[20.19432] - Bijlage 3: Redengevende beschrijvingen van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De M

 Ze maken onderdeel uit van de stedenbouwkundige ontwikkeling aan de Turnhoutseweg in de jaren twintig van de vorige eeuw.

Turnhoutseweg 9 t/m 23, Reusel, februari 2020 (ODZOB, foto V. Delmee)

Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

90

Reusel, Turnhoutseweg 14 Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.

: : :

Reusel de Mierden Reusel 5541 NX

Naam Kadastrale aanduiding Eigenaar Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Bouwstijl Architect

: : : : : : : :

Sigarenfabriek Velasquez

Beschreven door Datum beschrijving Datum foto’s

: : :

Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, drs. Hélène Damen maart 2020 februari 2020

Literatuur/bronnen

:

Websites: www.erfgoedkaart.nl www.topotijdreis.nl www.bhic.nl www.rhc-eindhoven.nl

Procedure

:

Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd:

fabrieksgebouw bedrijfsgebouw 1930 zakelijke stijl onbekend

datum Ja Ja

Situering Het voormalig fabrieksgebouw Velasquez is gesitueerd in het buitengebied van Reusel op een langgerekt perceel ten noorden van de doorgaande weg richting Turnhout (N284). Ontstaansgeschiedenis In de loop van de negentiende eeuw ontwikkelde de sigarenindustrie in Zuidoost-Brabant zich in hoog tempo. Aanvankelijk waren de sigarenfabrieken vooral in Eindhoven en omgeving gesitueerd, maar in de loop van de negentiende eeuw werden er ook steeds meer fabrieken in de Kempen gerealiseerd. De goedkope arbeidskrachten hadden een sterke aantrekkingskracht op de arbeidsintensieve nijverheid van de sigarenmakerijen en ook thuisarbeid. Ook Reusel kende aan het einde van de negentiende eeuw een diverse sigarenmakerijen, waar in totaal meer dan 200 personen werkten. In de eerste helft van de twintigste eeuw vestigde de tabaksindustrie zich ten westen van het dorp aan de Turnhoutseweg. In 1928 opende de sigarenfabriek van de NV Karel I de deuren op nr. 22. De sigarenfabriek Velasquez sigarenfabriek op nr. 14 werd in 1930 in opdracht van de firma Dassen & Van der Meeren uit Meerveldhoven gebouwd. In 1911 had de firma reeds haar eerste sigarenfabriek gerealiseerd aan de Provincialeweg 65 in Meerveldhoven. De beide fabrieksgebouwen zijn architectonisch verwant. Beide gebouwen hebben een sobere en zakelijke architectuur.

De fabriek heeft nu een andere functie gekregen; in de fabriek zijn enkele bedrijven gehuisvest. Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

91

Beschrijving Deze beschrijving is vanaf de straat gemaakt en beschrijft de typering en hoofdvorm. Het bakstenen fabrieksgebouw bestaande uit een rechthoekig volume met plat dak, is uitgevoerd in een sober zakelijke architectuurstijl. De voorgevel wordt horizontaal geleed door twee stroken van negen vensters, gescheiden door horizontale lisenen. Het oorspronkelijk bakstenen gebouw is wit geschilderd. De (vermoedelijk) stalen kozijnen met karakteristieke ruitindeling zijn vervangen. Hierdoor is het aanzien van het gebouw (uniformiteit) ernstig aangetast. De sigarenfabriek heeft geen bijgebouwen gekend en daarmee slechts een solitaire gebouw. Interieur: Het interieur is niet beschreven. De aanwezigheid van interieurwaarden wat betreft constructie, plattegrond, trappen en inrichting is mogelijk (gedeeltelijk) nog aanwezig.

Waardering Cultuurhistorische waarde  Het fabrieksgebouw heeft cultuurhistorische waarde als voorbeeld van het ontstaan en de ontwikkeling van de sigarenindustrie in de Brabantse Kempen, in het bijzonder in Reusel.  Het gebouw heeft cultuurhistorische waarden vanwege de verwijzing naar de verschuivende arbeidsmarkt; van agrarische werkzaamheden naar sigarenindustrie in de negentiende eeuw en begin twintigste eeuw. Architectuurhistorische waarde  De hoofdvorm qua massa, structuur en constructie van het pand zijn ongewijzigd,  De architectuurhistorische van het hoofdgebouw is na 1990 sterk aangetast door de storende wijzigingen aan de bakstenen gevels, waarbij de karakteristieke meer-ruitvensters en (vermoedelijk) stalen kozijnen zijn gewijzigd. Door deze wijzigingen heeft het pand slechts nog een beperkte architectuurhistorische (beeld) waarde. Landschappelijke / Stedenbouwkundige / Ensemble waarde  Het hoofdgebouw aan de doorgaande weg heeft geringe stedenbouwkundige waarde, als verwijzing naar de stedenbouwkundige uitbreiding in westelijke richting langs de Turnhoutseweg in de laat 19e en vroeg 20e eeuw.  De twee sigarenfabrieken aan de Turnhoutseweg vormen vanwege de korte nabijheid in enige mate een historisch industrieel ensemble.

Turnhoutseweg 14, Reusel: februari 2020 (ODZOB, foto V.Delmee)

Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

Reusel, 1990 (Wies v. Leeuwen, BHIC, MIP)

92

Reusel, Turnhoutseweg 18 Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.

: : :

Reusel de Mierden Reusel 5541 NX

Naam Kadastrale aanduiding Eigenaar Oorspronkelijke functie

: : : :

‘t Paviljoen

Huidige functie Bouwjaar Bouwstijl Architect

: : : :

Beschreven door Datum beschrijving Datum foto’s

: : :

Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, drs. Hélène Damen Maart 2020 februari 2020

Literatuur/bronnen

:

Websites: www.erfgoedkaart.nl www.topotijdreis.nl www.bhic.nl www.cubra.nl www.rhc-eindhoven.nl

Procedure

:

Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd:

Jachthuis met gastenverblijf en woning, vanaf 1939 en tijdens WO II militair complex B&B 1917 Prefab houtbouw in Scandinavische stijl (oorspronkelijk)

datum nee nee

Situering Het zogenaamde ‘t Paviljoen is gelegen in het buitengebied van Reusel naast de voormalige sigarenfabriek Velasquez, ten noorden van de doorgaande weg richting Turnhout (N284). Ontstaansgeschiedenis Het oorspronkelijke gebouw was een houten prefab-huis, gefabriceerd in Scandinavië. In 1917 werden de bouwdelen per tram via Eindhoven naar Reusel getransporteerd. Opdrachtgever was de welgestelde Rotterdamse ondernemer Knottenbelt, o.a. eigenaar van een aantal theeplantages in Nederlands-Indië. Hij liet het buitenhuis bouwen om te verblijven met vrienden tijdens de jacht in de omgeving van Reusel. Het huis bestond oorspronkelijk uit 3 delen. In het middendeel bevond zich achter de voordeur een vestibule met daarachter de eetzaal en biljartkamer. Het rechterdeel huisvestte de jachtopziener Antoon Antonis met zijn gezin. Het linkerdeel bood onderdak aan Knottenbelt en zijn gasten. Na zijn dood midden jaren dertig liet de ondernemer het huis na aan het Willekensfonds, een sociaal fonds opgericht en vernoemd naar de oud-burgemeester van Reusel. In 1937 kocht de directeur van de Velasquez fabriek het gebouw. Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

93

In 1939 kreeg het gebouw een militaire bestemming als kwartier van Nederlandse soldaten. Eerder, in 1918 had het paviljoen ook al tijdelijk onderdak geboden aan Belgische soldaten en oorlogsvluchtelingen. Koningin Wilhelmina zou in deze periode een bezoek hebben gebracht aan ’t Paviljoen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was het gebouw in handen van de Duitse bezetter. Gedurende de gehele periode woonde de jachtopzichter met zijn gezin in het rechterdeel van het paviljoen, totdat hij in 1947 met pensioen ging. Beschrijving Deze beschrijving is vanaf de straat gemaakt en beschrijft de typering en hoofdvorm. Het oorspronkelijke paviljoen bestond uit een houten bouwvolume in driedelen; een tweelaags middendeel met flauw zadeldak en in de gevel opschrift ‘t Paviljoen, links en rechts geflankeerd door een eenlaags volume met lessenaarsdak. Het oorspronkelijk houten gebouw heeft diverse wijzigingen ondergaan. Zo werd de houten bekleding in eerste instantie gedeeltelijk, later volledig vervangen door baksteen. Ook de oorspronkelijke ruitvensters en daken zijn vernieuwd. Het huidige pand is opgetrokken uit baksteen. Alleen de hoofdvorm verwijst nog naar het oude paviljoen. Het vermoeden bestaat dat ook de houten constructie niet meer aanwezig is (ook niet meer aan de binnenzijde) en er sprake is van volledige nieuwbouw.

De perceelgrens is met een modern hekwerk en gemetselde pilasters afgezet. Het interieur Het interieur is niet beschreven. De aanwezigheid van interieurwaarden wat betreft oorspronkelijke constructie, plattegrond, inrichting en decoratie is naar verwachting nihil. Aan- en Bijgebouwen / objecten Deze zijn niet beschreven.

Waardering Cultuurhistorische waarde  Het pand heeft hoge cultuurhistorische waarde vanwege de bijzondere geschiedenis van de locatie. Architectuurhistorische waarde  Het pand heeft geen architectuurhistorische waarde. De hoofdvorm is enige restant dat nog verwijst naar het oude paviljoen. Landschappelijke / Stedenbouwkundige / Ensemble waarde  Het pand met de erfgrens heeft beperkte stedenbouwkundige waarde.

Turnhoutseweg 18, Reusel, februari 2020 (ODZOB, foto V. Delmee)

Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

‘t Paviljoen, Turnhoutseweg 18, ca 1920 (RhcE)

94

Reusel, Turnhoutseweg 27 Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.

: : :

Reusel de Mierden Reusel 5541 NV Turnhoutseweg 27

Naam Kadastrale aanduiding Eigenaar Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Bouwstijl Architect

: : : : : : : :

Villa Grappa

Beschreven door Datum beschrijving Datum foto’s

: : :

Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, drs. Hélène Damen Maart 2020 februari 2020

Literatuur/bronnen

:

Websites: www.erfgoedkaart.nl www.topotijdreis.nl www.bhic.nl

Procedure

:

Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd:

Particulier Woonhuis met kantoor onbekend 1920 1, verbouwd in 1950 Traditioneel met elementen uit Chaletstijl W. Vervest, F. Kerkhofs (verbouwing 1950)

datum Ja Ja

Situering De villa is gesitueerd op een ruim rechthoekig bebost perceel aan de oostzijde van de doorgaande weg tussen Reusel en Turnhout (N248) in het buitengebied van Reusel en is bereikbaar via de ventweg. De villa wordt aan de oostzijde geflankeerd door de voormalige dienstwoningen voor de meesterknechten van de sigarenfabriek NV Karel I, die net als de villa uit de jaren twintig van de vorige eeuw stammen. Aan de overzijde van de Turnhoutseweg is de vm. sigarenfabriek gesitueerd. Aan de westzijde bevindt zich een industrieterrein met bebouwing, die qua schaal en architectonische vorm detoneert met de villa en de dienstwoningen uit de jaren twintig. Ontstaansgeschiedenis De villa is in 1920 gebouwd naar ontwerp van architect W. Vervest met gebruikmaking van elementen uit de Chaletstijl. In 1950 onderging het pand, naar plannen van architect Frans Kerkhofs, aan de oostzijde een kleine wijziging waarbij een hal en deur zijn toegevoegd. Aan de westzijde is eerder een twee-ruits openslaand venster met bovenlicht vervangen door een groot hoekvenster en een opgeklampte deur en venster door één nieuw venster. Aan de achterzijde is een eenlaags bakstenen 1

Volgens de erfgoedkaart en MIP stamt het pand uit ca 1890. In de toelichting op de erfgoedkaart, p. 152 wordt gesproken over een pand uit 1920. Op de topografiekaart van 1920 is de villa niet zichtbaar. Het grenskantoor en tramstation (ca 1897) zijn hierop al wel te zien.

Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

95

uitbouw onder plat dak geplaatst. De opdrachtgever van de villa is onbekend. Ook is onduidelijk of de villa als directeurswoning van de aan de overzijde van het pand gelegen sigarenfabriek van NV Karel I is gebouwd. Beschrijving Deze beschrijving is vanaf de straat gemaakt en beschrijft de typering en hoofdvorm. De villa heeft een onregelmatige plattegrond. De hoofdvorm is opgebouwd uit verschillende wit geschilderde gemetselde bouwmassa’s, die deels eenlaags en deels tweelaags zijn. Deze verschillende bouwmassa’s komen tot uitdrukking in de verspringing in de gevels en de vormgeving van het dak, bestaande uit een combinatie van zadeldaken met pannen en platte daken. De voorgevel kent een asymmetrische opbouw in twee delen. In het rechterdeel bevindt zich de voordeur met bovenlicht. De eerste verdieping heeft hier een venster met zes-ruits-raam en eindigt in een plat dak. Het geveldeel links van de voordeur is uitgebouwd en bezit op de begane grond twee vensters met openslaande ramen en drie-ruits-bovenlicht. Op de verdieping bevindt zich onder de nok een derde venster met dubbele zes-ruits-ramen. De gevel wordt bekroond met een decoratief uitgewerkt zadeldak in Chaletstijl. Het decoratieve houten voorschot, de houten luiken en de zes-ruits-ramen en bovenlichten geven de villa een schilderachtig karakter.

Aan- en Bijgebouwen / objecten De entree naar de villa wordt gevormd door twee vierkante gemetselde pilasters en afdekplaat van ca. 1,5 meter hoog. De tuin is ingericht met diverse soorten beplanting en bomen en wordt begrensd door een haag. Deze erfgrens is vervangen door de aanplant van een haag. Aan- en bijgebouwen zijn vanaf de openbare weg niet zichtbaar en niet beschreven. De waarden hiervan zijn vooralsnog onbekend en mogelijk (gedeeltelijk) nog aanwezig. Interieur Het interieur is niet beschreven. De aanwezigheid van interieurwaarden wat betreft constructie, plattegrond, inrichting en decoratie is mogelijk (gedeeltelijk) nog aanwezig.

Waardering Cultuurhistorische waarde  Het pand heeft cultuurhistorische waarde als representatief voorbeeld van de romantische architectuurstijl in het buitengebied van Reusel in de Brabantse Kempen.  Het pand heeft cultuurhistorische waarde als representatief voorbeeld over de bewoningsgeschiedenis van vooraanstaande burgers in Reusel en Brabantse Kempen in de eerste helft van de twintigste eeuw.  Het is onduidelijk of de villa is gebouwd in opdracht van de NV Karel I en dienst deed als directeurswoning van de fabriek. Mocht dit uit verder onderzoek het geval blijken, dan heeft het pand hoge cultuurhistorische waarde als representatief voorbeeld van de sociaal-economische ontwikkeling van de nijverheid in de Brabantse Kempen in de eerste helft van de twintigste eeuw. Architectuurhistorische waarde  Het pand heeft architectuurhistorische waarde vanwege de elementen in Chaletstijl, waaronder het decoratief uitgevoerde zadeldak en de opvallende houten luiken. Deze romantische architectuurstijl was in de negentiende eeuw en het begin van de twintigste eeuw populair in Nederland bij particulier villabouw.  Het pand heeft geen storende wijzigingen ondergaan en is bouwtechnisch in goede staat.  De latere aanbouwen hebben architectuurhistorische waarde en maken onderdeel uit van het totaal.

Landschappelijke / Stedenbouwkundige / Ensemble waarde  Het pand met de tuin en erfgrens evenwijdig aan de weg heeft stedenbouwkundige waarde vanwege de ensemblewerking met de naastgelegen voormalige dienstwoningen van de

Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

96

sigarenfabriek NV Karel I en de sigarenfabriek aan de overzijde van de Turnhoutseweg. Villa, dienstwoningen en fabrieksgebouw vormen een vroeg-twintigste-eeuws architectonisch ensemble, waarbij de verschillende architectuurstijlen verwijzen naar de uiteenlopende functies van de gebouwen.

Turnhoutseweg 27, Reusel, februari 2020 (ODZOB, foto V. Delmee)

Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

97

Reusel, Turnhoutseweg 49 Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.

: : :

Reusel de Mierden Reusel 5541 NW Turnhoutseweg 49

Naam Kadastrale aanduiding Eigenaar Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar

: : : : : :

Bouwstijl Architect

: :

Woonhuis met vermoedelijk horecabestemming onbekend 1895, gewijzigd in 1953, 1961 (toilet), 1985 (poort) en 1990 (vergroot aan de achterzijde van huis met berging). Traditioneel met elementen in chaletstijl onbekend

Beschreven door Datum beschrijving Datum foto’s

: : :

Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, drs. Hélène Damen maart 2020 februari 2020

Literatuur/bronnen

:

Websites: www.erfgoedkaart.nl www.topotijdreis.nl www.bhic.nl

Procedure

:

Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd:

datum Ja Ja

Situering Het woonhuis is gelegen in het buitengebied van Reusel aan de doorgaande weg naar Turnhout (N248) tegenover het voormalig tramstation annex grenskantoor met grensloods. Ontstaansgeschiedenis Het woonhuis dateert uit 1895 en maakt onderdeel uit van de ontwikkeling van het grensgebied. In 1897 werd de eerste tramlijn binnen deze streek van Eindhoven richting Turnhout, aangelegd door de Tramwegmaatschappij ‘De Meijerij’. Deze lijn deed de Acht Zaligheden aan. Hierbij werd de verharde weg Eindhoven-Turnhout gevolgd. In 1897 werd ten westen van Reusel naast een tramstation annex grensgebouw met dienstwoning en grensloods, aan de grens een woning voor de stationschef en een houten tramremise gebouwd, uitgevoerd in chaletstijl. Beschrijving Deze beschrijving is vanaf de straat gemaakt en beschrijft de typering en hoofdvorm. Het eenlaagse pand op L-vormige plattegrond heeft een samengesteld zadel/schilddak . De gevels zijn opgetrokken uit rode baksteen in staand verband op een gecementeerde plint, onderbroken door drie speklagen in de zijgevel en vier in de voorgevel. Het pand is uitgevoerd in een traditionele architectuurstijl met decoratieve elementen in chaletstijl. Rechts aangrenzend aan het pand bevindt Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

98

zich een bakstenen gebouw met schilddak en rozetraam onder de nok. De functie van de aanbouw is onbekend. Een tuinmuur met een houten deur sluit het achterliggende perceel af. Aan- en Bijgebouwen / objecten Het perceel wordt afgescheiden met een gemetselde tuinmuur. Rechts ervan ligt er een half- of onverharde inrit. Verder staan er vijf bomen op het voorerf. De aan- en bijgebouwen en groenelementen op het achter perceel zijn niet zichtbaar vanaf de openbare weg en niet beschreven. De waarden hiervan zijn vooralsnog onbekend en mogelijk (gedeeltelijk) nog aanwezig. Interieur Het interieur is niet beschreven. De aanwezigheid van interieurwaarden wat betreft constructie, plattegrond, inrichting en decoratie is mogelijk (gedeeltelijk) nog aanwezig.

Waardering Cultuurhistorische waarde  Het gehele perceel met panden hebben hoge cultuurhistorische waarde als uiting van de sociaaleconomische, infrastructurele en bestuurlijke ontwikkeling van het grensgebied bij Reusel. Architectuurhistorische waarde  Het hoofdgebouw heeft architectuurhistorische waarde vanwege de elementen in chaletstijl. Deze romantische architectuurstijl was rond 1900 in Nederland met name populair bij villabouw.  Het hoofdgebouw heeft geen storende wijzigingen ondergaan.  De latere aanbouwen en gemetselde tuinmuren hebben architectuurhistorische waarde en maken onderdeel uit van het totaal. Landschappelijke / Stedenbouwkundige / Ensemblewaarde  De panden met erfafscheiding en bomen hebben hoge stedenbouwkundige waarde vanwege de ensemblewerking met het tegenover gesitueerde tramstation annex grenskantoor (nr. 50) en de meer richting de grens gesitueerde woning voor de stationschef met tramremise (nr. 52).

Turnhoutseweg 49, Reusel, februari 2020 (ODZOB, foto V.Delmee)

Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

99

Reusel, straatmeubilair Turnhoutseweg 50 Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.

: : :

Reusel de Mierden Reusel 5541 NW t.h.v. Turnhoutseweg 50

Naam Kadastrale aanduiding Eigenaar Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Bouwstijl Architect

: : : : : : : :

Tramhalte en grenshuisje n.v.t.

Beschreven door Datum beschrijving Datum foto’s

: : :

Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, drs. Hélène Damen maart 2020 februari 2020

Literatuur/bronnen

:

Websites: www.erfgoedkaart.nl www.bhic.nl www.Topotijdreis.nl

Procedure

:

Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd:

datum nee nee

Situering In de berm van de doorgaande weg naar Turnhout (N248) bevinden zich ter hoogte van het voormalige tramstation annex grenskantoor met grensloods aan de Turnhoutseweg 50 diverse kleine objecten, zoals een tramhalte, ‘grenshuisje’ en AB tableaux. Het tableaux is als zelfstandig element niet verder beschreven. Ontstaansgeschiedenis De tramhalte en het grenshuisje maken onderdeel uit van de ontwikkeling van het grensgebied. In 1897 werd de eerste tramlijn binnen deze streek van Eindhoven richting Turnhout, aangelegd door de Tramwegmaatschappij ‘De Meijerij’. Deze lijn deed de Acht Zaligheden aan. Hierbij werd de verharde weg Eindhoven-Turnhout gevolgd. De aanleg van de nieuwe tramlijn was het begin van de stedenbouwkundige ontwikkeling van het buitengebied ten westen van Reusel. Aan het eind van de 19e eeuw werden er langs de Turnhoutseweg een tramstation annex grensgebouw met dienstwoning en grensloods gerealiseerd en iets verderop bij de grens een woning voor de stationschef en een houten tramremise gebouwd. Het grenshuisje, waarvan de functie onbekend is, stamt mogelijk uit dezelfde periode. De tramhalte is vermoedelijk van latere datum.

Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

100