Gemeente Raalte_GRP Rapport 2021-2030

Figuur 18: Bewonersbijeenkomst als participatiemiddel

GRP 2021 - 2030 Raalte | Op weg naar een klimaatbestendig Raalte

31

Samenwerken met burgers rondom het thema water en klimaat wordt de standaard. De doorontwikkeling naar burgerinitiatieven komt voort uit de volgende maatregelen: 1. Programma klimaatadaptieve scholen 2. Het ontwikkelen van een digitaal waterloket 3. Stimuleringsregeling afkoppelen Klimaatadaptieve schoolpleinen De centrale rol die scholen in onze samenleving hebben willen we benutten. Daarom maken we gebruik van de afkoppelsubsidie van het waterschap en zijn we partnergemeente in het provinciale programma Groene schoolpleinen om schoolpleinen te vergroenen. Vergroenen helpt tegen hittestress en kan goed worden gecombineerd met voorkomen van wateroverlast en droogte. Ouders brengen kinderen naar school en kinderen leren op het plein over klimaat, water, droogte en hitte. De schoolpleinen vormen een voorbeeldfunctie voor de wijk. Met de juiste invulling van het terrein draagt het schoolplein bij aan betrokkenheid van burgers, bewustwording en educatie.

Figuur 19: inspiratiebeeld schoolwaterplein brede school Kwintijn. Digitaal waterloket Naarmate het waterbewustzijn onder bedrijven en bewoners groeit, verwachten we ook meer vragen. Door een digitaal waterloket op te zetten kunnen we particulieren, bedrijven en instellingen breder informeren over de waterproblematiek en over de manieren waarop zij zelf kunnen bijdragen aan oplossingen. Het waterloket is vervolgens ook de plek waar burgerinitiatieven worden ingediend. Met een storymap willen we geografisch aangeven wat in een gebied de doelstellingen en prioriteiten zijn met betrekking tot water&riolering. Door dit inzicht te geven hopen we buurten uit te dagen met burgerinitiatieven te komen die hierop aansluiten. We maken tijd en middelen vrij om burgerinitiatieven te stimuleren en de uitvoering mogelijk te maken en zetten duidelijk in op co-productie. De omvang van de wateroverlast en het effect van een initiatief bepalen de inzet van tijd en middelen die we vanuit het GRP ter beschikking stellen. Hemelwaterverordening De gemeente heeft een zorgplicht hemelwater. Dit houdt in dat hemelwater dat op een perceel niet kan worden verwerkt, geloosd mag worden richting openbare ruimte. Omgekeerd betekent dit echter

32

GRP 2021 - 2030 Raalte | Op weg naar een klimaatbestendig Raalte

ook dat de perceeleigenaar een eigen verantwoordelijkheid heeft om het hemelwater (zoveel mogelijk) zelf te verwerken. Wij zien de inwoners voor het uitvoeren van rioleringsprojecten als ervaringsdeskundigen en mede-eigenaar van de wijk. In de participatie zetten we in op interactie en dialoog. Om een goede samenwerking te bereiken is een open en actieve houding belangrijk. Daarom delen we informatie en plannen zoveel mogelijk. Met communicatiecampagnes geven we in een vroeg stadium uitleg over onze plannen en ideeën en gaan we het gesprek aan om waardevolle kennis van particulieren zo goed en zo snel mogelijk meenemen bij het maken van onze eigen plannen.

Figuur 20: Zonder participatie geen draagvlak en medewerking van de bewoners. Bron: participatieframework waternet. Illustratie: Freya Ruijs

In projecten waar we voorzieningen aanleggen om hemelwater gescheiden te kunnen verwerken, maken we gebruik van de hemelwaterverordening om naast het openbaar gebied ook particulier terrein af te koppelen. Op die wijze werken we samen aan een toekomstbestendige omgeving. Deze verordening verbiedt het hebben van een hemelwaterafvoer op het openbaar vuilwaterriool. Bewoners ondersteunen we met advies en met de stimuleringsregeling. Waar afkoppelen redelijkerwijs niet kan worden gevraagd, kunnen we ontheffing verlenen van de verplichting tot afkoppelen. Omdat we meerjarig programmeren laten we de bewoners ruim van tevoren weten dat we in hun omgeving aan de slag gaan. Stimuleringsregeling Voorkeur afkoppelen privaat terrein • Particulieren koppelen zoveel mogelijk verhard oppervlak af, bij voorkeur door ontharden. • Particulieren houden zoveel mogelijk van het hemelwater vast op eigen perceel. • Particulieren voeren het overschot aan hemelwater af naar de openbare ruimte, bij voorkeur bovengronds.

We gaan een stimuleringsregeling afkoppelen ontwikkelen. Het doel van de nieuwe stimuleringsregeling is burgerinitiatieven gericht op het klimaatbestendig maken van de omgeving te versnellen door de kosten voor de burger en bedrijven te verlagen. Hierdoor bereiken we sneller de doelstelling van algehele ontvlechting van afvalwater en hemelwater en kunnen we lokaal verdroging en hittestress tegengaan. Participatie bij beheer Burgerparticipatie hoeft zich niet alleen te beperken tot de realisatiefase. Burgers kunnen ook bijdragen aan

GRP 2021 - 2030 Raalte | Op weg naar een klimaatbestendig Raalte

33

het beheer en onderhoud van de voorzieningen. Denk hierbij aan het maaien van de wadi, het beschikbaar maken van een speelveld dat bij hevige neerslag is volgelopen met hemelwater, het doorstroomprofiel van zaksloten op orde houden, knelpunten in de openbare ruimte doorgeven of metingen uitvoeren die later voor het uitvoeren van (beleids)activiteiten worden gebruikt. We staan open voor deze vormen van participatie bij beheer.

Datagedreven Ons leven is steeds meer datagedreven. We krijgen dagelijks actuele informatie over bijvoorbeeld de temperatuur en de neerslag. De behoefte voor actuele informatie neemt alleen maar toe. We willen weten waar we aan toe zijn, waar we staan en wat er nog komen gaat. Als gemeente pakken we deze ontwikkeling op door de komende planperiode te werken aan: 1. Inzicht – het ontsluiten van beschikbare informatie over water en riolering 2. Transparantie – hoe ver zijn we met het uitvoeren van het GRP. 3. Databeheer – gegevens over het rioolstelsel en bijbehorende voorzieningen op orde Inzicht Iedereen heeft straks toegang tot het digitale waterloket. Het loket geeft informatie over afkoppelen en de daarvoor beschikbare stimuleringsregeling(en). Het loket geeft ook een overzicht van de wateroverlastlocaties, grondwaterstanden, klachten uit de omgeving en andere beheergegevens. Dit inzicht maakt de gemeentelijke organisatie kwetsbaarder voor kritiek, maar biedt ook de kans om samen onze inzichten te verbeteren (feedback op informatie en input voor de risicodialoog), onderzoek uit te voeren of maatregelen te bedenken.

Figuur 21: Illustratie van het beheersysteem met rioleringsgegevens

34

GRP 2021 - 2030 Raalte | Op weg naar een klimaatbestendig Raalte

Transparantie Laten zien wat we doen. Met een dashboard GRP laten we zien welke projecten we voorbereiden en uitvoeren, welke uitgaven zijn gedaan en hoe de algemene voortgang van het GRP verloopt. Dit dashboard voorziet het bestuur en geïnteresseerden van de belangrijkste beheergegevens over de riolering. Het gaat over kosten en baten management, de voortgang, besluitvorming, kwaliteitsbeheersing en het bijhouden van actuele projecten.

Figuur 22: Kennispiramide (bron. www.ruimtebewust.nl)

Databeheer Gegevens zijn op orde. Zonder actuele data kunnen we niet transparant zijn. Ook om nieuwe basisrioleringsplannen (brp’s) op te stellen, storingen te verhelpen, de vervangingsopgave te bepalen, faalkansen in te schatten (t.b.v. risicogestuurd beheer) en het innen van belasting hebben we een goed databeheersysteem met actuele data nodig. Als we ons databeheersysteem niet op orde hebben, werkt dat vertragend voor de projectplanning. Bij het opstarten van projecten zit veel tijd in het verzamelen van de juiste informatie. Met de komst van het nieuwe dashboard houden we de huidige databeheersystemen tegen het licht. Juist omdat dataverzameling en verwerking arbeidsintensief is willen we zo veel als mogelijk automatiseren. Afhankelijk van de informatiewens bepalen we welke gegevens noodzakelijk zijn om te beheren en welke beheersystemen de gemeente nodig heeft.

Doelmatige inzameling en transport De primaire taak van de gemeente is de doelmatige inzameling en transport van het stedelijk afvalwater, zodat de volksgezondheid wordt gewaarborgd en bovennormatieve neerslag niet leidt tot extreme schade. Bij het uitvoeren van de strategie kiezen we voor duurzame, beheerbare en betrouwbare oplossingen. Dat zijn toekomstbestendige oplossingen voor uiteenlopende situaties, die effectief blijven als ze zwaarder of lichter worden belast dan vooraf verwacht. Hierbij zijn de werkwijzen betaalbaar, uitvoerbaar, doelmatig en effectief. Daarvoor werken we samen met andere overheden en onze inwoners. Waar nodig voldoen we aan de richtlijnen, maar normen alleen zijn onvoldoende voor een doelmatig water- en rioleringsbeheer. Bij investeringskeuzes wegen we het effect en de kosten. Daarnaast maken we gebruik van kansen om maatregelen te realiseren die anders (voor lange tijd) niet gerealiseerd kunnen worden of stellen we maatregelen uit om een integrale aanpak mogelijk te maken. Ongeacht wat we doen, wij voeren onze werkzaamheden uit op transparante, herleidbare basis uit, tegen zo laag mogelijke maatschappelijke kosten. Risicogestuurde vernieuwing en vervanging van het vrijvervalstelsel. Het vrijvervalstelsel is op orde. Om te zorgen dat dit zo blijft monitoren we het functioneren van het riool.

Waar zich problemen voordoen grijpen we in, maar alleen als er onaanvaardbare risico’s zijn. Risico’s, prestaties en kosten wegen we meer dan ooit tegen elkaar af. We noemen dit risicogestuurd beheer en onderhoud. In de vorige planperiode voerden we een pilot uit met risicogestuurd beheer en onderhoud van het

GRP 2021 - 2030 Raalte | Op weg naar een klimaatbestendig Raalte

35

vrijvervalstelsel. Deze pakte positief, dus we gaan de beheerfilosofie voor risicogestuurd beheer van onze kapitaalgoederen zoals rioolbuizen, pompputten en gemalen doorontwikkelen. Bij een risicogestuurde benadering worden sommige riolen later vernieuwd, waardoor de kans op falen (in het uiterste geval instorten van het riool) groter wordt. Maar deze grotere faalkans accepteren we alleen waar we het effect van falen acceptabel achten. Bijvoorbeeld wel voor kleinere riolen in woonwijken, maar niet voor grote riolen onder toegangswegen. Met een risicogestuurde aanpak spreiden we benodigde investeringen over een langere periode. Zo worden de jaarlijkse investeringskosten lager zonder dat dit een direct effect hoeft te hebben op het functioneren van de riolering. De komende jaren stellen we randvoorwaarden en criteria op voor het vrijvervalstelsel en de drukriolering. Deze criteria verwerken we in een risicomatrix waarin we eenduidig vastleggen waarom we maatregelen wel of niet nemen. Daarbij maken we optimaal gebruik van het inzicht dat we hebben verkregen in het functioneren van de riolering. De risicogestuurde systematiek vraagt om een omslag in denken. Niet alleen in de eigen organisatie maar ook bij (de aansturing van) marktpartijen. Naast de technisch inhoudelijke aandachtspunten moeten we dus ook bedenken hoe we tot de gewenste cultuurverandering komen.

Figuur 23: Gemaal van de drukriolering in het buitengebied

Buitengebied Het buitengebied van de gemeente Raalte is omvangrijk en de ontzorging via het drukrioleringssysteem vraagt aandacht. Het systeem zorgt voor een goede inzameling van afvalwater, maar kan storingsgevoelig zijn en vraagt energie vanwege alle pompen. Ook stankoverlast en aantasting bij de lozingspunten op het vrijvervalriool zijn aandachtspunten. Het gros van de drukrioleringssystemen is in 2005 aangelegd en de leidingwerken en bouwkundige onderdelen gaan nog minimaal 25 jaar mee. Een grote investeringspiek in deze onderdelen voorzien we

36

GRP 2021 - 2030 Raalte | Op weg naar een klimaatbestendig Raalte

nu rond 2050. Pompen en elektrotechnische onderdelen kennen een kortere levensduur en vervangen we frequenter. In de komende planperiode ligt de focus op het optimaliseren van het huidige systeem. Om storingen en onderhoud te verminderen investeren we in pompen en besturing/telemetrie. Dit moet leiden tot minder storingen en lagere energie- en storingsdienstkosten. Voor de lange termijn gaan we bekijken of het drukrioleringssysteem de meest doelmatige manier van ontzorgen voor het buitengebied blijft. Dit met het oog op de investeringen die op de lange termijn nodig zijn om het huidige systeem in stand te houden en te behouden. De visie op de toekomst van de drukriolering ontwikkelen we in de komende planperiode. Hierbij betrekken we ook het waterschap en RIVUS. Dit onderzoek biedt bovendien input voor het beleidskader voor niet aangesloten percelen op de drukriolering (is het doelmatig deze aan te sluiten op drukriolering of kiezen we voor andere vormen van afvalwaterbeheer voor deze percelen?).

Bestaand beleid drukriolering • Hemelwater dat buiten de bebouwde kom valt, mag niet worden afgevoerd via het drukrioleringssysteem. • Ieder perceel dat in de nabijheid van een bestaande (druk)rioleringsysteem ligt en op doelmatige wijze kan worden aangesloten zal worden aangesloten. De kosten voor de aansluiting zijn voor de perceeleigenaar.

GRP 2021 - 2030 Raalte | Op weg naar een klimaatbestendig Raalte

37

Programmering Met onderzoeken, uitvoeren, stimuleren en faciliteren (het programma) werken we de komende 30 jaar aan de doelstelling om de gemeente klimaatbestendig en waterrobuust te maken. Daarbij stemmen we alle activiteiten af met andere domeinen. Het resultaat is een integraal meerjaren-investeringsprogramma. Dit investeringsprogramma zal jaarlijks worden geactualiseerd. Het programma van dit GRP springt daarop in. De geplande activiteiten voor de komende 10 jaar zijn ons voorkeursprogramma. Naast het voorkeursprogramma hebben we alle investeringsprojecten voor de komende 30 jaar op hoofdlijnen uitgewerkt en begroot. Dit maakt het naar voor of achter schuiven van investeringsprojecten in de tijd mogelijk en draagt optimaal bij aan het benutten van meekoppelkansen in de gemeente. Bij het schuiven met projecten houden we rekening met het gemiddeld maximaal beschikbare budget (tabel 1) dat is afgestemd op het totale investeringsbudget voor de komende 30 jaar. Geplande activiteiten voor het beheer, onderhoud en vervanging (de basisopgave) worden conform de planning uitgevoerd, zodat we het bestaande serviceniveau kunnen handhaven. Tabel 1: Overzicht gemiddeld maximaal beschikbare budget voor de planperiode 2021 - 2030.

Hoofdactiviteit

Kostensoort

Begroting 2021-2030

De basisopgave

Exploitatie

€ 29.615.000

Vervangingsinvesteringen

Investering

€ 4.255.000

Integrale projecten + stimuleringsregeling

Investering

€ 13.460.000

De basisopgave Tot de basisopgave behoren alle inspanningen die nodig zijn om de bestaande stelsels en systemen op een goede manier in bedrijf te houden. Voor de wijze waarop we dat doen is een beheerplan riolering opgesteld. Gedacht moet worden aan activiteiten zoals reinigen en inspecteren van de riolering, kolkenzuigen, onderhoud bergingsvoorzieningen en infiltratievoorzieningen, onderhoud pompen en gemalen, verrichten van kleine reparaties en meten&monitoren. De formatie die nodig is om invulling te geven aan het beheer en onderhoud, ontwikkeling beleid en strategie, bestuurlijke advisering en algehele regie / programmamanagement wordt ook tot de basisopgave gerekend, alsmede financiële lasten zoals rente en afschrijving over gedane investeringen. Voor de basisopgave is een totaalbedrag geraamd van bijna 3 miljoen euro per jaar. In onderstaande tabel is weergegeven hoe de verdeling van deze kosten er uit ziet. Een gedetailleerd overzicht van de kosten is te zien in bijlage 5.

38

GRP 2021 - 2030 Raalte | Op weg naar een klimaatbestendig Raalte

Tabel 2: Begroting per jaar voor de basisopgave in de periode 2021 - 2030. Onderdeel

Toelichting

Riolering algemeen

Beleid, onderzoek en innovatie, externe kosten (bijv. RIVUS)

€ 98.000

3%

Drukriolering

Onderhoud pompen, gemalen en besturing, elektriciteit en telemetrie, meten en monitoren

€ 315.800

11%

Vrijvervalriolering

Onderhoud kolken, goten en riolering, doorbelasting straatvegen, meten en monitoren

€ 190.431

6%

Grondwater en infiltratievoorzieningen

Onderhoud infiltratievoorzieningen, meten en monitoren

€ 97.080

3%

Overig

Afschrijving, rente, invorderingskosten, uren, kwijtscheldingen, doorbelastingen BTW

€ 2.260.005

76%

€ 2.961.316

100%

Totaal per jaar

Begroot

Verhouding in %

Vervangingsinvestering Het rioolstelsel van Raalte is jong en ligt er goed bij. De komende jaren moeten we echter wel een deel van zowel het vrijvervalstelsel als de drukriolering aanpakken. Het betreft hier levensduurverlengende ingrepen zoals re-linen of vervangen. De begroting van deze activiteiten is weergegeven in tabel 3. Tabel 3: Begroting voor het vervangen en renoveren van vrijvervalriolen, gemalen en drukriolering in de planperiode 2021 – 2030.

Hoofdactiviteit

Begroting

Vervangen drukriolering

€ 2,7 miljoen euro

Vervangen mechanische installaties en gemalen

€ 0,55 miljoen euro

Vervangen vrijverval stelsel

€ 1 miljoen euro

Totaal

€ 4,25 miljoen euro

GRP 2021 - 2030 Raalte | Op weg naar een klimaatbestendig Raalte

39

Integrale projecten en stimuleringsregeling De grootste investeringsopgave is nodig voor het doelmatig aanpakken van wateroverlastlocaties. We pakken de uitdaging op twee manieren aan: 1. We voeren grote integrale projecten in de openbare ruimte uit. 2. We ontwikkelen een stimuleringsregeling zodat we kunnen aanhaken bij kansrijke initiatieven van derden en afkoppelen en ontharden van privaat verhard oppervlak bij burgers en bedrijven te kunnen versnellen. Integrale projecten In totaal hebben we voor de komende 30 jaar circa 120 integrale projecten vormgegeven en financieel doorgerekend. Dit vormt de basis voor de investeringssom op het gebied van de DPRA planning met de integrale projecten binnen de openbare ruimte, waar ook de maatregelen voor het bestrijden van wateroverlast onder vallen. In totaal is de voorziene investering over de komende 30 jaar, 38 miljoen euro. In deze projecten zijn maatregelen om wateroverlast tegen te gaan en waar mogelijk gecombineerd met de rioolvervangingsopgave, afkoppelen, groenbeheer, wegreconstructies en andere meekoppelkansen. Per buurt is een opsomming gemaakt van de projectkosten (zij bijlage 4). In onderstaande tabel zijn de begrootte investeringen per buurt en tijdvak weergegeven voor de komende 30 jaar. In deze bedragen zijn vervanging, afkoppelen en bovengrondse maatregelen meegenomen.

De locaties met de grootste wateropgaven zijn integraal bekeken. Projecten waar we grote stappen kunnen zetten met én het voorkomen van wateroverlast én het oplossen van andere opgaven zijn in de komende 10 jaar gepland. De uiteindelijke programmering vindt plaats via het meerjarig investeringsprogramma. Daardoor kunnen projecten eerder of later worden uitgevoerd dan in deze tabel is vermeld.

Figuur 24: Integraal project binnen de gemeente.

40

GRP 2021 - 2030 Raalte | Op weg naar een klimaatbestendig Raalte

Kosten voor andere opgaven, bijvoorbeeld wegen, verkeer, groen en verlichting, zitten niet in deze ramingen. De ervaring leert dat circa 70% van de kosten van integrale projecten wordt gedekt vanuit het GRP. Tabel 4: Investeringsplanning voor de verschillende buurten in de gemeente. Kern

Buurt

tijdvak

Begroting GRP

Broekland

Broekland Kern

2022-2023

€ 360.445

Heino

De Kampen

2022-2024

€ 1.101.239

Heino

Heino Centrum

2022-2024

€ 1.029.200

Raalte

Hartkamp

2022-2025

€ 502.953

Raalte

Langkamp

2022-2025

€ 337.262

Raalte

De Zegge

2023-2025

€ 2.051.752

Raalte

Langkamp

2025-2030

€ 6.988.868

Heeten

Heeten Kern

2031-2040

€ 777.930

Mariënheem

Mariënheem Kern

2031_2040

€ 171.201

Raalte

Blekkerhoek

2031-2040

€ 493.890

Raalte

Drostenkamp

2031-2040

€ 1.109.563

Raalte

Hartkamp

2031-2040

€ 3.357.002

Raalte

Raalte Centrum

2031-2040

€ 641.139

Raalte

Westdorp

2031-2040

€ 4.456.013

Broekland

Broekland Kern

2041-2050

€ 237.576

Heino

De Kampen

2041-2050

€ 3.115.386

Heino

Heino Centrum

2041-2050

€ 608.652

Heino

Heino Zuid

2041-2050

€ 3.250.178

Lierderholthuis

Lierderholthuis Kern

2041-2050

€ 422.335

Luttenberg

Luttenberg Kern

2041-2050

€ 323.374

Nieuw-Heeten

Nieuw Heeten Kern

2041-2050

€ 337.621

Raalte

Blekkerhoek

2041-2050

€ 94.182

Raalte

De Vloedkampen

2041-2050

€ 963.331

Raalte

Het Raan Oost

2041-2050

€ 295.792

Raalte

Het Raan West

2041-2050

€ 298.434

Raalte

Raalte Centrum

2041-2050

€ 1.564.641

Subtotaal Onvoorzien Totaal

€ 34.889.959 2021-2050

€ 3.000.000 € 37.889.959

Met inbegrip van een post onvoorzien van € 3 miljoen bedragen de investering in integrale projecten afgerond € 38 miljoen voor de komende 30 jaar. Gemiddeld per decennium is dit € 12,7 miljoen. Rekening houdende met de benodigde tijd voor opstart van integrale projecten gaan we voor de komende planperiode uit van een investering van € 11.960.000 in integrale projecten, gemiddeld € 1.196.000 per jaar. Voor de komende planperiode zien we goede mogelijkheden voor De Zegge Raalte, Heino Centrum, Broekland, Hartkamp Raalte, Langkamp Raalte en De Kampen Heino.

GRP 2021 - 2030 Raalte | Op weg naar een klimaatbestendig Raalte

41

Stimuleringsregeling We willen initiatieven vanuit de maatschappij niet onbenut laten. Met een stimuleringsregeling kunnen we vanuit het GRP een bijdrage leveren aan projecten vanuit andere taakvelden of projecten van bedrijven, woningbouwverenigingen en burgerinitiatieven. We koppelen mee als investeringen vanuit het GRP noodzakelijk en doelmatig zijn. Binnen het totale investeringsbudget is hier 150.000 euro per jaar voor gereserveerd, voor de totale planperiode van 10 jaar is dit 1.500.000 euro.

Figuur 25: inspiratieschets voor oppervlakkige waterafvoer en versterking groen in Hartkamp.

42

GRP 2021 - 2030 Raalte | Op weg naar een klimaatbestendig Raalte

Financieel dekkingsplan en personeel Het onderhouden, vernieuwen en verbeteren van het rioleringsstelsel en de bovengrondse voorzieningen voor de hemelwaterafvoer kost geld. De totale uitgaven horen op korte of langere termijn gedekt te zijn door de inkomsten die via de rioolheffing binnen komen. Op hoofdlijnen worden de volgende onderdelen voor alle drie de zorgplichten (afvalwater, hemelwater en overtollig grondwater) met de rioolheffing betaald: • Beheer van de riolering; • Vervangingen van onderdelen in de riolering • Verbeteringen aan het bestaande stelsel

Uitgangspunten De gemeente Raalte hanteert de volgende financiële uitgangspunten: • A  ctiva- en afschrijvingsbeleid: De investeringen worden geactiveerd op basis van de beleidsnota activa- en afschrijvingsbeleid (2019). Hierin zit een duidelijke splitsing tussen onderhoud en vervanging, waarbij het essentieel is of dit tot levensduur verlenging leidt of niet. De gemalen, rioolstelsels en hemelwaterbekkens worden in 40 jaar afgeschreven. De elektro mechanische drukriolering en gemalen worden in 15 jaar afgeschreven. • A  ctiveren: De investeringen worden gemiddeld voor 25% direct ten laste van de voorziening riolering gebracht. De resterende 75% van de investeringen wordt geactiveerd, dat wil zeggen dat de afschrijving en rente van deze investering ten laste van de voorziening riolering gebracht wordt. In de investeringsbudgetten zijn ook de interne uren voor voorbereiding, projectleiding en toezicht opgenomen. • R  ente: Investeringen worden geactiveerd met de rente welke op dat moment in de meest recente begroting is vastgesteld. Op dit moment betreft de rente 2,1%. • B  TW: De BTW van de exploitatiebudgetten en investeringen wordt aan de rioolheffing toegerekend. • I nflatie: In de huidige berekeningen is geen rekening gehouden met de toekomstige inflatie over de baten en lasten.

Omdat de baten en de lasten elkaar in evenwicht moeten houden, de rioolheffing is 100% kostendekkend, heeft dit geen financiële gevolgen. Het maakt de berekeningen alleen eenvoudiger en overzichtelijker. • H  effingseenheden: Het aantal particuliere aansluitingen op peildatum 01-01-2021 betreft 15.400. Voor de komende 5 jaar wordt rekening gehouden met een uitbreiding van 70 woningen per jaar vanwege diverse in ontwikkeling zijnde woningbouwlocaties. Voor de periode van 2026 t/m 2035 is gerekend met een toename van 100 woningen per jaar in verband met de ontwikkeling van nieuw woningbeleid waarin sprake is van nieuwe woningbouwambities. Het aantal niet woningen / zakelijke aansluitingen op peildatum 01-01-2021 betreft 236, hierbij wordt in de komende jaren rekening gehouden met een gemiddelde stijging van 10 aansluitingen per jaar tot en met 2030 vanwege de uitgifte van bedrijfskavels op diverse bedrijventerreinen. • Mutatie voorziening riolering: Een over- of onderschrijding van de begrote uitgaven wordt aan het eind van een boekjaar gestort of onttrokken aan de voorziening riolering. Doordat alle baten en lasten welke een relatie hebben tot riolering worden gestort of onttrokken aan de voorziening riolering is dit een ‘gesloten systeem’.

Kostendekking Investeringen De komende jaren gaan we flink investeren in het klimaatbestendig en waterrobuust maken van onze gemeente. Deze investeringen zijn nodig om in 2050 te voldoen aan de eisen van het Deltaplan Ruimtelijke

GRP 2021 - 2030 Raalte | Op weg naar een klimaatbestendig Raalte

43

Adaptatie (DPRA). Deze investering komt bovenop de jaarlijkse investeringen voor het in stand houden van onze rioleringssystemen. Door meer risico gestuurd te vervangen, beperken we de uitgaven voor rioolvervanging en onderhoud en creëren we extra investeringsruimte het uitvoeren van DPRA maatregelen. De DPRA maatregelen worden in een periode van 30 jaar uitgevoerd. De gemiddelde investeringen die voorzien worden in de komende 10 jaar zijn hoger dan in het GRP 2014- 2020. In totaal gaat het om een gemiddelde investeringssom van € 1.771.000 per jaar. De onderstaande tabel geeft een overzicht van de gemiddelde investeringsposten per jaar. Tabel 5: Gemiddeld investering per post per jaar. Type investering

In €

Integrale projecten

€ 1.196.000

Stimuleringsregeling afkoppelen hemelwater

€ 150.000

Vervanging drukriolering *

€ 270.000

Vervanging vrijvervalriolering

€ 100.000

Vervanging mechanische installaties en gemalen

€ 55.000

Totaal

€ 1.771.000

* De drukriolering wordt in een periode van 3 jaar vervangen, voor in totaal € 2.700.000, over de gemiddelde periode van 10 jaar is dit € 270.000 per jaar.

In bovenstaande tekst is geschetst wat de investeringen voor de komende 10 jaar zijn. Daarnaast zijn ook de investeringen op de lange termijn inzichtelijk gemaakt. In figuur 27 is de investeringsplanning voor de komende 50 jaar weergegeven. Hierin zijn pieken te zien. Dit zijn de voorziene vervangingen van de drukriolering. De doelmatigheid van alle investeringen wordt in de toekomst onderzocht. Dit onderzoek kan reden zijn om de investeringen anders te plannen.

Figuur 26: Overzicht investeringsplanning in de komende 50 jaar.

44

GRP 2021 - 2030 Raalte | Op weg naar een klimaatbestendig Raalte

Exploitatie De exploitatiekosten zijn de jaarlijkse uitgaven voor het beheer- en onderhoud van de riolering. Denk hierbij aan kosten voor het vervangen van riolering, afschrijving en rente van eerdere investeringen, energiekosten van de gemalen en ook personele lasten. Door algemene prijsstijgingen, stijgingen van de lonen, vergroting van het areaal en uitbreiding van werkzaamheden door de wet gemeentelijke watertaken nemen de exploitatiekosten jaarlijks licht toe. Naast de vaste exploitatiekosten worden verschillende producten voor een deel uit de exploitatiekosten van de rioleringsvoorziening bekostigd. Denk hierbij aan het beheer en onderhoud van wadi’s, het straatreinigen, onderhoud rondom besturingskasten van gemalen, bermbeheer en bovenal kwijtscheldingskosten. Deze posten worden vanuit de rioolvoorziening bekostigd omdat deze activiteiten bijdragen aan het beheer en onderhoud van onze riolering. In bijlage 5 is af te lezen welke exploitatiekosten zijn begroot voor 2021 en verder.

Personeel De activiteiten die de gemeente moet uitvoeren nemen toe. Om het serviceniveau van de laatste jaren te waarborgen is menskracht onmisbaar. De taken worden uitgevoerd door twee diensten. De binnendienst en de buitendienst Binnendienst De binnendienst zorgt voor de strategie en de verschillende planvormen. Denk hierbij aan beleidsvorming, coördinatie van het beheer, planvorming, afstemming met verschillende disciplines binnen en buiten de eigen organisatie, afwegen van de doelmatigheid van maatregelen en het evalueren van de voortgang. De formatie en bezetting van de binnendienst is voor deze planperiode verhoogd. Extra formatie is nodig om blijvende achterstanden in het gegevensbeheer weg te werken en om het risicogestuurd beheer op een goede wijze in te vullen. De extra capaciteit wordt ook ingezet om invulling te geven aan de participatieopgave, verdere integratie van de planvorming met andere vakdisciplines en derden, en de planvorming, realisatie en begeleiding van de aanvullende hemelwatervoorzieningen. Naast de eigen formatie, omgezet in uren en €, worden ook bijhorende overheadkosten toegerekend aan de rioleringsvoorziening. Een totaaloverzicht van de formatie en de bijhorende kosten voor de riolering is weergegeven in bijlage 5. Buitendienst De buitendienst houdt de voorzieningen in onze gemeente operationeel.

Dit doen zij door: • Het opsporen van rioleringsproblemen en de oorzaken daarvan; • Het bemensen van de storingsdienst (tussen 08.00 – 16.00 uur); • Het onderhouden van infiltratievoorzieningen; • H  et verhelpen van verstoppingen aan de drukriolering, huisaansluitingen en het bieden van ondersteuning bij kleine calamiteiten. Veel activiteiten van de buitendienst zijn uitbesteed. Het waterschap en de markt voeren een groot deel van de activiteiten buiten uit. Wij houden toezicht, de regie over de aanbestedingen en het contact met de samenleving. Hierdoor volstaat een bezetting van 1,8 fte.

GRP 2021 - 2030 Raalte | Op weg naar een klimaatbestendig Raalte

45

Momenteel wordt onderzocht of het uitbesteden van de activiteiten voor de buitendienst doelmatig is. Mogelijk wordt op termijn een deel van de activiteiten die nu door derden worden uitgevoerd, teruggebracht naar de eigen organisatie. De uitkomsten van dit onderzoek zijn nog niet gereed, maar zullen mogelijk consequenties hebben voor de formatie van de buitendienst. Vergelijk De benchmark (2019) formatie en kosten liet zien dat Raalte jaarlijks omgerekend circa 1 fte minder personeels- en organisatiekosten heeft in vergelijking tot andere vergelijkbare gemeenten in Nederland. Deze capaciteit werd voorgaande jaren ingehuurd. Door dit inhuurbudget om te zetten in interne formatie en het aantrekken van nieuw personeel is de formatie en bezetting verhoogt. Veel werkzaamheden kunnen we zelf uitvoeren en daarom gaan we voor €116.000 euro minder inhuren. De totale formatie en bezetting van 6,15 fte binnen de exploitatie komt overeen met de uitkomsten van de rekentool ‘formatie kwantitatief’ die door RIONED is ontwikkeld en sluit aan bij het advies van de Benchmark. Deze formatie die wordt toegerekend aan de exploitatie is 0,67 fte hoger dan in het vorige GRP, maar hier tegenover staat de vermindering van het inhuurbudget.

Inkomsten Voorziening De gemeente Raalte werkt met een algemene voorziening voor de riolering. In deze voorziening wordt de rioolheffing gestort en worden alle exploitatiekosten onttrokken. Doordat de stand van de voorziening aan het begin van de vorige planperiode hoog was (€ 4-5 mln.) is in de afgelopen planperiode een aanzienlijk deel van de investeringen direct ten laste van deze voorziening gebracht en hiermee de stand in de loop van de jaren verlaagd. De stand van de voorziening rioleringen bedraagt per 31 december 2020 circa € 1,25 miljoen euro.

Rioolheffing Gemeenten hebben de mogelijkheid tot een heffing om de kosten voor de gemeentelijke watertaken te dekken. De rioolheffing is gericht aan de gebruiker van een perceel, heeft als heffingsmaatstaf het waterverbruik en bedraagt in 2021 gemiddeld € 232,92. Alle investerings- en exploitatiekosten worden vanuit de rioolheffing betaald. In de kadernota is bepaald dat de rioolheffing de komende 10 jaar met ongeveer € 35 zal mogen stijgen met daarnaast een jaarlijkse inflatiecorrectie. De exploitatiekosten, investeringen en rioolheffing zijn in het kostendekkingsplan (KDP) bijeengebracht. Gegeven de financiële uitgangspunten blijken de kosten gedekt te kunnen worden vanuit een rioolheffing die stijgt naar € 266 aan het einde van de planperiode (2030). Na 2040 zal de rioolheffing nog iets verder moeten stijgen om ook op de lange termijn kostendekkend te kunnen zijn. Hierover zal in de volgende planperiode beslist moeten worden. Het verloop van de rioolheffing is te zien in figuur 28. In deze figuur zijn ook de verschillende lasten verwerkt.

46

GRP 2021 - 2030 Raalte | Op weg naar een klimaatbestendig Raalte

Figuur 27: Verloop stijging rioolheffing.

Boekwaarde Door de gekozen verhouding van direct afboeken en activeren van de investeringen, zal de boekwaarde en daarmee de afschrijving en rente oplopen. Op dit moment is de boekwaarde van de rioleringsinvesteringen € 18,5 miljoen en zal in een periode van 40 jaar stijgen naar € 54 miljoen. In onderstaand figuur 29 is het verloop van de boekwaarde en van het saldo van de voorziening riolering af te lezen. Daarnaast is in de oranje lijn de rioolheffing af te lezen.

Figuur 28: Verloop van de boekwaarde en het saldo van de voorziening

GRP 2021 - 2030 Raalte | Op weg naar een klimaatbestendig Raalte

47

Overzicht kostendekkingsmodel Voor een cijfermatig overzicht van de lasten, inkomsten en stand van de voorziening wordt verwezen naar de overzichtstabel in bijlage 5.

48

GRP 2021 - 2030 Raalte | Op weg naar een klimaatbestendig Raalte

Monitoren en evalueren Het GRP kent een lange doorloopperiode en grip op de voortgang is belangrijk. We gaan het nieuwe GRP actief monitoren, zodat we het plan waar nodig kunnen aanpassen. Vijf jaarlijks vindt een grote evaluatie plaats.

Doel monitoren Doel van het monitoren is het bewaken van de voortgang. Doen we de goede dingen en doen we dingen goed? We willen weten of we onze doelen halen, of we voortgang boeken met het uitvoeren van de geprogrammeerde activiteiten en wat het effect is van onze activiteiten.

Figuur 29: Kaders voor toetsen van de doelmatigheid. (Bron: whitepaper hemelwater verbindt, Partners 4 Urban water.)

Monitoringsopzet De gemeente zet de komende tijd geld, tijd en materiaal in om projecten te realiseren, inwoners te betrekken en de informatievoorziening op orde te krijgen. We monitoren de voortgang door tijdens de doorlooptijd van het GRP informatie te verzamelen over specifieke thema’s zoals: • De input: zoals geld, personeel en materiaal. • De uitvoering van interventies en activiteiten. • De gerealiseerde prestaties zoals het bereik, het aantal deelnemers, het aantal projecten. • De uitkomsten, ofwel de effecten in de openbare ruimte.

Rapportage Jaarlijks wordt de voortgang van het GRP voorgelegd aan het college van B&W en de gemeenteraad via de jaarrekening. De jaarrapportage bestaat uit een score op verschillende prestatie-indicatoren. Deze prestatieindicatoren zijn weergegeven in tabel 6. Op termijn vervangen we de rapportage door het dashboard dat momenteel in ontwikkeling is. Op dit dashboard is de actuele voortgang van het GRP digitaal te volgen.

GRP 2021 - 2030 Raalte | Op weg naar een klimaatbestendig Raalte

49

Vijfjaarlijks vindt een uitgebreide evaluatie plaats. De prestatie-indicatoren vormen input voor een breed overleg met verschillende experts, waarbij de scores van de prestatie-indicatoren breder tegen het licht worden gehouden. Dit doen we om de effecten van ingezette middelen goed te volgen. Waar nodig sturen we bij of ontwikkelen we nieuwe instrumenten. De resultaten van de evaluatie delen we met de gemeenteraad. Tabel 6: Prestatieindicatoren per thema. Principes GRP

Waterrobuust

Omgevingsbewust

Prestatie indicatoren

% Onthard oppervlak

Aantal projecten Aantal projecten Gebruik van met derden met bewoners dashboard

Aantal meldingen

% Afgekoppeld oppervlak

€ Meekoppelen met andere projecten

€ stimulering bewonersinitiatieven

Kosten

€ Verstrekte stimuleringsregeling

Output RIVUS

Impact communicatie

Medewerkerstevredenheid

Verminderd aantal risicopanden

Aantal publicaties

Aantal klimaatadaptieve schoolpleinen

Uitgevoerde projecten (€, aantal, impact)

50

Participatief

Datagedreven

Gebruik van waterloket

Doelmatig

GRP 2021 - 2030 Raalte | Op weg naar een klimaatbestendig Raalte

Bijlagen

GRP 2021 - 2030 Raalte | Op weg naar een klimaatbestendig Raalte

51

Inhoudsopgave bijlagen Bijlage 1

Begrippen en definities

53

Bijlage 2

Wet- en regelgeving

58

Bijlage 3

Terugblik GRP 2014-2020

61

Bijlage 4

Resultaten wijkanalyse

66

Bijlage 5

Financiën

68

52

GRP 2021 - 2030 Raalte | Op weg naar een klimaatbestendig Raalte

Bijlage 1

Begrippen en definities Aanbod op rwzi De totale hoeveelheid afvalwater die wordt aangeboden aan de rwzi. Afvalwaterakkoord Een akkoord tussen waterschap en gemeente. Het bevat afspraken over overnamepunten en afnamehoeveelheden. Daarnaast staat in het afvalwaterakkoord hoe partners omgaan met uitwisseling van (meet)gegevens, elkaar informeren in de situatie van groot onderhoud of calamiteiten, enzovoort. Afvloeiend hemelwater Neerslag die tot afstroming komt. Afkoppelen/niet-aankoppelen Het op de gemengde of vuilwaterriolering aangesloten afvoerend verhard oppervlak loskoppelen en aansluiten op een hemelwatervoorziening. Bij nieuwbouw: het niet aansluiten van afvoerend verhard oppervlak op een vuilwatersysteem. Afnamehoeveelheid De toegestane hoeveelheid afvalwater dat op het overnamepunt wordt aangeboden. Afvalwater Al het water waarvan de houder zich - met het oog op de verwijdering daarvan - ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen. Afvalwaterketen Het geheel van rioleringstechnische en zuiveringstechnische werken (waaronder riolering, gemalen, persleidingen, rwzi).

GRP 2021 - 2030 Raalte | Op weg naar een klimaatbestendig Raalte

Algemene regels De lozingen worden tegenwoordig hoofdzakelijk geregeld via algemene regels (AmvB’s). Uitgangspunt: de lozer mag niets doen waarvan hij kan verwachten dat het problemen oplevert voor het riool, de zuivering of het (water)milieu. Asset management Maximaliseren van de waarde van bezittingen door het optimaal uitbalanceren van onderhoud en vervanging in relatie tot kosten, prestaties en risico’s. Basisrioleringsplan (BRP)/verbreed BRP Plan waarin de hydraulische afvoercapaciteit, de vuilemissie en het aanbod op de rwzi wordt getoetst voor de bestaande en toekomstige plansituatie (planhorizon ca. 10-15 jaar). Het plan bevat in de regel verbeteringsmaatregelen om in de toekomstige situatie te voldoen aan de wensen/eisen van gemeente en waterbeheerder. In een verbreed BRP zijn de zorgplichten grondwater en regenwater meer expliciet uitgewerkt. Bergbezinkbassin Voorziening voor de opvang en bezinking van overtollig regenwater. Blauw-groene verbindingen Aaneenschakeling van water- en groenvoorzieningen, goed te combineren met natuurontwikkeling en opvang/infiltatie van regenwater. Circulaire economie Economie gericht op en maximaal hergebruik van (afval)stoffen. DeltaPlan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) Het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie is een gezamenlijk plan van gemeenten, waterschappen,

53

provincies en het Rijk. Het Deltaplan versnelt en intensiveert de aanpak van wateroverlast, hittestress, droogte en de gevolgen van overstromingen. Drukriolering Een mechanisch rioleringssysteem waarbij het afvalwater via kleine pompjes en persleidingen wordt verpompt naar een ontvangstput. Drukriolering wordt vaak toegepast in het buitengebied. Het systeem is niet geschikt voor het transporteren van regenwater. Energie- en grondstoffenfabriek Aangepaste rwzi voor de terugwinning van energie en grondstoffen uit afvalwater en biomassa. Gemeentelijk rioleringsplan (GRP)/verbreed GRP Een strategische nota waarin op hoofdlijnen de visie van het gemeentebestuur voor de komende planperiode is neergelegd met betrekking tot aanleg en beheer van het rioleringssysteem. Het GRP is een verplicht planinstrument volgens de Wet Milieubeheer (in de toekomst Omgevingswet). In een verbreed GRP zijn de gemeentelijke watertaken mbt de zorgplichten stedelijk afvalwater, grondwater en regenwater concreet uitgewerkt. Gemengd rioolstelsel (GEM) Rioolstelsel waarbij afvalwater en regenwater door één buizenstelsel worden ingezameld en afgevoerd. Gescheiden rioolstelsel (GS) Rioolstelsel waarbij afvalwater en regenwater door afzonderlijke buizenstelsels worden Ingezameld en afgevoerd.

Het afvalwater wordt afgevoerd naar een rwzi, (een groot deel van) het regenwater wordt rechtstreeks afgevoerd naar het oppervlaktewater. Groen dak Begroeid dak, heeft niet alleen een beschermende functie, maar vangt ook fijnstof af, werkt verkoelend, vertraagt de waterafvoer en draagt positief bij aan vergroening van de stad.

54

Grondwater Grondwater is altijd en overal aanwezig. Afhankelijk van de grondsoort wordt het direct onder of juist dieper onder het maaiveld gevonden. Hemelwaterafvoer Afvoer van hemelwater voordat het tot afstroming komt over het wegdek of via de riolering. Hemelwatersysteem Het geheel aan voorzieningen voor de gescheiden inzameling en transport van regenwater. Hemelwaterriool Riool alleen bestemd voor de inzameling en het transport van afstromend regenwater. Hemelwateruitlaat Voorziening bedoeld voor de directe lozing van regenwater op oppervlaktewater of groene berging. Hittestress Het optreden van extreme hitte door een ongunstige combinatie van zonnestraling, temperatuur en bebouwing. Dit treedt meestal op in dicht bebouwde centra met een laag ventilatievermogen of geringe luchtcirculatie. Hoofdrioolgemaal Eindgemaal, meestal in beheer en eigendom van een waterbeheerder, via welke het afvalwater wordt getransporteerd naar een rwzi. Huishoudelijk afvalwater Afvalwater dat overwegend afkomstig is van menselijke stofwisseling en huishoudelijke werkzaamheden. Hydraulische afvoercapaciteit De capaciteit van een rioolstreng of rioleringssysteem om overtollig water af te voeren.

GRP 2021 - 2030 Raalte | Op weg naar een klimaatbestendig Raalte

IBA Systeem voor Individuele Behandeling van Afvalwater. Vergelijkbaar met een verbeterde septic-tank. Ingrijpmaatstaf Grenstoestand van een rioleringsobject waarbij ingrijpen noodzakelijk is en maatregelen moeten worden opgesteld. Infiltratievoorziening Een waterdoorlatende ondergrondse voorziening die het regenwater opvangt en het langzaam laat wegzakken in de bodem. Inspecteren Het waarnemen, herkennen en beschrijven van de toestand van rioleringsobjecten. Kapitaallasten De langjarige kosten verband houdend met een nieuwe investering die niet direct is afbetaald. Maaiveld Veelgebruikte term om een hoogte aan te kunnen relateren. Meestal is bedoeld het straatniveau of de hoogte van een groenstrook. MJIP Meerjaren investeringsprogramma Nieuwe sanitatie Geheel van duurzame sanitaire voorzieningen zoals composttoiletten, natuurlijke filters e.d. voor de lokale verwerking van afvalwater.

Openbare riolering Het gedeelte van de buitenriolering in eigendom en beheer bij de overheid (in de meeste gevallen is dit de gemeente). Overlastfrequentie Het theoretisch gemiddeld aantal malen per jaar dat ernstige hinder of wateroverlast optreedt als gevolg van o.a. een gebrekkige hydraulische afvoercapaciteit. Overnamepunt Punt waar de overdracht plaatsvindt van het afvalwater uit de riolering aan het transportsysteem van het waterschap. Persleiding Een leiding waardoor rioolwater met gebruikmaking van één of meerdere pompen onder overdruk wordt afgevoerd. Randvoorziening Vloeistofdichte voorziening als onderdeel van het rioolstelsel met als het doel het afvangen van vuil en/of bergen van overtollig afvalwater. Dergelijke voorzieningen worden toegepast ter verbetering van de waterkwaliteit. Relinen Het inbrengen van een verstevigende constructie ter versterking van de buis. Meestal in de vorm van een in te brengen flexibele kous die door hete lucht, of water en/of licht uithardt en de buis duurzaam herstelt.

Noodberging Opvang voor overtollig regenwater bij extreme buien

Restlevensduur Resterende levensduur van een riool, gebaseerd op de toestand van het riool (technische restlevensduur) of de leeftijd van het riool (theoretische restlevensduur).

Omgevingsgericht Rekening houdend met de gewenste toekomstige inrichting van het openbare gebied.

Retentiebassin Een ruimte al of niet overdekt, voor het tijdelijk opslaan van overtollig regenwater.

GRP 2021 - 2030 Raalte | Op weg naar een klimaatbestendig Raalte

55

Riolering Het geheel van riolen, rioolputten en bijbehorende voorzieningen voor de inzameling en het transport van afvalwater.

Rioolwaterzuivering (rwzi) Een inrichting (werk) waar het afvalwater wordt ontdaan (van een groot deel) van de verontreinigingen.

Rioleringsbeheer Zorg voor het goed functioneren van het rioleringssysteem.

Riothermie Techniek om thermische energie (warmte) te onttrekken aan het afvalwater en deze her te gebruiken, bijvoorbeeld voor de verwarming van een zwembad.

Rioolheffing De belasting die bewoners en bedrijfsleven moeten betalen om gebruik te mogen maken van de riolering. De heffing kan uit een aansluitheffing en een afvoerheffing bestaan. De aansluitheffing wordt geheven wegens het hebben van een aansluiting op het gemeentelijk riool. De rioolafvoerheffing wordt geheven wegens het afvoeren van rioolwater afkomstig van de gebruiker van een onroerend goed. Rioleringsbeheerplan (RBP)/verbreed RBP In een rioleringsbeheerplan staat op welke wijze het rioleringssysteem wordt beheerd. Het bevat o.a. onderhoudsstrategieën en een vervangingsplanning riolering. In een verbreed RBP is het onderhoud en beheer ook uitgewerkt voor hemelwater- en grondwatervoorzieningen. Rioolbeheerder Openbaar lichaam belast met de zorg voor (het goed functioneren van) de riolering (meestal een gemeente). Rioolgemaal Bouwwerk met een inrichting voor het verpompen van afvalwater. Riooloverstortput Voorziening die bij hevige of langdurige neerslag in werking treedt en het overtollige regenwater loost op een voorziening of direct op oppervlaktewater. Rioleringssysteem Samenstel van riolen en rioolputten voor de inzameling en het transport van afvalwater.

56

Sanitatie Geheel van sanitaire voorzieningen zoals waterleiding, riolering, sanitair e.d. en voorlichting over nut en noodzaak van hygiënische leefomstandigheden als preventieve maatregel tegen gezondheidsklachten/ ziekten. Stedelijk afvalwater Huishoudelijk afvalwater of een mengsel daarvan met bedrijfsafvalwater, afvloeiend hemelwater, grondwater of ander afvalwater. Stedelijke wateropgave (SWO) Onderzoek naar het functioneren van en interactie met het watersysteem, overlast en schade bij extreme buien. Transitie Een geleidelijke ombuiging van een bestaande situatie naar een toekomstig gewenste situatie. Bijvoorbeeld de transitie van een lineaire economie naar een circulaire economie. Verbeterd gemengd rioolstelsel (VGM) Gemengd rioolstelsel met ter plaatse van één of meerdere lozingspunten een randvoorziening met als doel vuilemissiereductie of een gemengd rioolstelsel waarbij significant verhard oppervlak is afgekoppeld. Verbeterd gescheiden rioolstelsel (VGS) Gescheiden rioolstelsel waarbij een deel van het (meest vervuilde) regenwater wordt verpompt naar de rwzi of alternatieve locatie voor de behandeling van verontreinigd regenwater.

GRP 2021 - 2030 Raalte | Op weg naar een klimaatbestendig Raalte

Verhard oppervlak Het op de riolering aangesloten oppervlak dat tijdens neerslag regenwater afvoert naar het rioleringssysteem. Vrijvervalstelsel Rioleringssysteem waarbij het transport van afvalwater plaatsvindt door middel van de zwaartekracht. Vuilemissie Het totaal aan vervuilende stoffen afkomstig uit het rioleringssysteem dat (in)direct via riooloverstortputten wordt geloosd op oppervlaktewater. Vuilwaterriool Riool alleen bestemd voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater. Vuilwatersysteem Het geheel aan voorzieningen voor de gescheiden inzameling en transport van stedelijk afvalwater. Waarschuwingsmaatstaf Grenstoestand van een rioleringsobject waarbij de actuele toestand discutabel is en nader onderzoek benodigd. Wadi Een bovengrondse droogstaande groenvoorziening die het regenwater opvangt en langzaam laat wegzakken in de bodem met een overloop naar de riolering. Waterberging Opvanglocatie voor overtollig regenwater. Waterpasserende/waterdoorlatende verharding Verharding (meestal wegbestrating) die het regenwater laat passeren via grof materiaal in de voegen (waterpasserend) of via het poreuze materiaal (waterdoorlatend).

GRP 2021 - 2030 Raalte | Op weg naar een klimaatbestendig Raalte

Water-op-straat Het verschijnsel tijdens hevige of langdurige neerslag dat water uit de riolering op straat komt te staan of dat regenwater niet in de riolering kan stromen als gevolg van een onvoldoende of belemmerde afvoercapaciteit. Wateroverlast Het verschijnsel dat “water op straat” overgaat in wateroverlast in de vorm van ernstige hinder (langdurige onbereikbaarheid) of leidt tot waterschade (bijvoorbeeld water in de woning). Watertuin (Gedeelte van) een tuin speciaal ingericht voor de opvang en verwerking van regenwater. Bijvoorbeeld een verlaagd gedeelte, waar het regenwater in kan wegzakken of een vijver met opvangcapaiteit voor regenwater. Zorgplicht stedelijk afvalwater De gemeente draagt zorg voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater dat vrijkomt bij de binnen het grondgebied van de gemeente gelegen percelen. Zorgplicht hemelwater De gemeente draagt zorg voor een doelmatige inzameling van het afvloeiend hemelwater, voor zover van degene die zich daarvan ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen, redelijkerwijs niet kan worden gevergd het afvloeiend hemelwater op of in de bodem of in het oppervlaktewater te brengen.

Zorgplicht grondwater De gemeente draagt zorg voor het in het openbaar gemeentelijke gebied treffen van maatregelen teneinde structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken, voor zover het treffen van die maatregelen doelmatig is en niet tot de zorg van het waterschap of de provincie behoort.

57

Bijlage 2

Wet- en regelgeving Europa De Kaderrichtlijn Water is een Europese wettelijke richtlijn en heeft tot doel, uitgaande van een stroomgebiedsbenadering, oppervlaktewater en grondwater in zowel kwalitatief als kwantitatief opzicht te beschermen en te verbeteren. Deze richtlijn heeft voor iedereen consequenties: voor het Rijk, provincies, waterschappen, Rijkswaterstaat, gemeenten en uiteindelijk ook voor burgers en bedrijven. Naast de maatregelen op Rijksniveau bepalen gemeenten, het waterschap en belanghebbenden -aan de hand van Europese spelregels- wat er in het gebied van Waterschap Drents Overijsselse Delta gedaan kan worden om de waterkwaliteit te verbeteren. Daarbij wordt niet alleen gekeken of de maatregelen technisch mogelijk zijn, maar ook of ze betaalbaar en dus werkelijk uitvoerbaar zijn.

2. De doelmatige verwerking van afvloeiend hemelwater waarvan de houder zich wil ontdoen; 3. Voorkomen van structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand, mits met doelmatige maatregelen, voor de aan de grond gegeven bestemming. Conform artikel 4.22 van de Wet Milieubeheer heeft de gemeente ook een planverplichting voor de rioleringszorg: het rioleringsplan. De zorgplichten zijn zodanig geformuleerd dat iedere gemeente een zekere mate van beleidsvrijheid houdt om een eigen invulling te kiezen voor de lokale situatie. In dit beleidsplan is het beleid verder uitgewerkt in een strategie die aansluit bij het voorzieningen en kenmerken van de gemeente.

Rijk

Op verzoek van de gemeente kan de provincie ontheffing van deze zorgplicht verlenen in die situaties waar geen sprake is van doelmatig inzamelen van afvalwater. (let-op, vervalt zodra de Omgevingswet van kracht wordt) Dit heeft alleen betrekking op percelen buiten de bebouwde kom. Een en ander dient in overleg met de waterschappen te worden opgesteld.

Gemeenten hebben de wettelijke taak voor het inzamelen en transporteren van afvalwater en hemelwater toegewezen gekregen op basis van de Wet Milieubeheer (art. 10.33 Wm). Deze zorgplicht is vanaf 1 januari 2008 nader uitgesplitst naar de drie zorgplichten voor afvalwater, hemelwater en grondwater (Waterwet art. 3.4 t/m 3.6): 1. D  e doelmatige inzameling en het transport van het stedelijke afvalwater (huishoudelijk afvalwater en bedrijfsafvalwater, eventueel gemengd met hemelwater of grondwater), dat vrijkomt bij de binnen het grondgebied van de gemeente gelegen percelen;

Uitgangspunten bij de afweging voor aanleg van riolering of aanleg van alternatieve systemen zijn: • De kwetsbaarheid en grondsoort van het gebied of oppervlaktewater. • De in dat gebied te bereiken doelstellingen voor de emissiereductie. • De kosten van de systemen. • Met het intreden van de Omgevingswet veranderd dit. Riolering is net als nu nog steeds verplicht voor percelen gelegen binnen een bebouwde kom van waaruit afvalwater met een vervuilingswaarde van

De Europese richtlijn Stedelijk Afvalwater heeft ten doel het milieu te beschermen tegen de nadelige gevolgen van de lozing van stedelijk afvalwater en van het afvalwater van bepaalde bedrijfstakken.

58

GRP 2021 - 2030 Raalte | Op weg naar een klimaatbestendig Raalte

meer dan 2000 inwonersequivalenten wordt geloosd (art. 2.16 lid 2 sub a Ow). Andere percelen hoeven alleen gerioleerd te worden als dat doelmatig is (art. 2.16 lid 2 sub b Ow). De regel blijft, kort gezegd: rioleren, tenzij. Zowel afzien van riolering in het buitengebied als een alternatieve invulling blijft onder voorwaarden mogelijk. De 40 meter afstandsnorm verdwijnt echter. De Waterwet regelt het beheer van oppervlaktewater en grondwater, en verbetert ook de samenhang tussen waterbeleid en ruimtelijke ordening. Daarnaast levert de Waterwet een flinke bijdrage aan kabinetsdoelstellingen zoals vermindering van regels, vergunningstelsels en administratieve lasten. De Wet ruimtelijke ordening (Wro) is een belangrijke wet in de ruimtelijke besluitvorming van Nederland. De Wro is het instrument om ruimtelijke behoeften als wonen, werken, recreëren, mobiliteit, water en natuur in een samenhangende benadering te verdelen. De Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) is de basis voor een groot deel van de vergunningen in het domein van de fysieke leefomgeving. Met de Wabo wordt mogelijk gemaakt dat voor een project dat bestaat uit verschillende activiteiten (bouw, aanleg, oprichten, gebruik) met één omgevingsvergunning toestemming kan worden verkregen voor realisatie.

Per 1 januari 2008 hebben twaalf algemene maatregelen van bestuur (amvb’s) plaatsgemaakt voor één nieuwe algemene maatregel van bestuur: het Besluit algemene regels voor inrichtingen milieubeheer, beter bekend als het Activiteitenbesluit. Alle lozingen vanuit particuliere huishoudens worden geregeld op grond van het Besluit Lozing afvalwater huishoudens. Er is dus geen individuele vergunning of ontheffing meer nodig. Over het algemeen zullen lozingen vanuit particuliere huishoudens voldoen aan de algemene regels van het besluit. Slechts in bijzondere situaties zal individueel maatwerk nodig zijn. Het besluit

GRP 2021 - 2030 Raalte | Op weg naar een klimaatbestendig Raalte

regelt zowel indirecte als directe lozingen vanuit huishoudens. Het Besluit Lozing afvalwater buiten inrichtingen bevat regels voor een groot aantal categorieën van lozingen die het gevolg zijn van activiteiten die plaatsvinden buiten inrichtingen in de zin van de Wet milieubeheer. Lozingen vanuit inrichtingen vallen onder het Activiteitenbesluit en het lozen vanuit particuliere huishoudens is geregeld met het Besluit lozing afvalwater huishoudens. In tegenstelling tot het Activiteitenbesluit stelt het Besluit lozen buiten inrichtingen slechts regels voor het lozen van afvalwater. De situatie onder de Omgevingswet is hierbij als volgt. Op grond van artikel 5.1 lid 2 Ow is lozing op een oppervlaktewater verboden zonder vergunning voor zover bij amvb is bepaald dat een vergunning is vereist. Dat is vooralsnog niet het geval voor lozen van huishoudelijk afvalwater en voor lozingen op andere wateren dan Rijkswateren. Dit betekent dat voor huishoudelijk afvalwater geldt dat regulering voornamelijk plaatsvindt via algemene regels, waarbij decentraal – ter voorzetting van de praktijk onder het huidige recht – een meldingsplicht kan worden ingesteld. Vanuit de Woningwet (Bouwbesluit) wordt de aansluiting op aanwezige rioolvoorzieningen geregeld. Een bouwwerk mag geen gevaar opleveren voor bewoners, gebruikers en omgeving.

Daarom heeft de overheid in het Bouwbesluit 2012 voorschriften voor veiligheid, gezondheid, bruikbaarheid, energiezuinigheid en milieu vastgelegd. Een bouwwerk moet altijd voldoen aan die voorschriften. Het bouwbesluit is relevant voor de rioleringszorg omdat het ook eisen stelt aan de gescheiden inzameling en afvoer van afvalwater en hemelwater op eigen terrein en het voorwaarden stelt aan de waterdichtheid van van een gebouw (o.a. kelders en vloeren).

59

Regionaal In het waterbeheerplan 2016-2021 opgesteld door het Waterschap Drents Overijsselse Delta geeft het waterschap inzicht in de wijze waarop zij inhoud geeft aan haar rol in de afvalwaterketen. Het waterschap streeft samen met de gemeenten en het drinkwaterbedrijf binnen het samenwerkingsverband RIVUS naar minder meerkosten. Een afspraak die in het bestuursakkoord water tussen de VNG, IPO, UvW en het Rijk is gemaakt. Aanvullend is in het klimaatakkooord afgesproken dat in 2040 gemeenten en het waterschap klimaatneutraal zijn. Ook in de waterketen wordt energie bespaard en waar mogelijk teruggewonnen.

60

GRP 2021 - 2030 Raalte | Op weg naar een klimaatbestendig Raalte

Bijlage 3

Terugblik GRP 2014-2020 De inwoners van Raalte zijn tevreden over de buitenruimte. Dit ondanks de bezuinigingen die de gemeente vanaf 2014 is gestart en hun uitwerking hebben gevonden in de integrale visie openbare ruimte (IVOR). Voor riolering betekent dit een korting van circa 100.000 euro per jaar op beheer en minder geld voor het onderhoud van openbaar groen, waar de wadi’s en andere bovengrondse hemelwatervoorzieningen behorende tot de riolering onder vallen. Daarnaast heeft de gemeenteraad besloten om de rioolheffing vanaf 2016 te bevriezen. De opgave voor het ontvlechten van afvalwater en hemelwater, het wegnemen van wateroverlastlocaties, het ontzorgen van het buitengebied en het vervangen en renoveren van oude rioolstrengen vraagt om aanvullende investeringen die nu niet beschikbaar zijn. Het is dan ook de vraag of het rioolstelsel met de huidige middelen en met het oog op de toekomst, in stand kan worden gehouden. De afgelopen planperiode 2014 – 2020 is veel werk verzet. De afdeling beheer heeft met de beperktere middelen en personele capaciteit een groot deel van de geplande activiteiten kunnen uitvoeren. Onderzoek, projecten en pilot’s zijn ingezet om het rioolbeheer verder te professionaliseren en de instandhouding van het riool te kunnen sturen op kosten en aanvaardbare risico’s.

In deze paragraaf worden de uitgevoerde activiteiten van de lopende planperiode in beschouwing genomen.

Hemelwater Het 100% ontvlechten van hemelwater en afvalwater loopt als een rode draad door het vorige GRP. Dit doel is ingezet om schoon en vies water te scheiden, de waterkwaliteit van het oppervlaktewater te verbeteren, wateroverlast en schade aan woningen

GRP 2021 - 2030 Raalte | Op weg naar een klimaatbestendig Raalte

en bedrijven in de gemeente te beperken of weg te nemen en om minder schoon water naar de rwzi’s te verpompen. Hierbij hanteert de gemeente de vastgestelde normen voor wateroverlast die zijn opgenomen in het vorige GRP. Afspraken met het waterschap over het waterkwaliteitsspoor worden alleen gehaald als de verwachte vuilvracht, het volume water dat uit de riooloverstort stroomt, ook bij de te verwachten extremere neerslag niet toeneemt. Vanuit gezondheidsoogpunt mogen ook het aantal ziekmeldingen door water op straat bij hevige neerslag niet toenemen. De huidige beschikbare (beleids)ruimte bij het oppakken van deze opgave zit alleen in het vergroten van het fysieke rioolsysteem (bovengronds en ondergronds). Hemelwaterbeleid biedt een kader bij het ontvlechten van hemelwater en afvalwater en het oppakken van de knelpunten voor wateroverlast. Raalte heeft geen vastgesteld hemelwaterbeleid anders dan opgenomen in het GRP 2014-2020. De ambities en bijhorende beleidsuitgangspunt voor wateroverlast uit het bestaande GRP zijn uitgewerkt in het “masterplan hemelwater” (onderdeel van het brp Raalte en Heino). Verkregen inzichten uit het masterplan hemelater zoals de voorkeursvolgorde afkoppelen moeten nog verfijnd worden. Wel zijn deze inzichten verwerkt in het programma van eisen voor de openbare ruimte en toegepast in diverse projecten.