[20.19432] - Bijlage 3: Redengevende beschrijvingen van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De M
Tekst van het document
Waardering Cultuurhistorische waarde De boerderij en schuur bezitten cultuurhistorische waarde als onderdeel en representatief voorbeeld van de sociaal-economische ontwikkeling van het Landgoed De Utrecht. Het landgoed is een waardevol en uniek cultuurhistorisch element in de regio als bijzondere uitdrukking van een sociaal economische ontwikkeling vanaf het einde van de negentiende eeuw toen de woeste heidegrond werd omgevormd tot productiegronden. Het landgoed ontleent zijn cultuurhistorische en sociaaleconomische waarde aan de samenhang tussen de historisch-ruimtelijke structuur van wegen, bospercelen, akkerbouwgronden en weilanden én de aanwezigheid van een parklandschap en onontgonnen natuurlandschap. Architectuurhistorische waarde De boerderij en schuur hebben architectuurhistorische waarde als gaaf bewaard voorbeeld van een in de jaren vijftig op het landgoed De Utrecht gebouwde boerderij in landelijke, traditionele stijl. De boerderij en schuur hebben bouwhistorische waarde door zijn materialisatie en detaillering conform de stijl op het gehele landgoed. Landschappelijke / Stedenbouwkundige / Ensemble waarde Het geheel heeft hoge stedenbouwkundige waarde vanwege de ensemblewerking met de overige bebouwing op het landgoed De Utrecht en de zichtbare ligging aan het oude tracé de Dunse dijk op de kruising met de landweg.
Het geheel heeft landschappelijke waarde vanwege de historische samenhang met de ontginningsgeschiedenis van het landgoed.
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
27
Dunse Dijk 5 Reusel hoofdgebouw (Foto: ODZOB; V. Delmee, 2020)
Dunse Dijk 5 Reusel; bijgebouw (Foto: ODZOB; V. Delmee, 2020)
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
28
Lage Mierde, Elzenstraat 8 Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.
: : :
Reusel de Mierden Lage Mierde 5094 EE Elzenstraat 8
Naam Eigenaar Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Bouwstijl Architect
: : : : : : :
Elzenhoeve Particulier Boerderij Boerderij Sinds 1850 opgenomen in het kadaster Landelijke bouwkunst onbekend
Beschreven door Datum beschrijving Datum foto’s Literatuur/bronnen
: :
Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, M. Arch. Liz Dewitte februari 2020 februari 2020 Websites: www.erfgoedkaart.nl www.bhic.nl www.topotijdreis.nl
Procedure
:
:
Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd:
datum ja nee
Situering De boerderij is gelegen in het cultuurhistorisch waardevolle ensemble Wellenseind aan de Elzenstraat. Wellenseind is gelegen ten noorden van het dorp Lage Mierde op een dekzandrug tussen de twee beekdalen van de Reusel en de Raamsloop. In het gebied zijn sporen van bewoning (vuursteenvondsten) uit het Mesolithicum gevonden. In de beekdalen liggen kleine bosweitjes en langs De Reusel komt een merkwaardig “bevloeiingssysteem” met sluisjes, slootjes en hogere ruggen (rabatten) voor. In 1910/1915 werd Landgoed Wellenseind aangelegd deels op heidegrond, deels op oude landbouwgrond. Het beekdal is een laaggelegen en drassig geheel met een zeer kleinschalige, haaks op de beken getraceerde percelering, van elkaar gescheiden door greppels. Het beekdal is overwegend bedekt met broekbossen. Op de hogere delen liggen verwilderde productiebossen, bestaande uit afwisselend loofbomen en naaldbomen en enkele graslanden met restanten van houtwallen. Het gebied was voor 1750 reeds gedeeltelijk ontgonnen, het resterende gedeelte werd tussen 1800 en 1940 ontgonnen. De ontginningsbasis lag zeer waarschijnlijk ter hoogte van de tegenwoordige nederzetting Elzenhoeve, een gereduceerde nederzetting, en mogelijk onderdeel van het vroegere middeleeuwse buurtschap Wellenseind.
Uit de kadastrale kaart van 1832 is duidelijk dat de bebouwing langsheen de Elzenstraat in verbinding stond met de achtergelegen hoeve op Vogelenzang nr. 2. Beschrijving Deze beschrijving is vanaf de straat gemaakt waardoor niet alle gevels beschreven zijn.
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
29
Boerderij van het langgeveltype behorend tot de dwarshuisgroep. Woon- en staldeel liggen naast elkaar evenwijdig aan de weg onder een zadeldak van donkere muldenpannen. Op de nok is geen schoorsteen aanwezig ter plekke van de brandmuur, intern is het rookkanaal vermoedelijk wel behouden. Het woon- en staldeel zijn opgetrokken uit baksteen met een cementeerde plint. Voordeur met bovenlicht tussen vierledige ramen. In de linker topgevel is een klein beluikt raam van de opkamer zichtbaar. Op de zolderverdieping zijn twee vierkante ramen behouden gebleven. In het staldeel zitten vier getoogde betonnen stalramen tussen muurankers. In de rechtertopgevel zit een centrale inrijpoort met bovenliggend laadluik en een rond raam. Aan de achterzijde is een volume onder een lessenaarsdak aangebouwd. Erfinrichting en bijgebouwen Op het grote achterliggende erf staan bijgebouwen. Interieur Het interieur is niet beschreven maar bezit vermoedelijk cultuurhistorische waarde; zoals historische gebinten en een brandmuur met haard. De verwachting is dat de plattegrond van het gebouw ongewijzigd is. Waardering Cultuurhistorische waarde Het pand heeft cultuurhistorische waarde als representatief voorbeeld van de sociaaleconomische en agrarische ontwikkeling van het vroegere middeleeuwse buurtschap Wellenseind.
De boerderij is van cultuurhistorisch belang voor de typologische ontwikkeling van de langgevelboerderij in Noord-Brabant. De boerderij is een getuige van de landelijke leefwijze waarbij landbouwers letterlijk van hun land leefden. Architectuurhistorische waarde Het pand heeft architectuurhistorische waarde vanwege de ambachtelijke traditionele landelijke bouwkunst, waarvan de karakteristieke kenmerken herkenbaar zijn, zoals de sobere langwerpige hoofdvorm met woon- en staldeel. De verwachting is dat er in het interieur nog historische constructies, muurdelen en details kunnen worden aangetroffen De bij- en aanbouwen hebben geen architectuurhistorische waarde maar maken functioneel en als massa onderdeel uit van het totaalbeeld. Landschappelijke / Stedenbouwkundige / Ensemble waarde De boerderij heeft hoge landschappelijke waarde vanwege de ensemblewerking met het omliggende landschap. De historische samenhang met het boerenerf en de bijgebouwen is herkenbaar. De boerderij ligt in een landschappelijk waardevol gebied dat gekenmerkt wordt door een oud moerasbos met relicten van oude houtwallen, boskanten met hakhout van els, es en eik. De boerderij met de omliggende gronden vormden één leefomgeving. De boerderij is zo een uitdrukking van een geleefde site waarbij alle onderdelen zich op een natuurlijke manier tot elkaar verhouden.
Het pand is een getuige van de landgoedachtige aanleg van de Wellenseindsche heide. Het geheel dateert overwegend uit de periode 1890-1920, maar is deels ook ouder.
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
30
Elzenstraat 8, februari 2020 (ODZOB, foto L.Dewitte)
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
Elzenstraat 8, 1990 (Wies v. Leeuwen, BHIC, MIP)
31
Lage Mierde, Veldkapel Gijsestraat 11 Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.
: : :
Reusel de Mierden Lage Mierde Gijsestraat t.h.v. 11
Naam Kadastrale aanduiding Eigenaar Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Bouwstijl Architect
: : : : : : : :
Veldkapel
Beschreven door Datum beschrijving Datum foto’s
: : :
Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, drs. Hélène Damen maart 2020 februari 2020
Literatuur/bronnen
:
Websites: www.erfgoedkaart.nl www.bhic.nl www.topotijdreis.nl
Procedure
:
Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd:
veldkapel Idem onbekend n.v.t. n.v.t.
datum nee
Situering Het veldkapelletje is gelegen in de Gijsestraat tegenover nr. 11. Ontstaansgeschiedenis Informatie hierover ontbreekt. Beschrijving Het wegkapelletje aan de Gijsestraat is een niet betreedbaar eenvoudig houten bouwsel op een sokkel, uitgevoerd met een klein zadeldak. De kapel is voorzien van een eenvoudig kruisbeeld van onbekende makelij of herkomst. Waardering Cultuurhistorische waarde De veldkapel heeft cultuurhistorische waarde als uitdrukking van de geestelijke, Rooms Katholieke ontwikkeling in Noord-Brabant en als bijzondere plek van devotie in de Kempen. Kunsthistorische waarde De kapel heeft kunst/architectuurhistorische waarde als voorbeeld van een sober vormgeven wegkapel in de Kempen.
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
32
Landschappelijke / Stedenbouwkundige / ensemblewaarde De veldkapel heeft landschappelijke waarde als onderdeel van het Brabantse landschap in de omgeving van het buurtschap Vloeieind.
Veldkapel tegenover Gijsestraat 11, Lage Mierde, februari 2020 (ODZOB, foto V. Delmee)
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
33
Lage Mierde, Gijsestraat 11 Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.
: : :
Reusel de Mierden Lage Mierde 5094CJ Gijsestraat 11
Naam Kadastrale aanduiding Eigenaar Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Bouwstijl Architect :
: : : : : : :
Hallenhuis, hoekboerderij
Beschreven door Datum beschrijving Datum foto’s
: : :
Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, V. Delmee maart 2020 februari 2020
Literatuur/bronnen
:
Websites: www.erfgoedkaart.nl www.topotijdreis.nl beeldbank.cultureelerfgoed.nl www.bhic.nl
Particulier boerderij Woonhuis Voor 1832 landelijke bouwkunst onbekend
Literatuur: Uilkema, een historisch boerderij-onderzoek. Boerderij-onderzoek in Nederland 1914-1934. Deel 1(1991)–E.L. van Olst Procedure
:
Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd
datum ja ja
Situering De boerderij is gelegen aan de oostzijde van Vloeieind, een buurtschap van een 25tal boerderijen en een oliemolen, met driehoekige pleinen, de plaatsen. De structuur van de buurt dateert grotendeels uit de Late Middeleeuwen (1250-1500), toen de oudtijds verspreide bewoning zich verplaatste naar de randen van de akkercomplexen en oude alleengelegen hoeven of "einzelhöfe" werden opgesplitst en uitgroeiden tot buurtschappen. Vloeieind ligt in de ruimte tussen enkele oude akkers, waardoor die driehoeken, de plaatsen ontstonden. Het dankt zijn naam waarschijnlijk aan de ligging tussen twee stromen. Het bebouwingsbeeld met overwegend langgevelboerderijen dateert met name uit de periode 1875-1950, maar er zijn ook meerdere zeer oude panden aanwezig. De plaatsen zijn onverhard. Op de plaatse van Vloeieind met Hoenderhoek lag een verdwenen waterpoel (brand- en/of veedrinkpoel). Hier zijn nog vreemde steilranden links en rechts van het Vloeieind vanaf de Mariakapel tot bijna aan de rotonde aanwezig. Kenmerkend is verder de kassei- en klinkerbestrating. De structuur van het geheel dateert in eerste aanleg mogelijk nog uit de late middeleeuwen (1250-1500). De bestrating met gebakken klinkers dateert deels uit de periode 1890-1940, maar is deels ook van
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
34
recentere datum. Aan de westzijde kent het buurtschap nog een zichtrelatie met een oude akker met een esdek. Hoewel de wegenstructuur van het buurtschap zelf grotendeels onveranderd is, is het belang van de verschillende wegen wel veranderd door veranderde verbindingen met de omliggende dorpen en buurtschappen. Zo is uit de eerste kadastrale kaart van 1832 af te leiden, dat de verbinding met Lage Mierde met Reusel en Hulsel over Vloeieind liep via de Akkerstraat en de westelijke driehoekige plaatsen in plaats van via de Draaiboom. De oostelijke driehoek leidde via de Tinnen Pot naar Mispeleind. De boerderij ligt ten oosten van de Gijsestraat, die vanaf de oostelijke plaatse van het gehucht leidde naar de zuidoostelijk gelegen brug over de Raamsloop. Ontstaansgeschiedenis De boerderij staat op de eerste kadastrale kaart aangegeven als Hooge en Lage Mierde Sectie C 664 en stamt dus van voor 1832. Ten tijde van de oprichting van het kadaster was de boerderij eigendom van Jan Vermeulen landbouwer en het bezit bestond uit een huis schuur en erf. Deze bijbehorende schuur lag direct ten noorden van de boerderij. De boerderij ligt aan een oude landweg die gekenmerkt wordt door het behoud van de oude beplantingstructuur. Beschrijving Deze beschrijving is vanaf de straat gemaakt en beschrijft de typering en hoofdvorm.
De oorspronkelijke boerderij betreft een hallenhuisboerderij met een afgewolfd schilddak met de nok dwars op de weg en aan de straatzijde voorzien van schoorsteen. Aan de zuidoostzijde is lange gevel van de boerderij uitgelegd met een rechthoekige aanbouw onder een lessenaarsdak. Tegen de zuidoostelijke hoek van het hoofdvolume staat een wat lagere aanbouw op rechthoekige grondslag onder een zadeldak. Het betreft is de uitbreiding van het voormalige woongedeelte met een kamer, waardoor de boerderij een hoekgevelboerderij is geworden. Echter de entree van het voormalige woongedeelte bevindt zich in de lange noordgevel, zoals bij de langgevelboerderij. Het dak is grotendeels met riet gedekt en voorzien van nokvorsten. De onderzijde is tot de wolfseinden met rode Oud Hollandse pannen gedekt. De westelijke en noordelijke gevels zijn opgetrokken in bruine baksteen en vertonen oude bouwsporen. De oorspronkelijke indeling hiervan is nog herkenbaar met in de noordgevel aan de oostzijde het woongedeelte met uitbreiding door een aangebouwde kamer en aan de westzijde de voormalige stal. Zoals gebruikelijk bij oude boerderijen in deze streek werd de oogst opgeslagen in mijten op het erf en in een vrijstaande schuur.
De huidige indeling aan de linkerzijde van de gevel een getoogde deuropening met aan weerszijden veelruits schuiframen met luiken en aan de rechterzijde vier kleine 4-ruitsramen met luiken is sinds 1990 onveranderd. Ook de oostelijke aanbouw heeft in de noordgevel een veelruits schuifraam met luiken. In de westgevel is in het midden tegen de dakrand een hooiluik geplaatst. Opvallend is dat in beide gevels alle luiken in de kleurstelling, die behoort tot het landgoed De Utrecht, zijn geschilderd. Deze boerderij maakte daar echter voor zover bekend geen deel van uit. De zuidgevel is ingrijpend gewijzigd. Hierbij zijn veel grote raamopeningen gerealiseerd en het metselwerk is deels relatief recent opgetrokken. Interieur: Het interieur is niet onderzocht, maar gezien de ouderdom van de boerderij zullen er wel nog oude (constructieve) elementen aanwezig zijn. Erfinrichting Het huidige bijgebouw aan de noordzijde is een relatief jong gebouw zonder monumentale waarde. De oorspronkelijke bijbehorende schuur bestaat niet meer. Andere bijgebouwen zijn niet waargenomen. De waarden hiervan zijn onbekend.
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
35
Waardering Cultuurhistorische waarde Het pand bezit hoge cultuurhistorische waarde en zeldzaamheidswaarde als een van de oudste onderdelen van het oude buurtschap Vloeieind. Het pand heeft cultuurhistorische waarde als representatief voorbeeld van de sociaaleconomische en agrarische ontwikkeling van het gehucht Vloeieind. Het pand is een getuige van de landelijke leefwijze waarbij landbouwers letterlijk van hun land leefden. Architectuurhistorische waarde Het pand heeft hoge bouwhistorische waarde en zeldzaamheidswaarde door zijn hoge ouderdom en mogelijk aanwezige historisch kern/constructieve elementen in het interieur. De boerderij is van architectuurhistorisch belang voor de typologische ontwikkeling van de Kempische hallenhuisboerderij, waarbij deze boerderij laat zien, dat de oogst bij oudere boerderijen in een losstaande schuur en op het erf in mijten werd opgeslagen. En dat het woongedeelte met een kamer tegen de korte gevel werd uitgebreid, zoals past in de ontwikkeling van de hoekgevelboerderij. De entree bevindt zich echter in de lange gevel zoals past bij de ontwikkeling van de langgevelboerderij. Het pand heeft architectuurhistorische waarde vanwege de ambachtelijke traditionele landelijke bouwkunst, waarvan de karakteristieke kenmerken herkenbaar zijn, zoals de sobere langwerpige hoofdvorm met woon- en staldeel.
Met name bij de noord- en westgevel is de indeling herkenbaar. Echter met name de zuidgevel van het pand heeft wijzigingen ondergaan, die de herkenbaarheid van de indeling van de boerderij hebben aangetast. Door de sloop van de vrijstaande schuur is een wezenlijk (functioneel) element van het agrarische ensemble verloren gegaan. Landschappelijke / Stedenbouwkundige / Ensemble waarde De boerderij als agrarisch complex heeft zeer hoge stedenbouwkundige waarde vanwege de ensemblewerking met de overige boerderijen van het gehucht Vloeieind. De stedenbouwkundige waarde wordt tevens vergroot door de zichtbare ligging als laatste boerderij aan de oostelijke landweg van het gehucht. Ook de bijzondere situering met de korte gevel aan de straat en de oude typologie van deze boerderij dragen bij aan de stedenbouwkundige waarde. De boerderij als agrarisch complex heeft hoge landschappelijke waarde vanwege de ensemblewerking met het omliggende landschap. De boerderij ligt aan een oude landweg die gekenmerkt wordt door het behoud van de oude beplantingstructuur. De boerderij met wei- en landbouwgronden vormden één leefomgeving. De boerderij is zo een uitdrukking van een doorleefde plek waarbij alle onderdelen zich op een natuurlijke manier tot elkaar verhouden.
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
36
Boerderij Gijsestraat 11 (Foto: ODZOB; V. Delmee, 2020)
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
37
Hooge Mierde, Hoogstraat 2 Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.
: : :
Reusel de Mierden Hooge Mierde 5095 AC Hoogstraat 2
Naam Eigenaar Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Bouwstijl Architect
: : : : : : :
Particulier Boerderij Woonhuis met boerderij 1896 Landelijke bouwkunst onbekend
Beschreven door Datum beschrijving Datum foto’s Literatuur/bronnen
: : :
Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, M. Arch. Liz Dewitte februari 2020 februari 2020 Websites: www.erfgoedkaart.nl www.topotijdreis.nl www.beeldbank.cultureelerfgoed.nl www.bhic.nl Literatuur J. van Gisbergen, Myrtha. Een blik in het verleden van Hooge Mierde, Hooge Mierde 1982
Procedure
:
Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd:
datum ja ja
Situering De boerderij is gelegen in het gehucht langs de Hoogstraat, een buurtschap met ca. 16 boerderijen. De structuur van deze “herdgang” dateert grotendeels uit de Late Middeleeuwen (1250-1500). De “herdgang” bestond uit boerderijen die beschikte over een gebied met akkers, weiden, hooiland en een aandeel in de gemene gronden. De Hoogstraat is onderdeel van een groter complex van klinkeren kasseiwegen. De landweg dankt zijn naam waarschijnlijk aan zijn hogere ligging op een zandrug tussen twee rivieren. Aan de oostzijde sluit de Hoogstraat aan bij het gehucht langs de Smidsstraat en de Kerkstraat met Hooge Mierde dorp. De gehuchten kwamen samen op een driehoekig plein. Deze langgevelboerderij staat precies op de plek waar de Hoogstraat, Smidsstraat en Kerkstraat samenkomen. Beschrijving Deze beschrijving is vanaf de straat gemaakt waardoor niet alle gevels volledig beschreven zijn. Langgevelboerderij bestaande uit een lang eenlaags bakstenen volume, met kruisverband, onder een zadeldak van donkere kruispannen. De lange straatgevel is onder de hanggoot afgewerkt met een decoratieve bloktanden. De gevels zijn voorzien van muurankers en een gecementeerde plint.
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
38
Een woondeel, een staldeel en een schuurdeel liggen naast elkaar evenwijdig aan de weg. Op de grens tussen het stal- en woondeel is de schoorsteen op het nok behouden. Het woondeel is toegankelijk via een voordeur met bovenlicht in de kopse gevel. Het woondeel heeft rechthoekige getoogde stalen ramen met een bovenlicht voorzien van een dorpel van blauwe hardsteen. In het staldeel zitten vier getoogde stalramen en een loopdeur. De kenmerkende ventilatieopeningen onder de stalramen zijn behouden gebleven. In het schuurdeel zit een hoge opgeklampte dubbele inrijpoort naast een getoogd raam met zesledige roedeverdeling. Aan de achterzijde van de schuur is een haaks volume onder een zadeldak aangebouwd. Naast het schuurdeel is een garage onder een lessenaarsdak aangebouwd. Interieur: Het interieur is niet onderzocht, maar gezien de ouderdom van de boerderij bezit het vermoedelijk cultuurhistorische waarden zoals oude (constructieve) spanten, muurdelen en elementen. Erfinrichting Het open erf kenmerkt zich door soberheid. Aan de rechter zijgevel staat een gemetselde muur als erfafscheiding. Op het achtererf staat een voormalig kenmerkend kippenhok, die voor extra voedsel en inkomsten zorgden in de naoorlogse periode van de jaren vijftig / zestig.
Waardering Cultuurhistorische waarde Het pand heeft cultuurhistorische waarde als representatief voorbeeld van de sociaaleconomische en agrarische ontwikkeling van het gehucht rondom de Hoogstraat. Het pand is van cultuurhistorisch belang als voorbeeld van de typologische ontwikkeling van de langgevelboerderij. Het pand is cultuurhistorisch waardevol als getuige van de voormalige landelijke leefwijze, waarbij het kippenhok representatief is voor de naoorlogse periode van schaarste. Architectuurhistorische waarde Het pand is representatief voor de landelijke bouwkunst waarvan de karakteristieke kenmerken herkenbaar zijn. De sobere langwerpige hoofdvorm met woon-, stal- en schuurdeel en de gesloten dakvorm zijn kenmerkend. Het pand heeft zijn authenticiteit en gaafheid behouden en valt op door zijn grootte, locatie en hoeveelheid ramen. De bij- en aanbouwen hebben geringe architectuurhistorische waarde en maar maken functioneel en qua massa onderdeel uit van het ensemble van hoofdgebouw en erf. Landschappelijke / Stedenbouwkundige / Ensemble waarde De boerderij met erf, beplanting en bijgebouw hebben een hoge landschappelijke waarde vanwege de ensemblewerking met het omliggende landschap. De historische samenhang met het boerenerf is herkenbaar.
De boerderij ligt aan de samenloop van drie oude landwegen, de Hoogstraat, Smidsstraat en Kerkstraat, die gekenmerkt worden door het behoud van de oude beplanting en bomenrijen. De boerderij als agrarisch complex is een uitdrukking van een geleefde site waarbij alle onderdelen zich op een natuurlijke manier tot elkaar verhouden.
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
39
Hoogstraat 2, februari 2020 (ODZOB, foto V.Delmee)
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
Hoogstraat 2, 1990 (Wies v. Leeuwen, BHIC, MIP)
40
Hooge Mierde, Hoogstraat 9 Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.
: : :
Reusel de Mierden Hooge Mierde 5095 AC Hoogstraat 9
Naam Eigenaar Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Bouwstijl Architect
: : : : : : :
Particulier Boerderij Woonhuis Sinds 1895 opgenomen in het kadaster Landelijke bouwkunst onbekend
Beschreven door Datum beschrijving Datum foto’s Literatuur/bronnen
: : :
Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, M. Arch. Liz Dewitte februari 2020 februari 2020 Websites: www.erfgoedkaart.nl www.topotijdreis.nl www.beeldbank.cultureelerfgoed.nl www.bhic.nl Literatuur; J. van Gisbergen, Myrtha. Een blik in het verleden van Hooge Mierde, Hooge Mierde 1982 Uilkema, een historisch boerderij-onderzoek. Boerderij-onderzoek in Nederland 1914-1934. Deel 1 (1991)– E.L. van Olst
Procedure
:
Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd:
datum ja ja
Situering De boerderij is gelegen in het gehucht langs de Hoogstraat, een buurtschap met ca. 16 boerderijen. De structuur van deze “herdgang” dateert grotendeels uit de Late Middeleeuwen (1250-1500). De “herdgang” bestond uit boerderijen die beschikte over een gebied met akkers, weiden, hooiland en een aandeel in de gemene gronden. De Hoogstraat is onderdeel van een groter complex van klinkeren kasseiwegen. De landweg dankt zijn naam waarschijnlijk aan zijn hogere ligging op een zandrug tussen twee rivieren. Aan de oostzijde sluit de Hoogstraat aan bij het gehucht langs de Smidsstraat en Hooge Mierde dorp. Het bebouwingsbeeld wordt bepaald door een verspreide bewoning rondom de landweg. De langgevelboerderijen en het open groen agrarische landschap zijn beeldbepalend voor het gehucht. De Hoogstraat loopt als een markante lijn door het landschap en wordt afgezoomd door bomenrijen. De landweg wordt nog steeds gekenmerkt door het behoud van de oude beplanting. Verscheidene boerderijen langs de weg bewaren lindebomen en oude hagen. Beschrijving Deze beschrijving is vanaf de straat gemaakt waardoor niet alle gevels beschreven zijn. Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
41
Boerderij van het Kempische langgeveltype behorend tot de dwarshuisgroep. Woon-, stal- en schuurdeel liggen naast elkaar evenwijdig aan de weg onder een rieten wolfsdak met voet van holle pannen. Op de nok is een schoorsteen aanwezig ter plekke van de brandmuur. Het woon- en staldeel zijn opgetrokken uit baksteen met een cementeerde plint. Voordeur met sierlijk bovenlicht tussen beluikte ramen met roedeverdeling. In de zijgevel is een klein beluikt raam zichtbaar. Vermoedelijk het raam van de opkamer. In het staldeel zitten vier getoogde stalramen tussen muurankers. In het gepotdekselde schuurdeel zitten drie stalramen naast een inrijpoort. Het interieur is niet beschreven maar de boerderij bezit vermoedelijk nog cultuurhistorische waarden, zoals: historische gebinten en een brandmuur met haard. De verwachting is dat de plattegrond van het gebouw ongewijzigd is. Een haag zorgt voor de erfafscheiding. Op het achterliggende erf staan twee bijgebouwen.
Waardering Cultuurhistorische waarde Het pand heeft cultuurhistorische waarde als representatief voorbeeld van de sociaaleconomische en agrarische ontwikkeling van het gehucht rondom de Hoogstraat. De boerderij is van cultuurhistorisch belang voor de typologische ontwikkeling van de Kempische langgevelboerderij. Het pand is een getuige van de landelijke leefwijze waarbij landbouwers letterlijk van hun land leefden. Architectuurhistorische waarde Het pand heeft architectuurhistorische waarde vanwege de ambachtelijke traditionele landelijke bouwkunst waarvan de karakteristieke kenmerken herkenbaar zijn, zoals de sobere langwerpige hoofdvorm met woon-, stal- en schuurdeel. De bij- en aanbouwen hebben architectuurhistorische waarde en maken functioneel en als qua massa onderdeel uit van het totaal. Landschappelijke / Stedenbouwkundige / Ensemble waarde De boerderij als agrarisch complex heeft hoge landschappelijke waarde vanwege de ensemblewerking met het omliggende landschap. De historische samenhang met het boerenerf en de bijgebouwen is herkenbaar. De boerderij ligt aan een oude landweg die gekenmerkt wordt door het behoud van de oude beplanting en een kenmerkende haagstructuur. De boerderij met erf, bijgebouwen en wei- en landbouwgronden vormden één leefomgeving.
De boerderij is zo een uitdrukking van een geleefde site waarbij alle onderdelen zich op een natuurlijke manier tot elkaar verhouden.
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
42
Hoogstraat 9, Hooge Mierde, februari 2020 (ODZOB, foto V.Delmee)
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
43
Hooge Mierde, Hoogstraat 14, 14a Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.
: : :
Reusel de Mierden Hooge Mierde 5095 AC Hoogstraat 14, 14a
Naam Eigenaar Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Bouwstijl Architect
: : : : : : :
Particulier Boerderij Woonhuis/Minicamping op erf 1900 Landelijke bouwkunst onbekend
Beschreven door Datum beschrijving Datum foto’s Literatuur/bronnen
: : :
Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, M. Arch. Liz Dewitte februari 2020 februari 2020 Websites: www.erfgoedkaart.nl www.topotijdreis.nl www.beeldbank.cultureelerfgoed.nl www.bhic.nl Literatuur; J. van Gisbergen, Myrtha. Een blik in het verleden van Hooge Mierde, Hooge Mierde 1982
Procedure
:
Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd:
datum ja ja
Situering De boerderij is gelegen in het gehucht langs de Hoogstraat, een buurtschap van een ca. 16 boerderijen. De structuur van deze “herdgang” dateert grotendeels uit de Late Middeleeuwen (12501500). De “herdgang” bestond uit boerderijen die beschikte over een gebied met akkers, weiden, hooiland en een aandeel in de gemene gronden. De Hoogstraat is onderdeel van een groter complex van klinker- en kasseiwegen. De landweg dankt zijn naam waarschijnlijk aan zijn hogere ligging op een zandrug tussen twee rivieren. Aan de oostzijde sluit de Hoogstraat aan bij het gehucht langs de Smidsstraat en Hooge Mierde dorp. Het bebouwingsbeeld wordt bepaald door een verspreide bewoning langs de landweg. De langgevelboerderijen en het open groen agrarische landschap zijn beeldbepalend voor het gehucht. De Hoogstraat loopt als een markante lijn door het landschap en wordt afgezoomd door bomenrijen. De landweg wordt nog steeds gekenmerkt door het behoud van de oude beplanting. Verscheidene boerderijen langs de weg bewaren lindebomen en oude hagen. Beschrijving Deze beschrijving is vanaf de straat gemaakt waardoor niet alle gevels volledig beschreven zijn. Langgevelboerderij bestaande uit een sober eenlaags bakstenen volume onder een zadeldak van pannen. De gevels zijn afgewerkt met een decoratieve tandlijst, voorzien van muurankers en een
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
44
gecementeerde plint. Twee woondelen en een schuurdeel liggen naast elkaar evenwijdig aan de weg. De woondelen zijn toegankelijk via twee voordeuren met bovenlicht tussen beluikte T-vensters. De vensters van woondeel nr. 14 zijn vernieuwd. In het voormalige schuurdeel is de inrijpoort verwijderd en vervangen door een stalraam zonder roedeverdeling. De topgevel van het schuurdeel is gecementeerd. Aan de achterzijde is een volume onder een lessenaarsdak aangebouwd over de gehele lengte. Interieur Het interieur is niet beschreven maar de boerderij bezit vermoedelijk nog cultuurhistorische waarden. De verwachting is dat de plattegrond van het gebouw ongewijzigd is en andere historische aspecten aanwezig zijn zoals; gebinten, brandmuur met haard en details. Erfinrichting Op het grote en diepe erf met verschillende bijgebouwen zijn monumentale bomen behouden gebleven.
Waardering Cultuurhistorische waarde Het pand heeft cultuurhistorische waarde als representatief voorbeeld van de sociaaleconomische en agrarische ontwikkeling van het gehucht rondom de Hoogstraat. Het pand is van cultuurhistorisch belang als voorbeeld van de typologische ontwikkeling van de langgevelboerderij. Het pand is een getuige van de voormalige landelijke leefwijze. Architectuurhistorische waarde Het pand is representatief voor de landelijke bouwkunst waarvan de karakteristieke kenmerken herkenbaar zijn. De sobere langwerpige hoofdvorm met woon- en schuurdeel en de gesloten dakvorm zijn kenmerkend. Het pand heeft door de uitgevoerde verbouwingen (verwijderen van de poort, vernieuwen van de kozijnen) een deel van zijn authenticiteit en gaafheid verloren. Het interieur bezit vermoedelijk nog cultuurhistorische waarden zoals een oorspronkelijke plattegrond en spantconstructies. De bij- en aanbouwen hebben geringe architectuurhistorische waarde en maar maken functioneel en qua massa onderdeel uit van het ensemble van hoofdgebouw en erf. Landschappelijke / Stedenbouwkundige / Ensemble waarde De boerderij als agrarisch complex met erf, bijgebouwen en beplanting hebben een hoge landschappelijke waarde, vanwege de ensemblewerking met het omliggende landschap. De historische samenhang met het boerenerf en de bijgebouwen is herkenbaar.
De boerderij ligt aan een oude landweg die gekenmerkt wordt door het behoud van de oude beplanting en een kenmerkende haagstructuur. De boerderij met wei- en landbouwgronden vormden één leefomgeving. De boerderij is zo een uitdrukking van een geleefde site, waarbij alle onderdelen zich op een natuurlijke manier tot elkaar verhouden.
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
45
Hoogstraat 14,14a, februari 2020 (ODZOB, foto V.Delmee)
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
Hoogstraat 14, 14a, 1990 (Wies v. Leeuwen, BHIC, MIP)
46
Hooge Mierde, Hoogstraat 27 Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.
: : :
Reusel de Mierden Hooge Mierde 5095 AC Hoogstraat 27
Naam Eigenaar Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Bouwstijl Architect
: : : : : : :
Particulier Boerderij Woonhuis Sinds 1876 opgenomen in het kadaster Landelijke bouwkunst onbekend
Beschreven door Datum beschrijving Datum foto’s Literatuur/bronnen
: : :
Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, M. Arch. Liz Dewitte februari 2020 februari 2020 Websites: www.erfgoedkaart.nl www.topotijdreis.nl www.beeldbank.cultureelerfgoed.nl www.bhic.nl Literatuur: J. van Gisbergen, Myrtha. Een blik in het verleden van Hooge Mierde, Hooge Mierde 1982
Procedure
:
Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd:
datum ja ja
Situering De boerderij is gelegen in het gehucht langs de Hoogstraat, een buurtschap met ca. 16 boerderijen. De structuur van deze “herdgang” dateert grotendeels uit de Late Middeleeuwen (1250-1500). De “herdgang” bestond uit boerderijen die beschikte over een gebied met akkers, weiden, hooiland en een aandeel in de gemene gronden. De Hoogstraat is onderdeel van een groter complex van klinkeren kasseiwegen. De landweg dankt zijn naam waarschijnlijk aan zijn hogere ligging op een zandrug tussen twee rivieren. Aan de oostzijde sluit de Hoogstraat aan bij het gehucht langs de Smidsstraat en Hooge Mierde dorp. Het bebouwingsbeeld wordt bepaald door een verspreide bewoning rondom de landweg. De langgevelboerderijen en het open groen agrarische landschap zijn beeldbepalend voor het gehucht. De Hoogstraat loopt als een markante lijn door het landschap en wordt afgezoomd door bomenrijen. De landweg wordt nog steeds gekenmerkt door het behoud van de oude beplanting. Verscheidene boerderijen langs de weg bewaren lindebomen en oude hagen. Beschrijving Deze beschrijving is vanaf de straat gemaakt waardoor niet alle gevels beschreven zijn. Boerderij van het Kempische langgeveltype behorend tot de dwarshuisgroep. Woon-, stal- en schuurdeel liggen naast elkaar evenwijdig aan de weg onder een zadeldak van holle pannen, met een wolfseind aan de zijde van het woondeel.
Op de nok is een schoorsteen aanwezig ter plekke van de
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
47
brandmuur. Het woon- en staldeel zijn opgetrokken uit baksteen met een cementeerde plint. Voordeur met sierlijk tweeledig bovenlicht tussen beluikte ramen met roedeverdeling (zesruitsverdeling). In de kopgevel zijn op de verdieping twee kleine vierkante ramen zichtbaar. Het staldeel is verbouwd tot deel van het woonhuis, met twee beluikte ramen en een inrijpoort tussen muurankers. In het gepotdekselde schuurdeel zit een klein raam naast een verbouwd schuurpoort met zijlicht. Interieur Het interieur is niet beschreven maar de boerderij bezit vermoedelijk nog cultuurhistorische waarden. De verwachting is dat de plattegrond van het gebouw ongewijzigd is en andere historische aspecten aanwezig zijn zoals; gebinten, brandmuur met haard en details. Erfinrichting Een haagbeuk met een tweetal monumentale bomen op het voorerf, zorgt voor de erfafscheiding. De erfinrichting van het achtererf is niet vanaf de straat waar te nemen en de historische waarden zijn niet beschreven en gewaardeerd.
Waardering Cultuurhistorische waarde Het pand heeft cultuurhistorische waarde als representatief voorbeeld van de sociaaleconomische en agrarische ontwikkeling van het gehucht rondom de Hoogstraat. De boerderij is van cultuurhistorisch belang voor de typologische ontwikkeling van de Kempische langgevelboerderij. Het pand is een getuige van de landelijke leefwijze waarbij landbouwers letterlijk van hun land leefden. Architectuurhistorische waarde Het pand heeft architectuurhistorische waarde vanwege de ambachtelijke traditionele landelijke bouwkunst waarvan de karakteristieke kenmerken herkenbaar zijn, zoals de sobere langwerpige hoofdvorm met woon-, stal- en schuurdeel. Het interieur heeft vermoedelijk nog cultuurhistorische waarden, vanwege de aanwezigheid van historische bouwelementen zoals de spantconstructie, plattegrond, muurdelen en details. De bij- en aanbouwen hebben architectuurhistorische waarde en maken functioneel en qua massa onderdeel uit van het ensemble van hoofdgebouw en erf met beplanting. Landschappelijke / Stedenbouwkundige / Ensemble waarde De boerderij heeft hoge landschappelijke waarde vanwege de ensemblewerking met het omliggende landschap. De historische samenhang met het boerenerf en de bijgebouwen is herkenbaar. De boerderij ligt aan een oude landweg die gekenmerkt wordt door het behoud van de oude beplanting oa.
voor het woondeel en een kenmerkende haagstructuur. De boerderij met wei- en landbouwgronden vormden één leefomgeving. De boerderij is zo een uitdrukking van een geleefde site waarbij alle onderdelen zich op een natuurlijke manier tot elkaar verhouden.
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
48
Hoogstraat 27, februari 2020 (ODZOB, foto V.Delmee)
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
Hoogstraat 27, 1990 (Wies v. Leeuwen, BHIC, MIP)
49
Reusel, Kattenbos 4 Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.
: : :
Reusel de Mierden Reusel 5541PJ Kattenbos 4
Naam Kadastrale aanduiding Eigenaar Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Bouwstijl Architect :
: : : : : : :
langgevelboerderij
Beschreven door Datum beschrijving Datum foto’s
: : :
Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, V. Delmee maart 2020 februari 2020
Literatuur/bronnen
:
Websites: www.erfgoedkaart.nl www.beeldbank.cultureelerfgoed.nl www.topotijdreis.nl www.bhic.nl
Particulier Langgevelboerderij Woonhuis Ca. 1920 landelijke bouwkunst onbekend
Literatuur: Uilkema, een historisch boerderij-onderzoek. Boerderij-onderzoek in Nederland 1914-1934. Deel 1(1991)–E.L. van Olst Procedure
:
Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd
datum ja ja
Situering De boerderij is gelegen ongeveer in het midden aan de noordzijde van Kattenbos, een buurtschap dat in 1830 vier boerderijen telde aan de rand van de heide genaamd De Bergen. In 1900 besloeg de gemeente 3135 bunder. Naast het dorp Reusel liggen er de gehuchten de Peel, Hoeve, Voort, de Lensheuvel, Heikant, Kattenbosch en Weijereind. De inwoners leven er overwegend van de landbouw. Rondom de plek van deze boerderij leidden verbindingswegen van Kattenbos naar Voort en in noordwestelijke richting naar Sommelingen. Iets ten oosten van deze plek kon de Reusel overgestoken worden. Het omliggende landschap is in de 20e eeuw meegegaan in de ruilverkaveling en maakt een vlakke weidse indruk. De verbindingswegen met Voort en in noordwestelijke richting naar Sommelingen zijn verdwenen. Wel is aan het einde van de weg Kattenbos een verhoging in het landschap aanwezig. De huidige bebouwing is overwegend 20e eeuws. Ontstaansgeschiedenis Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
50
De boerderij stamt uit 1920. Voorheen was geen bebouwing aanwezig op deze plek. De boerderij laat het begin van de ontwikkeling van de agrarische sector zien van grootschaligheid en specialisatie, die vanaf het begin van de 20e eeuw op gang kwam met de introductie van de kunstmest. Hierbij voerde niet meer het gemengd bedrijf de boventoon, maar werd gekozen voor een bepaalde sector in de landbouw. Het principe van alles naast elkaar onder één dak, dat in de ontwikkeling van de langgevelboerderij tot uiting was gekomen werd in dit proces verlaten. De groeiende veestapel werd eerst ondergebracht in een uitbreiding van de stal en later in losse stallen. De opkomst van mengvoederbedrijven maakte mogelijk, dat het voer in toenemende mate werd aangevoerd, waardoor hiervoor ook geen grote opslagcapaciteit op het erf nodig was. De groei vond dus met name plaats in de vorm van vrijstaande stallen. In eerste instantie werd een ontwikkeling zichtbaar van de schuur naast het woongedeelte en daarnaast de stallen, zoals bij deze boerderij. Daarna volgt het apart onderbrengen van stallen op het erf en na de Tweede Wereldoorlog worden het bedrijfs- en woongedeelte geheel gescheiden door de bouw van vrijstaande woning, stallen en schuur/silo’s op het erf. Beschrijving Deze beschrijving is vanaf de straat gemaakt en beschrijft de typering en hoofdvorm.
De boerderij is van het langgeveltype onder een zadeldak gedekt met gesmoorde muldenpannen. Op de nok staan aan de rechterzijde twee schoorstenen, die het woon- en bedrijfsgedeelte markeren. De gevels zijn van rode baksteen in kruisverband en hebben aan de bovenzijde een tandlijst als bekroning. De karakteristieke indeling van woonhuis, bedrijfsgedeelte is bij deze boerderij nog duidelijk herkenbaar. Geheel rechts bevindt zich het woongedeelte met in de voorgevel tussen twee 6-ruits schuiframen entree links ervan enkele jongere kleine raampjes en geheel links de schuurdeuren en een staldeur. De rechter zijgevel is voorzien van twee 6-ruits schuiframen en twee T-vensters op de verdieping. Tegen de linker zijgevel staat een lage aanbouw onder lessenaarsdak, die is uitgevoerd met houten gepotdekselde delen. Interieur: Het interieur is niet onderzocht, maar gezien de ouderdom van de boerderij bezit het vermoedelijk cultuurhistorische waarden zoals oude (constructieve) spanten, muurdelen en details. Erfinrichting De historisch waardevolle aan- & bijgebouwen en overige groenelementen zijn niet waargenomen en beschreven. De waarden hiervan zijn vooralsnog onbekend en mogelijk (gedeeltelijk) nog aanwezig.
Waardering Cultuurhistorische waarde Het pand bezit cultuurhistorische waarde als redelijk gaaf bewaard onderdeel van de historische bebouwing van Kattenbos. Het pand heeft cultuurhistorische waarde als representatief voorbeeld van de sociaaleconomische en agrarische ontwikkeling van Noord-Brabant en Kattenbos in het bijzonder. Het pand is een getuige van de landelijke leefwijze waarbij landbouwers letterlijk van hun land leefden. Architectuurhistorische waarde Het pand heeft architectuurhistorische waarde vanwege de ambachtelijke traditionele landelijke bouwkunst waarvan de karakteristieke kenmerken herkenbaar zijn, zoals de sobere langwerpige hoofdvorm met woon-, schuur- en staldeel. Het pand heeft bouwhistorische waarde, door zijn materialisatie, detaillering en als uitdrukking van een langgevelboerderij uit het eerste kwart van de twintigste eeuw. De verwachting is dat er nog interieurwaarden aanwezig zijn, zoals spantconstructie, plattegrond, muurdelen en details.
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
51
De boerderij is van architectuurhistorisch belang voor de typologische ontwikkeling van de Kempische langgevelboerderij. De situering van de schuur naast het woongedeelte draagt hieraan bij, doordat het de aanzet van de 20e eeuwse specialisatie in de landbouw laat zien. Het pand is een redelijk gaaf bewaard voorbeeld van een boerderij uit het eerste kwart van de 20 e eeuw en heeft geen storende wijzigingen ondergaan door de verbouwing tot woonboerderij.
Landschappelijke / Stedenbouwkundige / Ensemble waarde Het pand heeft als agrarisch complex stedenbouwkundige waarde vanwege de ensemblewerking met de overige langgevelboerderijen aan het Kattenbos. De boerderij heeft landschappelijke waarde vanwege de ensemblewerking met het achterliggende landschap. De boerderij ligt aan een oude landweg die deels gekenmerkt wordt door het behoud van de oude beplanting. De historische samenhang met de oude landweg het Kattenbos is herkenbaar. De boerderij met wei- en landbouwgronden vormden één leefomgeving. De boerderij is zo een uitdrukking van een doorleefde plek waarbij alle onderdelen zich op een natuurlijke manier tot elkaar verhouden. De ruilverkaveling en grootschalige stallenbouw in deze omgeving in het verleden en het nu veelvuldig toevoegen van nieuwe bebouwing aan de straat Kattenbos heeft afgedaan aan de stedenbouwkundige en landschappelijke waarde van het ensemble als geheel.
Kattenbos 4 (Foto:ODZOB; V. Delmee, 2020)
Kattenbos 4, 1990 (Wies v. Leeuwen, BHIC, MIP)
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
52
Reusel, Kattenbos 10 Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.
: : :
Reusel de Mierden Reusel 5541PJ Kattenbos 10
Naam Kadastrale aanduiding Eigenaar Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Bouwstijl Architect :
: : : : : : :
langgevelboerderij
Beschreven door
:
Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, V. Delmee
Datum beschrijving Datum foto’s
: :
maart 2020 februari 2020
Literatuur/bronnen
:
Websites: www.erfgoedkaart.nl www.beeldbank.cultureelerfgoed.nl www.topotijdreis.nl www.bhic.nl
Particulier Langgevelboerderij Woonhuis 1940 landelijke bouwkunst onbekend
Literatuur: Uilkema, een historisch boerderij-onderzoek. Boerderij-onderzoek in Nederland 1914-1934. Deel 1(1991)–E.L. van Olst Procedure
:
Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd
datum ja ja
Situering De boerderij is gelegen aan de noordwestzijde van Kattenbos, een buurtschap dat in 1830 vier boerderijen telde aan de rand van de heide genaamd De Bergen. In 1900 besloeg de gemeente 3135 bunder. Naast het dorp Reusel liggen er de gehuchten de Peel, Hoeve, Voort, de Lensheuvel, Heikant, Kattenbosch en Weijereind. De inwoners leven er overwegend van de landbouw. Rondom de plek van deze boerderij leidden verbindingswegen van Kattenbos naar Voort en in noordwestelijke richting naar Sommelingen. Het omliggende landschap is in de 20 e eeuw meegegaan in de ruilverkaveling en maakt een vlakke weidse indruk op de nabij gelegen verhoging aan het einde van de weg na. De verbindingswegen met Voort en in noordwestelijke richting naar Sommelingen zijn verdwenen. De huidige bebouwing is overwegend 20e eeuws. Ontstaansgeschiedenis
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
53
De boerderij stamt uit 1940. Voorheen was geen bebouwing aanwezig op deze plek. Wel bevonden de oude boerderijen van het 19e eeuwse gehucht zich voornamelijk op naburige percelen. De boerderij laat het begin van de ontwikkeling van de agrarische sector zien van grootschaligheid en specialisatie, die vanaf het begin van de 20e eeuw op gang kwam met de introductie van de kunstmest. Hierbij voerde niet meer het gemengd bedrijf de boventoon, maar werd gekozen voor een bepaalde sector in de landbouw. Het principe van alles naast elkaar onder één dak, dat in de ontwikkeling van de langgevelboerderij tot uiting was gekomen werd in dit proces verlaten. De groeiende veestapel werd eerst ondergebracht in een uitbreiding van de stal en later in losse stallen. De opkomst van mengvoederbedrijven maakte mogelijk, dat het voer in toenemende mate werd aangevoerd, waardoor hiervoor ook geen grote opslagcapaciteit op het erf nodig was. De groei vond dus met name plaats in de vorm van vrijstaande stallen. In eerste instantie werd een ontwikkeling zichtbaar van de schuur naast het woongedeelte en daarnaast de stallen, zoals bij deze boerderij. Daarna volgt het apart onderbrengen van stallen op het erf en na de Tweede Wereldoorlog worden het bedrijfs- en woongedeelte geheel gescheiden door de bouw van vrijstaande woning, stallen en schuur/silo’s op het erf.
Beschrijving Deze beschrijving is vanaf de straat gemaakt en beschrijft de typering en hoofdvorm. De boerderij is van het langgeveltype onder een zadeldak gedekt met rode Tuile du Nord pannen. Op de nok staan aan de rechterzijde twee korte schoorstenen, die het woon- en stalgedeelte markeren. De sobere gevels zijn van bruine baksteen in kettingverband. De karakteristieke indeling van woon en bedrijfsgedeelte is bij deze boerderij nog duidelijk herkenbaar.Geheel rechts bevindt zich het woongedeelte met in de voorgevel tussen twee grote 6ruits vensters en links de schuurdeuren en een staldeur.
Kattenbos 10 (Foto: ODZOB; V. Delmee, 2020)
Interieur: Het interieur is niet onderzocht, maar gezien de ouderdom van de boerderij bezit het vermoedelijk cultuurhistorische waarden zoals oude (constructieve) spanten, muurdelen en details. Erfinrichting De historisch waardevolle aan- & bijgebouwen en overige groenelementen zijn niet waargenomen en beschreven. De waarden hiervan zijn vooralsnog onbekend en mogelijk (gedeeltelijk) nog aanwezig.
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
54
Waardering Cultuurhistorische waarde Het pand bezit cultuurhistorische waarde als gaaf bewaard onderdeel van de historische bebouwing van Kattenbos. Het pand heeft cultuurhistorische waarde als representatief voorbeeld van de sociaaleconomische en agrarische ontwikkeling van Noord-Brabant en Kattenbos in het bijzonder. Architectuurhistorische waarde Het pand heeft architectuurhistorische waarde vanwege de sobere, ambachtelijke traditionele landelijke bouwkunst waarvan de karakteristieke kenmerken herkenbaar zijn, zoals de sobere langwerpige hoofdvorm met woon-, schuur- en staldeel. Het pand heeft bouwhistorische waarde, door zijn materialisatie, detaillering en als uitdrukking van een langgevelboerderij uit het tweede kwart van de twintigste eeuw. De verwachting is dat er nog interieurwaarden aanwezig zijn, zoals spantconstructie, plattegrond, muurdelen en details. De boerderij is van architectuurhistorisch belang voor de typologische ontwikkeling van de Kempische langgevelboerderij. De situering van de schuur naast het woongedeelte draagt hieraan bij, doordat het de aanzet van de 20e eeuwse specialisatie in de landbouw laat zien. Het pand is een gaaf bewaard voorbeeld van een boerderij uit het tweede kwart van de 20 e eeuw en heeft geen storende wijzigingen ondergaan door de verbouwing tot woonboerderij.
Landschappelijke / Stedenbouwkundige / Ensemble waarde De boerderij heeft als agrarisch complex stedenbouwkundige waarde vanwege de ensemblewerking met de overige langgevelboerderijen aan het Kattenbos. Helaas is niet meer herkenbaar, dat de directe omgeving van deze plek tot een van de oudste bebouwde delen van Kattenbos behoort. De boerderij heeft landschappelijke waarde vanwege de ensemblewerking met het achterliggende landschap. De boerderij ligt aan een oude landweg die deels gekenmerkt wordt door het behoud van de oude beplanting. De historische samenhang met de oude landweg het Kattenbos is herkenbaar. Ook past deze boerderij in een ontwikkeling van het oude landbouwprincipe van het gemengd bedrijf naar specialisatie in de landbouw, die leidde tot de ruilverkaveling, die hier in het landschap is uitgevoerd. De ruilverkaveling en grootschalige stallenbouw in deze omgeving in het verleden en het nu veelvuldig toevoegen van nieuwe bebouwing aan de straat Kattenbos heeft wel afgedaan aan de stedenbouwkundige en landschappelijke waarde van het ensemble als geheel. Helaas is niet meer herkenbaar, dat de directe omgeving van deze plek tot een van de oudste bebouwde delen van Kattenbos behoort.
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
55
Hulsel, Kerkweg 2 Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.
: : :
Reusel de Mierden Hulsel 5096 BK Kerkweg 2
Naam Eigenaar Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Bouwstijl Architect
: : : : : : :
Particulier Onderwijzerswoning Woonhuis 1905 Traditionele baksteenbouw met kenmerken van de neogotiek onbekend
Beschreven door Datum beschrijving Datum foto’s Literatuur/bronnen
: :
Procedure
:
:
Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, M. Arch. Liz Dewitte februari 2020 februari 2020 Websites: www.erfgoedkaart.nl www.topotijdreis.nl www.beeldbank.cultureelerfgoed.nl www.bhic.nl Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd:
datum ja nee
Situering Het woonhuis is gelegen in het straatdorp Hulsel bij de T-splitsing van de Kerkstraat met de Willibrordlaan. De Willibrordlaan is onderdeel van een groter complex van klinker- en kasseiwegen. De landweg wordt gekenmerkt door klinkerbestrating en het behoud van de oude beplanting. Het bebouwingsbeeld wordt bepaald door een verspreide bewoning aan de straat. Ontstaansgeschiedenis Deze voormalige onderwijzerswoning van schoolmeester Verhoeven was vroeger tegen de (verdwenen) school aangebouwd. Beschrijving Deze beschrijving is vanaf de straat gemaakt waardoor niet alle gevels volledig beschreven zijn. De hoofdbouw bestaat uit een rechthoekig bakstenen volume van vijf traveeën breed, onder een zadeldak met blauwgrijs gesmoorde kruispannen. De nok van het dak ligt evenwijdig aan de Kerkweg en wordt bekroond met twee schoorstenen. Aan de achterzijde is een eenlaags volume onder een zadeldak aangebouwd. De gevels zijn opgetrokken uit rode baksteen in kruisverband, onderbroken door gele speklagen en voorzien van een decoratieve sierlijst. De symmetrisch opgebouwd voorgevel toont in de midden travee de voordeur met getoogd bovenlicht, bekroond met een dakkapel in het dakvlak. Hiernaast zitten aan beide zijden twee vensters met
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
56
bovenlicht in getoogde muuropeningen op een hardstenen lekdorpel. Er is siervlechting aangebracht in de boogtrommels. Er zijn gekleurde bakstenen (blauw-geel-rood) ingebracht in visgraatverband. Interieur Het interieur is niet beschreven maar bezit vermoedelijk cultuurhistorische waarde. De muurankers in de voorgevel doen vermoeden dat de houten balklaag van de verdiepingsvloer behouden is. De verwachting is dat de plattegrond van het gebouw met muurdelen en detailleringen ongewijzigd zijn.
Waardering Cultuurhistorische waarde Het pand heeft cultuurhistorische waarde als representatief voorbeeld van de sociaaleconomische ontwikkeling van het gehucht Hulsel. Het woonhuis is cultuurhistorisch waardevol omdat het representatief is voor de leefwijze van vooraanstaande burgers in Hulsel. Architectuurhistorische waarde Het pand heeft architectuurhistorische waarde vanwege de ambachtelijke traditionele bouwstijl met neogotische kenmerken. Karakteristiek zijn de baksteen details en de inbreng van gekleurde bakstenen. Kenmerkend voor de neogotiek zijn de gele spekbanden, de sierband met gekeurd baksteenpatroon, het kleurgebruik van de gele en rode bakstenen, de echtheid van het materiaal en de toepassing van muurankers. De interieurwaarden zijn naar verwachting nog aanwezig en architectuurhistorisch waardevol voor het tijdsbeeld. De aanbouw heeft architectuurhistorische waarde en maakt onderdeel uit van het totaalbeeld. Landschappelijke / Stedenbouwkundige / Ensemble waarde Het pand met het open voorerf heeft landschappelijke en stedenbouwkundige waarde vanwege de ensemblewerking met het omliggende landschap en bebouwing. Het pand heeft een dorpse uitstraling en verhoudt zich op een natuurlijke manier met zijn omgeving.
Kerkweg 2, Hulsel, februari 2020 (ODZOB, foto V.Delmee)
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
Kerkweg 2, Hulsel, 1990 (Wies v. Leeuwen, BHIC, MIP)
57
Hulsel, Kruisdijk, achter Vooreind 15 Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.
: : :
Naam Eigenaar Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Bouwstijl Architect
: : : : : : :
Beschreven door Datum beschrijving Datum foto’s Literatuur/bronnen
: :
Procedure
:
:
Reusel de Mierden Hulsel 5096 BK Kruisdijk, achter Vooreind 15
Elektriciteitshuisje Elektriciteitshuisje Traditionele baksteenarchitectuur onbekend Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, M. Arch. Liz Dewitte februari 2020 februari 2020 Websites: www.erfgoedkaart.nl www.beeldbank.cultureelerfgoed.nl www.topotijdreis.nl www.bhic.nl Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd:
datum nee ja
Situering Het elektriciteitshuisje is gelegen aan de Kruisdijk, en soortgelijke objecten komen op meerdere locaties terug. Beschrijving De sobere hoofdbouw bestaat uit een rechthoekig bakstenen volume met twee metalen deuren en een ventilatieopening onder een plat dak, uitgebouwd met een verlaagd schilddak. De gevels zijn opgetrokken uit baksteen in halfsteens verband. De omlopende plint is opgebouwd uit donker rode baksteen en wordt geaccentueerd door een spekband met een doorlopende rollaag (de kopse kant van de baksteen is zichtbaar). Hierboven zit een bakstenen gevelvlak met verdiepte voeg. Tussen de bovenzijden van de deuropeningen is een omlopende uitspringende rollaag aangebracht. Waardering Cultuurhistorische waarde Het pand heeft cultuurhistorische waarde als representatief voorbeeld van de sociaaleconomische en infrastructurele ontwikkeling van het gehucht Hulsel, door de uitbreiding van het elektriciteitsnetwerk in de Brabantse Kempen in de 20e eeuw. Architectuurhistorische waarde Het pand heeft architectuurhistorische waarde vanwege de sobere traditionele bouwstijl met kenmerkende baksteen detaillering.
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
58
Landschappelijke / Stedenbouwkundige / Ensemble waarde Het pand heeft landschappelijke en stedenbouwkundige waarde. Het voegt zich op een bescheiden manier in het landschap.
Kruisdijk, Hulsel, februari 2020 (ODZOB, foto V.Delmee)
Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden
59
Hooge Mierde, Kuilenrode 9 Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.
: : :
Naam Eigenaar Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Bouwstijl Architect
: : : : : : :
Beschreven door Datum beschrijving Datum foto’s Literatuur/bronnen
: : :
Reusel de Mierden Hooge Mierde 5095 AC Kuilenrode 9
Particulier Boerderij Woonhuis/Boerderij 1924 Landelijke bouwkunst met traditionalistische kenmerken
Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, M. Arch. Liz Dewitte februari 2020 februari 2020 Websites: www.erfgoedkaart.nl www.beeldbank.cultureelerfgoed.nl www.topotijdreis.nl www.bhic.nl J. van Gisbergen, Myrtha. Een blik in het verleden van Hooge Mierde, Hooge Mierde 1982 E. van Ermen, Het kaartboek van Averbode 1650-1680, Brussel 1997
Procedure
:
Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd:
datum ja
Situering De boerderij is gelegen in het gehucht Kuilenrode, een buurtschap van een twintigtal boerderijen en een pastorie (afgebroken). De structuur van het gehucht dateert grotendeels uit de Late Middeleeuwen (1250-1500). Kuilenrode bestaat uit boerderijen die verspreid liggen in een cluster rondom de voormalige pachthoeve van Kuilenrode, die gelegen was aan de Poppelsedijk 1a en 3. De heerlijkheid behoorde toe aan de norbertijnen abdij van Averbode, die tevens tiendheffer was, en stond bekend als de hofstede van Culitsrode. De gronden rondom de pachthoeve waren in het bezit van de abdij. Door het kaartboek van de abdij zijn de percelen uit 1665 bekend. Het bebouwingsbeeld wordt bepaald door een verspreide clustervormige bewoning. Het open groen agrarische landschap zijn beeldbepalend voor het gehucht. De wegen hebben deels kassei- en klinkerbestrating en wordt afgezoomd door bomenrijen. Het gehucht wordt gekenmerkt door het behoud van de oude beplanting en hagen. Beschrijving Deze beschrijving is vanaf de straat gemaakt. De gevels van de eenlaagse boerderij onder een mansardedak, met zolderverdieping, zijn opgetrokken uit machinale baksteen met een decoratieve rollagen boven de raamopeningen en een tandlijst onder de bakgoot. Boerderij van het langgeveltype