevat o.a.

de beleidsvoornemens ten aanzien van de financieringsportefeuille en geeft inzicht in de rentelasten, het renteresultaat en de wijze waarop rente wordt toegerekend. Daarnaast geeft het inzicht in de financieringsbehoefte van de gemeente. 5. Bedrijfsvoering; in de paragraaf bedrijfsvoering wordt ingegaan op personeel & organisatie, communicatie, informatiemanagement & automatisering, planning & control en risicomanagement in brede zin. De doelen en resultaten die betrekking hebben op programma 6 komen terug in deze paragraaf. 6. Verbonden partijen; het doel van deze paragraaf is de Raad inzicht te verschaffen in onze beleidsmatige en financiële betrokkenheid en risico’s in private en publiekrechtelijke organisaties. 7. Grondbeleid; de paragraaf grondbeleid geeft inzicht in het grondbeleid en de doelstellingen die worden nagestreefd. Tevens wordt in deze paragraaf de financiële positie van de grondexploitatie uiteengezet. Ook wordt inzicht verschaft in de resultaatverwachting van de grondexploitatie zoals deze blijkt uit de begroting 2022 in vergelijking met de prognoses volgens de overeenkomstige paragraaf in de laatste jaarrekening. Financiële begroting In het derde onderdeel van de begroting zijn vooral de wettelijk voorgeschreven financiële overzichten opgenomen.

Inleiding Rheden geeft Energie! In Rheden willen we fijn kunnen wonen, werken en leven met elkaar. Het vraagt energie van de gemeentelijke organisatie om de opgaven op het gebied van werk, wonen, de energietransitie en kansen voor onze jeugd aan te pakken. Het werken aan deze opgaven geeft ons ook energie. Samen met onze inwoners zetten we ons in om de Rhedense samenleving mooier en beter te maken. “Meedoen” is ons credo. Bij het opstellen van het coalitieakkoord zijn deze thema’s drie jaar geleden uitgelicht. We hebben de opgaven daadkrachtig opgepakt en uitgewerkt. Van belang was ook het in balans brengen van inkomsten en uitgaven. Het doel was een sluitend meerjarenperspectief op de beschikbare financiën passend bij het gewenste voorzieningenniveau. We zijn op de goede weg maar we zien ook dat er ontwikkelingen en actualiteiten zijn die de weg naar een gezonde financiële positie niet makkelijk maken. Deze komen in de begroting terug. De coronacrisis heeft een grote invloed gehad op het behalen van onze opgaven op het gebied van werken, wonen en welzijn. Waar de vooruitzichten vorig jaar op het gebied van economie en werkgelegenheid nog vrij somber waren zien we voor 2022 enige groei voor de economie en een stabilisering van de werkeloosheidscijfers. Met name onze jeugd heeft geleden onder de door corona opgelegde beperkingen.

Dit heeft onder meer geleid tot een toename van het aantal thuiszitters dat geen passend onderwijs krijgt en een toename van de specialistische jeugdzorg. Ook de voorziene omslag van individuele ondersteuning naar algemene of collectieve ondersteuning in het sociaal domein is door de coronacrisis minder van de grond gekomen. Nieuwe ontwikkelingen Het laatste rapport van het VN panel IPCC bevestigt dat we de klimaatopgave niet mogen onderschatten. Het gaat daarbij zowel om het tegengaan van verdere opwarming als om het aanpassen aan een al veranderend klimaat. Dit betekent een versnelling van de verschillende opgaven over de volle breedte van de gemeentelijke begrotingsprogramma’s. De opwarming van het klimaat heeft namelijk onder meer effect op onze gezondheid, op de biodiversiteit, op onze ruimtelijke opgaven en op de betaalbaarheid van duurzaam wonen. We werken, zeker ten aanzien van de woningbouwopgave, samen in de Groene Metropool, in de regio Arnhem-Nijmegen. We proberen regionaal een aantal strategische thema’s op het fysieke domein te pakken. Denk daarbij vooral aan de versnelling van de woningbouw, de circulaire regio, de economische ontwikkelingen en regionale mobiliteit. We werken ook samen op het gebied van cultuur en toerisme. Het doel is om groei te realiseren en het groene karakter van onze bijzondere regio te versterken.

In 2022 vindt de inwerkingtreding van de Omgevingswet plaats. Dit betekent een zeer stevige inspanning voor onze organisatie. Het doel van de Omgevingswet betreft een vereenvoudiging van de regels en wetten op het gebied van alle omgevingsaspecten (lucht, geluid, RO, natuur, verkeer, klimaat, en dergelijke). Er worden 26 wetten samengevoegd, er komt meer aandacht voor partnerschap met inwoners en belanghebbenden en het verbinden van ruimtelijke ontwikkelingen met maatschappelijke wensen en effecten staat centraal. Op het sociaal domein treedt de nieuwe Wet inburgering in werking en worden we als gemeente zelf verantwoordelijk voor Beschermd wonen. Het woonplaatsbeginsel in de Jeugdzorg betekent dat ieder gemeente verantwoordelijk is de jeugdigen die bij hen stond ingeschreven direct voorafgaand aan de zorgindicatie. Hierdoor wordt de gemeente gestimuleerd om meer te investeren in preventie. Betaalbaar wonen, voor starters, voor mensen met een modaal inkomen of minder en voor onze ouderen blijft een aandachtspunt. De prestatieafspraken met Vivare en het inzetten van een doorstroommakelaar dragen hieraan bij.

Onze Focus in 2022 Ook in 2022 stroomt er energie door Rheden en “Meedoen” blijft ons credo: het partnerschap met inwoners, ondernemers, stichtingen en belanggroeperingenstaat centraal. Een mooi voorbeeld is de uitdaging om met een Burgerberaad de klimaatopgave voor Rheden helder te krijgen. Om handen en voeten te geven aan de uitvoering van de Omgevingswet wordt eveneens gewerkt aan nieuwe manieren om burgers deel te laten nemen aan de verschillende opgaven. We richten ons in het komende begrotingsjaar op de volgende strategische opgaven: • Uitbouwen van de Klimaatopgave. • Deelnemen aan de Groene Metropoolregio. • Aanpak van de woningnood • Implementeren van de Omgevingswet. • Normaliseren van de zorg en ondersteuning in het Sociaal Domein met de focus op onze jeugd. De gemeentelijke overheid heeft hierbij vooral de regiefunctie. We maken het realiseren van de verschillende opgaven mogelijk, ook daar waar we als gemeente een uitvoeringsverplichting hebben. Wij hebben vooral een opdrachtgevende taak en een ondersteunende en/of faciliterende rol naast een controlerende rol. Inwoners weten veel en kunnen veel zelf en samendoen. Eigen kracht en samenredzaamheid zijn hierbij sleutelwoorden. In onze gemeente hebben wij veel inwoners die ondersteuning bieden aan mensen die sociaal of economisch even een helpende hand nodig hebben. Daar zijn wij trots op.

Wij ondersteunen deze inwoners zoveel mogelijk en verbinden hen met elkaar in het Rhedens Model. Met elkaar en voor elkaar!

Financiële positie In het onderdeel financiële positie wordt het financieel perspectief, een toelichting en de financiële positie beschreven. Tot slot is er aandacht voor het verloop van het weerstandsvermogen als gevolg van dit financieel perspectief.

Financieel perspectief Binnen deze paragraaf wordt het financieel perspectief van deze meerjarenbegroting geschetst. Op verschillende momenten bent u al geïnformeerd over de ontwikkelingen in de financiële positie van onze gemeente, met deze begroting blikken we vooruit naar de jaren 2022-2025. De gemeenteraad heeft bij het vaststellen van de Kadernota 2022 via een motie ('Niet direct rijk rekenen', aangenomen 6 juli 2021) het college opgedragen om a) alle inhoudelijke ontwikkelingen die (kunnen) leiden tot negatieve financiële effecten voor de begroting 2022 in de inleiding separaat inzichtelijk te maken; b) de financiële effecten van deze ontwikkelingen te vertalen in de begroting; c) in de risicoparagraaf van de begroting per ontwikkeling te vermelden welke risicobeperkende maatregelen zijn of worden getroffen. Om invulling te geven aan deze motie geven we hierbij een beknopte samenvatting van de belangrijkste ontwikkelingen die een mogelijk significant financieel risico kunnen zijn voor onze begrotingspositie. In de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing zijn de risico's nader toegelicht en waar mogelijk gekwantificeerd en maken ze onderdeel uit van de berekende weerstandsratio. In die paragraaf gaan we ook kort in op de beheersmaatregelen. Dit is echter een aspect dat, als onderdeel van het groeiproces, nog verder uitgewerkt zal moeten worden.

In de komende P&C-documenten zullen we daar verder op terug komen. Samenvattend overzicht risicovolle ontwikkelingen Programma 1 Economische ontwikkeling Mogelijke korting loonkostensubsidie en budget beschut werk Mogelijke hogere bijdrage aan werkbedrijf Scalabor Nationaal plan onderwijs en IHP Per saldo hogere lasten van de Buig uitgaven en inkomsten Programma 2 Welzijn Hogere uitgaven voor jeugdzorg en Wmo Invoering nieuwe woonplaatsbeginsel Jeugdwet Programma 3 Gebiedsontwikkeling Hogere kosten invoering en uitvoering nieuwe Omgevingswet Wegbeheer en ICT: kosten voor landelijke dataportals Programma 4 Duurzaamheid Bekostiging van maatregelen Klimaatadaptatie Programma 5 Bestuur en Veiligheid Onvoorziene ontwikkelingen (zoals de Corona-pandemie) Programma 6 Overhead en algemene dekkingsmiddelen Herverdeling gemeentefonds (mogelijk hoger nadelig effect) Paragrafen: -

Meerlasten onderhoud kapitaalgoederen i.v.m. prijsstijgingen Niet halen van ingeboekte taakstellingen Mogelijke hogere bijdrage aan diverse verbonden partijen

De financiële effecten van deze ontwikkelingen zijn vertaald in de begroting. De (resterende) risico's leest u terug binnen de individuele programma's, de paragrafen en in de risicoparagraaf van

deze begroting. Met de kadernota 2022-2025 zijn de uitgangspunten voor deze begroting vastgesteld. Dat is dan ook het vertrekpunt voor onderstaande tabel.

Meerjarig perspectief De meerjarenbegroting, en daarmee de cijfers in alle tabellen in deze begroting, zijn gebaseerd op bestaand beleid. Hierin zijn al uw besluiten tot en met de Kadernota 2022 verwerkt. Daarnaast zijn ook de structurele effecten van de zomerrapportage financieel vertaald. Samengevat laat de onderstaande tabel daarmee de ontwikkeling van de meerjarenraming 20222025 zien. Ten aanzien van de kadernota 2022 is het financiële perspectief verbeterd. Meerjarig perspectief Omschrijving Saldo kadernota 2022

(x € 1.000) B 2022

B 2023

B 2024

B 2025

162

-508

-970

-1.375

Effect algemene uitkering

3.371

2.309

2.119

1.889

Autonome ontwikkelingen

-636

-598

-581

-69

Overige ontwikkelingen

-1.263

-411

Begrotingssaldi

1.634

792

157

Specificatie saldo Omschrijving

(x € 1.000) B 2022

B 2023

B 2024

B 2025

Waarvan incidenteel

-1.137

-149

Waarvan structureel

2.771

941

157

Per saldo

1.634

792

157

Toelichting op de tabel Effect algemene uitkering De financiële gevolgen van de meicirculaire hebben een gunstig effect op het begrotingsresultaat. Uitgangspunt voor de raming van de uitkering uit het gemeentefonds in de begroting 2022-2025 is de meicirculaire 2021, die verwerkt is in de Kadernota 2022. Ten opzichte van de kadernota is de raming van de algemene uitkering op 1 post aangepast: extra middelen jeugd vanaf 2022. Op 2 juni 2021 zijn er afspraken gemaakt tussen Rijk en VNG over een hervormingsagenda voor het jeugdstelsel. Als onderdeel van de afspraken komt er voor het jaar 2022 een bedrag van € 1,3 miljard extra beschikbaar. Dit is bovenop de eerder toegezegde € 300 miljoen. De provinciale toezichthouders merken deze middelen, in de lijn van de eerder toegestane €300 miljoen, aan als structureel dekkingsmiddel. Omdat het definitieve besluit afhankelijk is van een toekomstig coalitieakkoord hanteert de toezichthouder het uitgangspunt dat van de totale stelpost vanaf 2023 75% in de begroting mag worden meegenomen. Voor het jaar 2022 geldt die voorwaarde niet. Toch stellen we voor om in 2022 nog niet het gehele bedrag in onze begroting op te nemen, maar uit te gaan van 90% van het totale bedrag voor Rheden, rekening houdend met eventuele aanpassing van aantallen in de septembercirculaire.

Deze extra middelen bieden de mogelijkheid om vanuit de inhoud een impuls te geven aan een verbeterde jeugdhulpverlening, met inachtneming van de notie dat de opgave ook zal zijn om de

komende jaren in gezamenlijkheid met de partners tot een vermindering van de kosten voor de jeugdhulp te komen. Autonome ontwikkelingen Onder de noemer autonome ontwikkelingen hebben we het over het saldo van een veelheid mutaties (plussen en minnen) op de diverse budgetten in de begroting, zoals loon- en prijsbijstellingen, rentetoerekening en overige actuele bijstellingen. Het gaat niet om beleidsmatige aanpassingen in de begroting. Wanneer dit aan de orde is wordt dat expliciet aan de raad voorgelegd. Overige ontwikkelingen Binnen de kadernota 2022 zijn een aantal ontwikkelingen geschetst waar nog geen financiële consequenties aan zijn verbonden. Deze zijn onder deze post opgenomen. De extra middelen voor de inzet van Jeugdzorg zijn ook onder deze categorie opgenomen. In de Zomerrapportage 2021 zijn de uitgaven omhoog bijgesteld ten laste van de algemene middelen (€ 600 duizend). In de Herfstrapportage 2021 is vervolgens voorgesteld om de aanvullende middelen 2021 volledig beschikbaar te stellen voor Jeugdzorg (totaal € 1.246 duizend). Voor 2022 stellen we voor om het budget op te hogen conform het niveau zoals gemeld bij de herfstrapportage 2021. Structureel versus incidenteel Onderdeel van de cijfers is ook een aantal incidentele budgetten binnen de programma's. Een nadere toelichting per programma is opgenomen in onderdeel 4 (financiële begroting).

Het structurele saldo dat daaruit volgt is vooral van belang voor de beoordeling van onze begrotingspositie door de provincie. Sluitende meerjarenbegroting De begroting 2022 is zo realistisch mogelijk opgesteld, waarbij op basis van bestaand beleid eerdere ramingen tegen het licht zijn gehouden en zijn bijgesteld waar nodig. De basis voor bovenstaand meerjarenperspectief is het boekhoudkundige voorzichtigheidsprincipe. Dit vraagt dat kosten reëel worden geschat en niet vooruit wordt gelopen op mogelijke baten (tenzij hier expliciet toestemming voor is van onze toezichthouder). De positieve effecten van de extra structurele middelen n.a.v. de hervormingsagenda jeugdstelsel, in bovenstaande tabel terug te vinden onder "Effect algemene uitkering", zijn aflopend van 2022 naar 2025. Er is nog geen definitief besluit genomen over de herverdeling van het gemeentefonds. Bij het verschijnen van de septembercirculaire zal de herverdeling nog niet definitief zijn; wel zal in de septembercirculaire waarschijnlijk meer duidelijk zijn over het extra geld voor de jeugd voor 2022. De financiële effecten van de septembercirculaire zullen voorafgaand aan de behandeling van de begroting 2022 met de raad worden gedeeld. Afwijking t.o.v. kadernota (x € 1.000) Saldo kadernota 2022

2022

2023

2024

2025

162

-508

-970

-1.375

Saldo Programmabegroting 2022

1.634

792

157

Afwijking t.o.v. kadernota:

1.472

1.300

1.127

1.409

Toelichting verschillen ten opzichte van kadernota In de onderstaande tabel is deze afwijking nader gespecificeerd inclusief duiding van autonome of overige ontwikkeling.

Effect algemene uitkering (hervormingsagenda jeugd)

2022

2023

2024

2025

3.371

2.309

2.119

1.889

Autonome ontwikkeling

Samenleving (sociaal domein):

Aanpak problematiek jeugdzorg

-677

Nee

Geëscaleerde zorg 18-

301

Nee

Sportbedrijf: exploitatie Biljoenbad

-84

Nee

MGR-module Wgs

330

-460

217

547

Leefomgeving (fysiek domein):

Onderhoud groen (prijsstijging/areaal)

-68

Ondersteuning kleine initiatieven

-50

Nee

-118

Bedrijfsvoering / overhead:

Afboeken stelposten RFS

-227

-287

Nee

Versterking ambtelijke organisatie

-405

-220

Nee

Business Intelligence en Data-analist

-71

Nee

WW-verplichtingen

-62

Pilot datagedreven werken

-50

Nee

-815

-640

Overige (samenleving, leefomgeving, bedrijfsvoering):

-506

-468

-451

-269

Totaal verschillen

1.472

1.300

1.127

1.409

Waarvan autonome ontwikkelingen

-636

-598

-581

-69

Waarvan overige ontwikkelingen

-1.263

-411

Toelichting overige ontwikkelingen groter dan € 100 duizend op hoofdlijnen: • 2a. Aanpak problematiek jeugdzorg De ambitie van normalisatie van het jeugdhulpgebruik voor de komende jaren vraagt tijd en inspanningen en investeringen om die te realiseren. De uitgaven Jeugdzorg blijven moeilijk te voorspellen. We hebben een zorgplicht en kosten van gecertificeerde instellingen kunnen fors zijn. Op dit moment gaan we uit van een bandbreedte van € 14,1 € 15,1 miljoen aan totale zorgkosten. Hiervan uitgaande stellen we voor om het budget voor jeugdzorg bij te stellen met € 677 duizend, waarbij we de lijn volgen van de herfstrapportage 2021. Hiermee komen we afgerond uit op een budget van € 14,5 miljoen. Het college acht dit bedrag gerechtvaardigd omdat er inmiddels maatregelen genomen zijn (waaronder de lokale aanbesteding en het aanstellen van twee Ondersteuners Jeugd & Gezin), die naar verwachting in de toekomst tot lagere uitgaven leiden. Het risico is echter aanwezig dat de uitgaven het budget zullen overschrijden. In de berekening van het risicoprofiel in de paragraaf weerstandsvermogen houden we hiermee rekening (een gekwantificeerd risico opgenomen van € 500 duizend). De verhoging is mogelijk omdat we vanuit het rijk extra middelen ontvangen (zie toelichting hiervoor bij onderdeel 'Meerjarig perspectief').

Een eventuele bijstelling van het benodigde budget in de jaren 2023 t/m 2025 zullen we nog nader beoordelen en bij de kadernota 2023 hierover de raad informeren.

•

2b. Geëscaleerde zorg 18Bijstelling van het budget voor geëscaleerde zorg op basis van de realisatiecijfers over de afgelopen drie jaar. Mocht blijken dat het bijgestelde budget ontoereikend is, dan passen we dit bij een van de komende tussenrapportages aan.

•

2d. MGR-module Wgs De uitstroom uit de SW betekent op termijn structureel lagere lasten voor SW dienstverbanden. Voor de laatste jaarschijf van deze meerjarenbegroting verwachten we een voordeel van € 330K.

•

4a. Afboeken stelposten RFS In Rheden Financieel stabiel is een lijst opgenomen met nog te onderzoeken maatregelen, de zogenaamde 0-lijst. In de actualiteitenrapportage 2021 is reeds aangegeven dat het besparingspotentieel later ligt dan bij het opstellen was verwacht. In het kader van realistisch begroten stellen we voor deze post te verlagen naar 0.

•

4b. Versterking ambtelijke organisatie Vanuit het verleden zijn diverse structurele functies niet met structurele middelen gedekt. Deze post is het netto effect van diverse maatregelen, waaronder het versterken van de financiële functie per 2021.

•

5. Overige verschillen Betreft het totaal van diverse overige bijstellingen van begrotingsposten samenleving, leefomgeving en bedrijfsvoering.

Programmaplan De vertaling van het financieel perspectief naar de programma's is in onderstaande tabel opgenomen. De indeling van de kolommen is voor iedere financiële tabel hetzelfde waarbij: • R 2020 staat voor jaarrekening 2020; • GB 2021 staat voor gewijzigde begroting 2021 (stand zomerrapportage 2021); • B 2021 tot en met B 2025: primitieve begroting. Programmaplan Omschrijving

(x € 1.000) R 2020

GB 2021

B 2022

B 2023

B 2024

B 2025

1. Economische ontwikkeling

-10.740

-10.294

-10.913

-10.519

-10.184

-9.865

2. Welzijn

-44.112

-44.192

-44.627

-43.698

-43.684

-43.631

3. Gebiedsontwikkeling

-11.708

-12.144

-12.511

-12.629

-12.739

-12.655

821

785

656

899

984

992

-7.489

-7.596

-7.321

-6.925

-6.908

-6.865

6. Overhead en algemene dekkingsmiddelen

71.920

72.620

76.194

74.101

73.140

72.754

Saldo van baten en lasten

-1.307

-821

1.477

1.229

610

730

Saldo van toevoegingen en

1.516

157

-437

-452

-696

209

-797

1.634

792

157

4. Duurzaamheid 5. Bestuur & Veiligheid

onttrekkingen reserves Resultaat

Weerstandsvermogen Naast de ontwikkeling van het meerjarige begrotingssaldo is ook de ontwikkeling van het weerstandsvermogen en de vermogenspositie (en het effect daarvan op een aantal voorgeschreven financiële kengetallen) van belang voor een volledige beoordeling van de financiële positie van de gemeente Rheden.

Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen is de mate waarin de gemeente in staat is om de gevolgen van risico's op te vangen. Het weerstandsvermogen is de verhouding tussen het risicoprofiel en de weerstandscapaciteit en wordt uitgedrukt in de weerstandsratio. Weerstandsratio A Totale weerstandscapaciteit B Risicoprofiel Weerstandsratio

Begroting 2022 € 11.259.753 € 6.020.000 1,9

Ten opzichte van de jaarrekening 2020 (laatste actualisatie) is de weerstandsratio gelijk gebleven op een niveau van 1,9. Voor een meer uitgebreide toelichting op het weerstandsvermogen en de voorgeschreven kengetallen (en de samenhang daartussen), verwijzen we naar de paragraaf Weerstandsvermogen.

Programma's

1 Economische Ontwikkeling

Wat willen we bereiken? De gemeente Rheden is een gemeente waar ondernemers de ruimte moeten krijgen om optimaal te kunnen ondernemen. Een gezonde economie en een goede dienstverlening richting ondernemers is een belangrijke voorwaarde om het welzijn van onze inwoners te vergroten. Wij werken continue aan een goed woon- en vestigingsklimaat met aantrekkelijke werklocaties, zoals winkelgebieden en bedrijventerreinen. Wij hebben de ambitie om de lokale economie duurzamer te maken. Samen met ondernemers zetten wij stappen om de bedrijfsactiviteiten duurzamer te maken. Dit betekent dat we steeds meer rekening moeten houden met maatschappelijke en milieuaspecten. Iedereen (consumenten, ondernemingen of openbare instellingen) kan hiertoe bijdragen. De gemeente Rheden draagt bij aan de landelijke ambitie om in 2050 een circulaire economie te hebben. De kernkwaliteiten van de gemeente Rheden (groen en water) maken dat op het gebied van recreatie & toerisme en hoogwaardige zorg nog veel kansen liggen. Gezien de prachtige ligging van de gemeente Rheden gaat de gemeente duurzame recreatie en toerisme verder stimuleren met daarbij specifieke aandacht voor de toegankelijkheid van Nationaal Park De Veluwezoom. De gemeente is faciliterend en aanjagend. Ondernemers moeten de kansen gaan benutten. Het uitgangspunt is dat iedereen die kan ook zoveel als mogelijk aan het werk is.

Daarom willen we voor onze inwoners maximaal inzetten op de banen die er zijn en inwoners die mee kunnen doen de mogelijkheid bieden te werken. Dit kan niet zonder de hulp van de ondernemers en het onderwijs. De gemeente stimuleert inwoners om zelf ook actief te zijn in het vinden van werk. Voor de kwetsbare mensen moet voldoende bereidwilligheid zijn bij ondernemers om ook deze mensen een kans te geven. Dit is een wederzijdse verantwoordelijkheid. Wij staan voor passend werk voor de inwoners en voor inwoners die naar vermogen mee kunnen doen in de samenleving. Meedoen aan de samenleving is van groot belang voor ieders levensgeluk en eigenwaarde. Om die reden schenken we extra aandacht aan banen voor onze inwoners en het bevorderen van de arbeidsfitheid. Voor mensen voor wie arbeid nog niet in zicht is, zoeken we naar mogelijkheden om naar vermogen een bijdrage te leveren aan de samenleving en/of aan hun eigen ontwikkeling. Op deze manier komt ook voor mensen die nog niet kunnen meedoen op de arbeidsmarkt, op (middel)lange termijn arbeid in zicht. Onderwijsinstellingen ondersteunen we bij het voorkomen van achterstanden, het terugdringen van schooluitval en huisvesting. Door te investeren in onderwijs, investeren wij in de (economische) toekomst van morgen.

Onderwijsinstellingen zijn daarnaast een onmisbare schakel als het gaat om innovatie, opleiden voor kansrijke branches en het vergroten van de kansen in samenleving.

Wat zijn de doelen (voor 2022-2025)? Werk & re-integratie Doel 1: Wij streven naar een duurzame uitstroom uit de bijstand, met maximaal 900 bijstandsuitkeringen in 2023 In het coalitieakkoord hebben wij de ambitie uitgesproken om in 2022 maximaal 850 mensen in de bijstand te hebben. De corona-epidemie en de economische gevolgen daarvan zet onze ambitie onder druk. Na een sterke daling in 2019, zijn we gestegen naar 941 uitkeringen eind 2020. 15

Doel 2: Wij stellen uitkeringsgerechtigden met een grote afstand tot de arbeidsmarkt in staat om mee te doen naar vermogen Wij zetten ons in om inwoners met een grote afstand tot de arbeidsmarkt te laten participeren in de samenleving. Dit, met het oog op werk in de toekomst, of op een zinvolle invulling voor nu. Om hier op een integrale manier vorm aan te geven, zoeken we de aansluiting bij andere beleidsterreinen. Doel 3: In 2022 neemt 75% van de inburgeraars deel aan activiteiten gericht op participatie aan de samenleving en/of aan de arbeidsmarkt. Vanaf 1 januari 2022 is de nieuwe Wet Inburgering van kracht. Deze beoogt dat iedereen meedoet in de samenleving, liefst via betaald werk. De gemeente heeft hierin – voor nieuwe inburgeraars een regiefunctie (zie ook programma 2 Welzijn). We beogen tevens huidige inburgeraars richting participatie te leiden, zonder regiefunctie hebben we hier echter minder invloed op. Dit maakt dat we over het geheel genomen een resultaat verwachten van 75%. Doel 4: Mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt de mogelijkheid geven om te groeien. De samenwerking met de onderwijsinstelling versterken. Als gemeente ambiëren we om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt of inwoners met inkomensondersteuning de mogelijkheid te geven om te groeien. Dit leidt tot duurzame uitstroom en het verbeteren van hun toekomstperspectief.

De werkzaamheden in de openbare ruimte en bij Buurtbeheer dragen hieraan bij. Daarnaast willen we samenwerken met de groene en civiele onderwijsinstellingen, zoals HAN Larenstein, Helicon en Aaeres d.m.v. stages en kennisdeling ten aanzien van het beheren en inrichten van de openbare ruimte.

Economie Doel 1: De ambitie is om het economische klimaat aantrekkelijk te houden voor de inwoners van de gemeente Rheden. Doel 2: We intensiveren het gestructureerde contact met het georganiseerde bedrijfsleven en onderwijs en met individuele ondernemers. Economische ontwikkeling wordt gestimuleerd.

Onderwijs Doel 1: Een daling van het aantal laaggeletterden van 5% in 2030. Ongeveer 7% van onze inwoners tussen 16 - 65 jaar is laaggeletterd en heeft grote moeite met lezen, schrijven, rekenen, en of digitaal communiceren. De basisvaardigheden van kinderen zijn later vaak lager dan van kinderen met hoogopgeleide ouders. Dat willen we doorbreken. Onder andere door met VVE vroegtijdige en intensieve taalondersteuning te bieden. Met name in de jonge leeftijd kunnen we verschil maken. Daarom willen we hen een gelijke kans bieden met een kwalitatief hoog, intensief en gevarieerd aanbod. Doel 2: In 2022 neemt het aantal peuters dat gebruik maakt van de peuterregeling toe met 10%. We bieden 100% van de peuters met (een risico op) een onderwijsachterstand Voorschoolse Educatie (VVE) aan. Doel 3: Geen kind langer dan 3 maanden thuis; we zetten in op het terugdringen van het aantal thuiszitters van 36 (RBL, 2019) naar 18 in 2023. Om goed mee te kunnen doen in de samenleving zijn de basisvaardigheden lezen, schrijven en rekenen nodig. Impactonderzoek van taaltrajecten (Maurice de Greef, 2020) in onze regio laat zien dat deelname zorgt voor een betere plek in de samenleving en een betere arbeidspositie. Thuiszitten heeft nadelige gevolgen op korte en lange termijn; op de korte termijn bijvoorbeeld het ontbreken van structuur en op de lange termijn een slechtere arbeidsmarktpositie. 16

Doel 4: Het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2021-2036 draagt bij aan de toegankelijkheid van onderwijs voor alle kinderen, de realisatie van passende onderwijshuisvesting en verankering van schoolgebouwen in de wijk. Doel 5: Circulaire inrichting van het nieuwe gemeentehuis Het nieuwe gemeentehuis biedt een uitgelezen kans om invulling te geven aan de circulaire economie. In 2022 zal de aanbesteding plaatsvinden van het kantoormeubilair. Er zal in het voortraject worden gekeken op welke wijze de circulaire inkoop van het kantoormeubilair vorm kan worden gegeven. Doel 6: Uitvoeren routekaart Circulaire Economie De Routekaart Circulaire economie wordt onderdeel van de Klimaataanpak. Na vaststelling door de gemeenteraad wordt uitvoering gegeven aan diverse deelprojecten die in de Routekaart zijn benoemd. Doel 7: Actieve deelname aan regionale samenwerking Binnen de Groene Metropoolregio wordt een actieve rol gespeeld om de invulling van de circulaire regio vorm te geven.

Wat zijn de resultaten voor 2022? Werk & re-integratie Doel 1: Wij streven naar een duurzame uitstroom uit de bijstand, met maximaal 900 bijstandsuitkeringen in 2023 1. We zorgen, samen met de regio, voor een betere aansluiting tussen de inwoners in ons bestand en de branches op de arbeidsmarkt die krapte kennen. 2. Team directe bemiddeling bemiddelt, in samenwerking met het WSP en onze eigen werkgeversdienstverlening, 85 kansrijke mensen naar een baan in 2022. 3. In 2022 stromen er 25 cliënten vanuit Doorslag 1 (fietsmontage) door of uit naar regulier werk. 4. In 2022 stromen er 25 cliënten vanuit Doorslag 2 (kledingherstel- en reparatie) door of uit naar regulier werk. Doel 2: Wij stellen uitkeringsgerechtigden met een grote afstand tot de arbeidsmarkt in staat om mee te doen naar vermogen 1. In 2022 stellen wij een uitvoeringsplan op om mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt te activeren om mee te doen naar vermogen. 2. In 2022 zetten wij 100 bijstandsgerechtigden in naar vermogen via bijvoorbeeld Sociale ruimte, de Magneet en Activerend werk. Doel 3: In 2022 neemt 75% van de inburgeraars deel aan activiteiten gericht op participatie aan de samenleving en/of aan de arbeidsmarkt 1. In 2022 brengen wij voor elke inburgeraar in beeld waar hij/zij participeert via vrijwilligerswerk, werkervaringsplek, stage o.i.d.

Doel 4: Mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt de mogelijkheid geven om te groeien. De samenwerking met de onderwijsinstelling versterken 1. We bieden plaatsen in het beheer van de openbare ruimte voor 12 mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, waarvan 6 garantiebanen bij Buurtbeheer. We bieden hiermee inwoners met inkomensondersteuning de mogelijkheid om te groeien, wat leidt tot duurzame uitstroom en het verbeteren van hun toekomstperspectief. We begeleiden gemiddeld 10 studenten/leerlingen in hun stage en/of afstudeeropdrachten binnen het beheer van de openbare ruimte.

Economie

Doel 1: De ambitie is om het economische klimaat aantrekkelijk te houden voor de inwoners van de gemeente Rheden. 1. Het aantal banen in de gemeente te laten stijgen met 1,3% t.o.v. 2020 (18050: bron: PWE Gelderland 2020) in 2022. 2. De ambitie is het aantal bedrijven te laten stijgen met 3,5% t.o.v. 2020 (3900: bron: PWE Gelderland 2020). 3. In 2022 ligt er een actuele economische beleidsvisie; opgesteld in samenwerking met het bedrijfsleven e.a. 4. Er ligt een gedragen herinrichtingsplan voor een aantrekkelijker winkelgebied Velp (Hoofdstraat) dat zorgt voor aantrekkende middenstand. 5.Wij gaan samen met BIZ verenigingen de huidige detailhandelstructuurvisie van de gemeente Rheden updaten. 6.We gaan samen met ondernemers gericht kijken naar knelpunten op bedrijventerreinen en in winkelgebieden met als doel deze gezamenlijk met de ondernemers op te lossen. 7. Lokaal bedrijventerrein is schaars in de gemeente Rheden, daarom gaan we onderzoeken in hoeverre het gebied Kanaal II uitbreiding ontwikkeld kan worden tot een lokaal bedrijventerrein. 8.Het behouden van 750 (excl. Airbnb) overnachtingsplekken en stimuleren van een toename van het aantal slaapplaatsen met 5%. 9.De uitwerking van het Masterplan Veluwezoom (spreiding bezoekers Nationaal Park Veluwezoom) zorgt voor stabiliteit in bedrijvigheid en arbeidsplaatsen in het nationaal park.

10.De uitwerking van het Masterplan Veluwezoom (spreiding bezoekers Nationaal Park Veluwezoom) zorgt voor stabiliteit in bedrijvigheid en arbeidsplaatsen in het nationaal park. Doel 2: We intensiveren het gestructureerde contact met het georganiseerde bedrijfsleven en onderwijs en met individuele ondernemers. Economische ontwikkeling wordt gestimuleerd. 1. Contactmomenten d.m.v. bedrijfsbezoeken stijgen van 20 naar 30 in 2022. 2. De lokale Triple Helix voert gezamenlijk minimaal 3 projecten uit, bijvoorbeeld VeluwezOOm Got Talent, kennismaking met ondernemerschap in het basisonderwijs en het stimuleren van living labs. 3. Minimaal 1 basisschool (groep 7 en 8) gaat in 2022 een aantal lessen krijgen om bekendheid met ondernemerschap te bevorderen bij de leerlingen. 4.Wij gaan samen met het onderwijs het bedrijfsleven enthousiasmeren om stageplaatsen beschikbaar te stellen voor het VMBO en het MBO. 5. We faciliteren activiteiten, waaronder evenementen, op basis van ons evenementenbeleid, afhankelijk van de ontwikkelingen rondom Covid19. We kijken hierbij ook naar een verantwoord gebruik van de natuur. 6. Het toeristisch-recreatieve aanbod voor bezoekers en inwoners is vergroot en wordt beter gepromoot door samenwerking met en tussen toeristisch platform, Veluwezoom-gemeenten, TVAN e.a. 7.

Minimaal 1 keer per kwartaal vindt er een ontbijtsessie plaats met het onderwijs en bedrijfsleven waarbij de stand van zaken wordt besproken van de lopende projecten/ onderwerpen. 8. Tijdens het ondernemerscafé 2022 zal de Rhedense ondernemer van het jaar worden bekendgemaakt. Onderwijs Doel 1: Wij streven een daling na van het aantal laaggeletterden van 5% in 2030. 1. In 2022 bereiken we minimaal 120 laaggeletterde inwoners met educatieaanbod. Doel 2: In 2022 neemt het aantal peuters dat gebruik maakt van de peuterregeling toe met 10%. We bieden 100% van de peuters met (een risico op) een onderwijsachterstand Voorschoolse Educatie (VVE) aan. 1. In 2022 worden alle peuters met een indicatie doorgeleid naar een VVE locatie. Geïndiceerde peuters die alsnog niet door hun ouders worden ingeschreven op een VVE-locatie worden gevolgd

en door VGGM aangespoord om alsnog deel te nemen aan VVE. Doel 3: Wij dringen het aantal thuiszitters terug van 36 (RBL, 2019) naar 18 in 2023. 1. In 2022 weten alle partijen (samenwerkingsverbanden, leerplicht, gemeente, scholen, VGGM) door middel van een vastgesteld model op welke wijze zij (dreigend) thuiszitten kunnen signaleren en welke stappen er moeten worden gezet om thuiszitten te voorkomen. Doel 4: Het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2021-2036 draagt bij aan de toegankelijkheid van onderwijs voor alle kinderen, de realisatie van passende onderwijshuisvesting en verankering van schoolgebouwen in de wijk. 1. In 2022 stellen wij een uitvoeringsprogramma Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2021-2036 op. Hierin staan afspraken over o.a. de volgorde en de planning van de aanpak, het kwaliteitsniveau, verduurzaming van onderwijshuisvesting en benodigde financiering. Doel 5: Circulaire inrichting van het nieuwe gemeentehuis 1. Het kantoormeubilair is circulair ingekocht. Doel 6: Uitvoeren routekaart Circulaire Economie 1. Door het College is een keuze gemaakt uit de projecten uit de Routekaart die in 2022 zullen worden opgepakt.

Doel 7: Actieve deelname aan regionale samenwerking De Groene Metropoolregio kent binnen de ambitie "Circulaire regio" een viertal speerpunten (Circulaire bouw en infrastructuur, Circulaire economie: grondstoffen en ketens, Water en klimaatadaptatie, Transitie naar duurzame energie). Voor het speerpunt Grondstoffen en ketens zal ambtelijke capaciteit worden ingezet ten behoeve van de werkgroep. De belangen van het Rhedense bedrijfsleven zullen in de werkgroep worden ingebracht.

Welke context speelt er? (kader, achtergrond, actualiteit, ontwikkeling) Welke risico’s staan de doelen binnen dit programma in de weg? - Mogelijke korting loonkostensubsidie en budget beschut werk - Mogelijke hogere bijdrage aan werkbedrijf Scalabor - Kosten Nationaal plan onderwijs en IHP - Per saldo hogere lasten van de Buig uitgaven en inkomsten - Financiële gevolgen digitalisering Werk & Inkomen - Extra lasten i.v.m. nieuwe economische visie en uitvoeringsprogramma Wat zijn de beleidsontwikkelingen in dit programma?

Werk en re-integratie De landelijke economie stijgt naar verwachting in 2022 met ruim 3% (Juniraming CPB, 2021) . De werkloosheid stijgt iets, maar blijft beperkt tot 4,1%. Conform deze prognose wordt een lichte stijging in instroom van de bijstand verwacht, terwijl door de economische groei uitstroom realiseerbaar blijft. Het betekent ook dat er een groep mensen in de bijstand komt waarbij een betere arbeidsmatch te verwachten is. De inzet daarvoor gaat meer over bemiddeling dan om ontplooiing en arbeidsfit maken. Financieel gezien gaat er de komende tijd het e.e.a. veranderen wat betreft de diverse stromen voor de bekostiging van de Participatiewet. Vanaf 2022 wordt de loonkostensubsidie-bijdrage in BUIG mogelijk gekort. Uiterlijk 1 oktober 2021 geeft het Rijk hierover duidelijkheid, zodat naar verwachting gemeenten met ingang van januari 2022 op basis van realisaties gefinancierd worden voor het betalen van de loonkostensubsidies. Het LKS-budget zal dan los van het bijstandsbudget

worden geraamd. Samen met regiogemeenten wordt gewerkt aan harmonisering van beleid dat evt. nadelige effecten van deze nieuwe financieringssystematiek kan minimaliseren. De middelen voor begeleiding beschut werk lopen via de integratie-uitkering Participatie en zijn vrij besteedbaar (dus niet geoormerkt voor deze begeleiding). Er wordt landelijk gekeken naar een mogelijke nieuwe verdeling van de participatiemiddelen. Op dit moment zijn er geen concrete voornemens bekend om deze middelen te baseren op bijvoorbeeld het aantal gerealiseerde beschutte werkplekken. Het werkgeverschap van de SW is tot en met 2022 belegd bij Scalabor. In 2022 is bekend op welke wijze het werkgeverschap van de SW vorm gaat krijgen vanaf 2023.

Economische ontwikkeling De coronacrisis heeft tot op heden (juli 2021) niet geleid tot een flinke economische recessie. De Nederlandse economie heeft laten zien dat het krachtig en vlot herstelt. De economie laat zien, zeker na de Corona-versoepelingen, dat de economie snel in de lift zit. Er is echter nog veel onzeker over hoe stevig de economische ontwikkeling daadwerkelijk is en daarnaast zijn er nog veel onzekere factoren. Bedrijven hebben steeds meer moeite om het productieproces op het zelfde niveau te houden door de mondiale schaarste van grondstoffen. De lokale economie van Rheden kenmerkt zich door de aanwezigheid van veel verschillende branches. Dat is een sterk onderdeel van de lokale economie. Tegelijkertijd weten wij dat veel bedrijven in de gemeente Rheden hard zijn geraakt door de coronacrisis. In 2022 wordt verwacht dat met name de toeristisch-recreatieve branche en de horeca een sterke verbetering laten zien. In Nederland is de Rijksoverheid gestart met het Rijksbrede programma Nederland Circulair in 2050, met als ambitie een volledig circulaire economie in 2050, en met als tussendoel om in 2030 50% minder primaire grondstoffen te gebruiken. Een Circulaire Economie biedt ook vele kansen voor het bedrijfsleven en onze regio ziet dit als één van de pijlers onder de visie op de toekomst.

De uitgifte van bedrijventerreinen was de afgelopen jaren hoger dan voorzien, zowel binnen de regio als binnen onze gemeente. Binnen de regio werken wij vanuit een Regionaal Programma Werklocaties dat invulling geeft aan het aanbod (kwalitatief en kwantitatief). Op Rhedens niveau wordt het aanbod van lokale bedrijventerreinen steeds kleiner. Dat betekent dat het risico bestaat dat lokale ondernemers met uitbreidingsvraagstukken onvoldoende gefaciliteerd kunnen worden met lokaal aanbod van bedrijventerreinen. Kanaal II uitbreiding in Spankeren is nog niet uitgegeven als lokaal bedrijventerrein. Dit gebied vraagt om een zorgvuldige belangenafweging i.v.m het gebruik door een agrariër. De gemeente Rheden houdt ook rekening met het vertrek van bedrijven. Met name als het gaat om vertrekkende bedrijven op verouderde bedrijventerreinen of activiteiten die niet passen in de directe omgeving. Dit biedt kansen om te kijken naar andere functies (bijv. wonen). De Groene Metropool samenwerking binnen de regio Arnhem Nijmegen moet ook leiden tot meer kansen voor de Rhedense economie. Het is van belang om de lokale ondernemers en onderwijsinstellingen regelmatig te informeren over deze samenwerking en de acties die hieruit voortvloeien.

De VeluweAlliantie, samenwerking binnen de Veluwe tussen overheid, commerciële en nietcommerciële organisaties, gaat verder met haar inspanningen om recreatie en natuur in balans te laten zijn. De ondernemers worden continue geïnformeerd over de mogelijkheden; via de gemeente TVAN, VisitVeluwe en het toeristisch Platform. Het bestuurlijke en ambtelijk overleg Veluwezoom (gemeenten Wageningen, Renkum, Arnhem, Rozendaal, Rheden en Brummen) werken samen om hun speerpunten in te brengen bij de VeluweAlliantie, alsook de Groene Metropoolregio.

Onderwijs De Coronacrisis heeft gevolgen voor kinderopvang tot onderwijs van volwassen educatie. Onderwijs geven op afstand en opvang voor specifieke doelgroepen hebben een grote invloed op het systeem in 2020 en 2021 gehad. Het is ongewis hoe dit doorwerkt in 2022. Wel heeft het Rijk extra middelen beschikbaar gesteld voor onderwijs en gemeente (via het Nationaal Programma Onderwijs) om achterstanden die zijn oplopen door de Coronacrisis zo veel mogelijk in te lopen de komende jaren. De gemeente heeft de "nadere regels kwaliteitsregeling Voor- en vroegschoolse educatie 20212022" vastgesteld, waarmee scholen en kinderopvangorganisaties extra subsidie kunnen ontvangen als ze in samenwerking met elkaar plannen initiëren om de kwaliteit van de VVE, het bieden van een rijke omgeving en ouderbetrokkenheid kunnen vergroten. In 2022 wordt de peutermonitor ingevoerd. Dit is een tool die de data van de kinderopvangaanbieders, VGGM en de BRP verzamelt, controleert en valideert, zodat de gemeente in overzichtelijke dashboards beschikt over de juiste informatie en kan worden gemonitord op bereik, aantallen en subsidiemiddelen die de gemeente beschikbaar stelt voor VVE en peuteropvang. Met een komende wijziging in de onderwijswetgeving, naar verwachting in 2022/2023, worden gemeenten verplicht een meerjarig Integraal Huisvestingsplan (IHP) voor het onderwijs te ontwikkelen.

In de wet wordt ook opgenomen dat renovatie een volwaardig alternatief voor nieuwbouw wordt. In Rheden is een nieuw integraal huisvestingsplan met bijbehorend uitvoeringsprogramma in ontwikkeling. Het IHP zal de komende jaren de nodige investeringen in de onderwijshuisvesting vragen. Circulaire economie Door het vaststellen van het Europees Actieplan voor de Circulaire Economie is er een fundament gecreëerd voor toekomstige circulaire ontwikkelingen. Binnen de Groene Metropoolregio wordt een agenda opgesteld voor een regionale aanpak. De komende jaren zal een verschuiving plaatsvinden naar meer hergebruik en reparatie. Het bedrijfsleven van de gemeente zal worden geënthousiasmeerd om in te spelen op deze toekomstige veranderingen.

Wat zijn de beleidskaders? Beleid

Vastgesteld

kwaliteitsregeling VVE 2021-2022

2020

Transformatieplan 2.0

2019

Peuterbeleidsplan 2019-2022

2018

Meerjarenbeleidskader Sociaal Domein Meedoen!

2017

Detailhandelsstructuurvisie Kiezen voor eigen kwaliteit

2017

Economisch visie en uitvoeringsprogramma Een actuele economische beleidsnota van en voor de gemeente Rheden 20162020 * Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Rheden Integraal huisvestingsplan onderwijs 2021-2036 'Samen voor een leefbare samenleving' Beleidskader arbeidsmarktregio Midden Gelderland Social Return

2016 2015 2021 2020 21

* In september 2021 wordt gestart met de actualisatie van de economische visie.

Wat is de bijdrage aan de Sustainable Development Goals (SDG)? Taakveld(en) • 3.1 Economische ontwikkeling • 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen • 3.4 Economische promotie • 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken • 6.4 Begeleide participatie

Bijdrage aan SDG* • 4-1, 4-2, 4-4, 4-5, 4-6, 4-7, 4-A • 8-3, 8-4, 8-5, 8-6, 8-8, 8-9 • 9-1 • 10-1, 10-2, 10-3 • 12-6 • 17-17 • 18-1, 18-2, 18-3, 18-4, 18-6

* Sustainable Development Goals, zie bijlage 8 voor een nadere toelichting

Verbonden partijen Voor het bereiken van de doelstellingen van het programma 1, in het bijzonder de beoogde maatschappelijke effecten, heeft de gemeente Rheden zich met een aantal partijen verbonden waarin zij een bestuurlijk en een financieel belang heeft. Het gaat hier om de volgende organisaties: • Module Gemeenschappelijke Regeling sociaal domein centraal Gelderland (MGR) • Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland Midden (VGGM)

Wat mag het kosten? 1. Economische ontwikkeling

(x € 1.000)

Omschrijving

R 2020

GB 2021 B 2022

B 2023

B 2024

B 2025

Lasten 3.1 Economische ontwikkeling 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

214 39

295 46

356 9

3.4 Economische promotie 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken

251 1.794

241 2.319

328 2.486

340 2.502

346 2.518

346 2.534

6.4 Begeleide participatie

9.540 11.837

8.984 11.884

9.292 12.471

8.870 12.077

8.513 11.742

8.178 11.423

3.1 Economische ontwikkeling

104

101

3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen 3.4 Economische promotie

11 189

44 328

9 330

4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken 6.4 Begeleide participatie

486 306

940 178

1.097

1.590

1.558

-10.740

-10.294

-10.913

-10.519

-10.184

-9.865

0 0

-10.740

-10.294

-10.913

-10.519

-10.184

-9.865

subtotaal Baten

subtotaal Saldo van baten en lasten Reserves Toevoeging Onttrekking Resultaat

2 Welzijn

Wat willen we bereiken? Welzijn behandelt een breed beleidsspectrum, waarbij eigen kracht en zorg voor onze inwoners centraal staat. Wij streven naar een kwalitatief, toegankelijk aanbod van algemene voorzieningen voor alle inwoners, van jong tot oud. We hebben oog voor onze kwetsbare inwoners en willen eenzaamheid voorkomen en bestrijden. Mantelzorgers, vrijwilligers en initiatieven uit de buurt ondersteunen we van harte. Zij zijn het goud van onze samenleving! Wij gaan uit van datgene wat mensen zelf kunnen. Hierin ondersteunen onze algemene voorzieningen. Indien dit niet volstaat, dan verwijzen wij naar maatwerkvoorzieningen. De algemene en maatwerkvoorzieningen vormen samen met de inzet van eigen kracht een samenhangend ondersteuningsaanbod. Op het gebied van minima en schulden leggen wij de nadruk op preventie en vroegsignalering en het bestrijden van kinderarmoede. Hierbij zetten wij in op een laagdrempelige en optimale toegang van onze voorzieningen en regelingen. Wij willen dat jeugdigen gezond, kansrijk en veilig kunnen opgroeien. De eerste verantwoordelijkheid voor het opgroei- en opvoedklimaat ligt bij de ouders. Zij maken hierbij zoveel mogelijk gebruik van hun eigen mogelijkheden en die van hun sociale omgeving (familie, buurt, school). De afgelopen jaren zien we een forse toename in het jeugdhulpgebruik en de uitgaven.

Wij willen dat de ondersteuning aan jeugdigen en hun ouders/verzorgers (gezinnen) normaliseert. Dat betekent dat meer (eenvoudige) vragen vanuit de omgeving en de sociale basis opgepakt en beantwoord worden. De tweedelijns hulp en ondersteuning richt zich op vraagstukken waarvoor een maatwerkvoorziening absoluut noodzakelijk is, onder andere voor jeugdigen bij wie de hulpvraag juist complexer is geworden door de Coronacrisis. De ingezette lijn wat betreft het versterken van de sociale basis en samenhangende jeugdhulp zetten we door. Daarnaast volgen we de landelijke ontwikkelagenda voor de jeugdhulp. De aanvullende middelen vanuit het Rijk gebruiken we als dekking voor de tekorten op de uitgaven voor jeugdhulp. We stimuleren de fysieke, mentale en sociale gezondheid van inwoners. We kijken daarbij vooral naar de veerkracht, eigen regie en welbevinden van mensen. Niet de ziekte of beperking staat centraal, maar het vermogen en de eigen kracht van mensen om hiermee om te gaan en mee te kunnen doen (Positieve Gezondheid). We hebben een brede blik op gezondheid en welzijn, waaraan we vanuit verschillende invalshoeken en beleidsterreinen een belangrijke bijdrage leveren. Denk aan de (gezondheids)zorg en maatschappelijke ondersteuning, armoedebeleid, Wmo voorzieningen, jeugdhulp, sport, bewegen, cultuurparticipatie, voeding en leefstijl, en ontmoetingsplekken.

Maar ook de inrichting van de openbare ruimte en luchtkwaliteit. Dit draagt bij aan positieve gezondheid, ontmoeten, samen dingen doen, delen en genieten. Ons rijke cultuurhistorisch erfgoed (historisch landschap, archeologie, historische bouwkunst en de verhalen daarover) is van cruciaal belang voor de ruimtelijke en sociale identiteit van Rheden. De instandhouding van erfgoed draagt in belangrijke mate bij aan de verbondenheid die de inwoners voelen met de gemeente. Ook blijkt uit tal van onderzoeken dat erfgoed economisch van groot belang is. Zo zijn woningen in de buurt van cultureel erfgoed meer waard en trekt de aanwezigheid van cultuurhistorisch erfgoed meer hoogopgeleide huishoudens en bedrijven. Wij willen ons erfgoed behouden, beleven en benutten.

Wat zijn de doelen (voor 2022-2025)? Algemene voorzieningen Doel 1: Wij versterken en verbreden de samenredzaamheid Wij streven naar een kwalitatief toegankelijk aanbod van algemene voorzieningen voor alle inwoners, van jong tot oud, ook kwetsbaren volgens het Rhedens model. Dit kunnen inwonersinitiatieven, semi-professionele en professionele zijn. Samen met inwoners voelen wij ons verantwoordelijk voor het in stand houden en versterken van de samenredzaamheid in onze dorpen. We stimuleren inwoners zelf initiatieven te starten om samen hun buurt leuker, mooier en beter te maken. Het aantal inwoners dat aangeeft vaker zelf problemen aan te kunnen en/of te kunnen terugvallen op hun netwerk uit hun (directe) omgeving, is in 2023 gestegen met 25%. Doel 2: Wij stellen (kwetsbare) senioren in staat om zo lang mogelijk op een prettige manier thuis te blijven wonen en mee te doen in de samenleving. 26% van de Rhedense inwoners is 65 jaar of ouder (tegenover ruim 19% landelijk). Komende jaren zal het aandeel senioren nog verder toenemen. Het is voor senioren van belang dat zij, op hun eigen wijze, volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving. De gemeente zorgt ervoor dat senioren die het op eigen kracht of met hulp van hun omgeving niet redden, de ondersteuning krijgen die nodig is om mee te kunnen blijven doen in de samenleving.

Doel 3: Vrijwilligerswerk en mantelzorg groeit niemand boven het hoofd Vrijwilligers zijn onmisbaar voor het sociale klimaat van de gemeente. Inwoners die langdurig zorgen voor een naaste (ook wel mantelzorg genoemd), moeten vaak alle zeilen bijzetten om deze zorgtaken te combineren met school of werk en hun privéleven. Er zijn diverse maatschappelijke ontwikkelingen die de vraag naar mantelzorg zullen vergroten. Door mantelzorgers te ondersteunen en waar nodig te ontlasten, kunnen zij de zorg voor hun naaste(n) blijven combineren met hun werk en privéleven.

Wmo maatwerkvoorzieningen Doel 1: (Collectieve) oplossingen van en voor inwoners zijn toegankelijk en waar mogelijk is de verbinding met lichte ondersteuning en/of maatwerkoplossingen te leggen. Maatwerkvoorzieningen bieden wij waar eigen kracht en algemene voorzieningen niet volstaan. Wij willen maatschappelijke uitval voorkomen en verlenen maatwerkvoorzieningen ten behoeve van het bevorderen van participatie en zelfregie. Doel 2: Het aantal inwoners met een Wmo-indicatie dagbesteding en/of ambulante begeleiding neemt af met 20%. Doel 3: Mensen met een psychische kwetsbaarheid kunnen zelfstandig in de wijk wonen (sociale inclusie). In 2022 worden alle gemeenten inhoudelijk verantwoordelijk voor beschermd wonen, een Wmo maatwerkvoorziening. Vanaf 2023 ontvangt de gemeente voor het eerst middelen van het rijk. In 2022 ontvangt Arnhem de regionale middelen. Het jaar 2022 is het jaar dat de regionale samenwerking wordt geborgd met een convenant en een regionale begroting. Er is voor alle gemeenten een regionaal budget beschikbaar voor de ambulantiseringsopgave. Beschermd wonen blijft mogelijk, maar wordt een regionaal vangnet voor wie dit nodig heeft. Om van beschermd wonen naar beschermd thuis te komen, zijn voldoende woningen, ondersteuning op maat thuis en algemene voorzieningen nodig. Als gemeente investeren wij hierin.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Rheden&id=d6d77a32-daca-42bb-9d5c-3b6f7d28d589