Programmabegroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029

Grondexploitatie

2

-5

-3

-1

-2

Structurele exploitatieruimte

< 90

90-130

> 130

36

> 50

20-50

< 20

-2

< 20

20-35

> 35

0,61 1,37 0,01 0,13 0,02 0,20

>0

0

<0

< 100

100

>100

Belastingcapaciteit

88

88

88

88

88

88

Voor een nadere toelichting op deze kengetallen zie de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. Ontwikkeling algemene bestemmingsreserve en weerstandsratio Naast de financiële kengetallen geeft de ontwikkeling van de algemene bestemmingsreserve en de weerstandsratio ook inzicht in de financiële positie van de gemeente en daarmee in de mate van de financiële wendbaarheid en weerbaarheid. De algemene bestemmingsreserve ontwikkelt zich van € 28,61 miljoen per 1 januari 2025 naar € 11,61 miljoen per 31 december 2029 (zie het schema onder hoofdstuk 3.3).

Programmabegroting 2026 - 2029

40

De beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt per 1-1-2026 € 10,69 miljoen terwijl de risico's zijn geïnventariseerd op € 2,59 miljoen. Daarmee komt de weerstandsratio op 4,1. Dit is hoger dan bij de begroting 2025 (3,8) en gelijk aan de jaarrekening 2024 (ook 4,1). De ingeschatte risico's binnen de grondexploitatie bevinden zich momenteel op een minimumniveau. Het blijft echter een momentopname. Bij economische tegenslag/grote grondaankopen kan met name binnen de grondexploitatie ook snel sprake zijn van toenemende risico's en een daling van de weerstandsratio. Een weerstandsratio boven de 2,0 wordt in de beleidsnota weerstandsvermogen en risicobeheersing gekwalificeerd als 'uitstekend'. Zie voor een nadere toelichting de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. Gezonde financiële positie De financiële kengetallen laten zien dat de financiële wendbaarheid en weerbaarheid goed op niveau is. De reserve weerstandsvermogen zit met een ratio van 4,1 op 'uitstekend' niveau terwijl de algemene bestemmingsreserve eind 2028 uitkomt op een bedrag van € 11,61 miljoen. Dit is € 7,11 miljoen boven het door uw raad gestelde minimumniveau van € 4,5 miljoen. Op basis van bovenstaande bevindingen mag gesteld worden dat onze gemeente een financieel gezonde positie heeft en dat de financiële wendbaarheid en weerbaarheid goed op niveau is.

De ontwikkeling in het meerjarenperspectief blijft sterk afhankelijk van de ontwikkelingen op Rijksniveau en de uitwerking van het regeerakkoord waarbij de balans tussen ambities, taken, middelen en uitvoeringskracht van de overheden nader onderwerp van gesprek blijft.

Programmabegroting 2026 - 2029

41

Tussenblad programma's

Hoofdstuk 4 Programma's

Programmabegroting 2026 - 2029

42

Programmabegroting 2026 - 2029

43

4.1 Ruimtelijke ontwikkeling, woon- en werkomgeving Portefeuillehouder:

Wethouders A. Kreule en R. Bisschop

Programmacoördinator:

Domeinmanager T. Penders

4.1.1 Wat willen we bereiken? We streven naar gelijke woonkansen voor alle inwoners. Daarom bouwen we tussen 2023 en 2033 zo’n 3.000 woningen. De mogelijke locaties in alle kernen zijn in beeld via de Groeibeelden en worden de komende jaren verder uitgewerkt. We richten ons niet alleen op woningbouw, maar ook op een leefbare, bereikbare en toekomstbestendige woonomgeving. Daarnaast willen we 1530 hectare nieuwe werklocaties ontwikkelen, passend bij de lokale en regionale behoefte. We werken samen met vijf gemeenten in het programma Stationsomgevingen Regio Zwolle. Deze samenwerking werpt vruchten af, onder andere via afspraken in het BO MIRT. Rijk en provincie willen mee investeren in deze stationsomgevingen, en we bouwen deze samenwerking verder uit. Voor inwoners en ondernemers verbeteren we de verkeersveiligheid en bereikbaarheid over weg, spoor en fiets. We zetten ons in voor: • • • • •

Knooppunt Raalte, inclusief extra fietsverbinding en ontsluiting spoorzone. Verkeersveiligheidsmaatregelen N35 (programma Meerveilig3). Nieuwe ontsluitingsweg voor bedrijventerrein Het Fiester in Mariënheem. MIRT-verkenning N35 Wijthmen–Nijverdal, inclusief rondweg Mariënheem. Snelle fietsverbindingen Raalte–Deventer en Raalte–Zwolle.

Tot slot werken we aan een toekomstbestendig buitengebied zodat het een prettige plek blijft om te wonen, werken, ondernemen en te recreëren. Door toenemende druk en botsende belangen is er behoefte aan duidelijkheid. Een ontwikkelperspectief biedt richting, zodat inwoners en ondernemers plannen kunnen maken en we samen met partners bouwen aan een vitaal buitengebied. 4.1.2 Relevante ontwikkelingen Blijvende druk op de woningmarkt Veel huishoudens vinden moeilijk een passende woning, vooral starters en jonge gezinnen. De vraag naar woningen blijft hoog, ook van buiten de gemeente. We liggen op koers om 3.000 woningen te bouwen in tien jaar. Nieuwe locaties zijn aangewezen en worden momenteel voorbereid en uitgewerkt. Uitdaging werklocaties Raalte Bijna alle bedrijfskavels zijn uitgegeven. Er is behoefte aan 15–30 hectare nieuwe werklocaties. In de groeibeelden van Raalte en Heino zijn mogelijke locaties benoemd. In Raalte is de ontwikkeling complex door milieutechnische uitdagingen. In Heino is uitbreiding naast Blankenfoort mogelijk. Voor buurtdorpen geldt dat uitbreiding het beste aansluit bij bestaande terreinen, mits de behoefte aantoonbaar is en de locaties passen binnen het economisch perspectief. Regio Zwolle onderzoekt samen met Sallandse gemeenten de wenselijkheid van een regionaal bedrijventerrein.

Programmabegroting 2026 - 2029

46

N35 Het project Knooppunt Raalte is weer opgestart. Er volgt een planstudie met participatie, gericht op een haalbaar ontwerp. We zitten als gemeente actief aan tafel om onze belangen naar voren te brengen. Samen met regionale partners houden we de N35 onder de aandacht van het Rijk, zodat de MIRT-verkenning Wijthmen – Nijverdal en Meerveilig3 maatregelen worden uitgevoerd. Het buitengebied verandert en kent veel externe factoren Het buitengebied staat onder druk door externe ontwikkelingen zoals wetgeving, klimaat, landbouw en energie. De helft van de agrarische ondernemers heeft geen opvolging, en velen kunnen geen toekomstplannen maken door onzekerheid in beleid en regelgeving. Ook maatschappelijke opvattingen over natuur en landbouw veranderen snel. Als gemeente hebben we beperkte invloed. Vanuit onze rol en mogelijkheden geven we richting aan het buitengebied. We volgen de ontwikkelingen en voeren actief het gesprek met ondernemers en partners om zo samen stappen te zetten naar een toekomstbestendig buitengebied. 4.1.3 Doelstellingen 1. We zorgen voor de uitvoering van onze Omgevingsvisie en het Koersdocument door het ontwikkelen van de eerste wijziging van het Omgevingsplan. 2. We gaan onze groeiambitie realiseren voor de lokale en regionale vraag, voor zowel de buurtdorpen als de kernen van Heino en Raalte. 3.

We verbeteren samen met het rijk en de provincie de verkeersveiligheid, leefbaarheid en bereikbaarheid van de N35. 4. We geven richting aan het buitengebied door samen met inwoners, ondernemers en partners een ontwikkelperspectief buitengebied te maken. 4.1.4 Wat gaan we daarvoor doen? 1.1 Samen met onze inwoners, ondernemers en organisaties uitvoering geven aan de vastgestelde Omgevingsvisie Horizon gemeente Raalte 2040. 1.2 We zorgen voor een gemeentedekkend Omgevingsplan. Dat doen we in samenwerking met Deventer en Olst-Wijhe. De transitieperiode loopt t/m 2031. We maken een gezamenlijk casco van het omgevingsplan. Daarnaast leveren we het eerste deelgebied op. En we bepalen samen met onder andere de gemeenteraad de vervolgstappen. 2.1 We zetten in op het realiseren van 300 woningen per jaar en we werken aan de uitvoering van de groeibeelden. Daarvoor ontwikkelen we nieuwe woningbouw- en werklocaties (onder andere Raalte Noord, Stationsomgeving, Molenwijk 2.0 en de buurtdorpen). Ook werken we aan de bijkomende en randvoorwaardelijke vraagstukken die rondom groei spelen. We leveren bijvoorbeeld een breed verkeersonderzoek en voorzieningenonderzoek op. 2.2 We maken een nieuw volkshuisvestingsprogramma (voorheen Woonvisie) en sluiten deze aan op de Wet Versterking regie op de Volkshuisvesting (indien deze wordt aangenomen).

Programmabegroting 2026 - 2029

47

3.1 Onder de verantwoordelijkheid van de Rijksoverheid en samen met provincie en buurgemeenten werken we aan de MIRT-verkenning N35 en de realisatie van rondweg Mariënheem. 3.2 De Rijksoverheid voert de MVIII-maatregelen in Mariënheem uit. Wij werken daaraan mee en stimuleren dat dit snel en zorgvuldig gebeurt. 3.3 We vervolgen de planvoorbereiding van een nieuwe ontsluitingsweg voor bedrijventerrein Het Fiester in Mariënheem. Dit doen we in samenhang met de MVIII-maatregelen. 3.4 Onder de verantwoordelijkheid van de provincie worden de benodigde procedures voor de aanpak van Knooppunt Raalte doorlopen. Wij werken daaraan mee en stimuleren dat dit snel en zorgvuldig gebeurt inclusief een tweede fietsverbinding en ontsluiting op de spoorzone. 3.5 We voeren het uitvoeringsprogramma 2026 – 2028 van het fietsbeleidsplan uit (mits het beleidsplan incl. financiële middelen in 2025 wordt vastgesteld). We verbeteren bestaande fietsinfrastructuur, verzorgen educatie en fietsinterventies en leggen nieuwe fietsinfrastructuur aan. 4.1 We maken een ontwikkelperspectief buitengebied. Dit doen we per gebied in onze gemeente, samen met inwoners, ondernemers, partners en gebruikers van het buitengebied. Het ontwikkelperspectief vormt de leidende strategische koers voor afwegingen die we in het buitengebied gaan maken.

4.2 We zetten in op netwerksamenwerking met onze partners in Raalte, Salland, provincie en Rijk. 4.3 We jagen aan en faciliteren initiatieven uit de samenleving. En we ondersteunen ondernemers die aan de toekomst van het buitengebied werken in hun zoektocht naar kansen en mogelijkheden. 4.1.5 Waar meten we ons succes aan af? De verplichte BBV-beleidsindicatoren en de indicatoren uit het tweejaarlijks onderzoek 'Waar staat je gemeente' zijn te vinden via: Indicatoren Indicatoren programma 1

Referentie jaar cijfer

Ontwikkeling woningvoorraad

2026

2027

2028

2029

16.821 16.985 17.055 17.113

Bron: Dashboard Wonen gemeente Raalte Fietsstad *

Bron: Fietsersbond * Een fietsstad is een gemeente waar fietsen veilig, comfortabel en aantrekkelijk is dankzij goede infrastructuur 2024 en actief fietsbeleid. In Nederland wordt de titel toegekend via een verkiezing van de Fietsersbond, waarbij zowel data als ervaringen van fietsers worden meegenomen.

Programmabegroting 2026 - 2029

3,4

3,6

3,6

3,7

3,7

48

4.1.6 Nieuw beleid begroting 2026-2029 Groeiopgave; werkbudget nieuwe woningbouwlocaties Op basis van het prioriteitskader buurtdorpen komen we tot nieuwe woningbouwlocaties in de buurtdorpen. De gevraagde middelen worden ingezet als werkbudget van de groeiopgave. Voorgesteld wordt jaarlijks eenmalig € 200.000 voor de jaren 2026 t/m 2029 voor werkbudget nieuwe woningbouwlocaties beschikbaar te stellen. Groeiopgave; werkbudget nieuwe werklocaties In 2026 en 2027 willen we komen tot nieuwe werklocaties voor het dorp Raalte. Voor Heino en buurtdorpen geldt dat de behoefte aan nieuwe bedrijfskavels aangetoond moet worden om vervolgens over te gaan tot het ontwikkelen van nieuwe werklocaties. Voorgesteld wordt voor werkbudget nieuwe werklocaties jaarlijks eenmalig € 100.000 voor de jaren 2026 en 2027 beschikbaar te stellen. Programma Stationsomgevingen In Regio Zwolle verband werken we samen met zes gemeenten in het programma stationsgebieden om tot (investerings) afspraken te komen met het Rijk en provincies. Voorgesteld wordt hiervoor jaarlijks eenmalig € 45.000 voor de jaren 2026 t/m 2029 beschikbaar te stellen. Verkenning herontwikkeling Bernadette school In 2026 willen we verkennen welke mogelijkheden er zijn om de locatie Bernadette school te herontwikkelen voor woningbouw.

Voorgesteld wordt hiervoor in 2026 een voorbereidingskrediet van eenmalig € 60.000 beschikbaar te stellen ten laste van de reserve grondbedrijf. Masterplan Raalte Noord Voor de nieuwe woningbouwlocatie Raalte Noord leveren we in 2026 het masterplan op. Het masterplan richt zich op een gefaseerde ontwikkeling van het gebied richting 2030 en verder. Voorgesteld wordt hiervoor jaarlijks voor de jaren 2026 en 2027 € 335.000 en voor het jaar 2028 € 430.000 beschikbaar te stellen ten laste van de reserve grondbedrijf. Gebiedsontwikkeling Molenwijk 2.0 Voor de nieuwe woningbouwlocatie Molenwijk 2.0 gaan we in 2026 de ruimtelijke en programmatische kaders en het vervolg bepalen. Voorgesteld wordt hiervoor voor het jaar 2026 € 50.000 beschikbaar te stellen ten laste van reserve grondbedrijf. Realisatie knooppunt Raalte In 2018 is in een bestuursovereenkomst vastgelegd dat de gemeente € 4.500.000 bijdraagt in de realisatie van knooppunt Raalte. In een bestuurlijk overleg (Rijk, provincie en gemeente) is afgesproken de bijdrage te indexeren. Voor Raalte betekent dit een (extra) bedrag van € 1.500.000. Voorgesteld wordt de bijdrage realisatie Knooppunt Raalte te verhogen met € 1.500.000, door dit bedrag vanuit dynamische investeringsreserve te storten in de reserve mobiliteit N35, zodat we de afspraken met onze partners kunnen nakomen.

Programmabegroting 2026 - 2029

49

Ontsluiting Het Fiester Mariënheem Om de verkeersveiligheid en leefbaarheid in het dorp te verhogen wordt een nieuwe ontsluiting vanaf de N35 voor bedrijventerrein Het Fiester voorbereid. Voorgesteld wordt voor de voorbereiding ontsluiting Het Fiester voor de jaren 2026 t/m 2028 jaarlijks eenmalig € 100.000 beschikbaar te stellen ten laste van de reserve mobiliteit en programma mobiliteit. Uitvoering fietsbeleidsplan Door over de volle breedte in te zetten op het verhogen en veiliger maken van fietsgebruik willen we profiteren van de voordelen van fietsen. Hierbij sluiten we aan op het uitvoeringsprogramma 2026 - 2028. Voorgesteld wordt voor de jaren 2026 t/m 2028 jaarlijks € 250.000 beschikbaar te stellen voor maatregelen uit het fiets uitvoeringsprogramma. Rotonde Burgemeester Zuidwijklaan De aan te leggen rotonde Burgemeester Zuidwijklaan is een integraal onderdeel van de oplossing Knooppunt Raalte en wordt ondergebracht bij het provinciale projectteam. Voorgesteld wordt in 2029 eenmalig € 300.000 beschikbaar te stellen ten laste van de reserve bovenwijkse voorzieningen. Opgave buitengebied; werkbudget aanpak buitengebied Voor de uitvoering van de aanpak buitengebied wordt voorgesteld om voor 2026 € 160.000 en voor 2027 €180.000 op te nemen in de begroting.

De middelen worden ingezet om te komen tot richtinggevende keuzes voor het buitengebied, wat het vervolg is van het gebiedsperspectief die we in 2026 opstellen.

Programmabegroting 2026 - 2029

50

4.1.7 Wat mag het kosten? Bedragen * € 1.000 Nr. Taakveld omschrijving

Rek. 2024

Begr. 2025

Begr. 2026

Meerjarenraming 2027 2028 2029

23

48

59

59

59

59

1.887

529

547

457

569

538

265

874

400

461

7.4 Milieubeheer

1.962

1.953

2.085

2.144

2.192

2.193

8.1 Ruimtelijke ordening

2.707

3.769

2.997

2.589

2.091

1.833

8.2 Grondexploitatie

5.031

9.474

8.412

7.283

3.642

3.212

8.3 Wonen en bouwen

2.431

2.534

2.327

2.079

2.081

2.076

14.307

19.181

16.827

15.072

10.634

9.913

-17

-20

-24

-24

-24

-24

3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur

-375

-1.073

-400

-461

7.4 Milieubeheer

-211

8.1 Ruimtelijke ordening

-304

-411

-26

-26

-26

-26

8.2 Grondexploitatie

-5.971

-9.598

-9.155

-8.391

-3.597

-3.167

8.3 Wonen en bouwen

-1.919

-942

-1.203

-1.250

-1.356

-1.356

Totaal Saldo van baten en lasten voor bestemming

-8.796 -12.045 -10.809 -10.152 5.512 7.136 6.018 4.920

-5.004 5.630

-4.574 5.339

Lasten 0.3

Beheer ov gebouw en gronden (voormNNIEG)

2.1 Verkeer en vervoer 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur

Totaal

Baten 0.3

Beheer ov gebouw en gronden (voormNNIEG)

Reservemutaties Onttrekkingen Toevoegingen Saldo van baten en lasten na bestemming

Programmabegroting 2026 - 2029

-2.522

-1.373

-421

-336

-438

-386

1.328

369

788

1.152

0

0

4.318

6.132

6.385

5.736

5.192

4.953

51

4.2 Integraal beheer openbare ruimte Portefeuillehouder:

Wethouder B. Breunissen

Programmacoördinator:

Domeinmanager J. Hulzebos

4.2.1 Wat willen we bereiken? Een goede kwaliteit van de openbare ruimte heeft een directe invloed op de leefbaarheid, een plek waar mensen fijn kunnen wonen, leven en ondernemen. Dat willen wij zo houden en verbeteren. In eerste instantie door het uitvoeren van dagelijks onderhoud. Daarnaast kennen wij een groot aantal gebieden met een grote onderhouds- en vervangingsopgave. Wij willen deze gebieden toekomstbestendig maken door in te zetten op een veilige, bereikbare, duurzame, groene, klimaatadaptieve en gezonde leefomgeving. Naast het in fysieke zin toekomstbestendig maken, willen we ook inzetten op het creëren van een maatschappelijke meerwaarde door een verbinding te leggen met de sociale en maatschappelijke opgaven. We starten in 2026 met de voorbereiding op de grote vervangingsinvesteringen tot 2040. Hierbij zetten wij waar nodig en mogelijk in op een gebiedsgerichte, participatieve en integrale aanpak. Hier liggen het Koersdocument Wijken en Dorpen en de data uit de beheerplannen aan ten grondslag. De gemeentelijke gebouwen zijn functioneel, waarbij wij naast het uitvoeren van het reguliere onderhoud eraan werken om de gebouwen te verduurzamen. 4.2.2 Relevante ontwikkelingen Evaluatie GRP, voortschrijdend inzicht Het gemeentelijk rioleringsplan (GRP) 2021-2030 is tussentijds geëvalueerd.

Op het gebied van de exploitatie gaan veel zaken goed en zijn ook structurele verbeteringen doorgevoerd. We zien dat de beoogde investeringen de afgelopen jaren niet volledig zijn gerealiseerd. Hiervoor zetten we in op een inhaalslag. Op basis van inspectiegegevens verwachten we ook meer te moeten investeren in grootschalige vervangingen. Dat biedt ook kansen om gebieden integraal aan te pakken, koppelkansen te benutten en toekomstbestendig te maken. Klimaatadaptieve maatregelen maken hier deel van uit. Vervangingsopgave en strategie in beeld Recent is de nota 'Een openbare ruimte met toekomst' vastgesteld. We zien dat de openbare ruimte ouder wordt en deels aan het eind van de levensduur komt. Vervangen is dan nodig. Deze grote opgave hebben we tot 2040 in beeld gebracht. De strategie die we hanteren is 'doen wat nodig en mogelijk is'. Hier liggen het koersdocument Wijken en Dorpen en de data uit de beheerplannen aan ten grondslag. Dat alles leidt tot zeer forse investeringen. De investeringslasten nemen we op in de begroting. Circulair werken in de openbare ruimte en het gebouwenbeheer We hebben meer zicht gekregen op het circulair werken in de openbare ruimte en bij het gebouwenbeheer (waar staan we, welke kansen liggen er specifiek voor de gemeente Raalte?).

Hiermee leggen we de basis voor de beleidsontwikkeling, waarbij we de gemeentelijke doelen, ambities en prioriteiten willen vastleggen.

Programmabegroting 2026 - 2029

54

Verdergaande verduurzaming beheer en onderhoud Met het elektrificeren van vervoer, machines en gereedschappen zetten we als gemeente Raalte stappen om verdergaand te verduurzamen. We realiseren ons dat er nog een scala aan mogelijkheden ligt die we graag willen benutten. Als gemeente willen we een voorbeeldfunctie vervullen door zelf het goede voorbeeld te geven. 4.2.3 Doelstellingen 1. We borgen de ondergrens van veiligheid, voorkomen kapitaalvernietiging en behalen de vastgestelde kwaliteitsnormen. 2. We werken aan een toekomstbestendige, veilige, gezonde, schone en aantrekkelijke leefomgeving, waaronder de openbare gebouwen. 3. We werken aan een lange termijn aanpak voor het fysieke domein om te komen tot toekomstbestendige leefbare dorpen en wijken. 4.2.4 Wat gaan we daarvoor doen? 1.1 Uitvoeren van in de beheerplannen benoemde onderhouds- en vervangingsmaatregelen. 1.2 Het opstellen en actualiseren van beheerplannen. 2.1 Het verder uitwerken van beleid ten aanzien van de circulariteit van materialen. 2.2 Uitvoeren van maatregelen (actielijnen) voor klimaatadaptatie en biodiversiteit uit het overkoepelend beleidsplan duurzaamheid en beleidsplan biodiversiteit. 2.3 Vervangings- en beleidsopgaven integraal afwegen voor het Meerjaren Investeringsplan (MIP). 2.4 Het benutten en faciliteren van initiatieven uit de Raalter samenleving.

3.1 Het gebiedsgericht verbinden van opgaven met andere programma's en maatschappelijke opgaven (programmakaart met onder andere ruimtelijke ontwikkelingen, verstedelijking, verkeer, onderwijs, sociaal, sport, economie en duurzaamheid). 3.2 We ramen de investeringen voor de vervangingsopgave en het toekomstbestendig maken op programmaniveau. 4.2.5 Waar meten we ons succes aan af? De verplichte BBV-beleidsindicatoren en de indicatoren uit het tweejaarlijks onderzoek 'Waar staat je gemeente' zijn te vinden via: Indicatoren De beeldkwaliteit wordt vastgesteld aan de hand van de landelijke methode van CROW. Met het meten van de beeldkwaliteit stellen we vast hoe een bepaald object er op een bepaald moment uitziet. Dit is een momentopname. De systematiek is erop gericht dat er op elk moment minimaal 90% aan dit beeld voldoet.

Programmabegroting 2026 - 2029

55

Indicatoren programma 2 De mate waarin voldaan wordt aan de beeldkwaliteitseisen uit het groenbeleidsplan

Referentie jaar cijfer

2026

2027

2028

2029

2023

92%

92%

92%

92%

92%

Bron: gemeentelijke schouwen 4.2.6 Nieuw beleid begroting 2026-2029 Binnen programma 2, integraal beheer openbare ruimte, wordt een breed spectrum aan nieuwe investeringen voorgesteld. De onderstaande investeringen komen hierbij in beeld. Beleids- en beheerplannen Op het gebied van het ontwikkelen van beleids- en beheerplannen zijn eenmalige investeringen nodig voor het actualiseren van het beheerplan Bomen en het beheerplan Biodiverse Bermen en Sloten en daarnaast het ontwikkelen van beleid, inclusief 1e fase implementatie circulair werken. Voorgesteld wordt hier eenmalig € 105.000 in 2026 en € 10.000 in 2027 op te nemen. Investeringen op operationeel niveau Op operationeel niveau willen we stappen zetten om de bedrijfsvoering te optimaliseren. De aanschaf van een midi kraan (á € 250.000) draagt hieraan bij. Bijbehorende kapitaallasten kunnen worden gedekt uit bestaande middelen. Om meer duurzaam te werken maken we gebruik van elektrische apparatuur. Voor de opslag van lithium accu's en het opladen hiervan is een brandveilige voorziening nodig in de vorm van een opslagcontainer. Deze willen we aanschaffen, de structurele lasten ramen we op € 3.125. Omdat niet alle vervoer en transport mogelijk is met een elektrisch wagenpark en we wel willen bijdragen aan duurzaamheidsdoelstellingen zijn we voornemens over te gaan tot het gebruik van HVO-brandstoffen.

De meerkosten ten opzichte van gewone brandstoffen hebben we in de conceptbegroting opgenomen (structureel € 36.000). Als laatste onderdeel zien we dat het voortzetten van de bestrijding van de eikenprocessierups noodzakelijk is. Voor de jaren 2027 en 2028 wordt voorgesteld om hiervoor eenmalige middelen op te nemen (€ 30.000 per jaar). Investeringen in de openbare ruimte Naast de bovenstaande bedrijfsvoeringsaspecten willen we ook investeren in de openbare ruimte. In eerste instantie gaat het om relatief kleinschalige investeringen op de gemeentelijke begraafplaatsen (eenmalig € 95.000 in 2026 t/m 2029), op het gebied van biodiversiteit (eenmalig € 30.000 in 2026) en klimaatadaptatie (structureel € 50.000 met ingang van 2027). Ook willen we investeren in het maken van integrale en gebiedsgerichte plannen om vervangingen mogelijk te maken en koppelkansen te benutten voor een toekomstbestendige inrichting. Dit is nodig om investeringsprojecten voor te bereiden. Totaal ramen we hiervoor jaarlijks (eenmalig) € 596.000 in 2026 t/m 2029, waarbij jaarlijks voor € 221.000 ten laste van de voorziening riolering kan worden gebracht.

Programmabegroting 2026 - 2029

56

In 2025 is de nota 'Een openbare ruimte met toekomst' vastgesteld. Onderdeel hiervan is dat het beschikbaar stellen van middelen integraal wordt afgewogen bij het opstellen van de begroting. Voor het realiseren van de vervangingsopgave wordt voorgesteld om vanaf 2029 een structureel bedrag van € 287.500 aan kapitaallasten te ramen, naast de eenmalige planvormingskosten voor de jaren 2026, 2027 en 2028 voor een bedrag van € 75.000 per jaar. Verder wordt voorgesteld een bijdrage aan Rijkswaterstaat van eenmalig € 224.224 op te nemen in de begroting. Dit komt voort uit een afspraak uit 2021 over de verkeerslichten op de kruising Almelosestraat - N35, waarbij 50% van de kosten voor rekening van de gemeente Raalte zou komen. Dit bedrag kan worden gedekt uit de reserve wegen. Implementatie organisatieplan maatschappelijk vastgoed We zijn voornemens met de gemeente Olst-Wijhe samen te werken op gebied van maatschappelijk vastgoed. Uit onderzoek blijkt dat we dezelfde opgave als Olst-Wijhe hebben en zien wij kansen in een samenwerking voor het vastgoedbeheer. Ongeacht of we met Olst-Wijhe gaan samenwerken zullen deze werkzaamheden uitgevoerd moeten worden om de vastgoedportefeuille op orde te krijgen.

Om ons door een externe partij te laten adviseren en begeleiden in het vormgeven van de werkwijze en standaardisatie van het totale beheer wordt voorgesteld om eenmalig € 55.000 beschikbaar te stellen. Riolering In 2025 is een evaluatie van het GRP 2021-2030 uitgevoerd. Uit onderzoek is gebleken dat er ongeveer 1 fte te kort is in de beheerderslaag. Om de geplande werkzaamheden goed uit te voeren en in te kunnen spelen op lopende ontwikkelingen, is uitbreiding van de capaciteit nodig. Daarnaast is er op gebied van waterbeleid/klimaatadaptatie 1 fte extra benodigd. Totale kosten voor deze formatie-uitbreiding zijn € 258.404 (inclusief overhead). Verder worden bedragen voorgesteld voor gemalen (structureel oplopend tot € 56.375), vrijverval (structureel € 10.000 in 2029) en meekoppelen en stimuleren (eenmalig € 150.000 in 2029). De kosten omtrent riolering kunnen worden gedekt vanuit de voorziening riolering.

Programmabegroting 2026 - 2029

57

4.2.7 Wat mag het kosten? Bedragen * € 1.000 Nr. Taakveld omschrijving

Rek. 2024

Begr. 2025

Begr. 2026

Meerjarenraming 2027 2028 2029

1

1

1

1

1

1

Beheer overige gebouwen en gronden

1.075

2.108

1.210

1.126

1.342

869

2.1 Verkeer en vervoer (wegbeheer)

5.909

6.484

7.190

6.959

7.019

7.043

162

170

166

164

163

161

106

18

41

41

40

40

5.2 Sportaccommodaties (beheer)

1.837

2.181

2.108

2.210

2.185

2.051

Openbaar groen en (openlucht) recreatie

3.719

3.258

3.650

3.536

3.550

3.592

3.892

3.934

3.609

3.538

3.648

3.549

48

389

110

160

160

160

553

398

378

351

332

332

17.302

18.942

18.463

18.084

18.440

17.798

Beheer overige gebouwen en gronden

-34

-582

-579

-579

-579

-579

2.1 Verkeer en vervoer (wegbeheer)

-455

-200

-327

-327

-327

-327

2.2 Parkeren

-10

-4

-5

-5

-5

-5

-63

-18

-19

-19

-19

-19

5.2 Sportaccommodaties (beheer)

-71

-23

-24

-24

-24

-24

Openbaar groen en (openlucht) recreatie

-9

-8

-8

-8

-16

-16

-4.405

-4.328

-4.130

-4.058

-4.169

-4.070

-110

-110

-110

-110

-110

-186

-210

-215

-215

-215

-215

-5.233 12.069

-5.484 13.459

-5.417 13.046

-5.345 12.739

-5.464 12.976

-5.365 12.433

-1.551

-2.986

-1.039

-807

-1.023

-540

1.374

1.040

1.069

1.076

1.076

1.076

11.892

11.513

13.076

13.008

13.029

12.968

Lasten 0.2 Burgerzaken 0.3

2.2 Parkeren 3.3

5.7

Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

7.2 Riolering 7.4 Milieubeheer 7.5

Begraafplaatsen en crematoria (beheer)

Totaal

Baten 0.3

3.3

5.7

Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

7.2 Riolering 7.4 Milieubeheer 7.5

Begraafplaatsen en crematoria (beheer)

Totaal Saldo van baten en lasten voor bestemming

Reservemutaties Onttrekkingen Toevoegingen Saldo van baten en lasten na bestemming

Programmabegroting 2026 - 2029

58

Programmabegroting 2026 - 2029

59

4.3 Onderwijs, werk en inkomen Portefeuillehouder:

Wethouder G. Toeter

Programmacoördinator:

Domeinmanager T. Schrör

4.3.1 Wat willen we bereiken? We werken als sociaal domein de komende jaren aan onze ambities vanuit de drie thema’s die ook centraal staan in de propositie ‘waarde van het sociaal domein’ van de VNG. Dit zijn bestaanszekerheid bieden, gezond leven makkelijker maken en kansengelijkheid versterken. Drie grote opgaven binnen de samenleving waarin we als gemeente het verschil kunnen en willen maken. We zetten in op gelijke kansen voor iedereen. Basisonderwijs in elke kern is daarom voor ons een vanzelfsprekendheid. Onze gezondheid, ons inkomen, welbevinden of continuïteit van onderwijs is niet altijd en voor iedereen vanzelfsprekend. We zetten samen met het onderwijs en bijbehorende partners in op het aanpakken van leerachterstanden en het sociaal welbevinden van jongeren. Wij willen dat al onze inwoners meedoen naar vermogen. Samen met onze ondernemers, het onderwijs en de regio werken we daarom aan een arbeidsmarkt die aantrekkelijk is en blijft voor zowel werkgevers en werknemers. Voor inwoners die (tijdelijk) niet mee kunnen doen, bieden wij een vangnet. We blijven samen met onze partners inzetten op het vroegtijdig signaleren van schulden om erger te voorkomen en ondersteunen onze minima met effectief minimabeleid. Tot slot willen we ook dat nieuwe inwoners, zoals statushouders en vluchtelingen zo veel als mogelijk kunnen meedoen.

Daarom zoeken we samen met inwoners naar mogelijkheden en bieden we ondersteuning als dit nodig is, met name op het gebied van taal en werk. 4.3.2 Relevante ontwikkelingen Door de toename van het aantal statushouders zien we onder andere de druk op de uitkeringen groter worden. De contracten met de aanbieder van de zelfredzaamheidsroute (Z-route) inburgering loopt in het tweede kwartaal van 2026 af. In 2025 zijn we gestart met een aanbestedingstraject, zodat er ononderbroken taalaanbod beschikbaar is. In 2026 continueren we het aanbestedingstraject. 4.3.3 Doelstellingen Bestaanszekerheid 1. Iedere inwoner heeft de mogelijkheid om in zijn/haar levensonderhoud te voorzien. Kansengelijkheid 2. Iedere jeugdige groeit veilig en stabiel op. 3. Om de draagkracht van onze dorpen en wijken te versterken zetten we in op het versterken van gemeenschapszin.

Programmabegroting 2026 - 2029

62

4.3.4 Wat gaan we daarvoor doen? 1.1 Inwoners die aangewezen zijn op een uitkering, ondersteunen we actief om mee te doen naar vermogen. Wanneer betaald werk nog niet haalbaar is, zetten we andere trajecten in zoals een leerwerktraject, een werkervaringsplek of scholing. 1.2 Raalte Werkt! is onze visie op werk, participatie en re-integratie. Deze visie vertalen we jaarlijks naar een concreet uitvoeringsplan. We bouwen onze infrastructuur verder uit en sluiten met maatwerk trajecten zoveel mogelijk aan bij de mogelijkheden van onze inwoners. 1.3 Wanneer uitstroom naar regulier betaald werk (nog) niet haalbaar is, benutten we de infrastructuur van de Stichting Werk Raalte (SWR) en andere lokale partijen voor de inzet van reintegratie instrumenten zoals werkervaringsplekken en taalstages. 1.4 We werken aan een toekomstbestendige arbeidsmarkt. Regionaal werken we hiervoor samen in de arbeidsmarktregio Zwolle. We maken optimaal gebruik van regionale ondersteuning van bijvoorbeeld de aanjagers voor inwoners met een grote afstand tot de arbeidsmarkt, zoals statushouders en mensen met psychische beperkingen. We verwijzen zoveel als mogelijk naar Groei Vooruit. We vinden het belangrijk dat deze ondersteuning laagdrempelig en fysiek nabij is. Daarom vormt de bibliotheek ook in 2026 onze inlooplocatie voor het Werkcafé en het Werkcentrum van Groei Vooruit.

1.5 Het versterken van basisvaardigheden is een essentieel onderdeel van zowel de dienstverlening als het beleid binnen het sociaal domein. We streven ernaar om beperkte basisvaardigheden bij inwoners tijdig te signaleren, hierover in gesprek te gaan en mensen te motiveren gebruik te maken van het beschikbare (in)formele taalaanbod. 1.6 We gaan verder met de uitvoering van het meerjarenbeleidsplan Doorstroompunt regio IJsselvecht (voorheen RMC (Regionaal Meld- en Coördinatiepunt vroegtijdige schoolverlaters). We gaan lokaal aan de slag met de thema's, zoals integrale ondersteuning van jongeren in een kwetsbare positie, jongeren in beeld hebben en houden en het duurzaam naar werk begeleiden van de jongeren. 1.7 Met de Voor- en Vroegscholen geven we uitvoering aan ons plan van aanpak om de kwaliteit van VVE (Voor- en Vroegschoolse Educatie) te verbeteren door middel van de gemaakte resultaatafspraken. 1.8 We blijven onverminderd inzetten op integrale leerroutes op basis van inburgering, taal en participatie, waarbij de inburgeraar naar vermogen taalvaardigheden ontwikkelt. Beschikken over taalvaardigheden helpt bij het vinden van een (betaalde) plek op de arbeidsmarkt en bevordert deelname aan onze samenleving. 1.9 We blijven flexibel om de instroom van statushouders (met name nareizigers) te kunnen opvangen.

Tot 1 december 2026 continueren we de in 2024 ingezette doorstroomlocatie.

Programmabegroting 2026 - 2029

63

2.1 Op basis van de gezamenlijke visie op onderwijs, die in 2025 is ontwikkeld, werken we samen met het onderwijs aan het versterken van kansengelijkheid. We zetten onder andere in op doorgaande ontwikkellijnen en hebben de ambitie dat kinderen zoveel mogelijk in de eigen wijk of dorp naar school gaan. 2.2 We blijven investeren op de verbinding tussen het onderwijs, de leerplichtambtenaar, de doorstroomcoach, het doorstroompunt en het Centrum voor jeugd en gezin en de clusters werk en Wmo. Hiermee beogen we een goede samenwerking en vroegtijdige, integrale ondersteuning aan jeugdigen. 2.3 We blijven investeren in de samenwerking die versterkt is met behulp van de activiteiten die we hebben ingezet vanuit het Nationaal Programma Onderwijs. Scholen, jongerenwerk en het Centrum voor Jeugd en Gezin trekken hierin samen op. 3.1 De afgelopen jaren hebben we vanuit verschillende initiatieven extra ingezet op onze aandachtswijken. Denk bijvoorbeeld aan de proeftuin Noaberschap, de optrommelactie in de Olykampen en de buurtaanpak in de Wilgensingel. In 2026 bundelen we (de uitkomsten van) deze initiatieven en ontwikkelen we een meer integrale aanpak waarmee we de draagkracht in onze aandachtswijken versterken.

4.3.5 Waar meten we ons succes aan af? De verplichte BBV-beleidsindicatoren en de indicatoren uit het tweejaarlijks onderzoek 'Waar staat je gemeente' zijn te vinden via: Indicatoren Indicatoren programma 3 Bereik van de meedoenregeling 18+ Het percentage inwoners dat onder doelgroep valt dat daadwerkelijk gebruik maakt van de meedoenregeling

Referentie jaar cijfer

2026

2027

2028

2029

2023

35%

40%

40%

40%

40%

7,5

7,5

7,5

7,5

7,5

Bron: KWIZ armoedemonitor Tevredenheid inwoners met ons inkomensbeleid en de uitvoering daarvan. Gemiddelde cijfers dat inwoners ons geven bij het cliëntenervaringsonderzoek 2023 inkomensondersteuning

Bron: Cliëntenervaringsonderzoek inkomensondersteuning 4.3.6 Nieuw beleid begroting 2026-2029 Uitvoeringscapaciteit asielopgave Door de komst van doorstroomlocatie Den Alerdinck voldoen wij aan de wettelijke taakstelling voor statushouders. Dit betekent wel een stijging in de instroom van statushouders. Daarnaast neemt hiermee ook het aantal nareizigers toe. De hogere instroom drukt op de Programmabegroting 2026 - 2029

64

uitvoering als gevolg van een toename van het aantal inburgeringstrajecten, bijstandsuitkeringen en participatietrajecten. Daarnaast heeft de gemeente een wettelijke taakstelling asiel gekregen door de invoering van de Spreidingswet. Om de werkzaamheden die hieruit voortkomen goed te kunnen uitvoeren is er 2,8 fte aan extra personele capaciteit nodig. Voorgesteld wordt om in 2026 eenmalig € 261.960 voor uitvoering en € 72.800 voor overhead beschikbaar te stellen ten laste van de reserve opvang statushouders en vluchtelingen. 4.3.7 Wat mag het kosten? Bedragen * € 1.000 Nr. Taakveld omschrijving

Rek. 2024

Begr. 2025

Begr. 2026

Meerjarenraming 2027 2028 2029

30

-68

-70

-68

-65

Lasten 0.8 Overige baten en lasten 4.1 Openbaar onderwijs

1

3

3

3

3

3

Onderwijsbeleid en leerlingzaken Samenkracht en 6.1 burgerparticipatie

2.347

2.034

2.064

2.065

2.024

1.984

1.166

5.915

7.504

1.335

1.335

1.335

6.3 Inkomensregelingen

16.143

13.066

12.671

12.180

11.916

11.665

6.4 Begeleide participatie

4.787

4.925

4.817

4.602

4.617

4.606

6.5 Arbeidsparticipatie

1.209

1.177

863

856

855

854

25.654

27.148

27.854

20.971

20.682

20.381

Onderwijsbeleid en leerlingzaken Samenkracht en 6.1 burgerparticipatie

-868

-699

-699

-699

-699

-699

-749

-6.770

-6.834

-845

-845

-845

6.3 Inkomensregelingen

-15.668

-8.467

-8.526

-8.526

-8.526

-8.526

6.5 Arbeidsparticipatie

-3

-60

-11

4.3

Totaal

Baten 4.3

Totaal Saldo van baten en lasten voor bestemming

-17.288 -15.996 -16.070 -10.069 -10.069 -10.069 8.366 11.152 11.784 10.901 10.613 10.312

Reservemutaties Onttrekkingen Toevoegingen Saldo van baten en lasten na bestemming

Programmabegroting 2026 - 2029

-1.300

-1.747

-1.347

-700

-569

-251

3.954

1.441

100

105

105

105

11.020

10.847

10.537

10.307

10.149

10.165

65

4.4 Maatschappelijke ondersteuning en jeugdhulp Portefeuillehouder:

Wethouder G. Toeter

Programmacoördinator:

Domeinmanager T. Schrör

4.4.1 Wat willen we bereiken? We werken als sociaal domein de komende jaren aan onze ambities vanuit de drie thema’s die ook centraal staan in de propositie ‘waarde van het sociaal domein’ van de VNG. Dit zijn bestaanszekerheid bieden, gezond leven makkelijker maken en kansengelijkheid versterken. Drie grote opgaven binnen de samenleving waarin we als gemeente het verschil kunnen en willen maken. Bestaanszekerheid bieden Bestaanszekerheid gaat over de basis die iedere inwoner nodig heeft om mee te kunnen doen in de samenleving. Voldoende inkomen om te kunnen voldoen in het levensonderhoud, een dak boven je hoofd en een passende daginvulling. We zien dat de meeste inwoners in Raalte zelf in deze basis kunnen voorzien. Voor wie dat niet lukt kijken we samen met de inwoner naar de mogelijkheden. Als het nodig is bieden wij als gemeente ondersteuning. Deze ondersteuning is bij voorkeur zo voorliggend als mogelijk. Gezond leven makkelijker maken We hebben als samenleving een grote opgave als het gaat om gezondheid en de bijbehorende zorg. We sluiten aan bij landelijke en regionale bewegingen en aanpakken waar dat lokaal waarde toevoegt en zoeken we de samenwerking met het zorgdomein. We focussen ons lokaal op het vergroten van het bewustzijn bij inwoners en bieden we laagdrempelige ondersteuning waar mogelijk, waarbij we extra aandacht hebben voor jongeren.

We kijken daarbij vanuit de brede blik van ‘positieve gezondheid’ naar dit thema. We hebben als gemeente wel een grote rol in het creëren van een omgeving die gezond gedrag stimuleert en gezondheidsverschillen verkleint. Daarom zetten we in op het creëren van een leefomgeving die gezond leven makkelijker maakt. We hebben daarbij extra aandacht voor de wijken waarin veel inwoners met een lagere sociaal-economische status wonen. Kansengelijkheid De plek waar je wieg staat bepaalt nog steeds voor een deel welke kansen je hebt in je leven. Ook in Raalte zien we dat niet iedereen gelijke kansen heeft. Vanuit ons uitgangspunt ‘gericht investeren voor gelijkere kansen’ willen we deze ongelijkheid verminderen en ervoor zorgen dat het alle inwoners naar vermogen mee kunnen doen in onze samenleving, ook als ze hierbij belemmeringen ervaren. We zien grote verschillen tussen onze dorpen en wijken. Met name een aantal wijken in het dorp Raalte vallen op. Deze wijken verdienen extra aandacht. Daarom werken we op een integrale manier samen met partners en inwoners aan sterkere wijken en betere kansen.

Programmabegroting 2026 - 2029

68

4.4.2 Relevante ontwikkelingen Op 2 juli 2025 is een onderhandelaarsakkoord bereikt over het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA). Het AZWA gaat direct in en loopt tot en met 2028. Het AZWA richt zich op het verbeteren van de toegankelijkheid en kwaliteit van zorg in Nederland, terwijl het arbeidsmarkttekort in de zorgsector wordt aangepakt. Het AZWA is een aanvulling op het Integraal Zorg Akkoord (IZA). Met het AZWA wordt de beweging naar de voorkant, van zorg naar welzijn, voortgezet. Dit betekent dat er een steeds grotere rol is voor oplossingen binnen het sociaal domein. In 2026 worden de Wmo hulpmiddelen opnieuw aanbesteed. Dit kan leiden tot gewijzigde tarieven. Het wetsvoorstel om de eigen bijdrage Wmo te veranderen is na de val van het kabinet controversieel verklaard. Dit betekent dat het abonnementstarief voorlopig van kracht blijft. Jeugd Het rijk heeft voor de jaren 2026 t/m 2029 het financieel kader bijgesteld. Zo is het ingroeipad van de besparingen hervormingsagenda voor de jaren 2026 en 2027 verzacht. Echter, vanaf 2028 is de besparing voor de hervormingsagenda geïndexeerd en daarmee verder toegenomen. In 2027 brengt een de deskundigencommissie Van Ark een 2e zwaarwegend advies uit aan het rijk en gemeenten waarin het zowel terugkijkt op de periode 2025-2027 als vooruitkijkt naar het financieel kader vanaf 2028 en verder.

In de paragraaf sociaal domein is een verdere toelichting op het financieel perspectief van het sociaal domein opgenomen. 4.4.3 Doelstellingen Bestaanszekerheid 1. Iedere inwoner heeft een thuis. Gezond leven makkelijker maken 2. Iedere inwoner kan keuzes maken die gezond leven makkelijker maken. 3. We stimuleren het vitaal ouder worden, zodat senioren zo lang mogelijk zelfstandig thuis kunnen blijven wonen. 4. We versterken de veerkracht en mentale gezondheid van onze inwoners. Kansengelijkheid 5. Iedere jeugdige groeit veilig en stabiel op. 6. Om de draagkracht van onze dorpen en wijken te versterken zetten we in op het versterken van gemeenschapszin. 4.4.4 Wat gaan we daarvoor doen? 1.1 We geven uitvoering aan de Regiovisie beschermd wonen en maatschappelijke opvang 'Kracht in Kwetsbaarheid' en de lokale vertaling daarvan. Uitgangspunten zijn daarbij zelfstandig wonen in de vertrouwde woonomgeving met steunende personen (beschermd thuis) en het voorkomen van dakloosheid vanuit het principe 'eerst een woning, dan herstel'.

Programmabegroting 2026 - 2029

69

1.2 We werken aan een sterk Veilig Thuis IJsselland dat nauw samenwerkt met het Centrum voor Jeugd en Gezin en maatschappelijk werk, zodat casussen waarin huiselijk geweld, kindermishandeling of ouderenmishandeling speelt, zo snel mogelijk en zoveel mogelijk lokaal worden opgepakt en wachtlijsten worden voorkomen. Het implementeren van de nieuwe regiovisie, het concretiseren en het verder uitvoeren van de uitgangspunten van toekomstscenario kind- en gezinsbescherming zijn voor 2026 belangrijke aandachtspunten. 2.1 Samen met het zorgkantoor en de zorgverzekeraar werken we in de regio Midden-IJssel aan de verbinding tussen het zorgdomein en het sociaal domein, zodat we de uitdaging die op ons afkomt vanuit het Integraal Zorgakkoord (IZA) nog meer vanuit gezamenlijkheid kunnen aanpakken. Concreet werken we hierbij aan de uitvoering van Regioplan Midden-IJssel met focus op de thema's Gezond Leven, Mentale Welbevinden en Zorg en ondersteuning in een vergrijzende samenleving. 2.2 We geven uitvoering aan het integrale plan van aanpak in het kader van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). We zetten in ieder geval in op de ketenaanpakken: kansrijke start, valpreventie, aanpak overgewicht en obesitas kinderen en volwassenen en welzijn op recept.

2.3 Naast deze ketenaanpakken kiezen we er bewust voor om op een beperkt aantal thema’s in te zetten, zodat we daar echt het verschil kunnen maken. Vanaf 2026 zetten we in op het tegengaan van alcoholgebruik en overgewicht en het stimuleren van meer beweging. 3.1 We stimuleren onze (toekomstige) ouderen om na te denken over de toekomst en (waar mogelijk) eigen regie te nemen. We bieden senioren met een ondersteuningsbehoefte een passend (collectief) voorliggend aanbod als alternatief voor geïndiceerde ondersteuning. In 2026 borduren we voort op de in 2025 ingezette koers van het vergroten van de bewustwording en doorstroombevordering. Dit betekent onder andere dat we werken aan de verdere ontwikkeling en borging van de Proeftuin Noaberschap waarmee we in 2025 zijn gestart. 4.1 We zorgen vanuit het sociaal domein voor een goede afvaardiging in het verkennend gesprek. In dit gesprek denken vertegenwoordigers vanuit de GGZ en het sociaal domein mee met inwoners die zich met mentale problematiek melden bij de huisarts. Dit geeft ons inzicht in de problematiek die bij onze inwoners speelt. Daarnaast begeleiden we inwoners naar een passende oplossing binnen het sociaal domein. 4.2 Vanuit de proeftuin mentale gezondheid werken we aan een samenhangend aanbod om de mentale gezondheid van jeugdigen, jongeren en jongvolwassenen te versterken.

4.3 Het CJG ondersteunt jeugdigen zoveel mogelijk collectief bij het versterken van de mentale gezondheid. Wanneer er meer nodig is ondersteund het CJG individueel of verwijst door naar specialistische jeugdhulp. Het CJG breidt de GGZ-expertise per 2026 hiervoor uit (zie ook 5.2). Voor jongeren en jongvolwassenen is er het Jongerencafé van Vriendendiensten. 4.4 We bieden mantelzorgers de best passende (collectieve) ondersteuning, zodat zij kunnen zorgen voor een naaste op een manier die bij hen past. We doen dit door uitvoering te geven aan het uitvoeringsplan Mantelzorg. Programmabegroting 2026 - 2029

70

5.1 Met het programma Kansrijke Start werken professionals uit het medische en sociaal domein aan het versterken van de samenwerking rondom de eerste 1.000 dagen van een kind. Dit vergroot de kansen voor baby’s en peuters en kan problemen op latere leeftijd voorkomen. Professionals werken met de interventie Nu Niet Zwanger en we zetten in op evidence based programma's zoals centering pregnancy en centering ouderschap. Met netwerkbijeenkomsten verstevigen we de samenwerking tussen medische en sociale professionals. 5.2 Per 1 januari 2026 is het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) onderdeel van de gemeente Raalte. Op basis van de aanbeveling vanuit het Berenschot rapport wordt de formatie van het CJG vanaf 2026 met 3,5 fte (en in 2027 met 1,5 fte) uitgebreid om lokaal meer ondersteuning te bieden en daarmee een besparing te realiseren op de specialistische jeugdhulp. 5.3 In 2026 zal er met de 11 gemeenten in de regio IJsselland en specialistische jeugdhulpaanbieders gewerkt worden aan het vaststellen en vervolgens implementeren van de nieuwe regiovisie. Het voorstel wat voorligt is om het RSJ per 1 januari 2026 onder te brengen bij de GGD IJsselland. In 2026 zal in de regio het contractmanagement en beheer geïntensiveerd worden om meer grip te krijgen op en sturing te geven aan regionale afspraken.

6.1 Vanuit de Opgave Wijken en Dorpen zien we dat in een aantal wijken in Raalte meerdere sociale vraagstukken samenkomen. We gaan onderzoeken wat deze wijken nodig hebben om de gemeenschapszin te versterken en daarmee een bijdrage te leveren aan een aantal van deze sociale vraagstukken. 4.4.5 Waar meten we ons succes aan af? De verplichte BBV-beleidsindicatoren en de indicatoren uit het tweejaarlijks onderzoek 'Waar staat je gemeente' zijn te vinden via: Indicatoren 4.4.6 Nieuw beleid begroting 2026-2029 Toekomstbestendig CJG Uw Raad heeft in december 2024 ingestemd om het Centrum voor jeugd en gezin (CJG) te positioneren als onderdeel van de gemeente Raalte en de huidige omvang structureel te financieren. Voorgesteld wordt om eenmalig € 250.000 in 2026 en 2027 beschikbaar te stellen ten laste van de reserve sociaal. Daarnaast wordt voorgesteld om structureel € 250.000 voor de jaren 2026 en 2027 en € 500.000 vanaf 2028 beschikbaar te stellen ten laste van de algemene middelen. Uitbreiding CJG Daarnaast heeft uw Raad ingestemd met het uitwerken van de besparingsmaatregel uit het Berenschot rapport met betrekking tot de jeugdhulp. Daarin is geadviseerd om de dienstverlening van het CJG uit te breiden en daarmee kosten op de specialistische jeugdhulp te besparen.

Er wordt voorgesteld om te gaan werken met een ingroeimodel waarbij gemonitord wordt of de verwachte besparing gerealiseerd wordt alvorens een volgende stap te zetten. Voorgesteld wordt om voor 2026 3,5 fte en voor de jaren 2027 en 2028 5 fte eenmalig aan het CJG toe te voegen. Voor deze uitbreiding wordt in 2026 € 326.000 voor uitvoering en € 91.000 voor overhead gevraagd.

Programmabegroting 2026 - 2029

71

Voor de jaren 2027 en 2028 wordt € 466.000 voor uitvoering en € 130.000 voor overhead gevraagd. Deze kosten wordt gedekt door een taakstelling op de specialistische jeugdzorgkosten van € 417.000 in 2026 en € 596.000 in 2027 en 2028. Uitvoeringsbudget sociaal domein Om flexibel en wendbaar te kunnen zijn is een uitvoeringsbudget sociaal domein benodigd die kan worden ingezet op het moment dat het nodig is. Denk aan het organiseren van bijeenkomsten, korte adviesopdrachten, ICT kosten en maatwerk om het verschil van onze inwoners te kunnen maken. Als gevolg van het reëel begroting valt het transformatiebudget uit 2025 terug in de reserve sociaal domein. Voorgesteld wordt om voor de periode 2026 tot en met 2029 jaarlijks € 150.000 beschikbaar te stellen ten laste van de reserve sociaal domein. Uitvoeringscapaciteit grip op kosten Sociaal domein In 2024 heeft Berenschot een onderzoek uitgevoerd naar besparingsmaatregelen binnen het sociaal domein. Bij de begroting 2025 is een taakstelling ingevoerd van € 0,5 miljoen in 2025 oplopend tot structureel € 1,75 miljoen vanaf 2027. In 2025 is hiervoor een implementatieplan opgesteld. Voor de uitvoering van dit plan is in 2026 4,15 fte aan extra capaciteit benodigd. Voorgesteld wordt om eenmalig € 398.980 aan uitvoering en € 107.900 aan overhead beschikbaar te stellen ten laste van de reserve sociaal domein.

Werkbudget opgave wijken en dorpen In vervolg op het vastgestelde Koersdocument Opgave Wijken en Dorpen wordt voor met name de aansturing en het werkbudget eenmalig € 80.900 gevraagd voor de jaren 2026 tot en met 2029.

Programmabegroting 2026 - 2029

72

4.4.7 Wat mag het kosten? Bedragen * € 1.000 Nr. Taakveld omschrijving

Rek. 2024

Begr. 2025

Begr. 2026

Meerjarenraming 2027 2028 2029

-1.418

-1.943

-2.260

-1.520

4.485

4.304

3.866

3.749

3.750

368

425

374

374

374

1.364

1.482

1.624

1.873

1.407

1.088

407

407

407

407

1.926

1.698

1.699

1.699

1.699

10

10

4.374

4.665

4.462

4.461

4.461

2.577

2.838

2.839

2.839

2.838

1.777

1.948

1.949

1.949

1.949

18

90

90

90

90

Lasten 0.8

Overige baten en lasten

6.1

Samenkracht en burgerparticipatie

3.842

6.2

Wijkteams

2.392

Toegang en eerstelijnsvoorz. WMO Toegang en eerstelijnsvoorz. 6.22 Jeugd Toegang en eerstelijnsvoorz. 6.23 Integraal 6.21

6.6

Maatwerkvoorziening (WMO)

6.60

Hulpmiddelen en diensten (WMO)

6.71 Maatwerkdienstverlening 18+

1.589

693

6.711 Huishoudelijke hulp (WMO) 6.712 Begeleiding (WMO) 6.713 Dagbesteding (WMO) Overige 6.714 maatwerkarrangementen (WMO) 6.71A Hulp bij het huishouden (WMO) 6.71B Begeleiding (WMO) 6.71C Dagbesteding (WMO) 6.72 Maatwerkdienstverlening 186.72A Jeugdhulp begeleiding 6.72B Jeugdhulp behandeling 6.72C Jeugdhulp dagbesteding 6.72D

Jeugdhulp zonder verblijf overig

6.73A Pleegzorg 6.73B Gezinsgericht Programmabegroting 2026 - 2029

3.901 2.328 1.652 529

41

1.044 1.864 1.081 763 521 -2

73

Nr.

Taakveld omschrijving

2025

2026

2027

2028

2029

192

394

394

394

394

7.449

8.174

8.179

8.177

8.177

5.419

5.701

5.701

5.701

5.701

933

982

982

982

982

491

616

616

616

616

125

131

131

131

131

564

321

1.224

1.119

1.119

1.119

1.119

95

36

36

36

36

6.91 Coordinatie en beleid WMO

165

364

366

365

365

6.92 Coördinatie en beleid Jeugd

240

428

431

430

430

2.048

2.223

2.086

2.133

2.141

2.148

32.817

37.097

36.841

35.466

35.272

35.550

-389

-468

6.73C Jeugdhulp met verblijf overig Jeugdhulp behandeling GGZ zndverblijf Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ6.74B verblijf 6.74A

6.74C Gesloten plaatsing

2024 3.288 2.338 756 893

6.751 Jeugdhulp ambulant lokaal 6.752 Jeugdhulp ambulant regionaal 6.762

Jeugdhulp met verblijf regionaal

6.763 Jeugdhulp met verblijf landelijk 6.791 PGB WMO 6.792 PGB Jeugd 6.81 Geescaleerde zorg 18+

49

6.811 Beschermd wonen (WMO) 6.82 Geescaleerde zorg 18-

304

6.821 Jeugdbescherming 6.822 Jeugdreclassering 6.82A Jeugdbescherming 6.82B Jeugdreclassering

7.1

Volksgezondheid

Totaal

910 33

Baten 6.1

Samenkracht en burgerparticipatie

-455

6.2

Wijkteams

-111

Toegang en eerstelijnsvoorz. WMO Toegang en eerstelijnsvoorz. 6.22 Jeugd

-51

6.21

Programmabegroting 2026 - 2029

-100

74

Nr.

Taakveld omschrijving

2024

2025

2026

2027

2028

2029

6.6

Maatwerkvoorziening (WMO)

-103

6.60

Hulpmiddelen en diensten (WMO)

-71

-73

-73

-73

-73

-378

-374

-539

-539

-539

-564

-321

-288

-334

-178

-174

-174

-174

-1.833 30.984

-1.836 35.261

-1.465 35.376

-786 34.679

-786 34.486

-786 34.764

-2.812

-2.523

-1.297

-1.466

-3.282

-3.225

1.649

1.611

2.400

2.895

2.895

2.895

29.822

34.349

36.479

36.108

34.098

34.434

6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ Overige 6.714 maatwerkarrangementen (WMO) 6.71A Hulp bij het huishouden (WMO) 6.71B Begeleiding (WMO) Overige 6.71Dmaatwerkarrangementen (WMO) 6.72A Jeugdhulp begeleiding 6.72D

Jeugdhulp zonder verblijf overig

6.73A Pleegzorg 6.81 Geescaleerde zorg 18+

-1 -2 -381

-3 -326 -43 -99

6.811 Beschermd wonen (WMO) 6.82A Jeugdbescherming 7.1

Volksgezondheid

Totaal Saldo van baten en lasten voor bestemming

-21

Reservemutaties Onttrekkingen Toevoegingen Saldo van baten en lasten na bestemming

Programmabegroting 2026 - 2029

75

4.5 Duurzaamheid, energie- en warmtetransitie Portefeuillehouder:

Wethouders R. Bisschop en A. Kreule

Programmacoördinator:

Domeinmanager M. Lammerts van Bueren

4.5.1 Wat willen we bereiken? We gaan voor een duurzame en schone leefomgeving. Een omgeving waarin het fijn wonen is én blijft. Een omgeving die we met trots kunnen doorgeven aan onze kinderen. Daarom hebben we in het overkoepelend beleidsplan duurzaamheid de volgende ambities opgenomen voor de thema’s energietransitie, klimaatadaptatie en circulariteit: 1. In Raalte streven we naar klimaatneutraliteit in 2050. Het doel voor 2050 is daarom om netto geen broeikasgassen meer uit te stoten. 2. In 2050 is Raalte volledig circulair. Het is dan onderdeel van een volledig circulaire economie en samenleving, waarin zoveel mogelijk duurzame hernieuwbare grondstoffen worden gebruikt, producten en grondstoffen worden hergebruikt en waarin afval niet bestaat. De gemeente heeft vooral invloed op haar eigen werkzaamheden in de openbare ruimte. Het is daarom dat voor 2050 het doel wordt gesteld dat het gebruik van grondstoffen in de openbare ruimte volledig circulair is. 3. In 2050 is Raalte volledig klimaatbestendig en waterrobuust ingericht. Dit betekent dat we de gevolgen van hevige neerslag, langdurige natte of droge periodes en hitte op kunnen vangen. Klimaatextremen leiden dan niet tot schade aan bebouwing, infrastructuur en voorzieningen; en vitale functies en voorzieningen blijven altijd beschikbaar. De leefomgeving is hittebestendig ingericht en gezondheidsrisico’s zijn beperkt.

Groenblauwe structuren zijn zichtbaar verweven, er is voldoende sponswerking van het water- en bodemsysteem en er is voldoende gevarieerd, verbonden en inheems groen. Concreet betekent dit dat we de komende jaren (tot 2030) werken aan doelstellingen die deze ambities ondersteunen. De uitwerkingen van de ambitie voor klimaatadaptatie (3) is verder toegelicht in programma 2 'integraal beheer openbare ruimte'. 4.5.2 Relevante ontwikkelingen Netcongestie en netverzwaring Richting 2050 zal het gebruik van elektriciteit enorm toenemen. De groei in gebruik en opwek is ook in Raalte duidelijk zichtbaar. Uitbreiding van het elektriciteitsnet kan deze groei niet overal bijbenen. Daardoor komen we steeds dichter bij de maximale transportcapaciteit van het net. Om echte problemen als gevolg van overbelasting te voorkomen heeft netbeheerder Enexis een stop ingevoerd voor nieuwe aansluitingen met een grote capaciteit. Dit treft bedrijven die willen uitbreiden of zich willen vestigen, maar ook nieuwe faciliteiten die veel elektriciteit vragen. Om dit op te lossen wordt er hard gewerkt aan het uitbreiden verzwaren van het elektriciteitsnet, op alle spanningsniveaus. Zo wordt er gewerkt aan uitbreiding van het hoogspanningsstation in Raalte, worden er meerdere nieuwe middenspanningsstations geplaatst op strategisch gekozen locaties en wordt in meerdere wijken het laagspanningsnet aangepakt.

Programmabegroting 2026 - 2029

78

Naast het verzwaren van het net wordt ook ingezet op bewustwording bij inwoners. Met een landelijke campagne worden inwoners gevraagd het elektriciteitsgebruik tussen 16:00 uur en 21:00 uur te minimaliseren om zo de grootste pieken te verlagen. Met ideeën over netbewust bouwen wordt de vraag naar elektriciteit binnen een nieuwbouwwijk geminimaliseerd en beter over de tijd verdeeld. Ook zijn er andere contractvormen in ontwikkeling waarbij bijvoorbeeld een tijdgebonden aansluiting mogelijk wordt. 4.5.3 Doelstellingen Om de ambities te behalen voor circulariteit en energietransitie zijn er voor deze twee thema's doelstellingen opgesteld. Deze doelstellingen willen we in 2030 behaald hebben. 1. Energietransitie • In 2030 wekken we 100 GWh hernieuwbare energie op. • In 2030 willen we het aardgasverbruik van de gebouwde omgeving hebben teruggebracht tot maximaal 15 miljoen m3 per jaar. 2. Circulariteit • We zetten ons in voor een hoger percentage hergebruik afvalstromen, waarbij specifieke aandacht uitgaat naar schone afvalstromen. We gaan ons hiervoor inzetten door bewustwording in de samenleving te creëren door inzet op communicatie. 4.5.4 Wat gaan we daarvoor doen? 1.1 We werken samen met provincie en andere gemeenten onder de Agenda Energietransitie West-Overijssel aan onze ambities op de energietransitie.

1.2 We behouden het doel om in 2030 100 GWh duurzame energie op te wekken. We actualiseren daarvoor het beleid zon op land van de provincie Overijssel en onderzoeken hoe we op wijkniveau de (opgewekte) energie efficiënt kunnen benutten. 1.3 We maken inzichtelijk of de huidige mogelijkheid voor kleine vergistingsinstallaties binnen het bestemmingsplan nog toereikend is en passen deze indien nodig aan en starten met onderzoeken welke potentie er is in het buitengebied voor biogas. 1.4 We starten met het toewerken naar mogelijkheden van toekomstbestendige (nieuwbouw)wijken bij verdere beperkingen op het elektriciteitsnet. Het minimaliseren van de vraag naar elektriciteit is hierbij de sleutel. 1.5 We werken samen met de netbeheerders om de verzwaring van het elektriciteitsnet te faciliteren en de procedures vlot te laten lopen. Waar mogelijk stemmen we de wijkgerichte aanpak van het elektriciteitsnet af op andere gemeentelijke werkzaamheden. 1.6 We onderzoeken hoe we in de gemeente Raalte structureel plek kunnen geven aan duurzame mobiliteit. 1.7 We haken aan bij de waterstof werkgroep en bestuurlijk platform Waterstofnetwerk OostNederland. In samenwerking met buurgemeenten en de provincie bepalen we of en waar aansluitingen op het waterstofnetwerk wenselijk zijn. 1.8 We zetten ons in voor betere Isolatie.

Onder andere door de voortzetting van subsidie voor de isolatie van woningen en de subsidieregeling Warm voor Elkaar, de voortzetting van het Soorten Management Plan (SMP). Daarnaast zetten we ons in voor de verduurzaming van utiliteitsgebouwen en gemeentegebouwen naar energielabel C.

Programmabegroting 2026 - 2029

79

1.9 Ons warmteprogramma wordt voor uiterlijk eind 2026 vastgesteld. Deze wordt daarna iedere vijf jaar geactualiseerd. Daarnaast bepalen we welke wijken kansrijk zijn voor de aanleg van een collectieve warmtevoorziening. 2.1 Begin 2026 wordt het beleidsplan Circulariteit in de Openbare Ruimte vastgesteld. Hieruit zal ook een realistisch en ambitieus (tussen)doel volgen voor de vermindering van het gebruik van (niet-hernieuwbare) grondstoffen voor 2030. 2.2 We bepalen of we het MVOI-manifest (Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen) ondertekenen en starten met dit implementeren in de organisatie. 2.3 We selecteren voor 2027 twee voorbeeldprojecten waarbij circulariteit een centrale rol speelt in de uitvoering. 2.4 We stellen een actieplan op om circulaire bedrijvigheid binnen de gemeente Raalte te vergroten. 2.5 We verkennen de mogelijkheden om circulariteit op een toegankelijke manier bij inwoners te stimuleren en verwerken dit in een actieplan. 2.6 We starten met diverse verkennende acties om circulariteit in de gemeente Raalte te stimuleren. Hierbij valt te denken aan de samenwerking binnen biobased Salland, woningcoöperaties of koploperbedrijven binnen Raalte.

2.7 We zetten verder in op gerichte communicatie naar inwoners over het scheiden van grondstofstromen en hergebruik om zo een structurele verlaging van de hoeveelheid restafval en schonere grondstofstromen te realiseren. 4.5.5 Waar meten we ons succes aan af? De verplichte BBV-beleidsindicatoren en de indicatoren uit het tweejaarlijks onderzoek 'Waar staat je gemeente' zijn te vinden via: Indicatoren Referentie jaar cijfer

2026

2024

78%

79%

-

Score op de tevredenheid t.a.v. afvalinzameling is voldoende 2024

7,4

7,5

7,8

2024

96

93

90

2024

57

65

100

2024

26

22

15

Indicatoren programma 5 Hergebruik ten opzichte van totale huisvuilaanbod (2022 t/m 2026 zijn streefgetallen. Beleid wordt herijkt)

2027

2028

(…) 2030