[20.19432] - Bijlage 3: Redengevende beschrijvingen van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De M
Tekst van het document
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
60
behorend tot de dwarshuisgroep. Woon-, stal- en schuurdeel liggen naast elkaar evenwijdig aan de weg. In het stal- en schuurdeel zijn getoogde stalramen en inrijpoorten aangebracht. Boven de poort van het staldeel zit een laadluik. Het interieur is niet beschreven maar bezit vermoedelijk cultuurhistorische waarde. De verwachting is dat de plattegrond van het gebouw ongewijzigd is. Waardering Cultuurhistorische waarde
Het pand heeft cultuurhistorische waarde als representatief voorbeeld van de sociaaleconomische en agrarische ontwikkeling van het gehucht Kuilenrode. De boerderij is van cultuurhistorisch belang voor de typologische ontwikkeling van de boerderij in Hooge Mierde tijdens de ontginningsperiode van Zuidoost-Brabant.
Architectuurhistorische waarde
Het pand heeft architectuurhistorische waarde vanwege de karakteristieke kenmerken van een boerderij uit het begin van de 20ste eeuw. De sobere ornamentiek van het metselwerk is herkenbaar. Het pand bezit vermoedelijk nog een ongewijzigde plattegrond en historische interieurwaarden. ie oa… Hoogeweg 27 !! De bij- en aanbouwen hebben geringe architectuurhistorische waarde, toch maken ze (qua schaal, massa en situering) onderdeel uit van het ensemble van hoofdgebouw en erf.
Landschappelijke / ensemble waarde
De langgevelboerderij heeft hoge landschappelijke waarde vanwege de ensemblewerking met het omliggende landschap. De boerderij ligt evenwijdig aan een oude landweg (lijkt op een zandrug), die gekenmerkt wordt door het behoud van de oude beplanting en een kenmerkende haagstructuur. Het pand is een getuige van de schaalvergroting in de landbouw in het begin van de 20ste eeuw.
Kuilenrode 9, Hooge Mierde, februari 2020 (ODZOB, foto V.Delmee)
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
61
Hooge Mierde, Kuilenrode 15 Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.
: : :
Naam Eigenaar Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Bouwstijl Architect
: : : : : : :
Beschreven door Datum beschrijving Datum foto’s Literatuur/bronnen
: :
Procedure
:
:
Reusel de Mierden Hooge Mierde 5095 AC Kuilenrode 15
Particulier Boerderij Woonhuis Sinds 1890 opgenomen in het kadaster Landelijke bouwkunst
Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, M. Arch. Liz Dewitte februari 2020 februari 2020 Websites: J. van Gisbergen, Myrtha. Een blik in het verleden van Hooge Mierde, Hooge Mierde 1982 E. van Ermen, Het kaartboek van Averbode 1650-1680, Brussel 1997 Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd:
datum ja
Situering De boerderij is gelegen in het gehucht Kuilenrode, een buurtschap met een twintigtal boerderijen. De structuur van het gehucht dateert grotendeels uit de Late Middeleeuwen (1250-1500). Kuilenrode bestaat uit boerderijen die verspreid liggen in een cluster rondom de voormalige hofstede van Kuilenrode die gelegen was aan de Poppelsedijk 1a en 3. De heerlijkheid behoorde toe aan de norbertijnen abdij van Averbode, die tevens tiendheffer was. De gronden rondom de hofstede waren in het bezit van de abdij. Door het kaartboek van de abdij zijn de percelen uit 1665 bekend. Het bebouwingsbeeld wordt bepaald door een verspreide clustervormige bewoning. Het open groen agrarische landschap zijn beeldbepalend voor het gehucht. De wegen hebben deels kassei- en klinkerbestrating en wordt afgezoomd door bomenrijen. Het gehucht wordt gekenmerkt door het behoud van de oude beplanting en hagen. De boerderij heeft een markante inplanting langs de landweg Kuilenrode. De langgevelboerderij en de schuur staan haaks op elkaar ingeplant op een groot perceel. De achter- en zijkant van het perceel zijn omgracht. Deze gracht loopt door naar de plaats waar de voormalige hofstede lag. Deze boerderij behoorde volgens het kadaster toe aan het domein van de voormalige hofstede.
Beschrijving Deze beschrijving is vanaf de straat gemaakt waardoor niet alle gevels en evenmin het interieur volledig beschreven zijn. De boerderij van het langgeveltype bestaat uit een sober hoog volume onder een zadeldak met holle pannen. Woon- en bedrijfsdeel liggen naast elkaar evenwijdig aan de weg. Het zadeldak zit ingeklemd
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
62
tussen twee tuitgevels voorzien van laadvensters en vlechtingen. De gevels vertonen vele bouwsporen. Het pand heeft opmerkelijk lange muurankers en een gecementeerde plint. In het woondeel zit een voordeur met eenvoudig tweeledig bovenlicht tussen beluikte ramen met roedeverdeling (zesruitsverdeling). In het bedrijfsdeel toont een inrijpoort onder een boogvorm tussen kleine getoogde stalramen. De boerderij is gerestaureerd. In het bedrijfsdeel is een woning ingebracht. De bakstenen schuur, onder een zadeldak tussen twee tuitgevels, staat haaks op de weg ingepland en vertoont verschillende bouwsporen. Het voormalige laadvenster in de tuigevel aan de straatzijde is dichtgemaakt. In de lange gevel zit een inrijpoort tussen getoogd zesruitsvensters. Mogelijk betreft het een voormalige dwarsschuur. Het interieur bezit vermoedelijk cultuurhistorische waarde. De verwachting is dat de plattegrond van het gebouw ongewijzigd is. Waardering Cultuurhistorische waarde
Het pand heeft cultuurhistorische waarde als representatief voorbeeld van de sociaaleconomische en agrarische ontwikkeling van het gehucht Kuilenrode. De boerderij is van cultuurhistorisch belang voor de typologische ontwikkeling van de langgevelboerderij. Deze boerderij is hoge cultuurhistorische en archeologische waarde, vanwege de directe relatie met het domein van de voormalige hofstede. De omgrachting loopt door naar de plaats waar de voormalige hofstede had gelegen.
Architectuurhistorische waarde
De langgevelboerderij is representatief voor de landelijke bouwkunst in Noord-Brabant. De kenmerken hiervan komen tot uiting in de sobere uitstraling van het langgerekte volume, de schoorsteen ter plekke van de brandmuur, de gesloten dakvorm en de ligging van de lange gevel evenwijdig aan de weg. Het interieur bezit vermoedelijk cultuurhistorische waarde, vanwege de aanwezigheid van een ongewijzigde plattegrond en interieurwaarden. De naastgelegen dwarsschuur heeft architectuurhistorische waarde, ze maakt onderdeel uit van de kenmerkende ensemble van hoofdgebouw en het achterliggende erf.
Landschappelijke / ensemble waarde
De langgevelboerderij heeft hoge landschappelijke waarde vanwege de ensemblewerking met het omliggende landschap. De boerderij ligt aan een oude landweg die gekenmerkt wordt door het behoud van de oude beplanting en een kenmerkende haagstructuur.
De landgebouwen hebben landschappelijke waarde wegens de ligging in het waardevolle oude gehucht Kuilenrode waar de boerderij deel van uitmaakt.
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
63
Kuilenrode 15, Hooge Mierde, februari 2020 (ODZOB, foto V.Delmee)
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
64
Hooge Mierde, St. Corneliuskapel Kuilenrode Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.
: : :
Reusel de Mierden Hooge Mierde 5095 BA Kuilenrode
Naam Kadastrale aanduiding Eigenaar Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Bouwstijl Architect
: : : : : : : :
St. Corneliuskapel
Beschreven door Datum beschrijving Datum foto’s
: : :
Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, drs. Hélène Damen maart 2020 februari 2020
Literatuur/bronnen
:
Websites: www.erfgoedkaart.nl www.topotijdreis.nl www.mariakapellen.nl www.meertens.knaw.nl/bedevaart/bol/plaats/348
Procedure
:
Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd:
kapel Idem 1998 Traditionele bouwstijl Pierre van der Geld
datum nee nee
Situering De kapel is gelegen langs de weg op het gehucht Kuilenrode ter hoogte van de Poppelsedijk. Ontstaansgeschiedenis In 1805 verwierf de toenmalige Hoogemierdse pastoor Cornelis Philips een reliek en houten beeltenis van de heilige Cornelius, beschermheilige van het (gehoornde) vee, huisdieren en veehouders. Hierna kwam de bedevaart in het dorp op gang. In de negentiende eeuw ontwikkelde Hooge Mierde zich tot het belangrijkste Corneliusbedevaartoord in de Nederlandse Kempen. Gedurende de 20 e eeuw nam de bedevaart geleidelijk af. In 1998 werd op initiatief van de plaatselijke Heemkundekring een nieuwe Corneliuskapel op de Kuilenrode opgericht, niet uit devotioneel oogpunt maar om cultuurhistorische redenen. Het stukje grond aan de Kuilenrode, waarop de kapel is gebouwd, is eeuwenlang in het bezit van de abdij van Averbode geweest. De nieuwe kapel vervangt een oude kapel uit 1800. De ontwerper van de nieuwe kapel is Pierre van der Geld. Het Corneliusbeeld, een kopie van het door pastoor Philips verworven beeld, is vervaardigd door Ellen van Kroon. Jan. Verhallen maakte de gebrandschilderde ramen. Beschrijving Deze beschrijving is vanaf de straat gemaakt en beschrijft de typering en hoofdvorm. De kapel is een eenvoudig bakstenen gebouwtje voorzien van een leien zadeldak met dakruiter en een driezijdige, oostelijk georiënteerde apsis.
In het midden van de voorgevel bevindt zich een opening met korfboog Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
65
en een klein rondraam met traliewerk. Ook de vensters in achter- en zijgevels met gebrandschilderde ramen en bakstenen onderdorpel zijn voorzien van traliewerk. In de kapel bevindt zich naast een Mariabeeld een heiligenbeeld van Cornelius met de attributen een hoorn en kruis. Waardering Cultuurhistorische waarde
De kapel heeft hoge cultuurhistorische waarde als verwijzing naar de Rooms Katholieke geestelijke ontwikkeling in de Kempen in de 19e en 20e eeuw. De kapel heeft hoge cultuurhistorische waarde in relatie tot Hooge Mierde als belangrijk Corneliusbedevaartoord in de Kempen gedurende de 19e en 20e eeuw. De kapel heeft cultuurhistorische betekenis als typologisch voorbeeld van een veldkapel uit het einde van de 20e eeuw.
Architectuurhistorische waarde
De kapel is van recente datum, maar past binnen de bouwtraditie van kleine kapellen in de Brabantse Kempen. De kapel heeft architectuurhistorische waarde als voorbeeld van een sober vormgeven wegkapel in traditionele stijl uit het einde van de 20e eeuw in de Kempen.
Landschappelijke / Stedenbouwkundige waarde
De kapel heeft hoge landschappelijke waarde vanwege de ensemblewerking met het omliggende landschap. De kapel ligt aan een oude landweg die gekenmerkt wordt door het behoud van de oude beplanting en een kenmerkende haagstructuur. De kapel heeft landschappelijke waarde wegens de ligging in het waardevolle oude gehucht Kuilenrode waar de kapel deel van uitmaakt.
St. Corneliuskapel, Kuilenrode, Hooge Mierde, februari 2020 (ODZOB, foto V.Delmee)
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
66
Hooge Mierde, Langvoort 4 Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.
: : :
Reusel de Mierden Hooge Mierde 5095 AC Langvoort 4
Naam Eigenaar Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Bouwstijl Architect
: : : : : : :
Particulier Boerderij Woonhuis met boerderij 1924 Landelijke bouwkunst onbekend
Beschreven door Datum beschrijving Datum foto’s Literatuur/bronnen
: : :
Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, M. Arch. Liz Dewitte februari 2020 februari 2020 Websites: www.erfgoedkaart.nl www.beeldbank.cultureelerfgoed.nl www.topotijdreis.nl www.bhic.nl Literatuur; J. van Gisbergen, Myrtha. Een blik in het verleden van Hooge Mierde, Hooge Mierde 1982 Th. Ign. Welvaarts, Reusel, naar de archieven van Postel’s abdij, 1877, pag. 84 (archief van de abdij van Postel)
Procedure
:
Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd:
datum ja nee
Situering De langgevelboerderij is gelegen in het buitengebied aan de rand van het dorp Hooge Mierde aan de landweg Langvoort die in de richting van Hulsel loopt. Het landbouwgebied achter de boerderij wordt op oude historische kaarten “De Rijtjens” genoemd. De bouwlanden waren omzoomd door hagen en lagen aan de rand van de Hongerensche Heide. De inrit aan de rechterzijde van de boerderij staat in verbinding met de achtergelegen Gagelhoeve die wat afzijdig in de akkers ligt en bereikbaar is via een lusvormige toegangsweg met twee inritten vanaf De Gagel. Vermoedelijk was deze inrit vroeger de hoofdtoegang tot de Gagelhoeve, mogelijk een voormalige pachthoeve van de abdij van Postel. Beschrijving Deze beschrijving is vanaf de straat gemaakt. De boerderij van het langgeveltype behoord tot de dwarshuisgroep. Woon-, stal- en schuurdeel liggen naast elkaar evenwijdig aan de weg. De gevels van de eenlaagse boerderij onder een zadeldak, met donkere pannen van het type Tuile du Nord, zijn opgetrokken uit machinale baksteen, in kruisverband. Ze zijn uitgewerkt met decoratieve rollagen boven de raamopeningen en een tandlijst onder de hanggoot. In het staldeel zijn rechthoekige stalramen en garagepoort aangebracht. De schuurpoort zit in de topgevel van het schuurdeel.
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
67
Interieur Het interieur is niet beschreven maar de boerderij bezit vermoedelijk nog cultuurhistorische waarden. De verwachting is dat de plattegrond van het gebouw ongewijzigd is en andere historische aspecten aanwezig zijn zoals; gebinten, brandmuur met haard en details. Erfinrichting Het voorerf is sober ingericht. Het achtererf is niet waar te nemen vanaf de straatzijde. De historisch waardevolle aan- & bijgebouwen en overige groenelementen zijn niet waargenomen en beschreven. De waarden hiervan zijn vooralsnog onbekend en mogelijk (gedeeltelijk) nog aanwezig.
Waardering Cultuurhistorische waarde Het pand heeft cultuurhistorische waarde als representatief voorbeeld van de sociaaleconomische en agrarische ontwikkeling van het gehucht Kuilenrode. De boerderij is van cultuurhistorisch belang voor de typologische ontwikkeling van de langgevelboerderij in Noord-Brabant. Architectuurhistorische waarde Het pand heeft architectuurhistorische waarde vanwege de karakteristieke kenmerken van een langgevelboerderij uit het begin van de 20ste eeuw. De sobere ornamentiek van het metselwerk is herkenbaar. De verwachting is dat er nog interieurwaarden aanwezig zijn, zoals spantconstructie, plattegrond, muurdelen en details. De bij- en aanbouwen zijn niet waargenomen en kunnen functioneel onderdeel uitmaken van het ensemble van hoofdgebouw en erf. Landschappelijke / Stedenbouwkundige / Ensemble waarde De langgevelboerderij heeft hoge landschappelijke waarde vanwege de ensemblewerking met het omliggende landschap. De boerderij ligt aan een oude landweg die gekenmerkt wordt door het behoud van de oude beplanting en een kenmerkende haagstructuur. Aan de zijkant van het erf bevindt zich een toegangsweg naar de achterliggende Gagelhoeve.
Langvoort 4, februari 2020 (ODZOB, foto V.Delmee)
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
Langvoort 4, 1990 (BHIC, MIP, foto Wies van Leeuwen)
68
Reusel, Poolse kapel Mierdseweg/Lage Mierdsedijk Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.
: : :
Reusel de Mierden Reusel Mierdseweg/Lage Mierdsedijk
Naam Kadastrale aanduiding Eigenaar Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Bouwstijl Architect
: : : : : : : :
Poolse kapel
Beschreven door Datum beschrijving Datum foto’s
: : :
Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, drs Hélène Damen maart 2020 februari 2020
Literatuur/bronnen
:
Websites: www.erfgoedkaart.nl www.topotijdreis.nl www.kapelleninbrabant.nl
Procedure
:
Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd:
wegkapel Idem 1985-1988 Traditionele bouwstijl
datum nee nee
Situering De Poolse kapel is gelegen in het buiten gebied van Reusel in een groenstrook aan de Mierdseweg ter hoogte van de splitsing met de Lage Mierdsedijk. Ontstaansgeschiedenis De kapel is tussen 1985 en 1988 op initiatief van Guus Roijakker eigenhandig gebouwd. Met de bouw van de kapel wenste de plaatselijke ondernemer, met veel zakelijke contacten in Polen, de saamhorigheid tussen de Reuselse en Poolse bevolking te benadrukken. In de jaren tachtig vertrokken er veel hulp- en voedseltransporten vanuit Reusel naar Polen. De kapel is opgedragen aan de in Polen populaire, Zwarte Madonna. In het bovenste deel van de kapel bevindt zich een beeltenis van de madonna met kind. Het onderste deel bevat de volgende inscriptie in twee talen (Pools/Nederlands): “Madonna Zwarte Madonna wat goed om je kind te zijn. O, laat mij Zwarte Madonna in jouw armen schuilen”. Beschrijving De kapel bestaat uit een bakstenen volume in drie delen op een vierkante plattegrond, bekroond met een kruisdak. In het bovenste deel onder het dak bevindt zich een nis met spitsboog, waarin een beeltenis van de Zwarte Madonna met kind is geplaatst. Het middendeel is versierd met een gotisch kruis. Het onderste deel is voorzien van een natuurstenen plaquette met inscriptie. Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
69
Waardering Cultuurhistorische waarde
De kapel is van recente datum, maar past binnen de bouwtraditie van kleine kapellen in de Brabantse Kempen. De kapel heeft cultuurhistorische waarde vanwege de uiting van het religieuze katholieke leven in de tweede helft van de twintigste eeuw.
Architectuurhistorische waarde
De kapel heeft architectuurhistorische waarde als voorbeeld van een sober vormgegeven wegkapel in de Kempen uit de jaren tachtig van de twintigste eeuw.
Landschappelijke / Stedenbouwkundige waarde
De kapel heeft landschappelijke waarde als onderdeel van het Brabantse landschap.
Poolse kapel, Lage Mierdsedijk/Mierseweg, Reusel, februari 2020 (ODZOB, foto V. Delmee)
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
70
Lage Mierde, Mispeleind 3 Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.
: : :
Reusel de Mierden Lage Mierde Mispeleind 3
Naam Kadastrale aanduiding Eigenaar Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Bouwstijl Architect :
: : : : : : :
langgevelboerderij
Beschreven door Datum beschrijving Datum foto’s
: : :
Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, V. Delmee maart 2020 februari 2020
Literatuur/bronnen
:
Websites: www.erfgoedkaart.nl www.topotijdreis.nl beeldbank.cultureelerfgoed.nl www.bhic.nl
Particulier Langgevelboerderij Woonhuis 1896 met mogelijk oudere kern in het schuurgedeelte landelijke bouwkunst onbekend
Literatuur: Uilkema, een historisch boerderij-onderzoek. Boerderij-onderzoek in Nederland 1914-1934. Deel 1(1991)–E.L. van Olst Procedure
:
Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd
datum ja
Situering De boerderij is gelegen aan het Mispeleind, een klein gehucht van een twintigtal boerderijen langs een tweetal banen die op twee overgangen van de Hulselse Stroom aansluiten. In het noordoosten sluit het gehucht direct aan bij de heide. Aan de zuidzijde grens het aan een groot openakker gebied. De structuur dateert grotendeels uit de Late Middeleeuwen (1250-1500), toen de oudtijds verspreide bewoning zich verplaatste naar de randen van de akkercomplexen. Mispeleind en Braakhoek zijn nu door lintbebouwing met elkaar verbonden. Kenmerkend is verder de kassei- en klinkerbestrating. De structuur van het geheel dateert in eerste aanleg mogelijk nog uit de late middeleeuwen (1250-1500). De bestrating met gebakken klinkers dateert deels uit de periode 1890-1940, maar is deels ook van recentere datum. Ontstaansgeschiedenis De boerderij stamt volgens de kadastrale gegevens uit 1896. Uit topografische kaarten blijkt dat de langgevelboerderij op een kruising stond met aan beide wegen een vleugel. De huidige vorm van de
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
71
langgevelboerderij komt daarmee overeen, want de schuur is een naar achteren uitgelegde dwarsvleugel. Beschrijving Deze beschrijving is vanaf de straat gemaakt en beschrijft de typering en hoofdvorm. De boerderij is van het langgeveltype onder een aan de linkerzijde een wolfseinde en schilddak dat aan de rechter zijde is omgezet boven een dwarsbeuk met een laag doorgetrokken dak. Het dak is gedeeltelijk gedekt met riet voorzien van nokvorsen en aan de onderzijde enkele rijen rode Oud Hollandse pannen. Op de nok staat aan de linkerzijde een schoorsteen, die het woon- en stalgedeelte markeert. De gevels zijn opgetrokken in rode baksteen in kruisverband. De karakteristieke indeling van woonhuis, stal en schuurgedeelte is bij deze boerderij nog goed herkenbaar. Geheel links bevindt zich het woongedeelte met in de voorgevel een entree, die aan weerszijden wordt geflankeerd door 6-ruits schuiframen voorzien van luiken. Rechts hiervan zijn stalramen aangebracht, waarvan enkele in een grote dichtzetting en daarnaast zijn de schuurdeuren over de gehele hoogte van de gevel aangebracht. De lage rechter zijgevel is voorzien van enkele moderne vensters. Interieur: Het interieur is niet onderzocht, maar gezien de ouderdom van de boerderij zullen er wel nog oude (constructieve) elementen aanwezig zijn. Erfinrichting Op het voorerf staan een vijftal bomen.
De aan- & bijgebouwen en overige groenelementen zijn niet waargenomen en beschreven. De waarden hiervan zijn vooralsnog onbekend en mogelijk (gedeeltelijk) nog aanwezig.
Mispeleind 3 (Foto: ODZOB; V. Delmee, 2020)
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
72
Waardering Cultuurhistorische waarde Het pand bezit hoge cultuurhistorische waarde als onderdeel van het oude buurtschap Mispeleind Het pand heeft cultuurhistorische waarde als representatief voorbeeld van de sociaaleconomische en agrarische ontwikkeling van het gehucht Mispeleind. Het pand is een getuige van de landelijke leefwijze waarbij landbouwers letterlijk van hun land leefden. Architectuurhistorische waarde Het pand heeft architectuurhistorische waarde vanwege de ambachtelijke traditionele landelijke bouwkunst waarvan de karakteristieke kenmerken herkenbaar zijn, zoals de sobere langgerekte hoofdvorm met woon-, stal- en schuurdeel, die bij deze boerderij als bijzonderheid in feite de hoek is omgezet. Het pand heeft bouwhistorische waarde, door zijn materialisatie en als uitdrukking van een langgevelboerderij uit 1896, waardoor de verwachting is dat het pand door zijn ouderdom nog waardevolle interieurelementen heeft, waaronder de oorspronkelijke spantconstructie, brandmuur, plattegrond en details. De boerderij is van architectuurhistorisch belang voor de typologische ontwikkeling van de Kempische langgevelboerderij. Het pand heeft geen storende wijzigingen ondergaan sinds de verbouwing tot woonboerderij.
Landschappelijke / Stedenbouwkundige / Ensemble waarde Het pand heeft door de ligging als agrarisch complex hoge stedenbouwkundige waarde vanwege de ensemblewerking met de overige langgevelboerderijen aan het Mispeleind als markaie van de voormalige wegenstructuur van het gehucht. De boerderij met de bomen op het voorerf hebben hoge landschappelijke waarde vanwege de ensemblewerking met het omliggende landschap. De historische samenhang met de oude landweg Mispeleind is herkenbaar. De boerderij met wei- en landbouwgronden vormden één leefomgeving. De boerderij is zo een uitdrukking van een doorleefde plek waarbij alle onderdelen zich op een natuurlijke manier tot elkaar verhouden.
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
73
Lage Mierde, Neterselsedijk 34A Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.
: : :
Reusel de Mierden Lage Mierde 5094BD Neterselsedijk 34A
Naam Kadastrale aanduiding Eigenaar Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Bouwstijl Architect :
: : : : : : :
langgevelboerderij
Beschreven door
:
Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, V. Delmee
Datum beschrijving Datum foto’s
: :
maart 2020 februari 2020
Literatuur/bronnen
:
Websites: www.erfgoedkaart.nl www.beeldbank.cultureelerfgoed.nl www.topotijdreis.nl www.bhic.nl
Particulier Langgevelboerderij Woonhuis Circa 1900 met mogelijk oudere kern landelijke bouwkunst onbekend
Literatuur: Uilkema, een historisch boerderij-onderzoek. Boerderij-onderzoek in Nederland 1914-1934. Deel 1(1991)–E.L. van Olst Procedure
:
Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd
datum ja ja
Situering De boerderij is gelegen aan de zuidzijde van de Neterselsedijk en lag voorheen aan een weg van hier naar het gehucht Braakhoek. Het maakte voorheen deel uit van een groepje boerderijen, allen dwars op de Neterselsedijk georienteerd. Braakhoek is een klein gehucht bestaande uit twee groepjes boerderijen, resp 4 en 8 stuks, aan de oostzijde van een groot openakker gebied. De structuur dateert grotendeels uit de Late Middeleeuwen (1250-1500), toen de oudtijds verspreide bewoning zich verplaatste naar de randen van de akkercomplexen. Mispeleind en Braakhoek zijn nu door lintbebouwing met elkaar verbonden. Ontstaansgeschiedenis De boerderij heeft het uiterlijk van een boerderij rond 1900. Echter blijkt uit de eerste kadastrale kaart, dat op deze plek al in 1832 een boerderij stond. De oriëntatie dwars op de Neterselsedijk kan ook duiden op een hogere ouderdom. Mogelijk bevat de boerderij een oudere kern.
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
74
Beschrijving Deze beschrijving is vanaf de straat gemaakt en beschrijft de typering en hoofdvorm. De boerderij is van het langgeveltype onder een afgewolfd schilddak met de nok dwars op de Neterselsedijk georienteerd. Het dak is gedeeltelijk gedekt met riet voorzien van nokvorsen en aan de onderzijde enkele rijen gesmoorde Oud Hollandse pannen. Op de nok staat een schoorsteen, die het woon- en stalgedeelte markeert. De gevels zijn opgetrokke in rode baksteen in kruisverband. De karakteristieke indeling van woonhuis, stal en schuurgedeelte is bij deze boerderij nog duidelijk herkenbaar. Geheel links bevindt zich het woongedeelte met in de linker gevel twee 6-ruits schuiframen en de entree en links daarvan nog een 6-ruits schuifraam voorzien van luiken. Links hiervan zijn stalramen en een staldeur aangebracht met daarnaast de schuurdeuren over de gehele hoogte van de gevel. Links van de schuurdeuren is de boerderij naar voren uitgelegd. De gevel van het uitgelegde deel tegen de voorgevel is voorzien van houten gepotdekselde delen. De gevel aan de dijk is voorzien van twee 6-ruits vensters op de begane grond en twee gemoderniseerde ramen op de verdieping.
Neterselsedijk 34A (Foto: ODZOB; V. Delmee, 2020)
Interieur: Het interieur is niet onderzocht, maar gezien de ouderdom van de boerderij bezit het vermoedelijk cultuurhistorische waarden zoals oude (constructieve) spanten, muurdelen en details. Erfinrichting Het voorerf is sober ingericht met kasseien, een onderbroken beukenhaag, smeedijzeren hekwerk en een boom langs de voorgevel. Het achtererf is niet waar te nemen. De historisch waardevolle aan- & bijgebouwen en overige groenelementen zijn niet waargenomen en beschreven. De waarden hiervan zijn vooralsnog onbekend en mogelijk (gedeeltelijk) nog aanwezig.
Waardering Cultuurhistorische waarde Het pand bezit hoge cultuurhistorische waarde als onderdeel van een oude enclave van boerderijen op deze plek en door zijn oriëntatie als verwijzing naar de oude landweg. Het pand heeft cultuurhistorische waarde als representatief voorbeeld van de sociaaleconomische en agrarische ontwikkeling van het gehucht Braakhoek en omgeving.
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
75
Het pand is een getuige van de landelijke leefwijze waarbij landbouwers letterlijk van hun land leefden. Architectuurhistorische waarde Het pand heeft architectuurhistorische waarde vanwege de ambachtelijke traditionele landelijke bouwkunst waarvan de karakteristieke kenmerken herkenbaar zijn, zoals de sobere langwerpige hoofdvorm met woon-, stal- en schuurdeel. Het pand heeft bouwhistorische waarde, door zijn materialisatie en als uitdrukking van een langgevelboerderij van rond 1900. De bouwhistorische waarde is mogelijk zeer hoog en heeft ook zeldzaamheidswaarde in verband met een mogelijk aanwezige historisch kern/constructieve elementen in het interieur van hoge ouderdom. De boerderij is van architectuurhistorisch belang voor de typologische ontwikkeling van de Kempische langgevelboerderij Het pand heeft geen storende wijzigingen ondergaan sinds de verbouwing tot woonboerderij. Landschappelijke / Stedenbouwkundige / Ensemble waarde Het pand heeft hoge stedenbouwkundige waarde als markering van de oude verbindingsweg met Braakhoek. De boerderij heeft hoge landschappelijke waarde vanwege de ensemblewerking met het omliggende landschap. De historische samenhang met de Neterselsedijk is goed herkenbaar. De boerderij met wei- en landbouwgronden vormden één leefomgeving.
De boerderij is zo een uitdrukking van een doorleefde plek waarbij alle onderdelen zich op een natuurlijke manier tot elkaar verhouden.
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
76
Hooge Mierde, Prins Hendriklaan 2 Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.
: : :
Reusel de Mierden Hooge Mierde 5095NA Prins Hendriklaan 2
Naam Kadastrale aanduiding Eigenaar Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Bouwstijl Architect :
: : : : : : :
boerderij
Beschreven door
:
Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, V. Delmee
Datum beschrijving Datum foto’s
: :
maart 2020 februari 2020
Literatuur/bronnen
:
Websites: www.erfgoedkaart.nl www.topotijdreis.nl beeldbank.cultureelerfgoed.nl www.landgoeddeutrecht.com https://nl.wikipedia.org www.bhic.nl
Procedure
:
Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd
Particulier boerderij woonhuis 1950 landelijke, traditionele stijl
datum ja
Situering De boerderij is gelegen in een bijzonder omvangrijk, aaneengesloten en gevarieerd, maar coherent landgoed, gelegen aan de oostelijke en westelijke zijde van de Lage Mierdeseweg (N269), tussen Esbeek en Lage Mierde. Het landgoed wordt in het westen begrensd door de rijksgrens met België en in het oosten door de Mispeleindsche Heide. Het landgoed De Utrecht is eigendom van de gelijknamige verzekeringsmaatschappij, tegenwoordig de AMEV genaamd. Het werd als beleggingsobject ontgonnen, ontwikkeld en beheerd door de Nederlandse Heidemij, die de boerderijen met aanpalende landerijen aan boeren verpachtte en de productiebossen exploiteerde. Het landgoed kan naar verschijningsvorm globaal in drie gebieden worden verdeeld. Karakteristiek in het relatief eenvormige westelijke gedeelte is het onregelmatige raster van ontsluitingswegen en brandgangen waarbinnen percelen productiebos zijn aangelegd van afwisselend loof- en naaldbomen. Dit gebied wordt doorsneden door enkele ontsluitingswegen met een laanbeplanting van beuk en eik. De ontsluiting van het gebied was bij de aanvang van de ontginningswerkzaamheden vrij gebrekkig. Het dichtstbijzijnde spoorwegstation lag in Tilburg, op ruim 15 kilometer afstand.
Bij de aanvang van de ontginningswerkzaamheden vormde de in 1891 aangelegde provinciale weg Tilburg-HilvarenbeekRedengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
77
Reusel de enige verharde weg binnen het landgoed. Deze weg fungeerde als ontginningsbasis en vormde een centrale as door het landgoed. Verder werd het gebied doorsneden door een aantal oudere onverharde landwegen, ondermeer de Dunsedijk. Tijdens de ontginningen werd het tracé hiervan enigszins gewijzigd. Gedurende de ontginning van het gebied werd aan het reeds bestaande wegennetwerk een aantal nieuwe wegen toegevoegd, ondermeer de Prins Hendriklaan als belangrijkste Oost-Westverbinding binnen het landgoed. De weg loopt van de Flaes tot over de Belgische grens, onder de zuidelijke uitloper van De Utrecht ten westen van de provinciale weg. Het oudste, westelijke gedeelte van deze laan werd in de jaren 1899-1903 aangelegd en heeft een deels gebogen wegbeloop. Het jongere oostelijk gedeelte heeft een overwegend recht beloop. Kleine delen van het landgoed werden volgens een strak geordende percelering ontgonnen. De hoofdlijnen van deze verkavelingen stonden haaks op de Prins Hendriklaan. In het noordelijke gedeelte wordt het aanzien van het landgoed bepaald door de Houtvesterij met de opvallende, met leien gedekte brandtoren (1905-1910), gelegen temidden van een park met waterpartij, het Arnoldspark (een arboretum aangelegd in 1941) en afwisselend bossen, graslanden en akkercomplexen.
In dit gebied zijn verschillende gebouwen gerealiseerd, waaronder het vakantiehuis Rustoord (1922), een omvangrijk tweelaags gebouw dat was bestemd voor het personeel van de verzekeringsmaatschappij en dat eveneens in een park was gelegen. Tegenover dit vakantiehuis, aan de andere zijde van de Lage Mierdenseweg ligt het Arnoldspark. In het noordelijke gedeelte van het landgoed bevinden zich meerdere lanen en wegen die tevens als zichtassen fungeerden. Met uitzondering van het merendeel van de boerderijen ligt de bebouwing direct aan of in de nabijheid van de provinciale- of Lage Mierdenseweg. Dat het beekdal van de Reusel, de Herdgang en het gebied rond de vennen de Flaes en de Kleine Flaes niet is ingericht met productiebossen hing nauw samen met een cultuuromslag van de verzekeringsmaatschappij omstreeks 1920. Behalve een lucratief beleggingsobject wilde zij tevens het natuurlijke beeld van het oude Kempenlandschap bewaren en tegelijkertijd een fraai recreatiegebied creëren; een en ander hing ook nauw samen met publicitaire doeleinden. Hierdoor kreeg het landgoed een tweeledige bestemming, enerzijds economisch en anderzijds recreatief, die een ruimtelijke weerslag had. De Utrecht weerspiegelt zodoende de omslag van puur ontginning van heide tot bos, naar landschapsbehoud, zoals die in de 20ste eeuw in Noord-Brabant optrad.
Het grootste deel van het landgoed werd tussen 1898 en 1940 aangekocht, ontgonnen en ingericht, de huidige verschijningsvorm is kort na 1945 tot stand gekomen toen ook de laatste gedeelten werden ontgonnen. Het terrein was vlak en over het algemeen laag gelegen. Het reliëf en de verschillende bodemtypen waren sterk bepalend voor de inrichting van het landgoed. De laagst gelegen, natte gronden werd bebouwd met grasland, de wat hoger gelegen gronden met akkers. De hoogste en meest droge gronden waren geschikt voor bosbouw. Concentraties van landbouwgronden bevonden zich in het noordwestelijke deel van het landgoed, rond het Goor, ‘t Aanrijt en Het Bolgoor. Het oostelijke deel van De Utrecht omvatte naast nieuw productiebos en landbouwgrond, ook ouder bos. Een groot deel van de gronden werd geëxploiteerd door de Heidemaatschappij. Een gedeelte werd verpacht aan boeren. Aangezien lokale boeren als niet productief werden gezien werden er pachters van elders aangetrokken meestal protestantse boeren, die met een gemiddelde grootte van circa 23 ha welvarender waren dan andere boerderijen in de streek. De gebouwen op De Utrecht zijn opgetrokken in een uniforme, landelijke, traditionele stijl met sobere en ambachtelijke materiaalgebruik van rode baksteen, rieten daken, rode dakpannen en hout en detaillering met vensters met roedenverdeling en houten luiken.
Hierbij is gebruik gemaakt van opvallende kleuren van rood-wit gestreepte vlakken midden op de groene deuren, roomwitte en okerkleurige kozijnen en groene luiken met een klassiek patroon van rood-witte zogenaamde zandlopers met in het midden een geel wisselrondje. Ontstaansgeschiedenis Uit de kadastrale gegevens en oude kaarten blijkt, dat op de plek van de huidige boerderij geen bebouwing stond vóór 1945. Het was onontgonnen terrein, dat in cultuur werd gebracht als onderdeel Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
78
van het landgoed de Utrecht en in 1945 op de kruising van de Weelsebaan met de Prins Hendriklaan werd voorzien van een boerderij. Beschrijving Deze beschrijving is vanaf de straat gemaakt en beschrijft de typering en hoofdvorm. De boerderij ‘t Aanrijt bestaat uit een langgevelboerderij met een vrijstaande stal en schuurberg. De langgevelboerderij is op L-vormige grondslag opgetrokken tot één bouwlaag hoog onder een schilddak met de nok evenwijdig aan de Weelse baan. Het schilddak is bij beide zijgevels laag doorgetrokken en boven de voorgevel aan de rechterzijde opgewipt. De L-vormige grondslag refereert aan een hoekgevelboerderij, maar de grondvorm komt niet voort uit deze ontwikkeling van het hallenhuis, maar eerder uit een traditionalistische architectuurstroming. Het pand is opgetrokken in rode baksteen en houten gepotdekselde delen en met riet gedekt. De gevelopeningen zijn vormgegeven in lijn met de architectuur van alle panden op het landgoed met kruiskozijnen en schuifvensters met ramen met roedeverdeling en rood-witte luiken en deuren in een bijpassende kleurstelling. Interieur: Het interieur is niet beschreven. De aanwezigheid van interieurwaarden wat betreft constructie, plattegrond, inrichting en decoratie is mogelijk (gedeeltelijk) nog aanwezig.
Aan- en Bijgebouwen / objecten: De schuurberg op 6-hoekige grondslag heeft onder een stalen golfplaten puntdak en houten wanden. De schuurberg en plaats van het stalgedeelte duidt op een andere bedrijfsvoering, dan traditioneel in deze streek gebruikelijk was. Waar in de ontwikkeling van het hallenhuis in Brabant de ontwikkeling te zien is van het woon- en stalgedeelte onder één dak met een losse schuur naar de schuur in het verlengde van de stal, wekt deze boerderij de suggestie van een langgevelboerderij, maar heeft deze juist het schuurgedeelte naast het woongedeelte en daarnaast weer een stal. Het uit elkaar halen van het woongedeelte en de stal zal de hygiëne ten goede zijn gekomen. Dit en de schuurberg, die gebruikelijk is bij streken met uitgestrekte hooilanden, getuigt van landbouwpraktijken uit andere, nattere delen van Nederland. Het bijgebouw dat rechts naast het hoofdgebouw is gelegen, is een hedendaags bouwwerk zonder architectuurhistorische waarde. Op het voorerf van het hoofdgebouw is een (referentie van) waterput aanwezig, omgeven door een haag. Het voorerf van de boerderij is begrenst door een haag. Andere aan- en bijgebouwen zijn vanaf de openbare weg niet zichtbaar en niet beschreven. De waarden hiervan zijn vooralsnog onbekend en mogelijk (gedeeltelijk) nog aanwezig. De waarden hiervan zijn onbekend.
Waardering Cultuurhistorische waarde De boerderij, en schuurberg bezitten cultuurhistorische waarde als onderdeel en representatief voorbeeld van de sociaal-economische ontwikkeling van het Landgoed De Utrecht. Het landgoed is een waardevol en uniek cultuurhistorisch element in de regio als bijzondere uitdrukking van een sociaal economische ontwikkeling vanaf het einde van de negentiende eeuw toen de woeste heidegrond werd omgevormd tot productiegronden. Het landgoed ontleent zijn cultuurhistorische en sociaaleconomische waarde aan de samenhang tussen de historisch-ruimtelijke structuur van wegen, bospercelen, akkerbouwgronden en weilanden én de aanwezigheid van een parklandschap en onontgonnen natuurlandschap. Architectuurhistorische waarde De boerderij en schuurberg hebben architectuurhistorische waarde als gaaf bewaard voorbeeld van een in de jaren vijftig op het landgoed De Utrecht gebouwde boerderij in landelijke, traditionele
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
79
stijl. Hierbij refererend naar de streekeigen boerderij maar met doorvoering van essentiële moderniseringen, zoals het scheiden van het woon- en stalgedeelte. De boerderij en schuur hebben bouwhistorische waarde door zijn materialisatie en detaillering conform de stijl op het gehele landgoed. Landschappelijke / Stedenbouwkundige / Ensemble waarde
Het hoofdgebouw met ‘waterput’ en de hooiberg als bijgebouw hebben als agrarisch complex hoge stedenbouwkundige waarde, vanwege de ensemblewerking met de overige bebouwing op het landgoed De Utrecht en de beeldbepalende ligging op de kruising van de Weelse baan met een hoofdas op het landgoed, de Prins Hendriklaan. De haag is hierin een niet passend element. De woning heeft hoge landschappelijke waarde vanwege de historische samenhang met de ontginningsgeschiedenis van het landgoed.
Prins Hendriklaan 2 (Foto: V. Delmee, 2020)
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
80
Hooge Mierde, Smidsstraat 9 Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.
: : :
Naam Eigenaar Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Bouwstijl Architect
: : : : : : :
Beschreven door Datum beschrijving Datum foto’s Literatuur/bronnen
: :
Procedure
:
:
Reusel de Mierden Hooge Mierde 5095 AC Smidsstraat 9
Particulier Boerderij Woonhuis met boerderij 1910 Landelijke bouwkunst
Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, M. Arch. Liz Dewitte februari 2020 februari 2020 Websites: J. van Gisbergen, Myrtha. Een blik in het verleden van Hooge Mierde, Hooge Mierde 1982 Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd:
datum ja
Situering De boerderij is gelegen in het gehucht langs de Smidsstraat, een buurtschap metca. 10 boerderijen. De structuur van deze “herdgang” dateert grotendeels uit de Late Middeleeuwen (1250-1500). De “herdgang” bestond uit boerderijen die beschikte over een gebied met akkers, weiden, hooiland en een aandeel in de gemene gronden. De Smidsstraat is onderdeel van een groter complex van klinkeren kasseiwegen. De landweg sloot aan bij het gehucht langs de Hoogstraat en Hooge Mierde dorp. Het bebouwingsbeeld wordt bepaald door een verspreide bewoning rondom de landweg. De langgevelboerderijen en het open groen agrarische landschap zijn beeldbepalend voor het gehucht. De Smidsstraat loopt als een markante lijn door het landschap en wordt afgezoomd door bomenrijen. De landweg wordt nog steeds gekenmerkt door het behoud van de oude beplanting. Verscheidene boerderijen langs de weg bewaren lindebomen en oude hagen. Beschrijving Deze beschrijving is vanaf de straat gemaakt waardoor niet alle gevels beschreven zijn. Boerderij van het langgeveltype behorend tot de dwarshuisgroep. Woon-, stal- en schuurdeel liggen naast elkaar evenwijdig aan de weg onder een zadeldak van gesmoorde kruispannen. Het woon- en stal- en schuurdeel zijn opgetrokken uit baksteen, in kruisverband, met een cementeerde plint. Voordeur met bovenlicht tussen T-vensters met drieledig bovendeel.
In het staldeel zitten vier stalramen met tussen sierankers. De kenmerkende ventilatieopeningen onder de stalramen zijn behouden. Er zijn bouwsporen zichtbaar. De voormalige loopdeur die toegang gaf tot de stal is dichtgemaakt. In het gesloten schuurdeel zit een grote rechthoekige houten inrijpoort met lange hengsels en een verticale beplanking. Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
81
Een haagbeuk haagje zorgt voor de erfafsluiting. Op het achterliggende erf staan bijgebouwen. Het interieur is niet beschreven maar bezit vermoedelijk cultuurhistorische waarde. De verwachting is dat de plattegrond van het gebouw ongewijzigd is. Waardering Cultuurhistorische waarde
Het pand heeft cultuurhistorische waarde als representatief voorbeeld van de sociaaleconomische en agrarische ontwikkeling van het gehucht rondom de Smidsstraat. De boerderij is van cultuurhistorisch belang voor de typologische ontwikkeling van de langgevelboerderij
Architectuurhistorische waarde
Het pand heeft architectuurhistorische waarde vanwege de landelijke bouwkunst waarvan de karakteristieke kenmerken herkenbaar zijn, zoals de sobere langwerpige hoofdvorm met woon-, stal- en schuurdeel.
Het interieur bezit vermoedelijk cultuurhistorische waarde, vanwege de aanwezigheid van een ongewijzigde plattegrond en interieurwaarden. De bij- en aanbouwen maken onderdeel uit van het ensemble van hoofdgebouw en erf met beplanting.
Landschappelijke / ensemble waarde
De boerderij heeft hoge landschappelijke waarde vanwege de ensemblewerking met het omliggende landschap. De historische samenhang met het boerenerf en de bijgebouwen is herkenbaar. De boerderij ligt aan een oude landweg die gekenmerkt wordt door het behoud van de oude beplanting en een kenmerkende haagstructuur. Het pand is een getuige van de landelijke leefwijze waarbij landbouwers letterlijk van hun land leefden. De boerderij met wei- en landbouwgronden vormden één leefomgeving. De boerderij is zo een uitdrukking van een geleefde site waarbij alle onderdelen zich op een natuurlijke manier tot elkaar verhouden.
Smidsstraat 9, februari 2020 (ODZOB, foto L.Dewitte)
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
Smidsstraat 9, 1990 (Wies v. Leeuwen, BHIC, MIP)
82
Hooge Mierde, Smidsstraat 13 Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.
: : :
Naam Eigenaar Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Bouwstijl Architect
: : : : : : :
Beschreven door Datum beschrijving Datum foto’s Literatuur/bronnen
: : :
Reusel de Mierden Hooge Mierde 5095 AC Smidsstraat 13
Particulier Boerderij Woonhuis Woonhuis van 1937, boerenerf van oudere datum Landelijke bouwkunst
Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, M. Arch. Liz Dewitte februari 2020 februari 2020 Websites: www.erfgoedkaart.nl www.topotijdreis.nl www.bhic.nl J. van Gisbergen, Myrtha. Een blik in het verleden van Hooge Mierde, Hooge Mierde 1982
Procedure
:
Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd:
datum ja nee
Situering De voormalige boerderij is gelegen in het gehucht langs de Smidsstraat, een agrarisch buurtschap van een ca. 10 boerderijen. De structuur van deze “herdgang” dateert grotendeels uit de Late Middeleeuwen (1250-1500). De “herdgang” bestond uit boerderijen die beschikte over een gebied met akkers, weiden, hooiland en een aandeel in de gemene gronden. De Smidsstraat is onderdeel van een groter complex van klinker- en kasseiwegen. De landweg sluit aan bij het gehucht langs de Hoogstraat en Hooge Mierde dorp. Het bebouwingsbeeld wordt bepaald door een verspreide bewoning rondom de landweg. De langgevelboerderijen en het open groen agrarische landschap zijn beeldbepalend voor het gehucht. De Smidsstraat loopt als een markante lijn door het landschap en wordt afgezoomd door bomenrijen. De landweg wordt nog steeds gekenmerkt door het behoud van de oude beplanting. Verscheidene boerderijen langs de weg bewaren lindebomen en oude hagen. Ontstaansgeschiedenis Het woonhuis is in 1937 gebouwd op een boerenerf van oudere datum. Het perceel staat al op het minuutplan van het kadaster ingetekend (ca. 1830). Op het kadasterplan is een woonhuis met naastgelegen schuur zichtbaar (Hooge Mierde, Sectie E, perceelnr. 1043). Vermoedelijk is het oude
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
83
hoofdgebouw afgebroken en vervangen door een nieuw woonhuis wat dichter bij de Smidsstraat ingeplant werd.
Beschrijving Woonhuis Deze beschrijving is vanaf de straat gemaakt waardoor niet alle gevels beschreven zijn. Woonhuis onder een zadeldak van rode pannen, met de nok evenwijdig aan de Smidsstraat. Het woonhuis is opgetrokken uit gewitte baksteen. De plint is aangegeven door een grijze verflaag. Voordeur met bovenlicht tussen schuiframen met tweeledig bovenlicht. Bijgebouwen Naast het woonhuis staat een markante driebeukige schuur onder een zadeldak met wolfseinden. De hoge nok staat haaks op de weg. In de gesloten kopse gevel zit een grote rechthoekige houten schuifpoort met verticale beplanking. De schuur is van het Vlaamse schuurtype. De brede middenbeuk en de smallere zijbeuken worden afgedekt door ver aflopende dakvlakken bedekt met rode pannen. De schuur en het woonhuis zijn met elkaar verbonden via een schansmuur. Op het voormalige achterliggende erf staan een bijgebouw onder een zadeldak van rode pannen. Interieur Het interieur is niet beschreven maar bezit vermoedelijk cultuurhistorische waarde. Waardering Cultuurhistorische waarde
Het ensemble heeft cultuurhistorische waarde als representatief voorbeeld van de sociaaleconomische en agrarische ontwikkeling van het gehucht rondom de Smidsstraat. De schuur is van cultuurhistorisch belang voor de typologische ontwikkeling van de landgebouwen in de provincie Noord-Brabant.
Architectuurhistorische waarde
Het hoofdgebouw heeft met het ensemble architectuurhistorische waarde vanwege de landelijke bouwkunst waarvan de karakteristieke kenmerken duidelijke herkenbaar zijn, zoals de sobere langwerpige hoofdvorm van het woonhuis, en de losstaande Vlaamse schuur met zijn flinke bouwmassa. De bij- en aanbouwen maken onderdeel uit van het ensemble van vernieuwd hoofdgebouw en erf met beplanting.
Landschappelijke / Stedenbouwkundige / Ensemble waarde
De ensemble heeft hoge landschappelijke waarde vanwege de ensemblewerking met het omliggende landschap. De historische samenhang met het boerenerf en de bijgebouwen is herkenbaar. De boerderij ligt aan een oude landweg die gekenmerkt wordt door het behoud van de oude beplanting en een kenmerkende haagstructuur. Hoewel het woonhuis aangepast is heeft het de site niet aangetast. Het geheel laat goede verhoudingen zien en alle onderdelen passen op een natuurlijke manier samen.
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
84
Smidsstraat 13, februari 2020 (ODZOB, foto L.Dewitte)
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
Smidsstraat 13, 1990 (Wies van Leeuwen, BHIC, MIP)
85
Hooge Mierde, Smidsstraat 19 Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.
: : :
Reusel de Mierden Hooge Mierde 5095 AC Smidsstraat 19
Naam Eigenaar Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Bouwstijl Architect
: : : : : : :
De Piekenhoek Particulier Boerderij Woonhuis 1928 Landelijke bouwkunst onbekend
Beschreven door Datum beschrijving Datum foto’s Literatuur/bronnen
: :
Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, M. Arch. Liz Dewitte februari 2020 februari 2020 Websites: www.erfgoedkaart.nl www.topotijdreis.nl www.beeldbank.cultureelerfgoed.nl www.bhic.nl
:
Literatuur; J. van Gisbergen, Myrtha. Een blik in het verleden van Hooge Mierde, Hooge Mierde 1982 Procedure
:
Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd:
datum ja nee
Situering De boerderij is gelegen in het gehucht langs de Smidsstraat, een buurtschap van een ca. 10 boerderijen. De structuur van deze “herdgang” dateert grotendeels uit de Late Middeleeuwen (12501500). De “herdgang” bestond uit boerderijen die beschikte over een gebied met akkers, weiden, hooiland en een aandeel in de gemene gronden. De Smidsstraat is onderdeel van een groter complex van klinker- en kasseiwegen. De landweg sloot aan bij het gehucht langs de Hoogstraat en Hooge Mierde dorp. Het bebouwingsbeeld wordt bepaald door een verspreide bewoning rondom de landweg. De langgevelboerderijen en het open groen agrarische landschap zijn beeldbepalend voor het gehucht. De Smidsstraat loopt als een markante lijn door het landschap en wordt afgezoomd door bomenrijen. De landweg wordt nog steeds gekenmerkt door het behoud van de oude beplanting. Verscheidene boerderijen langs de weg bewaren lindebomen en oude hagen. Beschrijving Deze beschrijving is vanaf de straat gemaakt waardoor niet alle gevels beschreven zijn. Boerderij van het langgeveltype waarbij het woon- en staldeel naast elkaar liggen evenwijdig aan de weg onder een mansardedak, afgedekt met blauwgrijze gesmoorde pannen van het type tuile du nord.
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
86
Het woon- en staldeel zijn opgetrokken uit rode baksteen met verschillende tinten, in kruisverband. De omlopende plint is opgebouwd uit donker rode baksteen en wordt geaccentueerd door een spekband met een doorlopende rollaag. Eenzelfde spekband wordt herhaald tussen de bovenzijden van de raamopeningen. In de voorgevel zit een donkerrode bakstenen sierlijst onder de bakgoot. De gevelopeningen zijn voorzien van hoge rollagen van anderhalfsteense strekken. Tussen de rollagen in wordt de gevel versierd door rozetvormige sierankers. In het woondeel zit een terugliggende voordeur met drieledig bovenlicht tussen twee beluikte vensters. Sierlijke zesledige raamverdeling met centraal in het bovenlicht een klapraam. In het onderste dakvlak van het mansardedak zijn drie dakkapellen ingewerkt. Het staldeel bevat drie stalramen naast de voormalige loopdeur. De loopdeur die toegang gaf tot de stal is omgebouwd tot een raam. Aan de zijgevel van de voormalige stal is een volume onder een lessenaarsdak aangebouwd. Interieur Het interieur is niet beschreven maar het pand bezit vermoedelijk nog cultuurhistorische waarden. De verwachting is dat historische elementen aanwezig zijn, zoals; gebinten, muurdelen en details. Erfinrichting Op het achtererf staan verschillende bijgebouwen. Deze objecten en eventuele monumentale groenelementen zijn niet beschreven en gewaardeerd.
Waardering Cultuurhistorische waarde Het pand heeft cultuurhistorische waarde als representatief voorbeeld van de sociaaleconomische en agrarische ontwikkeling van het gehucht rondom de Smidsstraat. De boerderij is van cultuurhistorisch belang voor de typologische ontwikkeling van de langgevelboerderij, het bijzonder voor de schaalvergroting van de landbouw die ingezet werd in de 20ste eeuw. Architectuurhistorische waarde Het pand heeft architectuurhistorische waarde vanwege de landelijke bouwkunst waarvan de karakteristieke kenmerken herkenbaar zijn, zoals de sobere langwerpige hoofdvorm met woon-, en staldeel. Het interieur bezit vermoedelijk nog cultuurhistorische waarden zoals een oorspronkelijke spantconstructies en muurdelen. De waargenomen bij- en aanbouwen hebben geen architectuurhistorische waarde maar maken functioneel en qua massa onderdeel uit van het ensemble van hoofdgebouw en erf met beplanting. Landschappelijke / Stedenbouwkundige /Ensemble waarde De boerderij heeft hoge landschappelijke waarde vanwege de ensemblewerking met het omliggende landschap. De historische samenhang met het boerenerf en de bijgebouwen is herkenbaar. De boerderij ligt aan een oude landweg die gekenmerkt wordt door het behoud van de oude beplanting en een kenmerkende haagstructuur.
De boerderij draagt bij aan de herkenbaarheid van het historische landschappelijke patroon en de ontwikkeling van de nederzetting.
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
87
Smidsstraat 19, februari 2020 (ODZOB, foto L.Dewitte)
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
Smidsstraat 19, 1990 (Wies v. Leeuwen, BHIC, MIP)
88
Reusel, Turnhoutseweg 9, 11, 13, 17, 19, 21 en 23 Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.
: : :
Reusel de Mierden Reusel 5541 NV Turnhoutseweg 9 t/m 23 (m.u.v. 15)
Naam Kadastrale aanduiding Eigenaar Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Bouwstijl Architect
: : : : : : : :
Vier dubbele dienstwoningen Sigarenfabriek NV Karel I
Beschreven door Datum beschrijving Datum foto’s
: : :
Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, drs. Hélène Damen maart 2020 februari 2020
Literatuur/bronnen
:
Websites: www.erfgoedkaart.nl www.topotijdreis.nl www.bhic.nl
Procedure
:
Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd:
Particulier Woningen voor meesterknechten van sigarenfabriek Woningen interbellum Traditioneel, Expressionistisch C. Onvlee
datum Ja Ja
Situering De woningen zijn gesitueerd in het buitengebied van Reusel aan een ventweg naast de doorgaande weg richting Turnhout (N284) op loopafstand van de sigarenfabriek NV Karel I, die aan de overzijde van de Turnhoutseweg ligt. Aanvankelijk grensden de woningen met de achtertuinen aan het open landschap van de oude akkers van de Hoeven. Inmiddels bevindt zich hier bebouwing. Ontstaansgeschiedenis De woningen zijn gebouwd naar ontwerp van de Eindhovense architect C. Onvlee, tevens ontwerper van de sigarenfabriek van de NV Karel I, waarvoor de NV. Karel I. vh. H.J. van Abbe in 1920 een bouwvergunning aanvroeg. De fabriek werd in 1928 in het gebruik genomen. De vier dubbele dienstwoningen waren bestemd voor de meesterknechten van de fabriek. Het is niet bekend of de ontwerpopdracht voor het fabrieksgebouw, tevens betrekking had op de dienstwoningen. De woningen worden gedateerd tussen 1915 en 1920, met andere woorden voor aanvang van de bouw van de fabriek. Stilistisch gezien en op grond van de ontstaansgeschiedenis van het fabrieksgebouw lijkt een algemene datering eind jaren ’20, begin jaren ’30 meer aannemelijk. Beschrijving Deze beschrijving is vanaf de straat gemaakt en beschrijft de typering en hoofdvorm.
De acht voormalige dienstwoningen bestaan uit vier dubbele woonhuizen in tweelagen, uitgevoerd in expressionistische stijl en voorzien van een fors aangezet mansardedak met onderbroken daklijst op
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
89
klossen. De gevels zijn van baksteen. De entree bevindt zich centraal in de voorgevel en bestaat uit twee voordeuren geflankeerd door drie gemetselde lisenen met ezelsruggen en een horizontale luifel. Karakteristiek zijn de ruitvormige voordeurrampjes. De oorspronkelijke raamindeling en kozijnen van de woningen zijn gewijzigd, maar de hoofdvorm is onaangetast. Dit geldt niet voor nr. 15, waar het dak afwijkend is verbouwd. Door deze ingreep wordt het ritmische straatbeeld is ernstig verstoord. Het interieur: Het interieur is niet beschreven. De aanwezigheid van interieurwaarden wat betreft constructie, plattegrond, inrichting en decoratie is mogelijk (gedeeltelijk) nog aanwezig. Aan- en Bijgebouwen / objecten Deze aan- & bijgebouwen en groenelementen zijn niet beschreven. De waarden hiervan zijn vooralsnog onbekend en mogelijk (gedeeltelijk) nog aanwezig.
Waardering Cultuurhistorische waarde Als onderdeel van de sigarenfabriek van de NV Karel I hebben de dienstwoningen hoge cultuurhistorische waarde. Samen met de fabriek zijn de voormalige arbeiderswoningen exemplarisch voor de sociaal-economische ontwikkeling van de nijverheid en de woonsituaties van werknemers in de Brabantse Kempen in de eerste helft van de twintigste eeuw. Architectuurhistorische waarde De woningen hebben architectuurhistorische waarde vanwege de opvallende expressionistische vormgeving en de bijzondere geometrische details. De woningen hebben diverse niet-storende wijzigingen ondergaan, onder andere in de gevels wat betreft ramen en deuren; intern zijn waarschijnlijk ook nog diverse oorspronkelijke elementen aanwezig. Door de ingrijpende wijziging van het dak bij nummer 15 is dit pand architectonisch aangetast. De wijziging van nummer 15 verstoort eveneens in enige mate de architectonische eenheid, het ritme en haar beeldkwaliteit van de gehele straatwand. Landschappelijke / Stedenbouwkundige ensemble waarde De dienstwoningen hebben stedenbouwkundige waarde door de ligging aan de doorgaande weg met gelijklopende rooilijnen. De woningen hebben stedenbouwkundige waarde vanwege de ensemblewerking met de naastgelegen Villa Grappa (directeurswoning??) en de voormalige Sigarenfabriek NV Karel I.