[20.19432] - Bijlage 3: Redengevende beschrijvingen van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De M

Bijlage 3: Redengevende beschrijvingen van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

Inhoud Lage Mierde, Akkerstraat 1 ..................................................................................................................... 2 Lage Mierde, Braakhoek 3 ...................................................................................................................... 5 Lage Mierde, Braakhoek 5 ...................................................................................................................... 7 Reusel, Mariakapel Burgemeester Willekenslaan ................................................................................... 9 Hooge Mierde, De Baan 5 ..................................................................................................................... 11 Reusel, Hoekse kapel De Buizerd ......................................................................................................... 13 Hooge Mierde, De Gagel 9, 9a, 7a ........................................................................................................ 15 Hulsel, Kapel Sint Willibrordus De Hoef ................................................................................................ 20 Lage Mierde, Draaiboom 54-56 .............................................................................................................

22 Lage Mierde, Dunse dijk 5 ..................................................................................................................... 25 Lage Mierde, Elzenstraat 8 .................................................................................................................... 29 Lage Mierde, Veldkapel Gijsestraat 11 ................................................................................................. 32 Lage Mierde, Gijsestraat 11 .................................................................................................................. 34 Hooge Mierde, Hoogstraat 2 ................................................................................................................. 38 Hooge Mierde, Hoogstraat 9 ................................................................................................................. 41 Hooge Mierde, Hoogstraat 14, 14a ....................................................................................................... 44 Hooge Mierde, Hoogstraat 27 ............................................................................................................... 47 Reusel, Kattenbos 4 ..............................................................................................................................

50 Reusel, Kattenbos 10 ............................................................................................................................ 53 Hulsel, Kerkweg 2 .................................................................................................................................. 56 Hulsel, Kruisdijk, achter Vooreind 15 .................................................................................................... 58 Hooge Mierde, Kuilenrode 9 .................................................................................................................. 60 Hooge Mierde, Kuilenrode 15 ................................................................................................................ 62 Hooge Mierde, St. Corneliuskapel Kuilenrode ...................................................................................... 65 Hooge Mierde, Langvoort 4 ................................................................................................................... 67 Reusel, Poolse kapel Mierdseweg/Lage Mierdsedijk ............................................................................ 69 Lage Mierde, Mispeleind 3 ....................................................................................................................

71 Lage Mierde, Neterselsedijk 34A........................................................................................................... 74 Hooge Mierde, Prins Hendriklaan 2 ...................................................................................................... 77 Hooge Mierde, Smidsstraat 9 ................................................................................................................ 81 Hooge Mierde, Smidsstraat 13 .............................................................................................................. 83 Hooge Mierde, Smidsstraat 19 .............................................................................................................. 86 Reusel, Turnhoutseweg 9, 11, 13, 17, 19, 21 en 23 ............................................................................. 89 Reusel, Turnhoutseweg 14.................................................................................................................... 91 Reusel, Turnhoutseweg 18.................................................................................................................... 93 Reusel, Turnhoutseweg 27....................................................................................................................

95 Reusel, Turnhoutseweg 49.................................................................................................................... 98 Reusel, straatmeubilair Turnhoutseweg 50 ......................................................................................... 100 Reusel, Turnhoutseweg 56 (voorheen 54) .......................................................................................... 102 Reusel, Vloeieind 3 en 5 ...................................................................................................................... 104 Lage Mierde, Vloeieind 7/9 .................................................................................................................. 107

Lage Mierde, Akkerstraat 1 Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.

: : :

Reusel de Mierden Lage Mierde 5094CG Akkerstraat 1

Naam Kadastrale aanduiding Eigenaar Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Bouwstijl Architect :

: : : : : : :

langgevelboerderij

Beschreven door

:

Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, V. Delmee B.Sc.

Datum beschrijving Datum foto’s

: :

maart 2020 februari 2020

Literatuur/bronnen

:

Websites: www.erfgoedkaart.nl www.topotijdreis.nl beeldbank.cultureelerfgoed.nl www.bhic.nl Literatuur: Uilkema, een historisch boerderij-onderzoek. Boerderij-onderzoek in Nederland 1914-1934. Deel 1(1991)–E.L. van Olst

Procedure

:

Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd

Particulier Langgevelboerderij Woonhuis XXa met mogelijk oudere kern in het schuurgedeelte landelijke bouwkunst onbekend

datum ja

Situering De boerderij is gelegen aan de westzijde van het Vloeieind, een buurtschap van een 25tal boerderijen en een oliemolen, met driehoekige pleinen, de plaatsen. De structuur van de buurt dateert grotendeels uit de Late Middeleeuwen (1250-1500), toen de oudtijds verspreide bewoning zich verplaatste naar de randen van de akkercomplexen en oude alleengelegen hoeven of "einzelhöfe" werden opgesplitst en uitgroeiden tot buurtschappen. Vloeieind ligt in de ruimte tussen enkele oude akkers, waardoor die driehoeken, de plaatsen ontstonden. Het dankt zijn naam waarschijnlijk aan de ligging tussen twee stromen. Het bebouwingsbeeld met overwegend langgevelboerderijen dateert met name uit de periode 18751950, maar er zijn ook meerdere zeer oude panden aanwezig. De plaatsen zijn onverhard. Op de plaatse van Vloeieind met Hoenderhoek lag een verdwenen waterpoel (brand- en/of veedrinkpoel). Hier zijn nog vreemde steilranden links en rechts van het Vloeieind vanaf de Mariakapel tot bijna aan de rotonde aanwezig. Kenmerkend is verder de kassei- en klinkerbestrating. De structuur van het Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

2

geheel dateert in eerste aanleg mogelijk nog uit de late middeleeuwen (1250-1500). De bestrating met gebakken klinkers dateert deels uit de periode 1890-1940, maar is deels ook van recentere datum. Aan de westzijde kent het buurtschap nog een zichtrelatie met een oude akker met een esdek. Hoewel de wegenstructuur van het buurtschap zelf grotendeels onveranderd is, is het belang van de verschillende wegen wel veranderd door veranderde verbindingen met de omliggende dorpen en buurtschappen. Zo is uit de eerste kadastrale kaart van 1832 af te leiden, dat de verbinding van Lage Mierde met Reusel en Hulsel over Vloeieind liep via de Akkerstraat en de westelijke driehoekige plaatsen in plaats van via de Draaiboom. De oostelijke driehoek leidde via de Tinnen Pot naar Mispeleind en via de Gijsestraat naar de zuidoostelijk gelegen brug over de Raamsloop. Ontstaansgeschiedenis De boerderij stamt volgens de kadastrale gegevens uit 1928. Echter blijkt uit de eerste kadastrale kaart dat op deze plek al in 1832 een hallenhuis, type hoekgevelboerderij, stond met losse schuur. Uit topografische kaarten blijkt dat deze plek sindsdien ononderbroken bebouwd is geweest en staat vanaf medio 1900 een langgevelboerderij ingetekend.

De huidige vorm van een langgevelboerderij met aan de linkerzijde een dieper schuurgedeelte onder een laag doorgetrokken dak met wolfseinden en de nok dwars op de straat doet vermoeden, dat het oorspronkelijke hallenhuis, of de oorspronkelijke schuur is opgenomen in het schuurgedeelte van de huidige langgevelboerderij. De kadastrale aanduiding van 1928 kan gerelateerd zijn aan een grootschalige verbouwing in dat jaar, zoals bijvoorbeeld een (gedeeltelijke) verstening van de gevels. Beschrijving Deze beschrijving is vanaf de straat gemaakt en beschrijft de typering en hoofdvorm. De boerderij is van het langgeveltype onder een zadeldak met aan de linker zijde een dwarsbeuk onder een laag doorgetrokken dak met wolfseinden. Het dak is gedeeltelijk met riet gedekt, voorzien van nokvorsen en aan de onderzijde gedeeltelijk met rode Oud Hollandse pannen. Op de nok staan aan de rechterzijde twee schoorstenen, die het woon- en stalgedeelte markeren. De voor- en rechterzijgevel zijn van rode baksteen in kruisverband. De linker zijgevel is wit gepleisterd. De karakteristieke indeling van woonhuis, stal en schuurgedeelte is bij deze boerderij nog duidelijk herkenbaar. Geheel rechts bevindt zich het woongedeelte met in de voorgevel een entree, die aan weerszijden wordt geflankeerd door 6-ruits schuiframen voorzien van luiken.

Links hiervan zijn twee stalramen aangebracht met daarnaast de staldeuren en daarnaast weer de schuurdeuren over de gehele hoogte van de gevel. Links van de schuurdeuren is de gevel blind uitgevoerd. De lage linkerzijgevel is voorzien van een staldeur en twee stalramen. De rechterzijgevel wordt afgesloten door een bloktandlijst en is voorzien van enkele 6-ruits ramen. Erfinrichting met aan- en bijgebouwen / objecten: Het erf is zonder obstakels en verhard met klinkers, waardoor het staldeel goed bereikbaar is. Aan- en bijgebouwen zijn niet beschreven. De waarden hiervan zijn onbekend. Interieur: Het interieur is niet onderzocht. De verwachting is dat door de hoge ouderdom een historische kern met waardevolle interieurwaarden aanwezig zullen zijn, zoals de constructie en plattegrond. Waardering Cultuurhistorische waarde  Het geheel bezit hoge cultuurhistorische waarde als onderdeel van het oude buurtschap Vloeieind en vanwege de mogelijke aanwezigheid van een authentieke oude constructie in het interieur van de voormalige schuur. Indien aanwezig zou dit het pand ook hoge zeldzaamheidswaarde geven als een van de oudste onderdelen van het oude buurtschap Vloeieind.  Het pand heeft cultuurhistorische waarde als representatief voorbeeld van de sociaaleconomische en agrarische ontwikkeling van het gehucht Vloeieind.

Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

3



Het pand is een getuige van de landelijke leefwijze waarbij landbouwers letterlijk van hun land leefden.

Architectuurhistorische waarde  Het pand heeft architectuurhistorische waarde vanwege de ambachtelijke traditionele landelijke bouwkunst waarvan de karakteristieke kenmerken herkenbaar zijn, zoals de sobere langwerpige hoofdvorm met woon-, stal- en schuurdeel.  Het pand heeft bouwhistorische waarde, door zijn materialisatie en als uitdrukking van een langgevelboerderij uit het eerste kwart van de twintigste eeuw. De bouwhistorische waarde van het schuurgedeelte is mogelijk zeer hoog en heeft ook zeldzaamheidswaarde door mogelijk hoge ouderdom en aanwezige historisch kern/constructieve elementen in het interieur.  De boerderij is van architectuurhistorisch belang binnen de typologische ontwikkeling van de Kempische langgevelboerderij  Het pand heeft geen storende wijzigingen ondergaan sinds de verbouwing tot woonboerderij, waardoor in het interieur nog historische constructies, muurdelen en details kunnen worden aangetroffen. Landschappelijke / Stedenbouwkundige / Ensemble-waarde  Het pand heeft zeer hoge stedenbouwkundige waarde vanwege de ensemblewerking met de overige langgevelboerderijen aan het Vloeieind en de zichtbare ligging op de kop van een van de plaatsen van het gehucht.  De boerderij met het erf heeft hoge landschappelijke waarde vanwege de functionele en ruimtelijke relatie met het omliggende landschap.

De historische samenhang met de oude landweg de Akkerstraat is herkenbaar. Deze leidt op korte afstand naar akkers in het buitengebied.  De boerderij en erf met wei- en landbouwgronden vormden één leefomgeving. De boerderij is zo een (voorbeeld van een) doorleefde plek waarbij alle onderdelen zich op een natuurlijke manier tot elkaar verhouden.

Akkerstraat 1 (Foto: Odzob; V. Delmee, 2020)

Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

4

Lage Mierde, Braakhoek 3 Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.

: : :

Reusel de Mierden Lage Mierde 5094 BJ Braakhoek 3

Naam Kadastrale aanduiding Eigenaar Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Bouwstijl Architect

: : : : : : : :

Langgevelboerderij, verbouwing Jos. Bedaux

Beschreven door

:

Datum foto’s

:

Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, drs Hélène Damen maart 2020 februari 2020

Literatuur/bronnen

:

Websites: www.erfgoedkaart.nl www.josbedaux.nl Literatuur: C. Leenen, Jos. Bedaux architect (1910-1989), Rotterdam 2010, 210.

Procedure

:

Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd

Particulier Langgevelboerderij, na verbouwing woonhuis Vakantieboerderij de Hertenhoeve Eerste helft negentiende eeuw,1966-1968 (verbouwing) Romantisch traditionalisme Onbekend, Jos. Bedaux (verbouwing)

datum ja nee

Situering De negentiende-eeuwse boerderij is gelegen in het buitengebied van Lage Mierde aan de Braakhoek, een van oorsprong klein gehucht bestaande uit twee groepjes boerderijen, respectievelijk 4 en 8 stuks, aan de oostzijde van een groot openakker gebied. De structuur dateert grotendeels uit de Late Middeleeuwen (1250-1500), toen de oudtijds verspreide bewoning zich verplaatste naar de randen van de akkercomplexen. Het buurtschap Braakhoek is met lintbebouwing verbonden met Mispeleind. Ontstaansgeschiedenis De negentiende-eeuwse langgevelboerderij is eind jaren zestig door architect Jos. Bedaux in opdracht van zijn vriend, de toenmalige staatssecretaris van Volksgezondheid A. J. H. (Louis) Bartels, op geheel eigen wijze verbouwd tot woonhuis. Bedaux verving de ramen, plaatste openslaande tuindeuren en voorzag vensters en tuindeuren van houten luiken. Hij voegde een nieuwe hoofdentree toe en plaatste dakkapellen. Momenteel is de boerderij in gebruik als vakantieboerderij.

Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

5

Beschrijving Deze beschrijving is vanaf de straat gemaakt en beschrijft de typering en hoofdvorm worden. De oorspronkelijke boerderij is van het langgeveltype met een topgevel aan de voorzijde en een schilddak gedeeltelijk bedekt met riet en bakstenen gevels op lichtgrijs gestucte plint. Het huis verkeert met uitzondering van de voordeur nog in de staat waarin Bedaux de boerderij in de jaren zestig verbouwde en bezit de typische Bedaux buitenlamp. Aan- en Bijgebouwen / objecten: Deze zijn niet beschreven. De waarden hiervan zijn onbekend. Het interieur: Het interieur is niet beschreven. De aanwezigheid van interieurwaarden wat betreft constructie, plattegrond, inrichting en decoratie wordt verwacht maar is onbekend.













Waardering Cultuurhistorische waarde Het pand bezit cultuurhistorische waarde als onderdeel van het gehucht Braakhoek en als voorbeeld van een door Jos. Bedaux in de jaren zestig verbouwde oude boerderij tot woonhuis in en om Lage Mierde. Architectuurhistorische waarde Het pand heeft architectuurhistorische waarde als voorbeeld van een door Jos. Bedaux in de jaren zestig verbouwde langgevelboerderij in Lage Mierde. Eind jaren zestig en begin jaren zeventig voorzag Bedaux in opdracht van vrienden diverse versleten langgevelboerderijen in en om Lage Mierde van een geheel eigen ‘Bedaux-gezicht’. Het pand heeft architectuurhistorische waarde vanwege de betekenis van het werk van architectenfamilie Bedaux voor de ontwikkeling van de Naoorlogse bouwkunst in Noord-Brabant, en vanwege het feit dat het hier gaat om twee door Jos. Bedaux getransformeerde langgevelboerderijen op korte afstand van elkaar. Het pand heeft geen storende wijzigingen ondergaan sinds de verbouwing door Bedaux, waardoor in het interieur nog historische constructies, muurdelen en details kunnen worden aangetroffen. Landschappelijke / Stedenbouwkundige / Ensemble waarde Het pand heeft stedenbouwkundige waarde vanwege de situering aan de weg en ensemblewerking met de overige langgevelboerderijen aan het Braakhoek.

De ensemble waarde wordt tevens vergroot door de aanwezigheid van een tweede door Bedaux getransformeerde boerderij aan Braakhoek 5. Het pand en zijn erfinrichting heeft landschappelijke waarde als onderdeel van het agrarische gehucht Braakhoek en overgang naar het landschap.

Braakhoek 3, Lage Mierde, februari 2020 (ODZOB, foto V. Delmee)

Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

6

Lage Mierde, Braakhoek 5 Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.

: : :

Reusel de Mierden Lage Mierde 5094 BJ Braakhoek 5

Naam Kadastrale aanduiding Eigenaar Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Bouwstijl Architect

: : : : : : : :

Langgevelboerderij, verbouwing Jos. Bedaux

Beschreven door Datum beschrijving Datum foto’s

: : :

Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, drs Hélène Damen maart 2020 februari 2020

Literatuur/bronnen

:

Websites: www.erfgoedkaart.nl www.josbedaux.nl Literatuur: C. Leenen, Jos. Bedaux architect (1910-1989), Rotterdam 2010, 221

Procedure

:

Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd

Particulier Langgevelboerderij Woonhuis Eerste helft negentiende eeuw,1970-1971 (verbouwing) Romantisch traditionalisme Onbekend, Jos. Bedaux (verbouwing)

datum ja nee

Situering De negentiende-eeuwse boerderij is gelegen in het buitengebied van Lage Mierde aan de Braakhoek, een van oorsprong klein gehucht bestaande uit twee groepjes boerderijen, respectievelijk 4 en 8 stuks, aan de oostzijde van een groot openakker gebied. De structuur dateert grotendeels uit de Late Middeleeuwen (1250-1500), toen de oudtijds verspreide bewoning zich verplaatste naar de randen van de akkercomplexen. Het buurtschap Braakhoek is met lintbebouwing verbonden met Mispeleind. Ontstaansgeschiedenis De negentiende-eeuwse langgevelboerderij is begin jaren zeventig algeheel verbouwd door architect Jos. Bedaux in opdracht van mevrouw E. Oldendorff-Bartels, familie van de voormalig staatssecretaris van volksgezondheid A. J. H. (Louis) Bartels, die eerder het pand aan Braakeind 3 door Bedaux liet verbouwen. Bedaux verving ook hier de ramen, plaatste openslaande tuindeuren en voegde dakkapellen en een verlaagd dakvenster toe. Beschrijving Deze beschrijving is vanaf de straat gemaakt en beschrijft de typering en hoofdvorm. De oorspronkelijke boerderij is van het langgeveltype onder met riet gedekt afgewolfd zadeldak (wolfsdak) met een schoorsteen op beide hoeknokken. De gevels zijn van baksteen. Rechts naast de voordeur Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

7

(met deels houten deur en erboven een 12-ruits raam) bevindt zich de karakteristieke buitenlamp van Bedaux. Zowel links als rechts van de voordeur bevinden zich geromantiseerde 20-ruits ramen met verdeling voorzien van functionele luiken. Aan- en Bijgebouwen / objecten: Deze zijn niet beschreven. De waarden hiervan zijn onbekend. Het interieur: Het interieur is niet beschreven. De aanwezigheid van interieurwaarden betreffende de constructie, plattegrond, inrichting en decoratie wordt wel verwacht maar is onbekend. Waardering Cultuurhistorische waarde Het pand bezit cultuurhistorische waarde als onderdeel van het gehucht Braakhoek en als voorbeeld van een door Jos. Bedaux verbouwde oude boerderij tot woonhuis in de omgeving van Lage Mierde. Architectuurhistorische waarde  Het gehele pand met ommuring heeft architectuurhistorische waarde als voorbeeld van een door Jos. Bedaux verbouwde langgevelboerderij in Lage Mierde. Eind jaren zestig en begin jaren zeventig voorzag Bedaux in opdracht van vrienden diverse versleten langgevelboerderijen in en om Lage Mierde van een geheel eigen ‘Bedaux-gezicht’.  Het pand heeft architectuurhistorische waarde vanwege de betekenis van het werk van architectenfamilie Bedaux voor de ontwikkeling van de Naoorlogse bouwkunst in Noord-Brabant.

 Het pand is een voorbeeld van het late werk van Bedaux, waarin hij teruggrijpt op romantische, traditionele stijlelementen uit zijn beginperiode.  Het pand heeft geen storende wijzigingen ondergaan na de verbouwing van Bedaux, waardoor in het interieur nog historische constructies, muurdelen en details kunnen worden aangetroffen. Landschappelijke / Stedenbouwkundige / Ensemble waarde  Het pand heeft stedenbouwkundige waarde vanwege de ensemblewerking met de eveneens door Bedaux getransformeerde boerderij aan Braakhoek 3 en de boerderij aan Braakhoek 1 en als voorbeeld van erfbebouwing van het gehucht Braakhoek.  Het pand en zijn erfinrichting heeft landschappelijke waarde als onderdeel van het agrarische gehucht Braakhoek en overgang naar het landschap.

Braakhoek 5, Lage Mierde, februari 2020 (ODZOB, foto V. Delmee)

Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

8

Reusel, Mariakapel Burgemeester Willekenslaan Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.

: : :

Reusel de Mierden Reusel 5541 NA Burgemeester Willekenslaan

Naam Kadastrale aanduiding Eigenaar Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Bouwstijl Architect

: : : : : : : :

Mariakapel

Beschreven door Datum beschrijving Datum foto’s

: : :

Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, drs Hélène Damen maart 2020 februari 2020

Literatuur/bronnen

:

Websites: www.erfgoedkaart.nl jozefvanderheijden-foto.blogspot.com/2018/08/kapelletjes-in-dekempen-deel-1.html www.sintclemens.eu/reusel/ www.kapelleninbrabant.nl

Procedure

:

Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd:

wegkapel Idem Ca. 1950

datum nee nee

Situering De kleine Mariakapel is gelegen aan de Burgemeester Willekenslaan tegenover D’n Ouwe Brandtoren. Ontstaansgeschiedenis De kleine veldkapel is in de jaren vijftig van de vorige eeuw opgericht als dankbetuiging aan de heilige maagd Maria voor de terugkeer van vijftig Reuselse soldaten uit Indonesië. Het initiatief hiertoe was afkomstig van Toon Moeskops. Omdat pastoor Van Mierop de bouw van een Mariakapel overbodig vond – de parochiekerk bood voldoende mogelijkheden voor Mariaverering – timmerde de tien jaar oude jongen thuis een kleine kapel met gipsen Mariabeeld en spijkerde deze aan het einde van de Lange Dijk tegen een boom. In de loop der tijd werd het Mariabeeld vervangen door een ander exemplaar. Het oorspronkelijke kapelletje werd door timmerman Dries Wigman verbeterd en verplaatst naar de Burgemeester Willekenslaan. Beschrijving

Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

9

De Mariakapel bestaat uit een eenvoudig houten bouwsel op palen met zadeldak. Onder het dak bevindt zich het Mariabeeld met kind in een boogvormige nis met blauwe achtergrond. Boven de nis staat de inscriptie: “Maria – Bij Ons”. Waardering Cultuurhistorische waarde  De Mariakapel is van cultuurhistorische waarde als uiting van de geestelijke Rooms Katholieke ontwikkeling van Reusel in de naoorlogse periode, die gekenmerkt wordt door een bloeiende Mariaverering.  De kapel is tevens van belang als typologisch voorbeeld van een herdenkingskapeltje uit de Wederopbouwperiode en de ‘politionele acties’ in Indonesië

Kunsthistorische waarde  De kapel heeft architectuurhistorische waarde als voorbeeld van een eenvoudige landelijke wegkapel uit de wederopbouwperiode. Landschappelijke / Stedenbouwkundige / Ensemble waarde 

De kapel heeft vanwege de situering een landschappelijke waarde als onderdeel van het Brabantse landschap.

Mariakapel Burgemeester Willekenslaan, Reusel (foto https://jozefvanderheijden-foto.blogspot.com/2018/08/kapelletjes-in-de-kempendeel-1.html)

Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

10

Hooge Mierde, De Baan 5 Algemene gegevens Gemeente : Plaats + Postcode : Straat + Huisnr. :

Reusel de Mierden Hooge Mierde 5095 AC De Baan 5

Naam : Eigenaar

Particulier :

Oorspronkelijke functie : Huidige functie : Bouwjaar : Bouwstijl : Architect :

Boerderij

Beschreven door : Datum beschrijving : Datum foto’s Literatuur/bronnen :

Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, M. Arch. Liz Dewitte

Procedure

Stap

datum

Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd:

ja

Woonhuis met boerderij 1922 Landelijke bouwkunst

februari 2020

februari 2020 Websites: www.erfgoedkaart.nl https://atlas.odzob.nl/portal/apps/webappviewer/index.html?id=740c0e3f87ca42a58afb73832663c0 J. van Gisbergen, Myrtha. Een blik in het verleden van Hooge Mierde, Hooge Mierde 1982

:

Situering De boerderij is gelegen ten midden van de velden aan de rand van het gehucht Kuilenrode, een buurtschap van een twintigtal boerderijen. De structuur van het gehucht dateert grotendeels uit de Late Middeleeuwen (1250-1500). Kuilenrode bestaat uit boerderijen die verspreid liggen in een cluster rondom de voormalige hofstede van Kuilenrode, die gelegen was aan de Poppelsedijk 1a en 3. Het open groen agrarische landschap is beeldbepalend voor het gehucht. De wegen hebben deels kasseien klinkerbestrating en worden afgezoomd door bomenrijen. Het gehucht wordt gekenmerkt door oude beplanting en hagen. Via een zandpad doorde velden is het gehucht Kuilenrode bereikbaar. De Baan loopt van het gehucht rondom de Smidsstraat in de richting van de weilanden en bossen rondom de Twisseltsebaan.

Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

11

Beschrijving Deze beschrijving is vanaf de straat gemaakt waardoor niet alle gevels en evenmin het interieur volledig beschreven zijn. De boerderij van het langgeveltype is haaks op de weg ingepland. Woon-, stal- en schuurdeel liggen achter elkaar langsheen het erf onder een zadeldak met rode pannen afgedekt. De lange gevel aan de zijde van het erf heeft een cementeerde plint. Voordeur met bovenlicht tussen twee ramen. In het stal- en schuurdeel zitten getoogde stalramen en poorten. Aan de achterzijde een bijbouw met lessenaarsdak en zadeldak. Het interieur bezit vermoedelijk cultuurhistorische waarde. De verwachting is dat de plattegrond van het gebouw ongewijzigd is. Waardering Cultuurhistorische waarde   

Het pand heeft cultuurhistorische waarde als representatief voorbeeld van de sociaaleconomische en agrarische ontwikkeling binnen Hooge Mierden in het begin van de 20 ste eeuw. De boerderij is van cultuurhistorisch belang voor de typologische ontwikkeling van de langgevelboerderij. Het pand is een getuige van de landelijke leefwijze.

Architectuurhistorische waarde 

De boerderij heeft architectuurhistorische waarde vanwege de landelijke bouwkunst waarvan de karakteristieke kenmerken herkenbaar zijn. De sobere langwerpige hoofdvorm met woon-, stal- en schuurdeel en gesloten dakvlak is kenmerkend en beleefbaar. De hoofdvorm en materialisering is nog gaaf.  De bij- en aanbouwen hebben geen architectuurhistorische waarde maar maken qua massa onderdeel uit van het ensemble van hoofdgebouw en erf. Landschappelijke ensemble waarde 



Het pand met de bij- en aanbouwen hebben hoge landschappelijke waarde vanwege de ensemblewerking met het omliggende landschap. De historische samenhang met het boerenerf en de bijgebouwen is herkenbaar. De boerderij met wei- en landbouwgronden vormen één leefomgeving. De boerderij is zo een uitdrukking van een geleefde site waarbij alle onderdelen zich op een natuurlijke manier tot elkaar verhouden.



De Baan 5, Hooge Mierde, februari 2020 (ODZOB, foto V.Delmee)

Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

12

Reusel, Hoekse kapel De Buizerd Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.

: : :

Reusel de Mierden Reusel 5541 NL De Buizerd/Goordijk

Naam Kadastrale aanduiding Eigenaar Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Bouwstijl Architect

: : : : : : : :

‘Hoekse Kapel De Buizerd’

Beschreven door Datum beschrijving Datum foto’s

: : :

Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, drs Hélène Damen maart 2020 februari 2020

Literatuur/bronnen

:

Websites: www.erfgoedkaart.nl www.topotijdreis.nl www.kapelleninbrabant.nl

Procedure

:

Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd:

Wegkapel Idem 1993 Nvt nvt

datum nee ja

Situering De Hoekse kapel is gelegen aan de Buizerd op de hoek met de Goordijk. Ontstaansgeschiedenis De kleine Mariakapel is in 1993 op initiatief van Jan Hoeks gebouwd ter nagedachtenis aan zijn moeder. De kapel staat op de plek, waar zij als moeder van 12 kinderen tijdens haar leven regelmatig naartoe ging om rust te vinden en te bidden. De inscriptie “ere wie ere toekomt” is een verwijzing naar haar. Het Mariabeeld in de kapel is afkomstig uit de Belgische bedevaartsplaats Scherpenheuvel. Beschrijving De Hoekse kapel bestaat uit een kleine Mariakapel opgetrokken uit kiezelstenen en bekroond met een klein zadeldak. De kleine kapel wordt geflankeerd door twee banken en is via een bruggetje bereikbaar.

Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

13

Waardering Cultuurhistorische waarde  De kapel is van recente datum, maar past binnen de bouwtraditie van vele kleine wegkapellen in de Brabantse Kempen.  De kapel heeft cultuurhistorische waarde vanwege de uiting van het religieuze katholieke leven en de Mariaverering in de tweede helft van de twintigste eeuw in de Brabantse Kempen. Kunsthistorische waarde  De kapel heeft enige kunsthistorische waarde als voorbeeld van een sober vormgegeven wegkapel in de Kempen aan het einde van de twintigste eeuw. Landschappelijke / Stedenbouwkundige / Ensemble waarde  De kapel heeft vanwege de situering landschappelijke waarde als onderdeel van het Brabantse landschap.

Hoekse kapel, Buizerd, Reusel (foto https://www.mariakapellen.nl/reusel.htm)

Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

14

Hooge Mierde, De Gagel 9, 9a, 7a Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.

: : :

Naam Eigenaar Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Bouwstijl

: : : : : :

Architect

:

Beschreven door Datum beschrijving Datum foto’s Literatuur/bronnen

: :

Procedure

:

:

Reusel de Mierden Hooge Mierde 5095 AC De Gagel 9, 9a en 7a

Particulier Boerderij Woonhuis (9 &9a) en schuur met horecafunctie (7a) Sinds 1890 opgenomen in het kadaster Landelijke bouwkunst Ambachtelijk-traditionele streek-eigen bouwtrant

Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, M. Arch. Liz Dewitte februari 2020 februari 2020 Websites: bit.ly/erfgoedkaart J. van Gisbergen, Myrtha. Een blik in het verleden van Hooge Mierde, Hooge Mierde 1982 Th. Ign. Welvaarts, Reusel, naar de archieven van Postel’s abdij, 1877, pag. 84 (archief van de abdij van Postel) Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd:

datum ja

Situering Oud hoevecomplex gelegen in het buitengebied aan de rand van het dorp Hooge Mierde tussen de landweg De Gagel die in de richting van Reusel loopt en de landweg Langvoort die in de richting van Hulsel loopt. Het landbouwgebied rondom het landgoed wordt op oude historische kaarten “De Rijtjens” genoemd. De bouwlanden waren omzoomd door hagen en lagen aan de rand van de Hongerensche Heide. Aan de oostzijde van het gebied ligt het dal van de rivier de Aa. De hoeve ligt op een groot rechthoekig perceel, deels van een schansmuur voorzien, wat afzijdig in de akkers en is bereikbaar via een lusvormige toegangsweg met twee inritten vanaf De Gagel. Dit lusvormig pad over het erf staat ook in verbinding met de inrit van de boerderij aan de Langvoort 4. Vermoedelijk was dit vroeger de hoofdtoegang tot het hoevecomplex. Vanaf de huidige inrit bij De Gagel 9 komt men eerst bij de kopse gevel van een losstaande schuur. Daarachter verborgen ligt een woonhuis. Hierdoor is het woonhuis niet zichtbaar vanaf de landweg. Ontstaansgeschiedenis Uit de literatuur is bekend dat in de 17de eeuw de meeste boerderijen hallenhuizen waren. Een hallenhuis was een huis onder een driebeukige dakconstructie (drie beuken in de lengte, twee kleine zijbeuken en een grote middenbeuk) waarbij woongedeelte en stal samen één grote ruimte vormden

Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

15

rondom een centrale haard. De scheiding tussen woon- en stalgedeelte bevond zich ter hoogte van het middelste gebint. Hier was een scheidingswand en een schouw aanwezig. In de stal stonden de koeien die te eten kregen uit dezelfde pot als de boeren, vandaar de benaming potstal. In de korte gevel zat de toegangspoort tot de potstal. De opslag van het koren en de dorsvloer waren doorgaans ondergebracht in een losstaande schuur. De Vlaamse schuur is een schuurtype dat in de provincie Noord-Brabant en in de Antwerpse Kempen voorkomt. Dit schuurtype is in gebruik geweest bij middeleeuwse abdijen, zoals de abdij van Postel of Averbode. De schuren waren driebeukig met in de middenbeuk de tasruimte, waar hooi en stro werd opgeslagen. Eén zijbeuk deed dienst als opslagruimte voor de landbouwwerktuigen en de andere bijvoorbeeld voor het huisvesten van schapen. Via inspringende toegangsdeuren waardoor wagens naar binnen konden rijden door de langsdeel kon de oogst worden opgetast. Vermoedelijk gaat het hier om een pachthoeve van de abdij van Postel onder de Heerlijkheid van Reusel. Hiervan zijn in 1877 zes hoeven beschreven: Ten Poole, Eyndhout, Ten Brogel, de Ruwenbocht-hoeve, Ten Lou Hoeve of Ten Love. Beschrijving De Gagel 7a: Hoofdvorm Rechthoekige “Vlaamse schuur” met langsdeel, in de verbrede zijbeuk, onder een laag rieten schilddak.

In de beide kopgevels zit een dubbele toegangspoort ter plaatse van het langsdeel. De toegangspoorten hadden vroeger een beschildering (vermoedelijk rood-wit van het Hertogdom Brabant). Driebeukige langsschuur van vijf traveeën. Voormalige vakwerkbouw met versteende gevels die recent heropgebouwd zijn met oude baksteen. De gesloten lange noordwestgevel is voorzien van kleine ramen. De open lange zuidoostgevel met gepotdekselde delen is uitgebouwd met twee volumes onder een lessenaarsdak. In het rieten schilddak is een centraal glazen dakvlak ingebracht. De langsschuur is verbouwd tot feestlocatie. Typering Dit type schuur met langsdeel, een inrit die van voor naar achteren doorloopt, is kenmerkend voor Noord-Brabant en de Kempen. In het domein Bokrijk (bij Hasselt in België) is een voorbeeld van deze schuurtypologie behouden. Die langsschuur opgebouwd uit vakwerk is afkomstig uit Mol (Zelm) in de Belgische Kempen. Interieur In het interieur zijn de historische gebinten behouden. Vier dwarsgebinten dragen de gebintplaten en de nokbalk met hierop een vernieuwde rieten sporenkap. Kenmerkend hierbij is dat de dwarsgebinten asymmetrisch opgebouwd zijn. De dwarsbalk die de gebintestijlen aan elkaar verbindt is aan elke zijde anders vastgemaakt. Aan één zijde gaat de dwarsbalk door de gebintestijl heen (principe van een ankerbalkgebinte).

Aan de ander zijde, ter plekke van het langsdeel, ligt de dwarsbalk in overkraging op de gebintestijl (principe van een dekbalkgebinte). Of met andere woorden ter plekke van het langsdeel is de gebintestijl meer naar binnen verplaatst om de ruimte in de zuidoostelijke zijbeuk te vergroten. Hierdoor ontstond er meer ruimte voor de dieren in de verbrede zijbeuk. De schuur is vermoedelijk gebruikt als schaapskooi. In de verbrede zijbeuk werden de dieren ondergebracht. De Gagel 9 en 9a: Hoofdvorm Het langwerpig eenlaags volume onder een afgewolfd zadeldak staat in het verlengde van de langsschuur ingeplant. Het betreft een voormalige hallenhuisboerderij. Het bouwvolume is driebeukig van opzet maar sterk verbouwd. De brede middenbeuk en de smallere zijbeuken worden afgedekt door ver aflopende dakvlakken bedekt met pannen. Hierdoor ontstaan lage lange zijgevels. Centraal in de lange zijgevel zit een toegangsdeur. Op de scheiding van beide delen staat op de nok een schoorsteen. De Gagel nr. 9 deed vroeger dienst als potstal. Deze stal is nu verbouwd tot woonhuis. Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

16

In de kopse gevel van nr. 9 is een toegangsdeur met twee zijlichten ingewerkt in een centrale inrijopening. Dit is de poort van de voormalige potstal. De poortdelen zijn behouden. Op de zolderverdieping zijn boven de inrijpoort kleine raampjes behouden. In de zijgevels zitten getoogde en beluikte stalramen met een zesruitsverdeling. In het achterliggende deel (nr. 9a) zat het boerenhuis met haard. Typering Het hallenhuis was een veel voorkomend type. Maar door branden en vernieuwingen zijn er maar weinig voorbeelden van bewaard gebleven. Daarbij komt dat in Noord-Brabant veel boerderijen doorontwikkeld zijn tot langgevelboerderijen. Hierdoor is deze hallenhuisboerderij zeldzaam. Deze typologie doet ook een hoge ouderdom van de hele site vermoeden. Het interieur is niet beschreven. Vermoedelijk zijn de kenmerkende elementen zoals de ankerbalkgebinten en de centrale haard nog aanwezig. Waardering Cultuurhistorische waarde  

Het ensemble heeft cultuurhistorische waarde als representatief voorbeeld van de sociaaleconomische ontwikkeling van de landelijke bouwkunst in Noord-Brabant en de Kempen. Het ensemble is een getuige van de landelijke leef- en werkwijze, waarbij landbouwers letterlijk van hun land leefden.

Architectuur- en bouwhistorische waarde 

 



Het ensemble heeft bouwhistorische waarde vanwege de ambachtelijke traditionele landelijke bouwkunst waarvan de karakteristieke kenmerken herkenbaar zijn. De hoofdvorm van de Vlaamse schuur met kenmerkend gebinte. Het hallenhuis als boerderijtype is in de gehele provincie Brabant zeldzaam. De schuur met langsdeel (7a) is van bouwhistorisch belang voor de typologische ontwikkeling van de zogenaamde “Vlaamse schuur”. Dit is een streekeigen typologie. Het dubbele woonhuis (9 en 9a) kan gekenmerkt worden als voormalige hallenhuisboerderij. Er hebben ingrijpende wijzigingen plaatsgevonden maar de typologie is nog herkenbaar. Houten staldeuren in de kopse gevel, kleine ramen in de zolderverdieping en kleine stalvensters in de lange zijgevel passen in het beeld. De bij- en aanbouwen hebben bouwhistorische waarde en maken onderdeel uit van het ensemble van hoofdgebouw en erf.

Landschappelijke en ensemblewaarde 



Het pand met de bij- en aanbouwen hebben hoge landschappelijke waarde vanwege de ensemblewerking met het omliggende landschap. De historische samenhang met het boerenerf en de bijgebouwen is herkenbaar. De boerderij ligt op een afgezonderd eigen terrein op enige afstand van de weg. De boerderij met wei- en landbouwgronden vormden één leefomgeving. De boerderij is zo een (voorbeeld van een) geleefde site waarbij alle onderdelen zich op een natuurlijke manier tot elkaar verhouden.

Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

17

De Gagel 9 & 7a (ODZOB, erfgoedkaart)

De Gagel 9, februari 2020 (ODZOB, foto L.Dewitte)

De Gagel 7a, februari 2020 (ODZOB, foto L.Dewitte)

De Gagel 7a, 1990 (Wies v. Leeuwen, BHIC, MIP)

De Gagel 7a, Hooge Mierde, februari 2020 (ODZOB, foto L. Dewitte)

Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

18

De Gagel 7a, Hooge Mierde, februari 2020 (ODZOB, foto L. Dewitte)

De Gagel 9, Hooge Mierde, februari 2020 (ODZOB, foto L. Dewitte)

De Gagel 9a & 9, februari 2020 (ODZOB, foto L.Dewitte)

Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

De Gagel 9a, 2019 (bron:www.oozo.nl)

19

Hulsel, Kapel Sint Willibrordus De Hoef Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.

: : :

Reusel de Mierden Hulsel, 5096 BJ De Hoef 9

Naam Kadastrale aanduiding Eigenaar Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Bouwstijl Architect

: : : : : : : :

Wegkapel Sint Willibrordus

Beschreven door Datum beschrijving Datum foto’s

: : :

Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, drs. Hélène Damen maart 2020 februari 2020

Literatuur/bronnen

:

Websites: www.erfgoedkaart.nl www.bhic.nl www.topotijdreis.nl

Procedure

:

Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd:

veldkapel Idem 1939 n.v.t. n.v.t.

datum nee nee

Situering Het wegkapelletje bevindt zich op De Hoef in het buitengebied van Hulsel, gesitueerd in de berm van de weg voor nummer 9. Ontstaansgeschiedenis Sint Willibrordus is de patroonheilige van Hulsel. De relatie met Hulsel gaat terug tot de achtste eeuw, waarin in een oorkonde uit 710 over goederen, die aan Willibrordus werden geschonken, voor het eerst melding wordt gemaakt van Hulsel. De wegkapel is in 1939 op de 1200-ste sterfdag van Willibrordus opgericht door de bewoners van het buurtschap De Hoef. Het beeld in de kapel, een terracotta beeld vervaardigd door de Bossche kunstenaar P. A. (Piet) Verdonk (1901-1967), is eveneens een geschenk van de bewoners. De missionaris, die het christendom naar Nederland heeft gebracht, staat er klassiek op afgebeeld met mijter, kromstaf en een tegen de borst gedrukt kruis. Met dit beeld stelde Hulsel zich onder de bescherming van de schutspatroon van Nederland. Het wegkapelletje werd op 10 maart 1940 op Beloken Pasen (de eerste zondag na Pasen) ingezegend. Twee maanden later brak de Tweede Wereldoorlog uit. In het verleden vond er op de zondag na Pasen een jaarlijkse processie plaats naar de kapel. Het kapelletje stond oorspronkelijk aan de overkant van de weg. In 1970 is de kapel vernieuwd en verplaatst naar zijn huidige locatie. Beschrijving

Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

20

Het wegkapelletje is een eenvoudig houten bouwsel bestaande uit een houten sokkel met achterwand en een klein afdak in de vorm van een zadeldak, waaronder het heiligenbeeld van Sint Willibrordus is geplaatst. Op de houten achterwand bevindt zich aan weerszijden van het heiligenbeeld de inscriptie: ‘Opgericht door de bewoners van De Hoef op de plaats die aan Sint Willibrord heeft behoort. Anno 1939’.

Waardering Cultuurhistorische waarde 

De wegkapel heeft cultuurhistorische waarde als uitdrukking van de geestelijke ontwikkeling van vlak voor de Tweede Wereldoorlog in de Brabantse Kempen en als plek van devotie en bedevaart.

Architectuurhistorische waarde  

De kapel heeft architectuurhistorische waarde als voorbeeld van een eenvoudig, zorgvuldige vormgeven, houten wegkapel. De kapel heeft kunsthistorische waarde vanwege de aanwezigheid van het terracotta heiligenbeeld van de Bossche beeldhouwer P.A. Verdonk.

Landschappelijke / Stedenbouwkundige / ensemble waarde 

De wegkapel heeft landschappelijke waarde vanwege ensemblewerking met het omliggende landschap en in relatie tot de historische bebouwing van het buurtschap De Hoef.

De kapel voor De Hoef 9, februari 2020 (ODZOB, foto V. Delmee)

Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

21

Lage Mierde, Draaiboom 54-56 Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.

: : :

Reusel de Mierden Lage Mierde 5094CC Draaiboom 56

Naam Kadastrale aanduiding Eigenaar Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Bouwstijl Architect :

: : : : : : :

langgevelboerderij

Beschreven door Datum beschrijving Datum foto’s

: : :

Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, V. Delmee maart 2020 februari 2020

Literatuur/bronnen

:

Websites: www.erfgoedkaart.nl www.topotijdreis.nl www.beeldbank.cultureelerfgoed.nl www.bhic.nl

Particulier Langgevelboerderij Woonhuis 1900 landelijke bouwkunst onbekend

Literatuur: Uilkema, een historisch boerderij-onderzoek. Boerderij-onderzoek in Nederland 1914-1934. Deel 1 (1991)– E.L. van Olst Procedure

:

Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd

datum ja ja

Situering De boerderij is gelegen aan de noordzijde van het Vloeieind, een buurtschap van een 25tal boerderijen en een oliemolen, met driehoekige pleinen, de plaatsen. De structuur van de buurt dateert grotendeels uit de Late Middeleeuwen (1250-1500), toen de oudtijds verspreide bewoning zich verplaatste naar de randen van de akkercomplexen en oude alleengelegen hoeven of "einzelhöfe" werden opgesplitst en uitgroeiden tot buurtschappen. Vloeieind ligt in de ruimte tussen enkele oude akkers, waardoor die driehoeken, de plaatsen ontstonden. Het dankt zijn naam waarschijnlijk aan de ligging tussen twee stromen. Het bebouwingsbeeld met overwegend langgevelboerderijen dateert met name uit de periode 1875-1950, maar er zijn ook meerdere zeer oude panden aanwezig. De plaatsen zijn onverhard. Op de plaatse van Vloeieind met Hoenderhoek lag een verdwenen waterpoel (branden/of veedrinkpoel). Hier zijn nog vreemde steilranden links en rechts van het Vloeieind vanaf de Mariakapel tot bijna aan de rotonde aanwezig. Kenmerkend is verder de kassei- en klinkerbestrating. De structuur van het geheel dateert in eerste aanleg mogelijk nog uit de late middeleeuwen (12501500). De bestrating met gebakken klinkers dateert deels uit de periode 1890-1940, maar is deels ook van recentere datum. Aan de westzijde kent het buurtschap nog een zichtrelatie met een oude akker met een esdek.

Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

22

Hoewel de wegenstructuur van het buurtschap zelf grotendeels onveranderd is, is het belang van de verschillende wegen wel veranderd door veranderde verbindingen met de omliggende dorpen en buurtschappen. Zo is uit de eerste kadastrale kaart van 1832 af te leiden, dat de verbinding met Lage Mierde met Reusel en Hulsel over Vloeieind liep via de Akkerstraat en de westelijke driehoekige plaatsen in plaats van via de Draaiboom. De oostelijke driehoek leidde via de Tinnen Pot naar Mispeleind en via de Gijsestraat naar de zuidoostelijk gelegen brug over de Raamsloop. Ontstaansgeschiedenis De boerderij stamt uit 1900. Voorheen was op basis van oude kaartengeen bebouwing aanwezig op deze plek. Beschrijving Deze beschrijving is vanaf de straat gemaakt en beschrijft de typering en hoofdvorm. De boerderij is van het langgeveltype onder een zadeldak. Het dak is gedeeltelijk met riet voorzien van nokvorsen en aan de onderzijde met gesmoorde Oud Hollandse pannen gedekt. Op de nok staan aan de linkerzijde twee schoorstenen, die het woon- en stalgedeelte markeren. De gevels zijn van lichte bruinegele baksteen in kruisverband en hebben aan de bovenzijde een tandlijst als fries. De karakteristieke indeling van woonhuis, stal en schuurgedeelte is bij deze boerderij nog duidelijk herkenbaar.

Geheel links bevindt zich het woongedeelte met in de voorgevel naast twee 6-ruits schuiframen voorzien van luiken de entree en rechts ervan nog een 6-ruits-schuifraam voorzien van luiken. Rechts hiervan zijn staldeuren aangebracht met aan weerszijden een stalraam. Daarnaast bevinden zich de schuurdeuren en rechts hiervan is de gevel blind uitgevoerd. De rechter zijgevel is voorzien van een stalraam, staldeuren en in de topgevel een hooiluik. Aan de achterzijde bevinden zich aanbouwen op rechthoekige grondslag. De rechter uitleg is opgetrokken in houten gepotdekselde delen. Interieur: Het interieur van deze in twee woningen gesplitste boerderij is niet onderzocht, maar gezien de ouderdom van de boerderij bezit het vermoedelijk nog wel cultuurhistorische waarden zoals oude (constructieve) spanten, muurdelen en elementen. Erfinrichting Op het perceel bevinden zich op het voorerf een drietal bomen ter hoogte van het woondeel van de vm. boerderij. Opvallend is de aanwezigheid van een schuurberg rechtsachter de boerderij, een bijgebouw dat niet in Noord-Brabant voorkomt. Het is onduidelijk wanneer de schuurberg is gebouwd. Andere aan- en bijgebouwen en groenelementen zijn niet beschreven. De waarden hiervan zijn onbekend.

Waardering Cultuurhistorische waarde  Het pand bezit hoge cultuurhistorische waarde als onderdeel van het oude buurtschap Vloeieind.  Het pand heeft cultuurhistorische waarde als representatief voorbeeld van de sociaaleconomische en agrarische ontwikkeling van het gehucht Vloeieind.  Het pand is een getuige van de landelijke leefwijze waarbij landbouwers letterlijk van hun land leefden. Architectuurhistorische waarde  Het pand heeft architectuurhistorische waarde vanwege de ambachtelijke traditionele landelijke bouwkunst waarvan de karakteristieke kenmerken herkenbaar zijn, zoals de sobere langwerpige hoofdvorm met woon-, stal- en schuurdeel.  Het pand heeft bouwhistorische waarde, door zijn materialisatie en als uitdrukking van een langgevelboerderij uit het eerste kwart van de twintigste eeuw. Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

23

 



De boerderij is van architectuurhistorisch belang voor de typologische ontwikkeling van de Kempische langgevelboerderij. Het pand heeft geen storende wijzigingen ondergaan sinds de verbouwing tot woonboerderij met twee woningen, waardoor in het interieur nog historische constructies, muurdelen en details kunnen worden aangetroffen. De schuurberg heeft beperkte architectonische waarde, aangezien het een wezensvreemd agrarisch element is in Zuidoost-Brabant.

Landschappelijke / Stedenbouwkundige / Ensemble waarde  Het pand heeft zeer hoge stedenbouwkundige waarde vanwege de ensemblewerking met de overige langgevelboerderijen aan het Vloeieind.  De boerderij heeft landschappelijke waarde vanwege de ensemblewerking met het achterliggende landschap. De boerderij ligt aan een oude landweg die gekenmerkt wordt door het behoud van de oude beplanting en een karakteristieke wegverharding. De historische samenhang met de oude landweg de Draaiboom is herkenbaar en draagt bij aan de zichtbaarheid van de boerderij.  De boerderij met wei- en landbouwgronden vormden één leefomgeving. De boerderij is zo een uitdrukking van een doorleefde plek waarbij alle onderdelen zich op een natuurlijke manier tot elkaar verhouden.  De bij- en aanbouwen dragen bij aan de ensemble en landschappelijke waarde en maken onderdeel uit van het totaal.

Draaiboomstraat 56, Reusel (Foto: ODZOB; V. Delmee, 2020)

Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

24

Lage Mierde, Dunse dijk 5 Algemene gegevens Gemeente Plaats + Postcode Straat + Huisnr.

: : :

Reusel de Mierden Lage Mierde 5094BA Dunse dijk 5

Naam Kadastrale aanduiding Eigenaar Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Bouwstijl Architect

: : : : : : : :

boerderij

Beschreven door

:

Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant, V. Delmee

Datum beschrijving Datum foto’s

: :

maart 2020 februari 2020

Literatuur/bronnen

:

Websites: www.erfgoedkaart.nl www.topotijdreis.nl www.beeldbank.cultureelerfgoed.nl www.landgoeddeutrecht.com https://nl.wikipedia.org

Procedure

:

Stap Opgenomen in M.I.P. Quickscan monumenten Geïnventariseerd door Voorgedragen voor plaatsing: Aangewezen als: Geregistreerd

Particulier boerderij woonhuis 1950 landelijke, traditionele stijl onbekend

datum ja ja

Situering De boerderij is gelegen in een bijzonder omvangrijk, aaneengesloten en gevarieerd, maar coherent landgoed, gelegen aan de oostelijke en westelijke zijde van de Lage Mierdeseweg (N269), tussen Esbeek en Lage Mierde. Het landgoed wordt in het westen begrensd door de rijksgrens met België en in het oosten door de Mispeleindsche Heide. Het landgoed De Utrecht is eigendom van de gelijknamige verzekeringsmaatschappij, tegenwoordig de AMEV genaamd. Het werd als beleggingsobject ontgonnen, ontwikkeld en beheerd door de (protestante) Nederlandse Heidemij, die de boerderijen met aanpalende landerijen aan boeren verpachtte en de productiebossen exploiteerde. Het landgoed kan naar verschijningsvorm globaal in drie gebieden worden verdeeld. Karakteristiek in het relatief eenvormige westelijke gedeelte is het onregelmatige raster van ontsluitingswegen en brandgangen waarbinnen percelen productiebos zijn aangelegd van afwisselend loof- en naaldbomen. Dit gebied wordt doorsneden door enkele ontsluitingswegen met een laanbeplanting van beuk en eik. De ontsluiting van het gebied was bij de aanvang van de ontginningswerkzaamheden vrij gebrekkig. Het dichtstbijzijnde spoorwegstation lag in Tilburg, op ruim 15 kilometer afstand. Bij de aanvang van de ontginningswerkzaamheden vormde de in 1891 aangelegde provinciale weg Tilburg-HilvarenbeekReusel de enige verharde weg binnen het landgoed.

Deze weg fungeerde als ontginningsbasis en vormde een centrale as door het landgoed. Verder werd het gebied doorsneden door een aantal

Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

25

oudere onverharde landwegen, ondermeer de Dunsedijk. Tijdens de ontginningen werd het tracé hiervan enigszins gewijzigd. Gedurende de ontginning van het gebied werd aan het reeds bestaande wegennetwerk een aantal nieuwe wegen toegevoegd, ondermeer de Prins Hendriklaan als belangrijkste Oost-Westverbinding binnen het landgoed. De weg loopt van de Flaes tot over de Belgische grens, onder de zuidelijke uitloper van De Utrecht ten westen van de provinciale weg. Het oudste, westelijke gedeelte van deze laan werd in de jaren 1899-1903 aangelegd en heeft een deels gebogen wegbeloop. Het jongere oostelijk gedeelte heeft een overwegend recht beloop. Kleine delen van het landgoed werden volgens een strak geordende percelering ontgonnen. De hoofdlijnen van deze verkavelingen stonden haaks op de Prins Hendriklaan. In het noordelijke gedeelte wordt het aanzien van het landgoed bepaald door de Houtvesterij met de opvallende, met leien gedekte brandtoren (1905-1910), gelegen temidden van een park met waterpartij, het Arnoldspark (een arboretum aangelegd in 1941) en afwisselend bossen, graslanden en akkercomplexen. In dit gebied zijn verschillende gebouwen gerealiseerd, waaronder het vakantiehuis Rustoord (1922), een omvangrijk tweelaags gebouw dat was bestemd voor het personeel van de verzekeringsmaatschappij en dat eveneens in een park was gelegen.

Tegenover dit vakantiehuis, aan de andere zijde van de Lage Mierdenseweg ligt het Arnoldspark. In het noordelijke gedeelte van het landgoed bevinden zich meerdere lanen en wegen die tevens als zichtassen fungeerden. Met uitzondering van het merendeel van de boerderijen ligt de bebouwing direct aan of in de nabijheid van de provinciale- of Lage Mierdenseweg. Dat het beekdal van de Reusel, de Herdgang en het gebied rond de vennen de Flaes en de Kleine Flaes niet is ingericht met productiebossen hing nauw samen met een cultuuromslag van de verzekeringsmaatschappij omstreeks 1920. Behalve een lucratief beleggingsobject wilde zij tevens het natuurlijke beeld van het oude Kempenlandschap bewaren en tegelijkertijd een fraai recreatiegebied creëren; een en ander hing ook nauw samen met publicitaire doeleinden. Hierdoor kreeg het landgoed een tweeledige bestemming, enerzijds economisch en anderzijds recreatief, die een ruimtelijke weerslag had. De Utrecht weerspiegelt zodoende de omslag van puur ontginning van heide tot bos, naar landschapsbehoud, zoals die in de 20ste eeuw in Noord-Brabant optrad. Het grootste deel van het landgoed werd tussen 1898 en 1940 aangekocht, ontgonnen en ingericht, de huidige verschijningsvorm is kort na 1945 tot stand gekomen toen ook de laatste gedeelten werden ontgonnen. Het terrein was vlak en over het algemeen laag gelegen.

Het reliëf en de verschillende bodemtypen waren sterk bepalend voor de inrichting van het landgoed. De laagst gelegen, natte gronden werd bebouwd met grasland, de wat hoger gelegen gronden met akkers. De hoogste en meest droge gronden waren geschikt voor bosbouw. Concentraties van landbouwgronden bevonden zich in het noordwestelijke deel van het landgoed, rond het Goor, t’Aanrijt en Het Bolgoor. Het oostelijke deel van De Utrecht omvatte naast nieuw productiebos en landbouwgrond, ook ouder bos. Een groot deel van de gronden werd geëxploiteerd door de Heidemaatschappij. Een gedeelte werd verpacht aan boeren. Aangezien lokale boeren als niet productief werden gezien werden er pachters van elders aangetrokken meestal protestantse boeren, die met een gemiddelde grootte van circa 23 ha welvarender waren dan andere boerderijen in de streek. De gebouwen op De Utrecht zijn opgetrokken in een uniforme, landelijke, traditionele stijl met sobere en ambachtelijke materiaalgebruik van rode baksteen, rieten daken, rode dakpannen en hout en detaillering met vensters met roedenverdeling en houten luiken. Hierbij is gebruik gemaakt van opvallende kleuren van roodwit gestreepte vlakken midden op de groene deuren, roomwitte en okerkleurige kozijnen en groene luiken met een klassiek patroon van roodwitte zogenaamde zandlopers met in het midden een geel wisselrondje.

Ontstaansgeschiedenis Uit de kadastrale gegevens en oude kaarten blijkt, dat op de plek van de huidige boerderij geen bebouwing stond voor 1950. Het was onontgonnen terrein, dat in cultuur werd gebracht als onderdeel van het landgoed de Utrecht en in 1950 op de kruising van de Dunse dijk met de landweg van Klein Flaes naar Wellenseind werd voorzien van een boerderij. Redengevende beschrijving van potentiële monumenten in het buitengebied van Reusel-De Mierden

26

Beschrijving Deze beschrijving is vanaf de straat gemaakt en beschrijft de typering en hoofdvorm. De boerderij bestaat uit een woonhuis met vrijstaande schuren. Het woonhuis op rechthoekige grondslag van één laag hoog onder een zadeldak met de nok dwars op de straat is opgetrokken in rode baksteen en gedekt met rode verbeterde Hollandse pannen. De gevelopeningen zijn vormgegeven in lijn met de architectuur van alle panden op het landgoed met kruiskozijnen met ramen met roedeverdeling en roodwitte luiken en deuren in een bijpassende kleurstelling. Interieur: Het interieur is niet onderzocht, maar gezien de ouderdom van de boerderij bezit het vermoedelijk cultuurhistorische waarden zoals oude (constructieve) spanten, muurdelen en elementen. Aan- en Bijgebouwen / objecten: De halfopen schuur is opgetrokken met een traditionele constructie van vijf ankerbalkgebinten onder een schilddak dat is gedekt met rode verbeterde Hollandse pannen. De wanden zijn op de begane grond opgetrokken in metselwerk met erboven gepotdekselde houten delen. De voortuin wordt gekenmerkt door een haagjesstructuur met gebogen en rechte lijnen. Andere aan- en bijgebouwen en erfinrichting zijn niet beschreven. De waarden hiervan zijn onbekend.