PDFversie omgevingsvisie voor inzage

Ruimtevraag

Er is ook ruimte-druk vanuit andere ontwikkelingen zoals recreatie-, begraafplaats- en energieprojecten. Die vragen ruimte, maar kunnen botsen met de doelen voor natuur en landbouw. 3.4.

Foto per gebied

3.4.1. Gebiedsindeling 3.4.1.1.

Algemeen

In deze 'Foto van de Leefomgeving' is een thematische beschrijving van de huidige stand van onze leefomgeving beschreven. Om in hoofdstuk 5 de gebiedsverhalen te voeden met de huidige stand van zaken hebben we kort beschreven wat de belangrijkste opgaven en uitdagingen zijn voor deze gebieden om een meer integraal beeld te krijgen als basis voor de gebiedsverhalen en ambities. 3.4.2. Landelijk gebied 3.4.2.1.

Algemeen landelijk gebied

Het landelijk gebied bestaat uit landbouw, natuur en landgoederen. De bodemkwaliteit past niet altijd bij het al bestaande gebruik en de waterkwaliteit gaat achteruit, vooral door droogte en vervuiling. Boeren hebben weinig ruimte om te verduurzamen. Landgoederen zijn belangrijk voor landschap en cultuur, maar niet allemaal hebben ze een toekomstplan. Er is spanning tussen landbouw, natuur, recreatie en energie. Belangrijkste thema’s: bodem- en watersysteem, toekomst van landbouw en landgoederen, recreatie en balans tussen functies. 3.4.2.2.

Natuur

De natuur in de gemeente is van zeer divers. Er zijn veel bossen, heidevelden, beken en uiterwaarden. Grote delen vallen onder Natura 2000, zoals de Veluwe en de IJsselvallei. Toch staat de natuur onder grote druk. Door droogte, vervuiling, verzuring, vermesting, verstoring en versnippering gaat de biodiversiteit achteruit, de kwaliteit is steeds verder aan het afnemen. Recreatie en natuur gaan niet altijd samen. Ook zijn sommige natuurgebieden moeilijk bereikbaar of niet goed verbonden. Er is meer ruimte nodig voor herstel van natuur en water. Belangrijkste thema’s: verdroging, biodiversiteit, natuurverbindingen, bodem- en waterkwaliteit. 3.4.3. Stedelijk gebied 3.4.3.1.

Algemeen stedelijk gebied

De dorpen zijn over het algemeen prettig om in te wonen, maar er zijn verschillen tussen wijken. In sommige wijken is weinig groen, zijn woningen slecht geïsoleerd en voelen mensen zich eenzaam. Er is een tekort aan betaalbare woningen en voorzieningen. Ook is er hittestress en wateroverlast bij hevige regen. De openbare ruimte is niet overal goed toegankelijk. Belangrijkste thema’s: leefbaarheid, woningtekort, hittestress, sociale samenhang, toegankelijkheid.

24

3.4.3.2.

Bedrijventerrein

In Rheden bevinden zich meerdere bedrijventerreinen die zijn verspreid over de grotere dorpen. De bedrijventerreinen zijn belangrijk voor werkgelegenheid, maar veel terreinen zijn verouderd. Er is weinig ruimte voor nieuwe bedrijven, vooral voor de maakindustrie. Ook zijn de terreinen vaak niet duurzaam ingericht. Geluid en verkeer zorgen soms voor overlast in de omgeving. Er is behoefte aan herontwikkeling en verduurzaming. Belangrijkste thema’s: ruimtegebrek, duurzaamheid, overlast en herontwikkeling.

25

4.

Rheden in 2040

4.1.

Natuurlijk Rheden

4.1.1. Natuurlijk Rheden 4.1.1.1.

Hoofdambitie

Rheden kiest voor een toekomst waarin we te gast zijn in de groene omgeving.

Deze groene omgeving willen we koesteren, versterken en ontwikkelen met als uitgangspunt een gezonde, veilige, duurzame, aardgasvrije, groene en CO2-neutrale leefomgeving. Hierbij vormt een robuuste groenblauwe dooradering de ruggengraat van onze gemeente en dringt deze door tot ver in onze dorpen.

26

4.1.2. Sterke en gezonde dorpen 4.1.2.1.

Hoofdambitie

Wij zorgen voor veerkrachtige, sociale, veilige en toekomstgerichte dorpen met een divers aanbod van woningen en een stevige groenblauwe dooradering die in verbinding staat met het landschap.

4.1.2.2.

Woningbouw

Voor 2040 willen we groeien naar 50.000 inwoners en bouwen we 3000 nieuwe woningen om voorzieningen in, in ieder geval de grotere dorpen, in stand te houden voor al deze inwoners. Met de keuze om alleen binnen de dorpskernen woningbouw te ontwikkelen, kiezen we tegelijk ook voor hoger bouwen en stapeling van functies. Dat doen we o.a. in de grote ontwikkelgebieden: Haveland in Rheden, Dieren-Midden en Park Nieuw Velp en in meer kleinschalige inbreidingslocaties. Daarnaast kunnen op zeer kleine schaal in de kleine dorpen woningen worden toegevoegd. Waarbij per locatie gekeken wordt wat passend is binnen de omgeving. Daar waar sprake is van nieuwbouw werken we met nieuwe woonconcepten die aansluiten bij de ruimtelijke en sociale uitdagingen van de desbetreffende locatie, bijvoorbeeld éénpersoonswoningen in hoogbouw met collectief groen in nabijheid van openbaar vervoer. Naast nieuwbouw kijken we ook of en hoe we de regels voor woningsplitsing, functieverandering of woonconcepten zoals collectieve woonvormen kunnen versoepelen of procedures kunnen vereenvoudigen. Ook is het belangrijk betaalbare woningen (huur en koop) te hebben. We gaan daarbij sturen op het diverser maken van wijken met een eenzijdig aanbod van (dure) koopwoningen of (sociale) huurwoningen.

27

Bij het toevoegen van nieuwe woningen focussen we ons op de betaalbaarheid van woningen en het stimuleren van doorstroming door bijvoorbeeld het realiseren van passende woningen voor ouderen. Een derde deel van de nieuwbouw zijn levensloopgeschikt, zoals nultredenwoningen. Hiermee creëren we doorstroming voor ouderen, kansen voor starters en komen er tegelijk gezinswoningen vrij. In Dieren, Velp en Rheden gaan we de omgeving van de stations verder ontwikkelen. Naast dat de stations voor alle inwoners toegankelijker worden, richten we ons per station op een speciale doelgroep. In Velp zorgen we voor betere verbindingen naar de onderwijsinstellingen. Als ‘poort naar de Veluwe’ zal station Rheden beter worden ingericht voor recreanten en toeristen, zodat deze gestimuleerd worden met het OV te komen in plaats van met de auto. Station Dieren is als intercitystation een belangrijk knooppunt om met het OV naar de rest van Nederland door te reizen. De omgeving van Station Dieren is daardoor een mooie zoeklocatie voor extra woningen voor starters en voor organisaties of bedrijven die makkelijk bereikbaar willen zijn. 4.1.2.3.

Identiteit

De unieke identiteit en ontstaansgeschiedenis van plekken wordt onderdeel van nieuwe ontwikkelingen. Bestaande bebouwing nieuwe functies geven kan daar een rol in spelen: behoud van karakter en op de toekomstgericht met nieuwe invullingen. 4.1.2.4.

Kwetsbare wijken

We werken aan grootschalige wijkvernieuwing met de focus op kwetsbare gebieden. We gaan voor vitale wijken met een divers en gebalanceerd woningaanbod. 4.1.2.5.

Leefbaarheid

We zijn een sociale en veerkrachtige gemeente waar inwoners naar elkaar omkijken en waar rekening met elkaar wordt gehouden. Voor jong en oud is er voldoende aanbod en ruimte (bijvoorbeeld dorpshuizen, sportverenigingen, scholen of openbare ontmoetingsplekken) om elkaar te ontmoeten, te ontspannen of te bewegen, ook in de kleine dorpen. De invulling hiervan verschilt per dorp en is erop gericht om de zelfredzaamheid en sociale cohesie binnen het dorp te versterken en eenzaamheid tegen te gaan. Draagkracht en veerkracht zijn daarbij leidend. 4.1.2.6.

Gezondheid

We beschermen de gezondheid van onze inwoners. We zoeken naar robuuste integrale oplossingen waarbij we bewust ruimte creëren voor oplossingen gericht op het aanpakken van onder andere klimaatverandering, geluidsoverlast, bodem- en luchtkwaliteit, energietransitie en sociale vraagstukken (integrale wijkaanpak). 4.1.2.7.

Basisvoorzieningen

Basisvoorzieningen zoals zorg of de dagelijkse boodschappen willen we zo veel mogelijk behouden in de grote dorpskernen Dieren, Rheden en Velp. Daarvoor moeten we samen met de ondernemers kijken wat ze daarvoor nodig hebben. 4.1.2.8.

Mobiliteit

We zetten de fietser en voetganger centraal en hebben veel aandacht voor routes naar scholen, stations en basisvoorzieningen (de ‘15-minuten-stad’: een idee waarbij alle essentiële voorzieningen zoals werk, winkels, scholen, gezondheid, sport en ontspanning, binnen een afstand van 15 minuten lopen of fietsen is te vinden). Hierbij is het STOMP-principe leidend (een prioriteitsladder van vervoersmiddelen: Stappen, Trappen, Openbaar Vervoer, Mobility as a Service en Privévervoer). In Velp, Rheden en Dieren worden de OV-knooppunten versterkt aansluitend aan dit STOMP-principe waarbij verkeersveiligheid, groen, leefbaarheid en sociale cohesie uitgangspunten zijn. 4.1.2.9.

Klimaat

In de dorpen maken we actief ruimte voor een stevige groenblauwe dooradering. De groene ruimte is een uitnodiging om meer buiten te zijn, het helpt de effecten van klimaatverandering op te vangen: water opvangen of koelte creëren, het verbindt de dorpen met de omliggende natuur, het 28

voegt biodiversiteit toe in de dorpen, soms kunnen we beken toevoegen (zoals de beek in Velp), het verbetert de leefomgeving.

29

4.1.3. Ruimte voor klimaat 4.1.3.1.

Hoofdambitie

Wij werken aan een klimaatbestendige en waterrobuuste gemeente die aansluit bij onze natuurlijke groene omgeving en bestand is tegen wateroverlast, hitte en droogte. Hiervoor creëren wij actief boven- en ondergrondse ruimte in onze dorpen en landelijk gebied voor robuuste klimaatadaptieve oplossingen en stimuleren wij de biodiversiteit.

4.1.3.2.

Robuuste groenblauwe dooradering

We werken aan een klimaatbestendige en waterrobuuste gemeente die aansluit bij onze natuurlijke omgeving. We passen ons aan, aan het veranderende klimaat en zijn voorbereid op weersextremen ten aanzien van hitte, droogte, wateroverlast en overstroming. Hiervoor creëren we actief bovenen ondergrondse ruimte in onze dorpen en landelijk gebied voor robuuste klimaatadaptieve oplossingen in aansluiting op het natuurlijke systeem van water en bodem: • Er komt een robuust netwerk van openbaar groen en soms water in onze dorpen door de huidige oppervlakte verharding (zoals parkeerplaatsen) te verminderen, versteende straten en pleinen te vergroenen, woonwijken te herstructureren en de beek in Velp bovengronds zichtbaar te maken; • We werken aan klimaatadaptieve oplossingen zoals het vasthouden van water op de stuwwal (blauwe hart van drinkwater onder de Veluwe), het opvangen van water in de uiterwaarden (kans voor drinkwatervoorraad) en een verdere vergroening van onze dorpen voor verkoeling en wateropvang; 30

• We werken samen met onze gebiedspartners, inwoners, bedrijven/ondernemers aan klimaat-gerelateerde risico’s als natuurbranden en gezondheidsklachten onder kwetsbare inwoners. In de omgang met extreme weersomstandigheden als hevige regenval, hittegolven, droogte en zware stormen krijgen klimaatgevoelige gebieden als hitte-eilanden en gebieden met flinke wateroverlast voorrang. De klimaatrisico's nemen niet (langer) toe. Het tempo waarmee we ons aanpassen aan het veranderende klimaat ligt net zo hoog als het veranderende klimaat. 4.1.3.3.

Woningbouw

Bij de woningbouwopgave en renovaties houden we rekening met het klimaat van de toekomst. We kiezen voor ‘klimaatadaptief bouwen’, zoals de toepassing van kleine ramen, groene daken en gemeenschappelijke groene ruimtes met bomen. Het Gelders Kader voor Leefbare verstedelijking is hierbij vooralsnog ons vertrekpunt. We kiezen voor meer hoogbouw zodat we ruimte kunnen creëren voor groenblauwe dooradering. Daarnaast werken we met innovatieve woonconcepten als levensloopbestendige wooncomplexen met gemeenschappelijke tuinen en deelmobiliteit/OV.

31

4.1.4. Ruimte voor energietransitie 4.1.4.1.

Hoofdambitie

We focussen ons op energiebesparing, lokale en duurzame warmte- en koelteoplossingen en kleinschalige opwek van duurzame energie. Voor de elektriciteitsvraag verbinden we ons met regionale energienetwerken. De ruimtelijke en sociale uitdagingen (bijvoorbeeld energiearmoede) van de energietransitie pakken we lokaal, wijkgericht en in samenhang met andere opgaven op.

4.1.4.2.

Zelfvoorzienend

We zijn als gemeente zelfvoorzienend waar mogelijk. Zowel inwoners als bedrijven worden gestimuleerd om duurzaam met energie om te gaan. Dat kan door te besparen en door het maken van bewuste keuzes (gedragsverandering), maar ook door zelf duurzame (hernieuwbare) energie op te wekken en op te slaan. Dit kunnen we samen doen met bijvoorbeeld een Rhedense Energieen DuurzaamheidsOrganisatie (REDO), een lokaal samenwerkingsverband dat in onze gemeente duurzame energieoplossingen ontwikkelt, beheert en uitvoert en energiebesparing, warmtenetten en collectieve opwek en energieadviezen geeft. 4.1.4.3.

Lokale warmte en koelte

Lokaal opgewekte energie wordt ook zo veel mogelijk lokaal gebruikt. Warmte en koelte kunnen we voor een groot deel lokaal regelen door zonnecollectoren op daken of toekomstige innovatieve oplossingen. De energietransitie vraagt om meer plek in de openbare ruimte (transformatorhuisjes, pompstations, opslag). In het buitengebied kiezen we niet voor grootschalige opwek van zon-, windenergie of biovergisting. We kiezen wel voor ruimte te geven aan kleinschalige (collectieve) 32

energieoplossingen waar dat nodig is. Het uitgangspunt hierbij is dat we kiezen voor een watergedragen warmteoplossing zonder tussenkomst van elektriciteit. 4.1.4.4.

Regionale elektriciteit

We zijn ons ervan bewust dat we afhankelijk zijn van elektrische energie van buiten onze gemeentegrenzen. We zijn verbonden met decentrale regionale initiatieven voor elektriciteit en warmte. Om hier goed op aan te kunnen sluiten stimuleren we het (ver)plaatsen van bedrijven die veel energie nodig hebben naar de bedrijventerreinen De Beemd en Kanaalzone Dieren waar we kiezen voor energie-hubs die verbonden zijn met een groter regionaal gebied (Energiehub Eerbeek of Energiehub Arnhem). 4.1.4.5.

Wijkaanpak

We willen de energietransitie wijkgericht aanpakken in samenwerking met inwonersinitiatieven en combineren met andere opgaven. We geven hierbij voorrang aan een aanpak in de meest kwetsbare wijken in onze gemeente. Daarmee pakken we naast energiearmoede, bestaanszekerheid en kansengelijkheid ook gezondheidsrisico’s als hittestress aan. Dat is onze integrale wijkaanpak.

33

4.1.5. Economisch bloeipotentieel 4.1.5.1.

Hoofdambitie

Wij richten ons op een circulaire en lokale economie waarbij we de kracht van onze unieke groene omgeving optimaal inzetten voor o.a. het vestigingsklimaat van (lokale) ondernemers en de samenwerking tussen onderwijs, overheid en bedrijfsleven. Onze omgeving is hierin een belangrijke inspiratiebron en het welzijn van de mens staat centraal.

4.1.5.2.

Werkgelegenheid

Rheden wil naast voldoende woningen ook zorgen voor voldoende werkgelegenheid. We bieden een breed aanbod aan werkgelegenheid voor onze eigen inwoners. In de dorpen is er ruimte voor het flexibel in spelen op behoefte van kleine (dienstverlenende) ondernemingen. Hierbij richten we ons vooral op lokaal ondernemerschap, werkgelegenheid en korte ketens. 4.1.5.3.

Ontwikkelkracht

In de dorpen is ruimte voor het midden- en kleinbedrijf, waarbij we het winkelaanbod willen centreren in de dorpskernen van Velp, Rheden en Dieren. Er ontstaat levendigheid en ontmoeting. We geven ruimte aan onderwijs, kunst en cultuurstart-ups, ze versterken ontwikkelkracht en verbeeldingskracht. Zo zien we ontwikkelingen rond Thomassen op Haveland en start-ups rond de groene campus in Velp als voorbeeld ontwikkelingen.

34

4.1.5.4.

Samenwerking

We zetten in op innovatieve en circulaire oplossingen door (het stimuleren van) samenwerkingen tussen de maakindustrie en technologie en digitalisering. We zoeken hierin ook de samenwerking op met het onderwijs waarbij we ons focussen op het kenniscluster met Van Hall Larenstein, Yuverta, Aeres en Astrum college. 4.1.5.5.

Bedrijventerrein

Bedrijventerreinen De Beemd en Kanaalzone Dieren worden duurzaam geïntensiveerd en geherstructureerd. Hierbij ligt de focus op circulaire bedrijvigheid en vergroening en genoeg duurzame energie voor grootschalige energievragen. We kijken hier goed naar de milieuzoneringen die nodig zijn. 4.1.5.6.

Recreatie

Wij zijn niet alleen voor onze eigen inwoners een aantrekkelijk gemeente om te vertoeven, ook van buitenaf komen mensen hier om te recreëren en te genieten van de natuur. We willen de recreanten, zowel eigen inwoners, als van buiten, meer naar de dorpscentra trekken. Hiervoor maken we ruimte voor gezellige plekken. In de dorpen stimuleren we horeca. Ook geven we ruimte aan ontwikkeling en versterking van kleinschalige verblijfsrecreatie op bijvoorbeeld vrijgekomen agrarische bouwpercelen in het landelijke gebied.

35

4.1.6. Toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied 4.1.6.1.

Hoofdambitie

Wij koesteren onze waardevolle groene en blauwe omgeving en dragen speciale zorg voor onze kernwaarden. De gebruiksfuncties in het landelijk gebied (zoals landbouw, waterberging, drinkwatervoorzieningen en recreatie) zijn te gast in het gebied en worden toekomstgericht en omgevingsbewust ingepast.

4.1.6.2.

Groenblauwe dooradering

De groenblauwe dooradering, de duidelijke aanwezigheid van natuur en water, is de ruggengraat van onze gemeente. Het verbindt de Veluwe en de IJssel, maar ook onze dorpen met het landelijk gebied. Door slimme keuzes op de Veluwe en in het IJsseldal krijgen we meer stilte en donkerte, waarden die in onze gemeente hoog gewaardeerd worden. De sterke band met de natuur versterkt en daarmee stimuleert het de verbondenheid door de sociale netwerken, de veerkracht en daadkracht van onze inwoners te verstevigen. Opgaven als de energietransitie, klimaatadaptatie en vitale dorpen en wijken kunnen we duurzaam aanpakken door die ruggengraat te versterken, zeker ook in het landelijk gebied. 4.1.6.3.

Water

De zorg voor drinkwater zien we als belangrijke verantwoordelijkheid. Daarbij kijken we samen met onze partners naar het verhogen van de kwaliteit en het vergroten van de kwantiteit van het drinkwater in het blauwe hart van de Veluwe. Daarnaast proberen we zo weinig mogelijk het schone drinkwater te gebruiken voor ander gebruik dan drinkwater. 36

We gebruiken de robuuste groenblauwe dooradering voor het vasthouden van zoveel mogelijk water voordat het wegstroomt in de IJssel. Het vasthouden van regenwater op de stuwwal is daarbij een belangrijke opgave. De IJssel is voor ons vooral een natuurlijke en recreatieve rivier die bijvoorbeeld met een nevengeul ruimte krijgt bij hoogwater in de uiterwaarden. Het cultuurlandschap in de uiterwaarden is van oudsher geschikt en beschikbaar voor waterberging bij hoog water. Om dit natuurlijke karakter te versterken zetten we in op het creëren van meer ruimte voor dynamiek in de uiterwaarden door ontstening van de IJssel, kleinschalige landschapselementen als hagen. Hier past het niet grootschalige te ontgronding/ontzanden. We zoeken met de ontwikkelingen zoveel mogelijk de combinatie met waterretentie voor tijden van droogte. 4.1.6.4.

Landgebruik

Natuurinclusieve landbouw is de norm, om dat te bereiken werken we samen met onze boeren. Biodiversiteit, circulariteit en het versterken van het cultuurlandschap hebben prioriteit. We kiezen ervoor samen met de landgoederen en andere betrokkenen in het landelijk gebied de noodzakelijke ontwikkelingen en transities te realiseren. In het landelijke gebied zijn natuur, natuurinclusieve landbouw, natuurlijke watersystemen, drinkwaterwinning en ruimte voor de rivier de primaire functies. Voor andere intensieve economische functies die hier afbreuk aan doen, zoals grootschalige recreatie en toeristische functies, fastfoodketens, bouw- en sloopbedrijven en zandwinning geven we geen ruimte. 4.1.6.5.

Nevenactiviteiten en herbestemming

Het buitengebied is bedoeld voor landbouw, water, natuur en recreatie. Bestaande bebouwing (of op de plek daarvan) mag wel gebruikt of herontwikkeld worden om ruimte te bieden aan nevenactiviteiten of herbestemming (bijvoorbeeld knooperven), we willen daarbij bestaande bebouwing beter benutten voor nieuwe functies. Bij nevenactiviteiten bij agrarische bedrijven of bij landgoederen denken we aan eigen energie opwek, lokale voedselvoorziening, moestuinen, plukbossen of kleinschalige recreatie (B&B’s, theetuinen, kleinschalige boerencampings, groepsaccommodaties), waardoor het landelijk gebied aantrekkelijker wordt. Landgoedeenheden kunnen een broedplaats zijn waar de verschillende ambities in het landelijk gebied in samenhang een plek kunnen krijgen. 4.2.

Gemaakte keuzes

4.2.1. Sterke en sociale dorpen •

De gemeente groeit naar 50.000 inwoners en bouwt 3.000 woningen tot 2040.

• De groei concentreert zich in de grotere dorpen Velp, Rheden en Dieren en vindt plaats binnen de bestaande dorpsgrenzen. •

Het dorpse karakter staat centraal bij ontwikkelingen.

• We kiezen bewust voor gezonde dorpen: we pakken geluidsoverlast, luchtvervuiling en hittestress aan. •

We versterken de al bestaande sociale cohesie.

•

Via wijkgerichte energietransitie pakken we energiearmoede en kansenongelijkheid aan.

• We willen levendige en compacte dorpscentra in Velp, Rheden en Dieren die goed bereikbaar zijn voor inwoners en toeristen. • De meeste groei ontstaat in het dorp Rheden met meer inwoners, toeristen en een aantrekkelijk woon-werkklimaat voor ondernemers.

37

• We kiezen voor ruimte voor fietsen, wandelen en het optimaal gebruik maken van het openbaar vervoer. 4.2.2. • keuzes

Doorstroming in de woningmarkt en woningsplitsing krijgen prioriteit.Ruimtelijke

• We kiezen voor grootschalige herstructurering om daarmee de robuuste groenblauwe dooradering aan te leggen. • Groen is leidend bij ruimtelijke keuzes. Bij ontwikkelingen wordt altijd extra groen toegevoegd. •

Waar nodig wordt de hoogte ingegaan om efficiënt met ruimte om te gaan.

•

We bieden ruimte voor slim en meervoudig ruimtegebruik.

• Het herbestemmen van cultuurhistorische gebouwen en locaties heeft de voorkeur boven sloop en nieuwbouw. •

Verharding, zoals parkeerplaatsen en wegen, wordt alleen toegevoegd als het echt nodig is.

4.2.3. Landelijk gebied •

Het buitengebied blijft natuurlijk en groen.

• Het landschap en de biodiversiteit worden versterkt, met bijzondere aandacht voor de verbinding tussen de Veluwe en de IJssel. • Natuurinclusieve landbouw is de norm. We willen onze agrariërs ondersteunen om hieraan te kunnen voldoen. • Er komt geen ruimte voor grootschalige intensieve functies die afbreuk doen aan de kleinschaligheid van het landschap, zoals grootschalige recreatie en toeristische functies, fastfoodketens, bouw- en sloopbedrijven en zandwinning. zoals fastfoodketens of zandwinning. 4.2.4. Water en Klimaat • Bij de IJssel wordt ruimte geboden aan de natuurlijke dynamiek van de rivier door onder andere een nevengeul bij de oude steenfabriek. • Op de Veluwe en de stuwwal wordt water vastgehouden om het drinkwater-hart te voeden. Daarnaast worden sprengen en beken hersteld. • Er wordt geïnvesteerd in extra waterberging, in verkoelend groen en in andere maatregelen tegen droogte en wateroverlast. 4.2.5. Recreatie en toerisme • Onze identiteit ontlenen we grotendeels aan onze landgoederen, onze unieke dorpen en onze fantastische natuur. We kiezen ervoor om dit te koesteren en mee te nemen in de toekomst van onze gemeente. • We vinden het belangrijk dat zowel onze inwoners als mensen van buitenaf kunnen genieten van al het moois dat Rheden te bieden heeft. Wel kiezen we ervoor de natuur op één te zetten.

Dit betekent dat we, indien nodig, gebieden (gedeeltelijk) afsluiten voor recreatie, en recreatie tegelijkertijd meer gaan spreiden binnen onze gemeente. • Agrariërs die hun bedrijfsmodel moeten aanpassen om te voldoen aan de natuurinclusieve norm krijgen meer ruimte voor het oppakken van nevenactiviteiten.

38

4.2.6. Energie en duurzaamheid • We streven naar energieneutraliteit door lokaal warmte/koelte op te wekken en te gebruiken, en in te zetten op energiebesparing en kleinschalige energiebronnen. Er is geen ruimte binnen onze gemeentegrenzen voor grootschalige energieopwekking in het landelijk gebied. • Bedrijventerreinen De Beemd en Kanaalzone worden toekomstbestendig gemaakt, met aandacht voor duurzaamheid. Voor de elektriciteitsvraag wordt aangesloten op het energienetwerk van Eerbeek en Arnhem. 4.3.

Nog te maken keuzes

4.3.1. Integrale wijkaanpak Met een voorgestelde integrale wijkaanpak is het idee een aanpak te maken voor de verschillende opgaven tegelijk. De aanpak in Dieren-Stenfert blijven we doorzetten en gebruiken we om te leren hoe we zo veel verschillende onderwerpen tegelijk aanpakken: een evenwichtig woningaanbod (balans koop-huur, verschillende prijsklassen), groene dooradering, sociale en fysieke veiligheid, water vasthouden, energietransitie, ontmoeten, bewegen en wandel en fietsvriendelijk maken. Daarnaast kan het per wijk uitgebreid worden met opgaven die specifiek zijn voor die wijk. Er zal moeten worden bekeken wanneer en hoe we deze wijkaanpak ook op gaan starten voor de wijken in Velp en Rheden. 4.3.2. Aanpak regels Voor meerdere ambities geldt dat voor het realiseren ervan nadere regelgeving of versoepeling/ vereenvoudiging van regels nodig is. Bijvoorbeeld voor het bepalen van bouwhoogtes, parkeernormen, woningsplitsing, functieverandering en collectieve woonvormen of de 3-30-300 regel. Ook het goed na denken over omgevingswaarden hoort hier bij. Regels over energie infrastructuur (transformatorhuisjes, leidingen) en het samenspel met de vergroening van de dorpen is hierin belangrijk. 4.3.3. Ontwikkeling stationslocaties Voor het ontwikkelen van de stationslocaties is goed te bedenken dat ook hier veel verschillende opgaven bij elkaar komen.

Mobiliteits-hubs (fiets/auto) met een verbinding naar de voor de doelgroep logische plekken, en de afweging of andere ambities als woningbouw of voorzieningen zoals recreatie mogelijk en wenselijk zijn. Maar ook geluid en externe veiligheid spelen een grote rol bij het zoeken naar mogelijkheden. Kortom: er moet nog een nadere keuze gemaakt worden hoe we om willen gaan met de ontwikkeling van de stationslocaties. 4.3.4. Herstructurering bedrijventerreinen Om elke m2 die nog beschikbaar is voor bedrijven met een hogere milieubelasting optimaal te kunnen benutten, is een herstructurering van de bedrijventerreinen De Beemd en Kanaalzone Dieren noodzakelijk. Onderzocht moet worden hoe milieuzonering en intensivering van gebruik samen kunnen gaan met vergroenen en verduurzamen. Ook de verbinding van de bedrijventerreinen met gezamenlijke energienetten in Arnhem/Duiven en Eerbeek moet hierin dan onderdeel worden. 4.3.5. Sporten We zien dat er in onze gemeente te weinig sportgelegenheden/velden zijn. Om mensen uit te nodigen meer te gaan bewegen willen we onderzoeken hoe we de openbare ruimte dusdanig kunnen inrichten dat deze uitnodigt tot bewegen. We willen parken waarin ook gesport kan worden. Hoe we dat moeten doen in de openbare ruimte die toch al multifunctioneel moet worden gebruikt, moeten we nader uitzoeken.

39

4.4.

Ontwikkelstrategie

4.4.1. Ontwikkelstrategie 4.4.1.1.

Algemeen

Met de omgevingsvisie willen wij onze kernwaarden versterken en onze ambities verwezenlijken. Dit kunnen we als gemeente niet alleen. We willen bij het realiseren van al onze ambities zo veel mogelijk samenwerken met onze vaak trotse inwoners, bedrijven, buurgemeenten en andere organisaties zoals regio, provincie en rijk. We hebben iedereen hard nodig. De rol die we als gemeente innemen bij het realiseren van de ambities verschilt. Wij onderscheiden daarbij drie 'ontwikkelstrategieën': ondersteunen, samenwerken en initiatief nemen. Door onze ambities te koppelen aan deze ontwikkelstrategieën zorgen we voor een heldere en gestructureerde aanpak. We willen een ontwikkelgerichte gemeente zijn, gebaseerd op prioriteiten die in deze omgevingsvisie worden geïdentificeerd. Hierdoor weet iedereen waar we actief mee aan de slag gaan en hoe we de rol van de gemeente zien. Het verschil in prioriteit is hierbij niet gelijk aan het verschil in de rol van ons als gemeente. Soms zijn we voor het realiseren van ambities met hoge prioriteit juist sterk afhankelijk van andere partijen voor het realiseren ervan. 4.4.1.2.

Rheden ondersteunt

Binnen Rheden ondersteunt neemt de gemeente een faciliterende rol aan in het realiseren van onze ambities. Zorgvuldig verbinden met de bestaande waarden is hierbij een extra aandachtspunt. We geven ruimte voor ontwikkeling, maar met aandacht en zorg. We zijn een partner die ondersteunt door de benodigde kennis en middelen beschikbaar te stellen. Op deze manier helpt de gemeente anderen om hun ambities te bereiken en tegelijk aan onze ambities te werken. De gemeente past deze ontwikkelstrategie toe als er initiatieven van anderen zijn die ondersteuning van de gemeente nodig hebben, maar waar we niet direct eigen zeggenschap hebben, of waar op dit moment niet de eerste prioriteit ligt. Voorbeelden van ambities die onder Rheden ondersteunt vallen: •

Natuurherstel Veluwe;

•

Recreatiezonering Veluwe;

•

Gebiedsaanpak Soerens Beekdal;

•

Recreatiezonering in de IJsseluiterwaarden;

•

Natuurinclusieve landbouw.

4.4.1.3.

Rheden werkt samen

Binnen Rheden werkt samen neemt de gemeente een actieve rol in het realiseren van doelen. De gemeente zelf kan initiatiefnemer zijn of aansluiten bij bestaande initiatieven. We werken samen met partners in een gebied of rond een thema. Bijvoorbeeld met lokale ondernemers, maatschappelijke organisaties en inwoners. De samenwerking varieert van kennisdeling tot het doen van gezamenlijke investeringen. De gemeente past deze ontwikkelstrategie toe als we de urgentie van het realiseren van een ambitie zien, maar waar we zelf niet het initiatief nemen. Voorbeelden van ambities die onder Rheden werkt samen vallen: •

Energie/warmtetransitie in de niet-prioritaire gebieden;

•

Drinkwatervoorziening voeden en in stand houden;

• Proactief zoneren van landelijk gebied voor natuur en recreatie. Ruimte voor recreatie meenemen bij grote woningbouwontwikkelingen;

40

• Klimaatadaptieve oplossingen in het buitengebied (wateropvang op stuwwal en in uiterwaarden). 4.4.1.4.

Rheden neemt initiatief

Binnen Rheden neemt initiatief neemt de gemeente zelf de leidende rol in het realiseren van ambities. Hier komen dusdanig veel opgaven bij elkaar op één plek, waarbij we met een proactieve aanpak snel resultaten zien die bijdragen aan het realiseren van onze ambities, dat we hier vol voor gemeentelijke inzet gaan. Ook binnen deze ontwikkelstrategie werkt de gemeente samen met projectontwikkelaars en andere stakeholders, bijvoorbeeld in de vorm van publiek-private samenwerkingen. De gemeente past deze ontwikkelstrategie toe als de urgentie van het realiseren van een doel hoog is en als het doel tegelijkertijd complex is. Ambities waar we initiatief willen nemen en met prioriteit mee aan de slag gaan: •

Transformatie Haveland;

• Integrale wijkaanpak in de kwetsbare wijken van Velp, Rheden en Dieren inclusief de energietransitie daarin; •

De Hoofdstraat van Velp (inclusief aanpak Rozendaalse beek).

41

5.

Gebieden

5.1.

Gebieden

5.1.1. Gebieden 5.1.1.1.

Gebiedsindeling

Om het integrale verhaal nog beter te onderbouwen zoomen we in dit hoofdstuk in op verschillende gebieden binnen de gemeente. De gebiedsgerichte ambities geven daarmee verder richting aan de ontwikkelingen benoemd in hoofdstuk 4. Die ontwikkelingen werken we vervolgens later uit in programma's of beleidsuitwerkingen rond bepaalde thema's. Deze omgevingsvisie blijft op een wat hoger schaalniveau. We hebben voor deze versie van de omgevingsvisie gekozen voor een algemene indeling: • 'landelijk gebied': waarmee we de verschillende soorten gebieden in het landelijk gebied onderscheiden; • 'stedelijk gebied': waarmee we de verschillende dorpen en bedrijventerreinen onderscheiden. Per soort gebied, dorp of bedrijventerrein is een gebiedsdroom geschreven waarin je leest wat onze toekomstvisie is voor dat gebied in 2040. Om deze droom te realiseren hebben we een aantal gebiedsambities geformuleerd. We hebben hierin ook de volgorden van afwegen meegenomen. Bovenaan de meest belangrijke. Wanneer de verschillende punten schurend zijn met elkaar is de volgorde van belang voor het maken van afwegingen en onderbouwingen. 5.2.

Landelijk gebied

5.2.1. Algemeen landelijk gebied 5.2.1.1.

Gebiedsindeling landelijk gebied

In het landelijk gebied hebben ondergrond, ontstaansgeschiedenis, ligging en de aanwezige kernwaarden invloed op gebiedsverhalen. Daarom onderscheiden we verschillende soorten gebieden vanuit deze uitgangspunten: hoge Veluwe, lage IJsselvallei en het daartussen gelegen overgangsgebied. Naast deze indeling is de aangewezen natuur (Natura 2000, het Gelders Natuurnetwerk (GNN) en de Groene Ontwikkelzones (GO)) een belangrijk thema. We bespreken deze apart omdat deze aanwijzingen een grote impact hebben op alle toekomstige ontwikkelingen. De aanwijzing van natuur is een dusdanig bepalend en vastliggend gegeven dat we het hier opnemen als eigen laag zodat duidelijk is waar deze bepalende factor de gebiedsambities beïnvloed. We willen het landelijk gebied integraal bekijken. Daarom worden er op de kaart en in de teksten geen harder grenzen getrokken tussen de verschillende gebieden. Wel hebben we de gebiedsdromen en gebiedsambities rond de vijf gebieden geformuleerd. Deze komen voort uit de ontstaansgeschiedenis gecombineerd met het huidige gebruik en het maken van verbindingen tussen Veluwe en IJssel. De Veluwe is een hoog en droog gebied. Het is ontstaan in de ijstijd, toen grote ijsmassa’s de grond omhoog duwden. Zo ontstonden de heuvels en de stuwwallen. In dit gebied vind je bossen, heidevelden en zandverstuivingen. De natuur is hier ruig.

Het is een belangrijk leefgebied voor dieren zoals herten, zwijnen en roofvogels. De Veluwe is ook een plek waar mensen graag wandelen, fietsen en genieten van de rust. Tussen de Veluwe en de IJsselvallei ligt het overgangsgebied op de flank. Dit gebied is heel afwisselend. Je vindt er dorpen, landgoederen, bossen, akkers en beken. De hoogteverschillen zijn goed te zien. De dorpen liggen onderaan de helling van de Veluwe. Hieraan zie je hoe mensen vroeger slim gebruik maakten van het landschap. Ze bouwden hun huizen op droge plekken, maar

42

dichtbij water. Het overgangsgebied laat goed zien hoe natuur en cultuur samen een landschap vormen. Voor het landelijk gebied tussen de dorpen zijn de gebiedsdromen en ambities beschreven voor drie gebieden Worth-Rheden, Havikerpoort en het Soerens Beekdal. De IJsselvallei is een laag en nat gebied, gevormd door de rivier de IJssel. De rivier heeft hier klei en zand afgezet, waardoor de grond vruchtbaar is. In de IJsselvallei zie je weilanden, uiterwaarden en oude rivierlopen. Boerderijen staan vaak op kleine verhogingen in het landschap. Het gebied is open en weids, met mooie uitzichten over het water.

5.2.2. De Veluwe 5.2.2.1.

Gebiedsdroom 2040

De Veluwe heeft zich in 2040 ontwikkeld tot een veerkrachtig natuurgebied met een goede balans tussen ecologie en recreatie. Als grootste aaneengesloten natuurgebied van Nederland is de Veluwe een belangrijk onderdeel van zowel het Europese Natura 2000-netwerk als het Gelders Natuurnetwerk (GNN). Deze netwerken vormden de basis voor het herstel en de bescherming van biodiversiteit en landschappelijke samenhang. Het aantal bezoekers is hoog, de meeste mensen komen met de trein en fietsen of wandelen vanaf station Rheden of Dieren de Veluwezoom op. Er is actief ingezet op het versterken van ecologische verbindingen, het creëren van rustige gebieden, het verminderen van intensief bosbeheer en er staan minder naaldbomen die de

43

verdroging versterken. De cultuurhistorische heide staat er elk jaar goed bij en trekt tijdens de bloei veel bezoekers. Die bezoekers kunnen makkelijk hun weg vinden naar de Posbank als belangrijkste toeristische en recreatieve trekker op de Veluwezoom. Hierdoor zijn de meer kwetsbare gebieden rustiger worden, waar de planten en dieren meer in hun element zijn. De stilte en duisternis zijn steeds belangrijker in de snelle tijden van 2040, niet alleen voor de dieren en planten, ook voor de mens. Door de aanhoudende droogte was het nodig brandgangen aan te leggen. Er zijn afspraken gemaakt met inwoners en gebruikers van het gebied om de risico's bij een aanstaande natuurbrand beheersbaar te maken. Door de aanleg van bijvoorbeeld dammetjes om water vast te houden op de hoge stuwwal of door het verdwijnen van de naaldbomen komt het regenwater dat op de Veluwse stuwwal valt ten goede aan de drinkwatervoorziening en de kwel die de beken op de flank voedt, het blauwe hart van de Veluwe kan blijven kloppen. Door het verminderen van invloeden van stikstof, recreatie en droogte heeft de biodiversiteit zich geleidelijk hersteld en is nog aan het herstellen. Verschillende kwetsbare soorten keren terug, mede dankzij gerichte maatregelen en het beperken van verstoring. Bezoekers worden hier actief in meegenomen. Dit heeft geleid tot meer begrip en respect voor de natuurlijke processen.

5.2.2.2.

Gebiedsambities

Om deze droom voor de Veluwe te realiseren hebben we een aantal gebiedsambities geformuleerd. 1. Recreatiedruk geleiden (o.a. spreiding bezoekersstromen, minder gemotoriseerd verkeer in de natuur en optimalisatie van parkeerplaatsen), zodat er rustige gebieden ontstaan. 2. Aansluiten op de ecologische verbindingen met de IJssel door verbindingen tussen de dorpen te maken in de gebieden Worth Rheden, Havikerpoort en het Soerens Beekdal. 3.

Versterking van recreatieve verbindingen met onze dorpscentra en de IJssel.

4.

Behoud van rust, stilte en duisternis in speciaal daarvoor aangewezen gebieden.

5. Cultuurhistorisch landschap behouden en beschermen, of juist extra versterken (o.a. maatregelen voor het vasthouden van water op de stuwwal). 6. Versnippering en milieucriminaliteit zoals stropen tegengaan door samenwerking met Veluwse grondeigenaren en overheden. 5.2.3. Worth Rheden 5.2.3.1.

Gebiedsdroom 2040

Als je in 2040 fietsend of wandelend bij het dagelijkse rondje vanuit huis rondkijkt, merk je het gelijk: hier komt alles samen. Natuur, landschap, cultuur en recreatie vormen één geheel. Het gebied tussen Velp en Rheden is een levendig landschap. Je bent op een plek waar je de geschiedenis kunt zien, de natuur kunt horen en de rust kunt voelen. Via oude zichtlijnen rond landgoederen Biljoen of het mooi gerenoveerde Rhederhof kijk je uit over akkers, beken en bossen. De sprengen en beken stromen helder, gevoed door schoon water. De lanenstructuren verbinden dorpen, kastelen en natuurgebieden als een groen lint door het landschap. De natuur floreert. Boeren werken natuurinclusief: met aandacht voor bodem, biodiversiteit en landschap. Bezoekers leren over de geschiedenis van de esgronden, de helling van de Veluwe, het ontstaan van de landgoederen van Biljoen, Rhederhof of over de verdwenen landgoederen. We zijn trots op de verhalen van vroeger en nu.

44

Dit gebied is een belangrijke ecologische en recreatieve schakel geworden tussen hoog en laag, tussen Veluwe en IJssel. Recreatief zijn Kasteel Biljoen en het landgoed daaromheen en meer kleinschalig, het voormalige steenfabrieksterrein, recreatieve locaties waar optimaal van het cultuur- en natuurlandschap kan worden genoten. 5.2.3.2.

Gebiedsambities

Om deze droom voor Worth Rheden te realiseren hebben we een aantal gebiedsambities geformuleerd. 1.

Het gebied vormt een groene buffer tussen de dorpen Velp en Rheden.

2. Beperken van verdichting en verrommeling door gebouwen of bouwwerken (onder andere langs de dorpenroute). 3.

Versterken van de ecologische verbindingen tussen Veluwe en IJssel.

4.

We maken beken/sprengen zichtbaar en functioneel (voor onder andere waterberging).

5. Herstellen van cultuurhistorische elementen zoals lanen, zichtlijnen, verkaveling van grond, heggen. 6. We versterken recreatieve locaties en ontsluiten die optimaal, juist hier, weg van de natuur op de Veluwe of langs de IJssel. 7.

We realiseren wandel- en beweegroutes voor jong en oud.

8.

Nieuwe functies voor historische gebouwen.

9.

We verminderen de barrières van spoor, dorpenroute of snelweg.

5.2.4. Havikerpoort 5.2.4.1.

Gebiedsdroom 2040

In 2040 is de Havikerpoort een icoon van landschappelijke samenhang, waar natuur, cultuurhistorie, landbouw en recreatie elkaar versterken. Het gebied vormt een groene poort tussen de Veluwezoom en de IJsselvallei, met een rijke schakering van hoog en laag, droog en nat, bos en open ruimte. De Havikerpoort verbindt via de landgoederen in het gebied de Veluwe en de IJsseluiterwaarden. De ecologische verbindingen, met faunapassages, ecologische zones en vluchtroutes zorgen voor een ononderbroken verbinding, waar otters, reeën en bevers vrij bewegen door het gebied. Misschien komt er zelfs wel een hert langs. De slanke sleutelbloem bloeit weer in de bronbossen bij Middachten dankzij een hersteld kwelsysteem. De vijvers van Hof te Dieren worden gevoed met natuurlijk kwelwater van de Veluwe. Bij de landgoederen is het fijn rondlopen, kleine rondjes door het gebied, of iets langer zodat ook de IJssel kan worden bewonderd, de kwartelkoning gehoord of gezien vanuit een van de vogelkijkhutten. Boeren beheren hun gronden met oog voor biodiversiteit. Er wordt extensief geboerd, zonder bestrijdingsmiddelen, met late maaidata en bloemrijke hooilanden. Landgoederen als Middachten en Hof te Dieren zijn economisch gezond dankzij inkomsten uit onder andere duurzame landbouw en recreatie waarbij ze ruimte krijgen voor ondernemerschap.

Monumenten, lanen en houtwallen benadrukken de schoonheid van het gebied. Nieuwe ommetjes verbinden Rheden, De Steeg, Ellecom en Dieren en hier komen natuur en cultuurhistorie samen. 5.2.4.2.

Gebiedsambities

Om deze droom voor de Havikerpoort te realiseren hebben we een aantal gebiedsambities geformuleerd.

45

1.

Het gebied verbindt Veluwe en IJsseluiterwaarden voor dier en plant.

2.

Het verminderen van de barrières van spoor, dorpenroute of snelweg.

3. Herstellen van cultuurhistorische elementen zoals bronbos, lanen, zichtlijnen, verkaveling van grond, heggen. 4.

We versterken routes en functies voor wandelaars en fietsers, jong en oud.

5.

Beperken van verdichting en verrommeling (o.a. geen ontgronding).

6.

We maken beken functioneel (voor onder andere waterberging en afvoer).

5.2.5. Soerens Beekdal 5.2.5.1.

Gebiedsdroom 2040

In 2040 is het Soerens Beekdal, het buitengebied van Spankeren en Laag-Soeren, en voorbeeld van hoe cultuurhistorie, ecologie en gemeenschapszin hand in hand kunnen gaan. De beek is hersteld in haar natuurlijke loop, met sprengkoppen die weer helder water leveren. De restanten van watermolens zijn zichtbaar en beleefbaar gemaakt en vertellen het verhaal van de papierindustrie die hier ooit bloeide. De beek vormt de ecologische en landschappelijke ruggengraat van het gebied. Ook het voormalige kuuroord 'Badhuis Bethesda' vertelt haar eigen verhaal. Het beekdal is een etalage van de Veluwezoom geworden: een plek waar bezoekers de gelaagdheid van het landschap kunnen ervaren — van de stuwwal tot de natte broekgronden. Informatieve wandelroutes, uitzichtpunten en rustplekken maken het gebied toegankelijk en aantrekkelijk, zonder de natuur te verstoren. De omliggende landbouw is getransformeerd naar natuurinclusieve bedrijfsvoering. Heggen, houtwallen en bloemrijke akkerranden versterken de biodiversiteit. Boeren en natuurorganisaties werken samen en dragen bij aan het beheer van het landschap. Inwoners van Laag-Soeren en Spankeren zijn actief betrokken bij het beheer en de beleving van het gebied. Lokale initiatieven, zoals educatieve programma’s, vrijwilligersgroepen en streekproducten, zorgen voor een sterke band tussen mens en landschap.

Het beekdal is een bron van trots en identiteit. Door slimme recreatiezonering is het gebied rustig en natuurlijk gebleven. Wandel- en fietsroutes zijn zorgvuldig ingepast, met aandacht voor stilte en duisternis. Nachtelijke beleving, zoals sterrenkijken en nachtwandelingen, maken deel uit van het recreatieve aanbod. 5.2.5.2.

Gebiedsambities

Om deze droom voor het Soerens Beekdal te realiseren hebben we een aantal gebiedsambities geformuleerd. 1.

Behoud en versterking van de cultuurhistorische samenhang met Laag-Soeren.

2. Versterking van de ecologische, cultuurhistorische en landschappelijke waarde van de Soerense Beek, het verbindend element in het gebied (bv geen bestrijdingsmiddelen meer toestaan). 3. Vergroten van de sponswerking van het landschap door herstel van kwelzones en natte graslanden. 4. Verbetering van de beleving en toegankelijkheid, bijvoorbeeld via vlonderpaden of uitzichtpunten. 5.

Historische essen blijven vrij van bebouwing en worden voor akkerbouw gebruikt.

46

6. Het verminderen van de landschappelijke impact van het bedrijventerrein Kanaalzone Dieren. 5.2.6. De IJssel 5.2.6.1.

Gebiedsdroom 2040

De IJssel en de IJsselvallei heeft zich in 2040 ontwikkeld tot een multifunctioneel landschap waarin waterberging, wateropslag ten behoeve van tijden van droogte, natuurontwikkeling en duurzame landbouw met elkaar in balans zijn gebracht. Het gebied is onderdeel geworden van een robuust ecologisch netwerk waarin de IJssel meer vrije ruimte krijgt te meanderen tussen de van nature aanwezige hoogtes die de rivier in toom houden. Samen met de nevengeul rond de voormalige steenfabriek zorgt de rivier voor een gebied dat dynamisch is. Daarmee helpt het onze dorpen maar ook dorpen en steden verderop aan de rivier hoogwatervrij te houden, het water vast te houden en daardoor is er ook in droge periodes nog water in het gebied. Natuurinclusieve landbouw is in dit gebied de norm. Boeren hebben, vaak in samenwerking met de gemeente, provincie en rijk, hun bedrijfsvoering aangepast en er is ruimte voor economische activiteiten, zoals kleinschalige energieopwekking en neveninkomsten uit recreatie. Deze natuurinclusieve vorm van landbouw ondersteunt de rivier-dynamiek en zorgt tegelijk voor het behoud en de teruggekeerde soorten, zoals de kwartelkoning. De landgoederen die in de IJsselvallei veel grond in eigendom hebben, zorgen ook voor robuuste natuurverbindingen en recreatieve toegang naar het water.

Inwoners en bezoekers trekken op hun vrije dagen het gebied in om hier van de natuur te genieten. Zo maken ze bijvoorbeeld gebruik van fiets- en wandelroutes naar het water. Het gebied is aantrekkelijk voor inwoners uit de regio. Er zijn wandel- en fietspaden aangelegd die dorpen verbinden met de uiterwaarden. Recreatie is vooral gericht op rust, natuurbeleving en kleinschalige voorzieningen. Denk aan een theetuin, B&B of een rustpunt. Er is bewust gekozen voor zonering: sommige delen zijn vooral voor natuur en rust, andere voor recreatie. De rivier is goed zichtbaar en beleefbaar, maar er zijn ook rustplekken zijn voor flora en fauna. De recreatie past zich aan op de dynamiek van het gebied. Bij hoogwater is er meer ruimte voor de dieren die een vluchtplek nodig hebben. 5.2.6.2.

Gebiedsambities

Om deze droom voor de IJsseluiterwaarden te realiseren hebben we een aantal gebiedsambities geformuleerd. 1.

Versterking van de ecologische verbinding tussen Veluwe en IJssel.

2. Bijdragen aan hoogwaterveiligheid en klimaatadaptatie, zoals mee-stromende nevengeul of stroomdalgraslanden. 3. Verbetering van de beleefbaarheid van de IJssel en de recreatieve toegankelijkheid van de uiterwaarden met klompenpaden of struinnatuur waar dat mogelijk is. Door goede geleiding ontzien we kwetsbare en bijzondere natuurplekken. 4. Verbetering van de beleving en toegankelijkheid, bijvoorbeeld via vlonderpaden of uitzichtpunten. 5. De locatie van de oude steenfabriek kan een plek in de uiterwaarden zijn waar recreanten en toeristen kunnen genieten van de natuur, zonder gelijk deze natuur te verstoren. Een deel van het terrein is vluchtterrein voor fauna bij hoogwater. 5.2.7. Natuur 5.2.7.1.

Algemeen

Binnen gemeente Rheden bevinden zich twee natuurnetwerken die elkaar overlappen: het Gelders Natuur Netwerk (GNN) en Natura 2000.

47

Het GNN is een samenhangend netwerk van bestaande en nieuw aan te leggen natuurgebieden in Nederland. In Rheden zijn onder andere het Nationaal Park Veluwezoom, de IJsselvallei en de onderlinge verbindingen onderdeel van het GNN. Het doel binnen dit netwerk is het behoud van biodiversiteit en het verbinden van natuurgebieden. Dit gebeurt door inrichten van natuurlijke verbindingen en afspraken met grondeigenaren over het beheer van gronden en landschapselementen zoals hagen of poelen. Onderdeel van het GNN zijn ook de groene ontwikkelzones (GO), aangewezen gebieden waar de nadruk vooral op het maken van verbindingen ligt. Natura 2000 is een Europees netwerk van beschermde natuurgebieden, gericht op het beschermen van bedreigde planten- en diersoorten en hun leefgebieden. Ook hier zijn het Nationaal Park Veluwezoom en de IJsselvallei onderdeel van. Al deze natuur in onze gemeente levert een fantastisch mooie gemeente op met geweldige plekken waar veel van onze inwoners en recreanten uit heel Nederland van willen genieten. We hebben een omgeving die uniek is in Nederland. Het betekent wel dat we daar ook goed voor moeten zorgen en daarmee is de natuur onze stevige groene basis waarin we leven. Het is goed voor onze gezondheid, goed voor het klimaat, het heeft economische waarde en geeft ons trots en zorgt voor een gemeenschapsgevoel.

In deze omgevingsvisie hebben we er voor gekozen de doorwerking van deze aangewezen natuur in de integrale gebiedsdromen en ambities op te nemen.

48

5.3.

Stedelijk gebied

5.3.1. Algemeen stedelijk gebied 5.3.1.1.

Gebiedsindeling stedelijk gebied

Het stedelijk gebied delen we op in de verschillende dorpen. We formuleren dus integrale gebiedsambities per dorp, rekening houdend met de eigenheid van elk dorp. We onderscheiden verschillende werkingsgebieden.

Kanaalzone Dieren

De Beemd

De dorpen: • • • • • • •

Velp; Rheden; Dieren; De Steeg; Ellecom; Spankeren; Laag-Soeren.

In 2040 hebben we twee hoogwaardige bedrijventerreinen specifiek aangewezen. Het industrieterrein Haveland is onderdeel geworden van het gebied 'dorp Rheden'. De transformatie naar woon-werk gebied wordt een programma onder de Omgevingswet. De bedrijventerreinen:

49

• •

De Beemd; Kanaalzone Dieren.

5.3.2. Velp 5.3.2.1.

Gebiedsdroom 2040

In 2040 kiezen mensen bewust om te wonen in Velp vanwege het groen, de rust en de dorpse schaal die zich onderscheidt van een stad als Arnhem. Om in deze behoefte te voorzien zijn er in Velp ruim 1000 woningen gebouwd, waarvan een groot gedeelte is gebouwd op het oude ziekenhuisterrein. Door het versterken en aanbrengen van grootschalige groenblauwe dooradering is Velp nog groener geworden, vooral in Velp Zuid is veel extra groene ruimte gemaakt. Daarmee heeft nu heel Velp een groene uitstraling. De Rozendaalse beek is het middelpunt van de groenblauwe dooradering dwars door het dorp. Mensen genieten wandelend of zitten rustig in de schaduw op een bankje langs de kant. Langs het dorp loopt de Beekhuizer beek naar Biljoen. Via de groene verbindingen is het heerlijk wandelen naar het station en het kloppende hart van Velp, de Hoofdstraat. Met de trein kun je makkelijk naar Velp komen om te winkelen. De iconische trolleybus 1 naar Arnhem heeft een eigen plek in de het centrum. De verschillende terrasjes zijn bewijs van een levendig centrum waar inwoners en toeristen genieten. De aantrekkingskracht geldt niet alleen voor horeca, het centrum is ook voor speciaalzaken een hele interessante en gewilde plek. Inwoners kunnen ook hun hart ophalen aan de diverse sportgelegenheden in de woonplaats.

Door aanbieders van zowel buiten- als binnensporten, en teamsporten en individuele sporten is er voor ieder wat wils en blijft de samenleving gezond. Velp gaat mee met de landelijke sporttrends om inwoners optimaal in hun behoeften te voorzien. Velp is met onder andere Hogeschool Van Hall-Larenstein en Yuverta een broedplaats van kennis en inspiratie, vooral gericht op inrichting en onderhoud van landschap en groen. Door intensief samen te werken met en verbinding te leggen tussen onderwijs, onderzoek, overheid en het bedrijfsleven benutten we de aanwezigheid van deze kennis binnen onze gemeente. Hierbij ligt de focus op maatschappelijke opgaven, zoals de energietransitie, klimaatadaptatie, en circulair bouwen en het met elkaar aanpakken van de groenblauwe dooradering dwars door het dorp. De verbindingen van het station naar de scholen (ook naar de HAN in Presikhaaf) maken we wandel- en fietsvriendelijk en lopen als groene linten door de wijken van Velp. De sociaaleconomische verschillen tussen de het noorden en het zuiden van Velp zijn kleiner geworden door meer woningbouwdifferentiatie en door de verbindingen die letterlijk zijn gemaakt met de groenblauwe dooradering door het dorp en de wandel en fietsverbindingen die daarin zijn opgenomen. Langs dit lint dwars door het dorp zijn nieuwe sociale huurwoningen en woningen voor ouderen toegevoegd.

De ruimte en groene uitstraling die van oudsher in het noorden van Velp aanwezig is, is met die groenblauwe structuur door het dorp doorgetrokken. De integrale wijkaanpak heeft Velp Zuid op de kaart gezet bij veel verschillende doelgroepen: wonen in het groen met stadse uitstraling. De robuuste schaal van het groen samen met de beken levert een heel fijn woongebied op: de bufferende werking van het groen op het snelweggeluid, koelte door de aanwezige bomen en gezellige, levendige plekken waar inwoners, studenten, wandelaars en fietsers samenkomen. Velp is in 2040 volledig aardgasvrij. Dit is bewerkstelligd met collectieve warmtevoorzieningen die lokaal georganiseerd, sociaal gedragen en technisch haalbaar zijn. Het warmtenet van Velp is een voorbeeld van een toekomstbestendig energiesysteem, dat bijdraagt aan comfort, betaalbaarheid en klimaatdoelen. De aanpak met de inwoners via het Wijkuitvoeringsplan heeft ervoor gezorgd dat de saamhorigheid sterker is geworden en mensen elkaar steeds meer helpen en zelf meedoen met het nadenken over het verbeteren van hun wijk en hun dorp. 5.3.2.2.

Gebiedsambities

Om deze droom voor Velp te realiseren hebben we een aantal gebiedsambities geformuleerd.

50

1. Velp wordt een voorbeeld van een ecologisch versterkt dorp, waar de groenblauwe dooradering samen met de Rozendaalse en Beekhuizer beken bijdraagt aan biodiversiteit, klimaatadaptatie en leefkwaliteit. 2. Velp biedt ruimte aan 1000 nieuwe woningen in diverse woonvormen, met extra aandacht voor Velp-Zuid en een gezonde leefomgeving. 3. Velp is in 2040 volledig aardgasvrij en heeft een lokaal gedragen, toekomstbestendig energiesysteem op basis van warmte en koelte. 4. In het centrum van Velp, rond de Hoofdstraat en vanaf het station, komt een centrale rol voor de bovengrondse Rozendaalse beek. Het centrum is compact ingericht. 5. Velp is goed bereikbaar en veilig voor alle verkeersdeelnemers, met extra aandacht voor fietsers en voetgangers. 6. Velp benut zijn onderwijsinstellingen als katalysator voor innovatie en maatschappelijke opgaven. 5.3.3. Rheden (incl. Haveland) 5.3.3.1.

Gebiedsdroom 2040

In 2040 is Rheden een woon-, werk- maar vooral 'leefdorp'. Rheden wordt gewaardeerd om haar rustige en aantrekkelijke ligging tussen het groen en de natuur van de Veluwe en het water van de IJssel. Het dagelijkse wandelrondje voor inwoners is verbonden met de wandel en fietsroutes over Veluwe en door de IJsseluiterwaarden. Het station is de spil in deze routes, als vertrek- en eindpunt. De Groenestraat is onderdeel van de robuuste groenblauwe structuur van Rheden en vormt daarmee de levendige verbinding tussen station, winkels, sportaanbieders, IJssel en Veluwe. De snelweg is nog steeds een bepalend element in het dorp, maar de verbinding met de IJssel is veel beter geworden, ook met het veerpontje naar het Rhederlaag. Rheden is daarnaast goed bereikbaar dankzij het treinstation. In de omgeving zijn de afgelopen jaren diverse nieuwe werkfuncties en recreatieve functies toegevoegd. In de nieuwe wijk Haveland vind je altijd mensen langs het water die hier komen genieten van de natuur en de recreatiemogelijkheden. Maar zeker ook de woningen zijn in trek in deze wijk, het uitzicht in de hogere appartementen is fantastisch. Het industriële verleden is goed zichtbaar gebleven door enkele bestaande gebouwen een nieuwe functie te geven. Er is gekozen voor bouwen in de hoogte, waarbij de bespaarde ruimte is ingezet voor een robuuste groene dooradering en ontmoetingsplekken.

Samen met de grootschalige woningbouwontwikkeling in Haveland heeft de robuuste aanpak voor de groenblauwe dooradering een basis gelegd voor ook een integrale aanpak in Rheden-West. Deze gezamenlijke aanpak rond sociale woningen, energie en aardgasvrij maken van de woningen betekent dat de leefomgeving voor alle inwoners in die wijk ook beter is geworden. Het grootschalig aanpakken van de groenstructuur betekent dat de verbinding onder de snelweg door is gemaakt en hiermee is de IJssel weer echt onderdeel van het dorp geworden. Het winkelhart speelt in op de behoeftes die uit de nieuwe wijk Haveland komen: de winkels richten zich op meer dan dagelijkse boodschappen. De recreatieve wandelaars en fietsers kunnen gezellig op het terras zitten als ze wachten op hun trein naar huis of met het pontje over steken. 5.3.3.2.

Gebiedsambities

Om deze droom voor Rheden te realiseren hebben we een aantal gebiedsambities geformuleerd. 1. We ontwikkelen het monofunctioneel bedrijventerrein Haveland naar een levendig, groen en gemengd gebied met ruimte voor wonen, werken en recreatie, het masterplan Haveland heeft hiervoor de basis voor het programma Haveland gelegd. 2. We voegen 1000 woningen toe, waarmee het dorp groeit naar ongeveer 10.000 inwoners. 51

3. Rheden heeft een levendig en compact dorpscentrum met een aantrekkelijk aanbod aan winkels (met aandacht voor lokale voedselketens) en voorzieningen. 4. Rheden positioneren als een dorp tussen Veluwe en IJssel, waarbij de natuurlijke kwaliteiten van beide landschappen beter beleefbaar en toegankelijk worden gemaakt. 5. Rheden klimaatbestendig maken door hittestress en wateroverlast tegen te gaan. 6. Rheden is in 2040 volledig aardgasvrij en heeft een lokaal gedragen, toekomstbestendig energiesysteem op basis van warmte en koelte. 7. We gaan voor een sociaal sterk en leefbaar Rheden, met extra aandacht voor kwetsbare wijken zoals Rheden-West. Door in Haveland extra sociale woningen toe te voegen kan in Rheden-West meer ingezet worden op een diverser woningaanbod. 5.3.4. Dieren 5.3.4.1.

Gebiedsdroom 2040

Dieren is in 2040 ontwikkeld tot een levendig dorp in één geheel, waar iedereen zich thuis voelt. Robuuste groenblauwe dooradering dwars door het dorp zorgt voor verbinding. Het spoor en de N348 zijn daardoor geen sterke barrières meer. In deze dooradering is het veilig en prettig fietsen en wandelen. Vooral de fietspaden zijn in Dieren heel belangrijk en worden goed gebruikt door inwoners van Dieren, van de dorpen om Dieren heen en door recreanten. Het station, het grote winkelaanbod en de verscheidene scholen zijn dan het doel. Het station vormt voor velen de verbinding met de rest van Nederland en is voor recreanten een belangrijke toegangspoort naar de Veluwe. De winkelcentra in Dieren zijn prettige en levendige dorpscentra met een divers winkelaanbod, maatschappelijke voorzieningen en aantrekkelijke woningen. Het winkelcentrum bedient ook de inwoners van de omliggende dorpen (Laag Soeren, Spankeren en Ellecom). Winkelcentrum Calluna en het oude centrum zijn over het spoor met elkaar verbonden, via de Spoorstraat. Hier zijn ook winkels waar lokale bedrijven hun producten verkopen aan inwoners en recreanten. Vooral het oude centrum, geweldig gelegen aan de IJsselbocht met uitzicht op de toren van Doesburg is een trekker voor recreanten. Het veer naar de overkant van de IJssel is een toeristische trekpleister voor het spreekwoordelijke 'rondje Arnhem-Dieren'.

De inwoners van Dieren hebben ambitieus voorop gelopen in de omslag naar duurzame energie. Dieren-West is hierbij een voorbeeld wijk geweest voor de rest van de gemeente. Maar ook in de wijk Stenfert is met de integrale wijkaanpak hard gewerkt aan een duurzaam en fijn woonklimaat. Met de grootschalige herstructurering is tegelijk een groenblauwe dooradering aangelegd. Hier zijn woningen voor verplaatst naar andere delen van het dorp. Dit betekent dat naast een fijn leefklimaat door meer groen, er ook sociale problemen zijn aangepakt. In het dorp zijn woningen toegevoegd op veel verschillende plekken waar ruimte daarvoor is gemaakt. Altijd in samenhang met die groenblauwe dooradering. Bij de herstructurering is de hittestress aangepakt en meer ruimte gemaakt voor ontmoeting in de openbare ruimte. 5.3.4.2.