Bijlage 5 Fundament_omgevingsvisie_2022 (voorgenomen beleid)
Tekst van het document
de zonnevelden en windmolens komen voort uit
deze vorm van gebruik. Daarbij gelden de
vestigen die voor hun bedrijfsvoering
de Regionale Energie Strategie (RES).
nationale en internationale normen en regels.
niet afhankelijk zijn van grond (niet grond
Ook is hier sprake van voldoende afstand
gebonden) voor hun voedselvoorziening.
De kaart geeft kansrijke gebieden voor locaties
tot woningen en natuur. Nieuwe ontwik
Dit kan glastuinbouw zijn, g ebouw-gebonden
voor met windenergie weer. Dit zijn gebieden
kelingen die deze landbouw in de weg kan
teeltbedrijven of kwekerijen, maar bijvoor
waar de voorkeur van ons als provincie naar
zitten, v inden wij niet wenselijk. Denk hier
beeld ook pluimveehouderij of varkens
uit gaat en die wij in het R ES-proces hebben
bijvoorbeeld aan dat v rijkomende agrarische
houderij als die niet gebonden zijn aan
ingebracht. In het verdere RES-proces worden
bebouwing (VAB’s) niet overal her-ontwikkeld
land voor de voedselvoorziening.
onder a ndere de Kaderrichtlijn water (KRW) gebieden, natuurgebieden of drinkwater
33
vasthouden van water.
• Gebieden waar boerenbedrijven zich k unnen
Terug naar inhoudsopgave
Natuur
34
Terug naar inhoudsopgave
De kaart geeft aan waar de verschillende gebieden zich bevinden. Eveneens zijn de Natura2000-gebieden en de NNN op de kaart gezet, omdat die een belangrijke basis zijn voor het bepalen van de omvang van overgangs gebieden. Natuur en biodiversiteit Voor het halen van doelen voor natuur en biodiversiteit werken wij met de volgende soorten gebieden: 1. de natuurgebieden zoals de Natura 2000 gebieden evenals de gebieden die vallen
Door het verhogen van het waterpeil kunnen de veenweidegebieden minder intensief worden gebruikt. Het extensievere gebruik biedt kansen voor de biodiversiteit
onder het Natuur Netwerk Nederland (NNN);
zoals w eidevogelbeheer en het tegengaan van CO2 uitstoot. Deze e cosysteemdiensten dragen bij aan het verdienmodel van de boer. (Foto: Anne van der Woude)
2. de overgangsgebieden rondom de natuurgebieden en; 3. het netwerk van groenblauwe dooradering door het landschap.
zoals oude zandontginningen, veengebieden
zijn vastgelegd in de Natura 2000-beheerplan
en het rivierenlandschap en g even aan w elke
en het Natuurbeheerplan. Dit zetten we door.
natuurwaarden daar g erealiseerd kunnen
Zo leveren wij onze bijdrage aan Europese
Voor de hele provincie zetten we in op het
worden. Ook in steden en dorpen werken we
richtlijnen en het Natuur Netwerk Nederland.
realiseren van een basiskwaliteit van de n atuur.
aan de basiskwaliteit van de n atuur. We leggen
Dat is belangrijk voor diverse doelen voor
nadruk op plekken waar veel c ombinatiekansen
de natuur en voor kwetsbare (dier)soorten
liggen. Daarbij kan w orden gedacht aan bij
gebieden willen we sturen op aanpassingen en
waaronder de weidevogels. Dat betekent dat
voorbeeld speelnatuur die kan samenvallen
werken we aan perspectief voor (agrarische)
we hier werken aan het versterken of her
met een w aterberging in de stad. Zo kunnen we
ondernemers en natuur. Deze gebieden
stellen van de condities die nodig zijn om de
verschillende functies met elkaar verbinden.
worden nu en straks vaak gebruikt door
algemene plant- en diersoorten algemeen te
In de overgangsgebieden rondom de natuur
boeren. We zien hier mogelijkheden voor
laten zijn, blijven of worden. We maken onder
In de natuurgebieden werken we nu al aan het
activiteiten die passen bij de kwetsbare
scheid in soorten Overijsselse landschappen,
halen van de (Europese) doelstellingen zoals die
natuur die hier dichtbij ligt.
35
Terug naar inhoudsopgave
Verstedelijking en mobiliteit
36
Terug naar inhoudsopgave
We denken aan duurzame agrarische productie
We verbinden tot slot natuurgebieden door
kunnen plaatsvinden. Hierdoor ontstaat een
in combinatie met werkzaamheden die nodig
middel van een netwerk van groenblauwe
samenhangend beeld voor natuur en landbouw.
zijn voor het halen van natuurdoelen, onder
verbindingen. We streven naar 10% groen
Daarnaast is op de kaart zichtbaar dat we kansen
houden van het landschap of meehelpen om
blauwe dooradering van het landelijk gebied in
zien voor natuurinclusieviteit in bebouwd gebied,
in te spelen op veranderend klimaat (bijvoor
de provincie. De gebiedstypen in onze provincie
want natuur kan in zowel het landelijke als het
beeld waterberging of CO2-opslag). De
zijn de basis voor ontwikkelingen. Ze bieden ook
stedelijk gebied een goede plek krijgen.
afbakening van deze gebieden gebeurt op
mogelijkheden voor corridors en stepping stones
basis van wateropgaven (beleidsvoorstel
die kunnen bijdragen aan de verspreiding van
water), economisch perspectief agrariërs
te beschermen plant- en diersoorten. Natuur
(beleidsvoorstel landbouw), klimaatopgaven
en water verbinden de verschillende natuur
en (water)ecologische opgaven. Deze laatste
gebieden. Waterbeken en andere verbindingen
Woningbouw
betreffen met name het ontwikkelperspectief
tussen de natuurgebieden kunnen ervoor zorgen
Eén van de leidende principes is dat we de
voor productie van ecosysteemdiensten,
dat plant- en diersoorten zich t ussen gebieden
DUS-regio’s (Daily Urban Systems) als uitgangs
uitkomsten van de natuurdoelanalyse en het
kunnen verplaatsen om zich verder te versprei
punt nemen. Dit betekent geconcentreerde
benodigde leefgebied voor VHR-soorten in het
den. Op de zandgronden kan de groenblauwe
groei van de steden én van de goed bereikbare
landelijk gebied (zoals weidevogels). We zien in
dooradering de vorm k rijgen van houtwallen,
middelgrote kernen en de dorpen. Stedelijk en
deze g ebieden ook mogelijkheden voor onze
-singels en poelen, in de laagveengebieden en de
landelijk gebied blijven met elkaar in balans. We
Nationale Parken nieuwe stijl. De overgangs
rivierlandschappen en -delta zal de nadruk liggen
onderkennen hierin drie regio’s: Zwolle, Twente
gebieden zijn niet overal even groot. Dit hangt
op blauwe dooradering (wateren, oevers & uiter
en Cleantech (Deventer).
onder af van de uitkomsten van de natuur
waarden). In alle g ebieden is er aandacht voor
doelanalyses die nu nog worden gemaakt of
kruidenrijke graslanden en bloemrijke randen.
van overige doelen die we ook willen halen
6.3
Verstedelijking en mobiliteit
Als een DUS goed wil werken, moeten er woningen komen in de buurt waar voorzienin
in deze gebieden (zoals bijvoorbeeld Kader
Bovenstaande is weergegeven op de kaart.
gen en werk dichtbij en goed b ereikbaar zijn.
richtlijn water (KRW)-doelen, weidevogel
Op deze kaart hebben we de verschillende
Bij nieuwe stedelijke o ntwikkelingen stellen
opgaven, vernatting van het veenweide-
soorten gebieden op het gebied van natuur in
we als voorwaarde dat ze bijdragen aan het
gebied, etc.). De uitwerking van de overgangs
beeld g ebracht, zoals de Natura 2000-gebieden,
gebieden vindt straks plaats in de gebieds
de NNN, de groenblauwe verbindingen en de
verminderen van CO2-uitstoot, aan de bio
gerichte aanpak die we samen met partners
overgangsgebieden. Tevens is in beeld g ebracht
kwaliteit natuur, en dat ze bestand zijn tegen
vormgeven.
waar dan natuurinclusieve landbouw zou
de gevolgen van k limaatverandering.
37
diversiteit en de realisatie van een basis-
Terug naar inhoudsopgave
We bouwen voldoende toekomstbestendige woningen (zoals vastgesteld in de woon agenda’s) en aan de hand van een adaptieve strategie. Woningbouw na 2030 vindt met name plaats in en aan de steden en (middelgrote) kernen met een goede OV-verbinding, zoals de streekcentra. Gemeenten kunnen voor dorpen en kernen bouwen voor de natuurlijke aanwas. Het aantal en de aard van de woningen wordt bepaald op basis van de ruimte op de woning markt en de regionale economie. Vrijkomende
De Hanzebadlocatie in de Zwolse Spoorzone zal de komende jaren doorgroeien naar een gebied waar wonen, werken, leren, ontmoeten en ontspannen hand in
agrarische bedrijfsgebouwen (VAB’s) krijgen
hand gaan. Een levendig en aantrekkelijk gebied in het hart van Zwolle. Op loopafstand van het station en het centrum worden circa 200 duurzame huur- en
ruimte voor kleinschalige woningbouw als dat
koopwoningen gebouwd. (Verbeelding: LAP Landscape & Urban Design, OZ Architects in opdracht van Trebbe & Dura Vermeer)
past met de agrarische functie. We bouwen ook voor specifieke doelengroepen zoals oude ren, kenniswerkers/talent en betaalbaarheid.
het natuurlijke systeem’ geldt daarmee niet
gebied. B omen z orgen voor s chaduw en dus
De w oningen zelf worden klimaat-adaptief en
alleen voor het landelijke g ebied, maar ook
koelte in b ebouwde g ebieden en leven een
circulair gebouwd om zo in te spelen op de
voor het s tedelijke en b ebouwde gebied.
bijdrage aan de klimaatopgave.
grondstoffen. De bestaande woningvoorraad
Gezonde en natuurlijke leefomgeving
Identiteit versterken
wordt verduurzaamd.
We richten onze leefomgeving zo in dat deze
Daarnaast willen we gebruik maken van
bijdraagt aan de vitaliteit en gezondheid van
lokale identiteiten en rijke cultuur bij nieuwe
Inbreiding heeft de voorkeur boven uitbreiding
Overijsselaars. Ook brengen we water en natuur
stedelijke ontwikkelingen. Onze prachtige
Binnen de steden richten we ons op inbreiding.
meer binnen de bebouwde omgeving, onder
omgeving en slim ingerichte openbare ruimte
Zuinig, zorgvuldig en meervoudig ruimtegebruik
andere door groenblauwe dooradering, om zo
dagen uit tot activiteiten, individueel en s amen.
zijn hierbij de kernwoorden. Uitbreiding is ook
te zorgen voor wateropvang, om hittestress
Ons cultureel erfgoed zorgt daarbij voor een
mogelijk, maar alleen als er sprake is van zuinig
tegen te gaan en om de biodiversiteit te ver
herkenbare en kwalitatief hoogwaardige leef
ruimtegebruik en het in harmonie is met het
groten. Dit b etekent onder andere dat er ook
omgeving. Daarom willen we dit erfgoed
bodem- en watersysteem. ’In harmonie met
meer bomen geplant worden in het b ebouwde
behouden en versterken.
klimaatopgaven en het zuinig omgaan met
38
Terug naar inhoudsopgave
Ook ligt hier een belangrijke verbinding met
kwaliteiten. We willen dat bedrijven zich
florerende werklocaties die b ijdragen aan een
de vrijetijdseconomie en het benutten van
vestigen in clusters met een profiel, bijvoor-
toekomstbestendige regionale economie.
Dutch DNA in het cultuuraanbod. Denk hierbij
beeld op c ampussen rond innovatieve thema’s
aan de Wieden-Weerribben en de Koloniën
en topwerklocaties. Of in clusters van bedrijven
Vrijetijdseconomie
van Weldadigheid, of onze Hanzesteden.
met hogere milieucategorieën.
Vrijetijdseconomie en nieuwe iconen komen op plekken met hoge natuurwaarde, cultuur
Mooie en multifunctionele kernrandzones
Hierbij geldt dat inbreiding boven uitbreiding
historie of place-to-be-binnensteden. De
We willen compacte aantrekkelijke steden
gaat en er sprake is van zorgvuldig ruimte
vrijetijdseconomie zorgt voor inkomsten voor
met het buitengebied dichtbij. Zodat mensen
gebruik. Ook functiemening is mogelijk en
bedrijven, bewoners en de overheid. B ezoekers
snel k unnen genieten van rust en ruimte.
we ondersteunen (creatieve) bedrijvigheid
maken c ombinaties van activiteiten, daarom is
Dit draagt bij aan woon- en werkgenot, en de
die samengaat met horeca, sporten, cultuur,
het belangrijk om deze a ctiviteiten bij elkaar in de
gezondheid van onze inwoners. De r anden van
ontmoeting, vrijetijdsbesteding en onderwijs.
buurt te plaatsen. De vrijetijdseconomie draagt
steden en d orpen (kernrandzones) worden
Waar mogelijk wordt ruimte gecreëerd voor
bij aan het v estigingsklimaat van de regio en
ingericht als poort van de stad of het dorp en
water en groen.
daarmee een mooie aanvulling op onze visie voor
vormen een natuurlijke schakel tussen s tedelijk
woon- en werklocaties. Als onderdeel van het
en landelijk gebied. De z ones zijn geschikt
Grootschalige bedrijvigheid wordt geclusterd
landelijk gebied kan vrijetijdseconomie b ijdragen
voor meerdere functies, w aarbij moet worden
op plekken met ruimte en goede aansluitingen
aan de recreatie, leefbaarheid, s ociale kwaliteit
voorkomen dat er verrommeling ontstaat of
voor overslag (weg, water en spoor). Verder
en de kwaliteit van openbare ruimtes en voor
een te g rote verdichting. Bij functieverandering
stimuleren we (tijdelijk) z orgvuldig gebruik
zieningen. Er is een goede combinatie m ogelijk
in deze zones moet een zorgvuldige integrale
met passende toekomstbestendige functies
met water, natuur, erfgoed, maar ook met de
afweging gemaakt worden.
van v rijkomende winkelpanden en leegstaand
landbouw. Voorbeelden hiervan zijn recreatie
cultureel erfgoed in binnensteden en centra
ve voorzieningen (zoals musea, pretparken en
Toekomstbestendige werklocaties
van dorpskernen. Bij iedere werklocatie in heel
andere attractiepunten), routenetwerken (voor
Als het gaat om de werklocaties in O verijssel,
Overijssel ontwikkelen we indien nodig een
fietsen, MTB, wandelen, varen en ruiterpaden),
willen we dat die locaties ruimtelijk beter
eigen aanpak, waarbij we inzetten op een zo
cultureel en natuurlijk erfgoed (beschermen,
worden gebruikt en toekomstbestendig w orden
zuinig mogelijk gebruik van de beschikbare
benutten en beleven). Tot slot zorgt een levendig
ingericht. We gaan zorgvuldig om met werk
ruimte. Als we werklocaties gaan uitbreiden of
gebied, met vormen van vrijetijdseconomie, ook
locaties; ze zijn van belang voor de economie
inbreiden, houden we rekening met het b odem-
voor sociale veiligheid in g ebieden. Om al deze
en hebben vaak ook hun geheel eigen, u nieke
en watersysteem. Het resultaat is krachtige en
redenen willen we dit verder stimuleren.
39
Terug naar inhoudsopgave
Mobiliteit We streven naar een transitie naar duurzamer mobiliteit. Een uitgangspunt van de mobiliteits transitie is het STOMP-principe. Dat houdt in dat de voorkeursvolgorde van personen verplaatsingen is: Stappen, Trappen, OV, Mobiliteitsdiensten, Personenauto. Elke verplaat sing begint bij de voor- of achterdeur; we willen lopen en fietsen, al dan niet in combinatie met het OV, zo veel mogelijk stimuleren. Autoluwere zones en flankerend parkeerbeleid d ragen bij aan de leefbaarheid van (binnen)steden, evenals de realisatie van (logistieke) hubs in centra, wijken, stadsranden en op g rotere afstand van
Grootschalige logistiek wordt geclusterd op multimodale plekken met voldoende ruimte en goede omstandigheden voor overslag (weg, water, spoor).
de steden. Door in te zetten op d uurzamer
De containerterminal in Hengelo behoort tot de modernste van Nederland en is bereikbaar via de A1/A35 en het Twentekanaal. (Foto: provincie Overijssel)
vervoer en slimme overstapmogelijkheden op verschillende soorten vervoer hopen we andere en schonere mobiliteit te stimuleren.
ook indirect werken aan een snellere trein
dieselspoorlijnen in Overijssel verduurzamen.
verbinding met Berlijn. Dit staat los van onze
Ook bij het regionale busvervoer maken we
We richten ons op verbetering van lokale en
wens om ook het bestaand spoor tussen
de stap naar emissieloos OV.
regionale mobiliteit binnen de DUS-regio’s.
Twente en de R andstad via Deventer b eter te
We willen dat er goede mogelijkheden blijven
benutten voor personenverkeer. De o ostelijke
Ook willen we dat het regionale OV zorgt voor
voor het vervoer van mensen en goederen; de
“velg” van het door het Rijk b enoemde S tede-
goede verbindingen, waardoor ook dorpen
basis is op orde en al bestaande netwerken
lijk Netwerk N ederland loopt van Z wolle
verbonden zijn met stedelijke voorzieningen.
zullen zo goed mogelijk worden gebruikt. Wel
via D eventer naar Arnhem. Om deze ver
Nieuwe woningen of werklocaties worden in
is er b ehoefte aan een betere spoorverbinding
binding b etrouwbaarder te maken werken
hoofdzaak ontwikkeld op of nabij b estaande
tussen de Randstad en Duitsland, via Twente.
wij graag mee aan spoorverdubbeling t ussen
locaties. Indien dat niet mogelijk is, dan
Daarom willen we in onze provincie de spoorlijn
Olst en Deventer. Wij gaan - mede vanuit
ontwikkelen deze zich in de nabijheid van
Zwolle-Twente-Münster verbeteren en zo
het K limaatakkoord - de r esterende drie
goede OV-verbindingen.
40
Terug naar inhoudsopgave
Dit heeft de v oorkeur boven aansluiting op wegen, omdat dit een v eiligere en gezondere keuze is. Deze keuze draagt tevens bij aan de klimaatopgave, omdat ook het r egionale OV steeds minder CO2-uitstoot (verduurzaming dieselspoorlijnen en busvervoer).
Dat betekent niet dat we niet meer kijken naar onze wegen. We streven naar een betere en verkeersveiligere hoofdwegenstructuur en zetten (samen met het rijk) in op verbeteringen van de rijkswegen N35, N36 en N50. Aanvullend willen
Slimme en schone (stads)logistiek vinden wij belangrijk en daarom kunnen ondernemers uit Overijssel subsidie aanvragen voor een elektrische vrachtfiets. Zo heeft
we onze eigen provinciale wegen zo verkeers
Vinotheek Vintage uit Zwolle veel klanten in de binnenstad en dan is een fiets veel praktischer dan een auto. Duurzaamheid is een andere belangrijke drijfveer voor
veilig, circulair en klimaatrobuust (met aandacht
de jonge ondernemer. (Foto: Vinotheek Vintage)
voor bijvoorbeeld evacuatieroutes, bereik baarheid bij wateroverlast en hittebestendig) als mogelijk maken. Dat geldt uiteraard ook
Voor goederenvervoer werken we samen
Behalve de b estaande route via D eventer naar Bad
voor de voorgenomen aanleg van de rondweg
met vervoerders en verladers aan een steeds
Bentheim gaat het om vier andere r outes vanaf de
Zenderen. We gaan een Meerjarenprogramma
multimodaler logistiek netwerk. Naast het beter
Betuwelijn. De regionale p artijen willen een goede
Wegen opstellen en onderzoeken of er vanuit ons
benutten van vaarwegen d enken we daarbij aan
afweging van voor- en nadelen van een nieuwe
nieuwe verkeersmodel voor wat betreft ambities
ontwikkeling van spoorterminals op strategische
spoorlijn ten o pzichte van het g ebruik van bestaand
en prioritering voor aanpak van de (provinciale)
locaties. Voor onze logistieke wegtransportassen
spoor, voordat het Rijk een b eslissing neemt.
hoofdwegenstructuur bijstelling nodig is van
A1 en A28 zetten we in op verduurzaming in
de Wegenvisie uit de Integrale Netwerkvisie
combinatie met v oorzieningen zoals p arkeer- en
Bovenstaande is weergegeven op de kaart. We
Overijssel. Daarbij zal ook n adrukkelijk worden
rust-faciliteiten. Het Rijk heeft in 2021 b esloten
laten het onderscheid zien tussen de grote s teden,
gekeken naar de (on)mogelijkheden om land
om met het oog op het groeiend vervoer over
streekcentra en overige k ernen. Ook zijn de ver
bouwverkeer op de hoofdrijbaan toe te staan,
langere afstand een onderzoek uit te voeren
bindingen in en tussen de D US-regio’s in beeld
en de consequenties daarvan voor verkeers-
naar de routering voor spoorgoederenvervoer
gebracht. Deze kaart geeft h iermee de samenhang
veiligheid (vooral fietsers) en doorstroming.
naar Noordoost Europa (corridorstudie GNOE).
van verstedelijking en mobiliteit weer.
41
Terug naar inhoudsopgave
7. WAAR - gebiedsgerichte perspectieven Zoals al eerder in dit Fundament is genoemd, zullen de grote opgaven in de verschillende gebieden van Overijssel anders uitgewerkt worden, omdat niet elk gebied hetzelfde is. Dit komt mede doordat we de identiteit van elk g ebied willen benadrukken en versterken, wat kan zorgen voor andere oplossingen of een andere inrichting van het gebied. Om dit een beetje toe te lichten, hebben we gebieds gerichte perspectieven gemaakt voor vier regio’s (Salland, Noordwest Overijssel, Vecht en Twente). Deze perspectieven geven een beeld van hoe de regio eruit kan komen te zien. Het zijn geen uitgewerkte visies voor een regio, ze staan nog niet vast en worden verder uit gewerkt in de gebiedsgerichte aanpak. Maar ze geven wel een mooi beeld en perspectief hoe het beschreven beleid een plek krijgt in de v erschillende regio’s.
7.1
Salland
Tussen de Sallandse Heuvelrug en de IJssel en tussen het Vechtdal en de A1 ligt Salland. Een agrarische regio met bossen, weteringen, weilanden, landgoederen, gezellige dorpen, de Hanzestad Deventer en de IJssel met haar uiterwaarden.
42
Perspectief voor Salland
Terug naar inhoudsopgave
Hier kan je in het voorjaar g enieten van de
In de lagergelegen delen rondom de
Rijk boerenland
bloemrijke graslanden langs de weteringen,
weteringen is bos geplant dat CO2 vastlegt en
Salland is van oudsher een agrarische regio
de aantrekkelijkheid van het landschap ver
en dat geldt ook voor de toekomst. Raalte is
Heuvelrug, in augustus Stoppelhaene vieren in
groot. R ecreatieve routes langs de w eteringen
het hart van agrarisch Salland waar onder
Raalte, in het najaar wandelen door de kleurrijke
maken het landschap b eleefbaar, vormen de
meer The Green East, het agro & food
bossen van de landgoederen rond Deventer en
verbindingen met de stad en bieden kansen
innovatiecentrum van de regio, gevestigd is.
met een beetje geluk in de winter schaatsen op
voor recreatieondernemers.
Op de oostelijke zandgronden (naast de
‘s zomer van de paarse heide op de Sallandse
de uiterwaarden van de IJssel. Het is bovendien
Sallandse H euvelrug) is water vanuit de
een hechte gemeenschap die samen veel voor
De IJssel heeft twee gezichten, in de winter
weteringen beschikbaar. Hier is volop ruimte
elkaar krijgt. De Kracht van Salland is daar een
hoog met overstroomde uiterwaarden en in
voor hoogproductieve duurzame landbouw.
mooi voorbeeld van. Een netwerk van vrij
de zomer (te) laag met foeragerende vogels,
Op deze g ronden staat voedselproductie op
willigers en organisaties die samen werken
vee en recreanten. Door het veranderende
de eerste plaats, daarom zijn hier beperkte
aan nieuwe ontwikkelingen in het gebied.
klimaat worden de verschillen tussen hoog
mogelijkheden voor het herontwikkelen van
en laag water groter. De rivier is daarom een
vrijkomende a grarische bebouwing en zonne
Veelzijdig watersysteem
belangrijke buffer, zowel in natte als in droge
velden. De grootschalige ontginningen rond
Vanaf de Sallandse Heuvelrug stromen
tijden. Zo kan tijdens droge zomers bijvoorbeeld
Lemelerveld en bij Raalte zijn geschikt voor
weteringen richting de IJssel. Daar buigen ze af
water vanuit de IJssel ingelaten worden om
kleine clusters windturbines. Dit is goed te
naar het noorden en komen bij Zwolle uit in de
kwetsbare natuur van water te voorzien.
combineren met de voedselproductie.
De weteringen spelen een belangrijke rol in de
De IJssel is de blauwe slagader van de regio.
Op lager gelegen, nattere kleigronden, langs de
waterhuishouding van Salland. Zij vormen een
De rivier verbindt, vermaakt en voedt de regio
IJssel, rond natuurgebieden en nabij Deventer
groenblauw netwerk waarin te veel aan water
al eeuwenlang. Nog steeds is de IJssel een
en Zwolle vinden we natuurinclusieve landbouw.
opgevangen en begeleid wordt naar plaatsen
belangrijke (vervoers)verbinding en een aan
De boeren verdienen hun geld niet alleen met
waar het geen kwaad kan. Het water wordt hier
trekkelijke recreatieve route tussen de Hanze
het produceren van voedsel, waaronder streek
vastgehouden voor droge tijden. Dit groen
steden van Kampen tot Arnhem. Hier vindt
producten, maar ook met het bijdragen aan
blauwe netwerk is gelijktijdig het ecologisch
tweejaarlijks de IJsselbiënnale plaats. Bovendien
maatschappelijke doelen. Daarbij kun je denken
raamwerk waarlangs planten en dieren zich
werken twintig organisaties samen aan het
aan het vasthouden van water, agrarisch natuur
kunnen verplaatsen, en leefgebied voor s oorten
verbeteren van de waterkwaliteit met als uit
die ook voor de landbouw belangrijk zijn.
dagend vergezicht een Drinkbare IJssel.
beheer voor weidevogels en CO2 opslag in de
stadsgracht en vervolgens in het Zwarte Water.
43
bodem of door bosaanplant.
Terug naar inhoudsopgave
Panorama van Salland
Daarnaast biedt de herontwikkeling van vrij
het Boetelerveld, de Lemelerberg, de IJssel
Dit aantrekkelijke landschap biedt recreatieve
komende agrarische bebouwing nieuwe kansen
met zijn uiterwaarden en de landgoederenzone
mogelijkheden met een uitgebreid wandel-
en verdienmodellen tot bijvoorbeeld een B&B,
rond Deventer vormen samen een robuust
en fietsnetwerk en extensieve en bijzondere
tiny house of zorgboerderij en het aanleggen van
samenhangend natuurnetwerk met leefgebieden
verblijfsrecreatie. In de steden en dorpen draagt
zonnevelden. Initiatieven van onderop werken
voor bedreigde soorten. Dit stevige groenblauwe
groenblauwe dooradering en duurzaam b ouwen
hier al aan. en mooi voorbeeld daarvan is Salland
netwerk is ook goed verbonden met de Veluwe,
bij aan een aantrekkelijke en gezonde leef
Loont, een netwerk dat de verduurzaming van het
de Vecht, de Twentse natuurgebieden en de
omgeving voor mens, dier en plant. Wateroverlast
landelijk gebied verbindt met langjarige verdien
Schipbeek. Daarnaast vormen de weteringen
en hittestress kan worden opgevangen en stad en
modellen voor boeren en grondeigenaren voor
en de natuurinclusieve landbouwgebieden met
landelijk gebied worden goed verbonden.
het leveren van maatschappelijke diensten.
houtsingels, bosjes, bloemrijke slootkanten, wegbermen en akkerranden een fijnmazig
Cleantech Regio
Groen en gezond
en aantrekkelijk natuurnetwerk dat bijdraagt
Deventer is de grootste stad van Salland.
De natuurgebieden van de Sallandse Heuvelrug,
aan de biodiversiteit.
De omliggende dorpen zijn voor bovenlokale
44
Terug naar inhoudsopgave
voorzieningen aangewezen op Deventer
Rondom het station wordt als onderdeel
omgevingskwaliteiten in het hier en nu èn in
en Zwolle. Deventer is goed bereikbaar via
van ontwikkelingen in de hele centrumschil,
de toekomst voor werk, welvaart en welzijn.
provinciale w egen en (snel)fietsroutes. De
Stadscampus De Kien ontwikkeld. Hier werken
stad ligt op het kruispunt van de A1, de A50,
bedrijven, scholen en overheden samen aan
A1 Bedrijvenpark, ten zuiden van Deventer,
de IJssel en het oostelijk deel van Stedelijk
innovatieve oplossingen voor m aatschappelijke
is één van de Overijsselse topwerklocaties.
Netwerk N ederland (rondje Randstad). Dit
opgaven. De Kien is de poort van de Kennisas
Door de ligging aan de A1-corridor en de
maakt Deventer goed b ereikbaar en aan
Deventer. Deze as loopt van het station via o nder
aanwezigheid van een haven is dit een aan
trekkelijk voor wonen en w erken. In de stad
andere het Havenkwartier en de Gasfabriek
trekkelijke vestigingslocatie voor onder
wordt mede daarom de woningbouw voor
richting de A1. Deventer, Zutphen en Apeldoorn
meer logistieke bedrijvigheid. Dit duurzame
bovenregionale groei g erealiseerd, met
vormen samen de centrumsteden van de Clean
bedrijventerrein wil in 2030 energieneutraal
bijzondere plekken als het H avenkwartier.
tech Regio, een samenwerkingsverband van
zijn en heeft b ovendien veel aandacht voor
In de overige kernen is ruimte voor woning-
acht gemeenten en 2 provincies. De Cleantech
natuurinclusief bouwen. Langs de A1 is
bouw om de eigen groei op te vangen.
Regio werkt aan behoud en versterking van de
ruimte voor kleine c lusters windturbines.
45
Terug naar inhoudsopgave
7.2
Noordwest Overijssel
De kop van Overijssel is uniek. Het grootste veenmoeras van noordwest Europa, met de grote toeristische trekker Giethoorn. De IJsseldelta is Nederland in het klein, een laaggelegen delta waarin veen, klei en zand tussen oude rivierarmen en hooggelegen stuwwallen en keileembulten het landschap en grondgebruik bepalen. Met een bijzondere verwevenheid van landbouw, natuur, bodem, cultuur en recreatieve infrastructuur. En waardevolle kwaliteiten van natuur, water en landschap. Nationaal Park Wieden-Weerribben, Nationaal Landschap IJsseldelta en verschillende natuur gebieden, zoals Oldematen-Veerslootlanden en de Uiterwaarden van het Zwarte Water en de Vecht liggen onder de rook van Hanzesteden als Zwolle, Kampen en Hasselt en naast de Zuiderzeestadjes V ollenhove en Blokzijl. Het is een levend, duurzaam landschap waarin het grondgebruik in balans is met het bodem- en watersysteem. Hier wordt gewoond en gewerkt, recreanten worden o ntvangen en streekeigen producten geproduceerd. Bijzondere plant- en diersoorten, zoals de kievitsbloemen en de grote vuurvlinder, voelen zich hier thuis. De riet cultuur, de hooi-winning en b iezenverwerking Perspectief voor Noordwest Overijssel
46
maken deel uit van de cultuurhistorie.
Terug naar inhoudsopgave
Veenbodems vernatten
voorzieningen en/of het telen van gewassen
aan Giethoorn, historische H anzesteden en
De komende jaren gaat het waterpeil geleidelijk
die baat hebben bij de natte o mstandigheden,
voormalige Zuiderzee-stadjes, het Waterloopbos
omhoog om zo het veenpakket, dat is ontstaan
zoals lisdodde of cranberry’s. Ook met het
bij Vollenhove of de Koloniën van Weldadigheid.
tussen de voormalige Z uiderzeekust en de
leveren van ecosysteemdiensten als het vast
Nationaal Park Wieden-Weerribben en Land
hogere zandgronden van Drenthe en O verijssel,
leggen van CO2 door bosaanplant of bijdragen
schap IJsseldelta werken nauw samen aan een
aan biodiversiteit en landschappelijke k waliteit
herkenbaar en gevarieerd recreatief profiel waar
daling en CO2-uitstoot. Dit biedt kansen voor de
kunnen inkomsten worden g egenereerd. Al
de hele regio van profiteert. De c ombinatie van
ontwikkeling van de bestaande natuurgebieden
deze vormen van landbouw behoren tot natuur
natuur en cultuur biedt kansen voor recreatie
tot een robuust netwerk als o nderdeel van de
inclusieve landbouw, landbouw die hand in hand
ondernemers, maar ook voor boeren die
‘Natte As’, die zich uitstrekt van de Zeeuwse
gaat met natuur en biodiversiteit.
extensiever en natuurinclusief produceren.
te behoeden voor o xidatie en d aarmee bodem
Delta tot het L auwersmeer en de Waddenzee
Zij kunnen een bijzondere overnachtingsplek
inhet n oorden van Nederland. Niet alleen de
Op de hogere en d rogere zandgronden rond
of streekproducten aanbieden. Het Drents
natuurgebieden hebben baat bij een peil
Steenwijk en Vollenhove p roduceert de natuur
Friese Woud en het Vechtdal liggen op s teen-
verhoging. Ook voor weidevogels, zoals de
inclusieve landbouw niet alleen voedsel, maar
worp afstand en maken een gevarieerd,
grutto en de tureluur, zijn de vernatte veen
draagt ook bij m aatschappelijke doelen zoals
recreatief aanbod compleet.
weiden bijzonder aantrekkelijk. Het waterrijke
het vastleggen van CO2 door bosaanplant en het vasthouden van water. Op de zeekleigronden
Klimaatadaptieve groeiregio
schoon d rinkwater via de al b estaande drink
van de Kampereilanden zijn de o mstandigheden
Zwolle, de grootste stad van de gelijknamige
waterwinning van Sint Jansklooster en de
geschikt voor hoogproductieve duurzame land
regio, vormt het kloppende hart waar alle
nieuwe winning bij Zalk.
bouw. De b uitendijks gelegen boerderijen zijn
bovenlokale voorzieningen te vinden zijn.
gebied draagt b ovendien bij aan voldoend en
van oudsher al op terpen gebouwd en d aarom
Als centrale stad van het Daily Urban System
Natuur en landbouw gaan hand in hand
bestand tegen hogere waterstanden van
heeft Zwolle uitstekende verbindingen met
Door de peilverhoging kunnen weilanden minder
het IJsselmeer.
andere steden en dorpen in de regio via spoor,
intensief worden beweid en g emaaid. Daarom
provinciale wegen en (snel)fietsroutes. Zwolle
hebben boeren ook andere inkomstenbronnen
Landschapspark met kansen
ligt op het kruispunt van verschillende (water)
nodig. Dit kan door de bedrijfsvoering te ver
Naast kansen voor natuur en landbouw worden
wegen en spoorlijnen; de A28, A50, de corridor
breden met de verwerking en verkoop van
ook de mogelijkheden voor recreatief gebruik
Amsterdam – Zwolle -Twente – Münster - B erlijn
eigen (streek)producten, zoals Weerribben Zuivel
van het gebied vergroot; kanovaren, zeilen,
en het IJsselspoor (onderdeel van Stedelijk
en Erf 1, het bieden van zorg- of r ecreatie-
punteren, fietsen in combinatie met een bezoek
Netwerk Nederland / Rondje Randstad).
47
Terug naar inhoudsopgave
Panorama van Noordwest Overijssel
Samen met de gevarieerde landschappelijke
de klimaatadaptieve inrichting van de regio.
Duurzame werklocaties en Port of Zwolle
omgeving maakt dit Zwolle tot een zeer goed
Met ruimte voor groen en biodiversiteit
De regio heeft meerdere topwerklocaties,
bereikbare en aantrekkelijke stad om in te
en o nder de voorwaarde dat er voldoende
waar veel aandacht is voor duurzaam
wonen en te werken.
drinkwater voorradig is. De bodem en het
heid, nieuwe energie, circulariteit en
watersysteem zijn bepalend voor waar en
klimaatadaptatie. Zo is het tapijtcluster
Met de ligging in een delta van rivieren en
vooral hoe gebouwd wordt. Het dorp Reeve
Genemuiden-Hasselt, een doorontwikkeling
weteringen wil de regio zich ontwikkelen als
aan het Reevediep bij Kampen is hiervan een
van de mattenmakers van G enemuiden, een
klimaatbestendige groeiregio. Dit betekent
mooi voorbeeld. In het Zwolse stationsgebied
wereldspeler, maar ook één van de grootste
dat de komende jaren veel woningen klimaat
Spoorzone wordt een mix van woningen, werk
energieverbruikers van O verijssel. De onder
adaptief worden gebouwd, in eerste instantie
plekken, winkel- en onderwijsvoorzieningen in
nemers werken actief aan verduurzaming
in Z wolle zelf en ook in de kernen die met
hoge d ichtheid ontwikkeld tot een dynamisch
door in te zetten op nieuwe energiebronnen
hoogwaardig openbaar vervoer bereikbaar
en aantrekkelijk gebied waar de verschillende
(zon, wind, restenergie) en op circulaire
zijn. Hiermee geeft de regio een impuls aan
functies elkaar versterken.
materialen in de tapijtproductie.
48
Terug naar inhoudsopgave
Net ten noorden van Zwolle, aan de A28,
tot een energielandschap, waar ook het
containerhaven die direct verbonden is met
ligt de Hessenpoort, een aantrekkelijke
naastgelegen bedrijventerrein Hessenpoort
de vaarroute via IJsselmeer en de sluis bij
vestigingslocatie voor grootschalige bedrijvig
kan profiteren. Langs de A50 t ussen Zwolle
Kornwerderzand. Binnen het icoonproject
heid. Hier wordt hard gewerkt aan het energie
en Kampen is r uimte voor kleine clusters
Port of Zwolle: logistieke hub voor circulaire
neutraal maken van het bedrijventerrein
van windturbines.
bedrijvigheid zet de regio in op energietransitie,
met zonnepanelen, windmolens en aard
innovatie, duurzaamheid en digitalisering. Zo
warmte. Bij H essenpoort wordt een energie
Port of Zwolle is de Port of Opportunities, een
streeft de Zuiderzeehaven naar een energie
hub g erealiseerd die ervoor zorgt dat lokaal
samenwerking tussen Zwolle, Kampen en
neutrale haven door grootschalige opwek en
opgewekte energie zoveel m ogelijk lokaal wordt
Meppel voor havens en logistiek. Binnen Port
toepassing van windenergie. Port of Zwolle
gebruikt en dat het overschot wordt omgezet in
of Zwolle zijn de havens van Zwolle en K ampen
verbindt ondernemers, overheid en onderwijs
waterstof. De zone langs de A28 tussen Zwolle
belangrijke multimodale overslagpunten
met logistiek als hoofdrol.
en S taphorst wordt met de bestaande en nieuw
voor bulkvervoer via de IJssel en het Zwarte
te realiseren windturbines getransformeerd
Water. De Zuiderzeehaven in Kampen is een
49
Terug naar inhoudsopgave
7.3
Het brede Vechtdal
Het brede Vechtdal in het noorden van Overijssel is een gebied met meerdere gezichten. De Vecht is de grootste van de kleine en de kleinste van de grote Neder landse r ivieren. De rivier (167 kilometer lang) meandert door schitterende landschappen en passeert daarbij pittoreske dorpen en steden, landgoederen, bossen en heide. Ten noorden van de Vecht vinden we het grootschalige agrarische landschap met dorpen als Nieuwleusen, Balkbrug en Dedemsvaart. Op de grens met Drenthe slingert de Reest nog in haar o orspronkelijke vorm door het eeuwenoude kleinschalige landschap met bossen, heidevelden, hooilanden en oude boerderijen. Veilige, aantrekkelijke Vecht De Vecht biedt een unieke combinatie van rust, ruimte, rivier, afwisselend landschap, cultuur, historie en natuur. Dit maakt het Vechtdal niet alleen een aantrekkelijke woonPerspectief voor het brede Vechtdal
omgeving, ook toeristen en recreanten k omen er graag. De bron van de Vecht ligt in de glooiende heuvels van de Duitse B aumberge, vanaf daar slingert de rivier r ichting het Zwarte Water en uiteindelijk het IJsselmeer.
50
Terug naar inhoudsopgave
Tussen Dalfsen en Hardenberg ligt de Vecht in
landbouw. Hier ligt de nadruk niet alleen
samenkomen. Ook nu zijn landgoederen
een echt dal. Stroomopwaarts van Hardenberg
op het produceren van streekproducten,
voorlopers op het g ebied van v erduurzaming.
en stroomafwaarts van Dalfsen ligt de Vecht
zoals Vechtdal Wijnen, kaas, ijs, asperges en
Zo is Landgoed Vilsteren één van de initiatief
nauwelijks lager dan de omgeving en daarom
vlees van de Brandrode koe, maar ook op
nemers van Soil4U, een o rganisatie die werkt
wordt de rivier hier omgeven door kaden en
het v erhogen van de biodiversiteit, het vast
aan natuur-inclusieveland- en bosbouw, duur
dijken. Op de hogere oeverwallen en stuifduinen
houden van water en het vastleggen van
zaamheid, kleinschaligheid, gezamenlijkheid
langs de rivier liggen de dorpen, bossen en
CO2. Daarnaast zijn er v olop recreatieve
en meervoudige waarde creatie.
tonen het vroegere ongetemde k arakter van
begrip en trekt bezoekers van heinde en
Vitale dorpen en steden aan de Vecht
de Vecht.
ver. Maar ook de verhuur van tiny houses
Dalfsen, Ommen, Hardenberg en Gramsbergen
of proeverijen zijn een mooie t oevoeging
liggen alle vier prachtig aan de Vecht en zijn
aan het huidige recreatieve aanbod.
bijzonder aantrekkelijke plaatsen om te wonen
landgoederen. De vele afgesneden meanders
Door klimaatverandering krijgt de Vecht te
kansen. De Koesafari is ondertussen een
maken met hogere piekafvoeren. Om deze
en te werken. De kernen zijn door middel van
goed te kunnen opvangen, krijgt de rivier meer
de provinciale Vechtdalroute en de spoorlijn
ruimte. De Vecht als robuuste, half-natuurlijke
Zwolle Emmen uitstekend v erbonden en d aarom
laaglandrivier die gevoed wordt door neerslag
“ We kunnen prachtig wandelen
geschikte woningbouwlocaties. Hardenberg
en de ruimte heeft om te meanderen, water
hier bij de Vecht.”
draagt met haar kwaliteiten en ambities in
vast te houden en pieken op te vangen.
belangrijke mate bij aan de leefbaarheid en
Bovendien wordt het gebied ten noordoosten
economische vitaliteit van de regio. De voor
van Zwolle overloopbestendig ingericht, zodat
Overijssel kenmerkende MKB-maakindustrie
hier gecontroleerd en met weinig schade
Landgoederen als drager van duurzame
is hier rijk vertegenwoordigd. Ook voor logistieke
tijdelijk water opgevangen kan worden en
ontwikkeling
bedrijven is Hardenberg een aantrekkelijke
Zwolle wordt ontlast.
De landgoederen, met bekende namen
vestigingslocatie via weg en water door de
zoals o.a. Vilsteren, Den Berg, de Horte en
ligging op de Vechtdal-as. Als belangrijk
De Vecht is samen met de beboste oever-
Kasteel Rechteren bezitten veel grond in het
economisch en vervoersknooppunt tussen
wallen bovendien een belangrijke verbinding
Vechtdal. Van oudsher zijn landgoederen
Zuidoost Drenthe (Hoogeveen, Emmen,
tussen de Veluwe en het Duitse Reichswald.
landschappen van verwevenheid, plaatsen
Coevorden), Twente en Duitsland en door
Deze verbinding bestaat uit natuurgebieden,
waar natuurwaarden, economische,
de goede stad-land verbindingen vervult
recreatiegebieden en natuurinclusieve
cultuurhistorische en sociale waarden
Hardenberg haar rol als streekcentrum.
51
Terug naar inhoudsopgave
Panorama van het brede Vechtdal
Grootschalige ontginningen en hoog
Op deze g ronden staat voedselproductie op
De ontwikkeling van een energiecluster
productieve duurzame landbouw
de eerste plaats, daarom zijn hier beperkte
wordt g ecombineerd met de aanleg van
Het gebied ten noorden van de Vecht
mogelijkheden voor het herontwikkelen
landschappelijke structuren langs wegen en
bestond vroeger uit onbegaanbare en uit
van vrijkomende a grarische bebouwing en
vaarten en in de dorpsranden. Het r obuuste
gestrekte h oogveenmoerassen. Deze zijn
zonnevelden. Hier wordt op een intensieve,
watersysteem kan de extremen opvangen,
vanaf de 19e eeuw, na het graven van de
duurzame m anier voedsel geproduceerd en
water op maat leveren aan de landbouw en
Dedemsvaart, in hoog tempo ontgonnen
gewerkt aan innovaties, zoals strokenteelt,
natuurgebieden verbinden.
voor de commerciële turfwinning. Wat over
robotisering en emissiearme stallen. Dit
bleef was een r ationeel verkaveld en goed
wordt gecombineerd met het opwekken van
ontwaterd g ebied dat zich u itstekend leent
duurzame energie door zonnepanelen op daken
voor landbouw.
en grote clusters windturbines te plaatsen.
52
Terug naar inhoudsopgave
Dorpen aan de Dedemsvaart
een h oogwaardige busverbinding goed ver-
horsten of bergen genoemd, g ebouwd en
Nieuwleusen, Balkbrug en Dedemsvaart,
bonden met de A28 en Zwolle.
daar vind je nog steeds bijzondere land
zijn d orpen die ten gevolge van de turf
goederen en k arakteristieke boerderijen.
winning aan de Dedemsvaart of aan zijvaar
Reestdal als parelketting
In dit kleinschalige landschap dragen boeren
ten, S lagharen, de Krim en Schuinesloot, zijn
Op de grens van Overijssel en Drenthe kronkelt
met agrarisch natuurbeheer, weidevogel beheer
ontstaan. Vooral in Dedemsvaart zijn sporen
de Reest van Drogteropslagen bij Dedemsvaart
en het vernatten van hun gronden bij aan het
uit die tijd nog herkenbaar aanwezig, zoals
naar Meppel. De Reest rijgt landgoederen,
herstel van de n atuur en landschappelijke
de statige 19e-eeuwse villa’s die welgestelde
heideterreinen, bossen, bloeiende hooilanden
waarden. Het R eestdal biedt mogelijkheden
verveners langs de vaart lieten bouwen. De
met ooievaars en s feervolle boerderijen, als
voor kleinschalige, extensieve recreatie.
dorpen zijn uitgegroeid tot aantrekkelijke
parels aan een k etting, aaneen. Van o udsher
woon/werklocaties. Zij zijn via de N337 en
werd op de hogere zandkoppen, ook wel
53
Terug naar inhoudsopgave
7.4
Twente
Het Twentse landschap is een aantrekkelijke afwisseling van stuwwallen en beekdalen, bossen en houtwallen, agrarische gronden met boerenerven, rustige dorpen en bruisende steden. De bewerking van de ‘oale groond‘ heeft Twente dit aantrekkelijke kleinschalige landschap opgeleverd dat door de vele paden en routes goed t oegankelijk is. En daar waar ontginning later volgde of uitbleef - met name langs de landsgrens is unieke natuur ontstaan. Twente heeft meerdere culturele trekkers als het Rijksmuseum Twente in Enschede, de glaskunst uit Ootmarsum, het A frika Festival in Hertme, de FBK Games in Hengelo en Natura Docet in Denekamp. De combinatie van natuur en cultuur maken van Twente een veelzijdige en aantrekkelijke regio. Noaber schap, noaberplicht en noaberszijn bekende begrippen voor T ukkers. De betrokkenheid van de gemeenschappen is groot met vele vrijwilligers en lokale n etwerken. Dit komt onder andere tot uitdrukking in het rijke Perspectief voor Twente
verenigingsleven en de vele tradities, zoals de Pinksterbruidjes, c arnaval, het midwinter hoornblazen of de Poaskaerls.
54
Terug naar inhoudsopgave
Spons van het oosten
vloeiweiden, een eeuwenoud en ingenieus
Twents boerenverstand
De Twentse stuwwallen zijn ontstaan tijdens
systeem van sloten en sluizen om de hooi-
Mede vanwege de de vele natuurgebieden is
de één na laatste ijstijd. Vanaf deze heuvel
landen van water te voorzien.
in Twente weinig ruimte voor hoogproductieve
ruggen stromen vele beken richting de Dinkel
duurzame landbouw, des te meer ruimte is
en de Regge. Op de stuwwallen werd g ewoond,
En water krijgt de ruimte in de beekdalen.
er voor natuurinclusieve landbouw. Met die
de randen werden gebruikt voor a kkers en de
De beken slingeren door ondiepe, vochtige
natuurinclusieve landbouw wordt in Twente
laaggelegen gebieden als w eiland en hooiland.
beekdalen, de grondwaterstand wordt v erhoogd
volop g eëxperimenteerd. Het experimen
De beken zijn de a fgelopen decennia recht
en de afvoer vertraagd. In de winter staan de
teren gebeurt b ijvoorbeeld b innen Mineral
getrokken om het water zo snel mogelijk af
dalen vol water, met meanders en klimaat
Valley Twente, een samenwerking van over
te voeren. Tijdens de laatste droge zomers
bossen wordt de afvoer vertraagd. ‘s Zomers
heden, o nderzoek- en o nderwijsinstellingen
vielen beken en w aterlopen droog en was er
is door de hogere grondwaterstand op de
en ondernemers in de agro & food sector.
een groot w atertekort met mislukte oogsten,
meeste plaatsen voldoende water voor n atuur
In verschillende proeftuinen worden nieuwe
droogvallende v ennen, verdwijnende bossen
en landbouw. De groenblauwe beekdalen
oplossingen en technieken op het gebied van
en planten, s chade voor industrie, scheepvaart
zijn bovendien belangrijke verbindingen voor
regionale voedselproductieketen, landbouw
en bebouwing tot gevolg.
planten en dieren en aantrekkelijke routes
en maatschappij, meerwaarde biomassa
voor inwoners, toeristen en recreanten.
en klimaat, bodemgezondheid en water
De uitdaging is het water langer in Twente
onderzocht.
vast te houden en te laten infiltreren in de
Ook drinkwater wordt steeds schaarser in
bodem. Nu arriveert Twents regenwater
Twente en de winningen zijn kwetsbaar. In
Door gebruik te maken van haar innovatie-
na 3 dagen in het IJsselmeer, straks na
Twente combineren de Boeren voor Drinkwater
kracht en kennis wil Twente meer dan
3 maanden. Hoog in het systeem fungeren
het verminderen van de uitspoeling van mest
gemiddeld in Nederland bijdragen aan de
droge zandgronden en de stuwwal als spons
stoffen en bestrijdingsmiddelen met een ver
verduurzaming van de landbouw die door
door gebruik te maken van het (micro)reliëf
beterd economisch bedrijfsresultaat. Daarnaast
verbrede bedrijfsvoering maatschappelijke
om water te laten infiltreren. Tot in de haarvaten
wordt onderzocht of op de Sallandse Heuvel
van het systeem houden we het water zo lang
rug op een innovatieve wijze extra drinkwater
verbeteren van waterkwaliteit, vergroten
mogelijk vast. Op de flanken van de stuwwallen
gewonnen kan worden. Met de Eeuwige Bron
van biodiversiteit en het onderhoud van
zetten o.a. beheerders van natuurgebieden en
wil men v oorkomen dat het water afstroomt
het landschap.
landgoedeigenaren zich hiervoor in. Zo werkt
via de S allandse w eteringen, zodat dit water
Landgoed Het Lankheet met zogenaamde
als drinkwater gebruikt kan worden.
55
doelen realiseert als water vasthouden,
Terug naar inhoudsopgave
Panorama van Twente
Een biodivers en aantrekkelijk
en bruisende steden biedt natuurlijk ook
En omgekeerd: op Duitse feestdagen ver-
c oulisselandschap
volop kansen voor toerisme en recreatie. Het
welkomt Twente vele D uitse bezoekers.
Bijzondere natuurgebieden als onder andere het
heuvelachtige Noordoost T wente is ook niet
Springendal, Dal van de Mosbeek, Wierdense
voor niets een n ationaal landschap. Via
De Twentse stedenband
Veld, Buurserzand en Haakbergerveen vormen
een uitgebreid netwerk aan routes k unnen
Wie Twente zegt, zegt techniek. Twente weet als
een robuust samenhangend n etwerk dat heel
wandelaars, fietsers, MTB’ers en ruiters
geen ander hoe techniek de economie en samen
Twente omspant. Daartussendoor vormt de
de regio doorkruizen. B oeren kunnen hun
leving kan veranderen. De industriële revolutie,
groenblauwe dooradering van beekdalen, bossen
bedrijfsmodellen verbreden met de verkoop
met voornamelijk de textiel- en m etaalindustrie,
en vele h outwallen een fi jnmazig n etwerk dat
van streekproducten, kleinschalige verblijfs
bracht Twente vanaf de 19e eeuw economische
landelijk gebied van T wente maakt tot een regio
recreatie of agrarische activiteiten.
groei, nieuw werk en inkomsten. Naast fabrieks
met grote natuurwaarden. Dit prachtige, klein
hallen en spoorverbindingen bouwden de textiel
schalige landschap met d aarnaast ook land
De ligging aan de Duitse grens vormt een
fabrikanten grote landgoederen en tuindorpen
goederen, watermolens, authentieke dorpen
extra attractie voor de toeristen in Twente.
en lieten parken aanleggen.
56
Terug naar inhoudsopgave
Techniek zit ook nu nog in het DNA en maakt
Goed verbonden
bedrijvigheid. Zo zijn de havens van Hengelo
van Twente een sterke ondernemende regio
De strategische ligging van Twente op
en Almelo belangrijke multimodale schakels
met innovatieve bedrijven en (MKB)- maak
Europese schaal valt meteen op. De A1
in dit netwerk en is het XL Businesspark bij
industrie waarmee vooral Almelo zich onder
corridor is o nderdeel van de internationale
Almelo een locatie voor grootschalige logistieke
scheidt. De Universiteit Twente heeft de meeste
oost-west verbinding tussen de Randstad en
bedrijvigheid. Langs de A35 worden rond de
universitaire spin-offs van Nederland en onder
de s tedelijke knooppunten in Duitsland en het
knooppunten windmolens geplaatst om duur
andere door de ontwikkeling van Spoorzone
Europese achterland. Door de ontwikkeling
zame energie voor de r egio op te wekken, dicht
Hengelo-Enschede (SHE) wordt toptechnologie
van de C orridor Zwolle - Twente - Münster
bij de gebruikers en het netwerk. Samen met
verder aangejaagd en krijgt de kwaliteit van
wordt dit nog verder v erbeterd en kunnen
het cluster net ten noorden van Almelo wordt
leven, wonen en werken een impuls. Er wordt
bedrijfsleven en onderwijs nieuwe duur
een flinke bijdrage geleverd aan de Twentse
gewerkt aan een nieuw type stad die de 5 stad
zame innovaties doen. De Twentekanalen
energietransitie.
van Nederland moet worden met 250.000
en de s nel- en spoorwegen vormen samen
inwoners en grote aantrekkingskracht op talent.
een belangrijk n etwerk voor de logistieke
e
57
Terug naar inhoudsopgave
8. HOE - van visie naar uitvoering Dit Fundament – en straks de Omgevingsvisie –
is: ‘De provincie geeft ruimte en richting, werkt
gezamenlijke besluiten nemen. Het participatie
geeft een beeld voor de toekomst van Overijssel.
samen, maakt mogelijk en stuurt waar het moet’.
proces zal in lijn met de Omgevingswet, die in
Maar hoe gaan we deze visie uitvoeren? Welke
Welke rol we aannemen hangt af van wat de
2023 van kracht wordt, een belangrijk onderdeel
uitgangspunten gebruiken we daarbij?
opgave vraagt en waar onze verantwoordelijk
zijn van de uitvoering. Zo kunnen we het draagvlak
heid ligt. Die rol kan ook per gebied verschillen,
voor die besluiten vergroten en stellen we partijen
Eerder werd onze sturingsfilosofie al genoemd.
omdat de opgaven in het ene gebied erg groot
in staat om ‘mede-eigenaar’ te worden van de
Daarin leggen we uit wat we verstaan onder
kunnen zijn, en in het andere juist minder. We
opgaven. Ook als we besluiten nemen laten we
regie en het onderscheid dat we maken tussen
passen onze aanpak en instrumenten aan op de
zien hoe we tot dat besluit zijn g ekomen en welke
beleidsregie en procesregie. Beleidsregie nemen
rollen die we innemen.
afwegingen we daarvoor hebben g emaakt.
waar we ontwikkelingen wel of niet voor ons zien.
We vinden het belangrijk om duidelijk aan te
Samenwerking
Dat hebben we in de voorgaande hoofdstukken
geven wat partners van ons mogen verwachten,
In het verlengde van participatie ligt de samen
gedaan. Procesregie gaat over de uitvoerig van
en wat wij van hen verwachten. In de regule
werking. De uitvoering van ons omgevingsbeleid
dat beleid. Dat is wat hier beschreven staat en
rende rol vragen wij van onze partners om de
kunnen we niet alleen. We hebben onze o mgeving
lichten we toe aan de hand van rollen en samen
kaders te respecteren en hiermee rekening
en partners daarbij nodig. Zij staan n amelijk
werking, het uitvoeringsmodel voor initiatieven,
te houden in de eigen plannen. Zij mogen
voor dezelfde opgaven. We hebben al veel met
de instrumenten die we als provincie in kunnen
van ons verwachten dat wij duidelijk zijn over
elkaar gesproken over de ambities, d oelen en
zetten, en de aanpak per gebied en de aanpak per
welke kaders dat zijn. In de samenwerkende
opgaven. Die gesprekken stoppen n atuurlijk niet
opgave. Kortom: we laten alvast een voorproefje
rol vragen we partners om samen met ons de
bij de v aststelling van het Fundament. Juist bij het
zien van de uitwerking van de Omgevingsvisie.
gebiedsgerichte aanpak in te richten. Wederzijds
opstellen van de Omgevingsvisie is het b elangrijk
Zo komen we van visie naar uitvoering.
vertrouwen is daarbij het sleutelwoord. In de
met elkaar te blijven samenwerken en zeker
faciliterende rol dagen we onze partners uit om
ook bij de uitvoering van de O mgevingsvisie in
het initiatief te nemen en daarbij innovatief te
de praktijk. We zijn samen v erantwoordelijk
zijn. Onze partners mogen van ons verwachten
voor diverse belangrijke uitdagingen: wij als
dat wij dit stimuleren en (mede-)mogelijk maken.
provincie, maar ook de waterschappen, de
we door aan te geven wat we willen bereiken en
8.1 Rollen en wederzijdse verwachtingen
gemeenten en het Rijk. Daarbij worden we In de sturingsfilosofie hebben we als provincie
Participatie
geholpen door inwoners en veel andere
drie rollen: een regulerende rol, een samen
In Overijssel willen we wensen, ideeën en
partners om te bereiken wat we voor ogen
werkende rol en een faciliterende rol. Ons motto
belangen goed in beeld hebben voor we
hebben.
58
Terug naar inhoudsopgave
We willen per gebied duidelijke afspraken
Nationaal Programma Landelijk Gebied
en andere instrumenten c oncretiseren.
maken over het bereiken van die doelstellingen.
(NPLG), een provinciale vertaling maken
De Omgevingsvisie en p rogramma’s
In de uitwerking van de Omgevingsvisie bekijken
in een P rovinciaal Programma Landelijk
zijn z elfbindend voor de provincie. De
we de benodigde governance om met elkaar
Gebied (PPLG).
Omgevingsverordening bevat regels die
de samenwerking te kunnen stroomlijnen,
ervoor zorgen dat doelen uit de visie en
waarbij we in ieder geval de bestaande over
Niet alleen tussen partijen is samenwer
programma’s juridisch b indend doorwerken
legstructuren benutten op verschillende niveaus
king belangrijk. Ook binnen de verschillende
naar anderen. We vinden het belangrijk dat
(gemeente, gebied, rijks en provinciaal niveau).
programma’s en afdelingen van de provincie
het samenspel van instrumenten goed op
Met de grote steden zijn inmiddels al afspraken
zullen we inzetten op meer samenwerking
elkaar afgestemd blijft in de uitvoering. Om
gemaakt rondom het samen optrekken in de
om er zo voor te zorgen dat de programma’s
deze reden is a ctualisatie en monitoring
uitwerking van deze aanpak.
toewerken naar de visie die we schetsen.
een belangrijk onderdeel. Daarom gaan wij
De Omgevingsvisie fungeert daarbij straks als
kader voor al onze provinciale programma’s.
de Omgevingsvisie monitoren en evalueren.
De samenwerking met het Rijk wordt steeds belangrijker; naast een provinciale Omgevings
jaarlijks de voortgang van de uitvoering van Zo blijven we adaptief en flexibel. De opzet
visie is er ook een Nationale Omgevingsvisie
Adaptief, maatwerk en flexibel
van de monitor zullen we de komende tijd
(NOVI). Het rijk heeft een stevige ambitie als
We kunnen niet alles in één keer realiseren;
verder uitwerken.
het gaat om het inrichten van de openbare
Zwolle, Losser en Raalte zijn niet in één dag
ruimte, ook in Overijssel. Vanuit de gedachte
gebouwd en dat geldt ook voor de Overijsselse
Data en kennisdeling
‘werken als één overheid’ kijken we samen met
Omgevingsvisie. De uitdagingen waarvoor we
Bij het maken van de Omgevingsvisie
het Rijk en andere partijen hoe we invulling
ons gesteld zien kunnen veranderen, net zo
vinden we het belangrijk dat beslissingen
geven aan de ruimtelijke opgaven. Zo zullen we
goed als de oplossingen. We houden alles
zijn g ebaseerd op feiten en data. Zo kunnen
in de uitwerking van het Fundament naar de
goed in de gaten en zijn flexibel in de manier
we de juiste b eslissingen maken op het
Omgevingsvisie kijken welke aanvullende acties
waarop we het beleid en instrumenten (zoals
juiste moment. Met onze partners gaan
nodig zijn om invulling te geven aan de natio
subsidieregelingen) inzetten. We kijken wat op
we in g esprek over de data die we (zou
nale programma’s die vallen onder de NOVI.
welk m oment n odig is en houden goed bij of elk
den willen) hebben. Zo komen we tot een
Daarbij kijken we in hoeverre we b estaande
middel het effect heeft wat we ervan verwach
gezamenlijk beeld. Via onze ‘Kennishub
programma’s daarvoor kunnen inzetten of dat
ten. Als het nodig is, doen we voorstellen voor
Overijssel’ delen we de gegevens, zodat
er eventuele hiaten vallen in de uitvoering.
verandering. Het Fundament beschrijft de koers
onze partners weten waar en waarom we
Wij zullen in ieder geval in het kader van het
op strategisch niveau die we in p rogramma’s
ergens mee bezig gaan.
59
Terug naar inhoudsopgave
8.2
Het Uitvoeringsmodel
Net zoals in de huidige Omgevingsvisie moedigen wij inwoners, ondernemers, maat schappelijke partijen en overheden aan om ruimtelijke initiatieven te nemen die passen binnen ons nieuwe Omgevingsbeleid. Over hoe
at en energi a e im l K
dit past binnen ons nieuwe Omgevingsbeleid gaan we graag in gesprek en bij die gesprekken maken we gebruik van het Uitvoeringsmodel. Met het Uitvoeringsmodel willen we integraliteit
RODE DRADEN: 1. Duurzaamheid 2. Ruimtelijke kwaliteit 3. Sociale kwaliteit 4. Gezondheid
die van anderen en aan de uitvoering van
de grote uitdagingen; de vier rode draden; en de sturingsfilosofie. De drie grote uitdagingen vormen de aanleiding van het Fundament en
at
n
Het uitvoeringsmodel bevat drie elementen:
en
Uitleg van het uitvoeringsmodel
Hoe
en
gave van het uitvoeringsmodel:
ng
Hieronder geven we een schematische weer
uu
ij
ki
het maken van (eigen) afwegingen en keuzes.
Wa
nemers, zoals professionals en inwoners, en
W
t
aar
het structureren van gesprekken met initiatief
La ndbo u w
initiatieven. Het model inspireert en helpt bij
m o b ilit e it
en kwaliteit toevoegen aan onze plannen en
r
V e rst
e
l de
dit nieuwe omgevingsbeleid, en zijn ook in het hoofdstukken waarom en wat beschreven. Het gaat daarbij om: klimaat en energie; landbouw en natuur; en verstedelijking en mobiliteit.
60
Het uitvoeringsmodel bevat drie elementen: de grote uitdagingen, de vier rode draden en de sturingsfilosofie.
Terug naar inhoudsopgave
In het uitvoeringsmodel geven we duidelijk
De ‘waar’ vraag gaat over de locatie in de
hulpmiddelen, zoals een duidelijke schets van
aan wat onze inhoudelijke ambities zijn voor
provincie waar het initiatief voorzien is en de
belangrijke kwaliteitsambities horend bij de
deze opgaven. De rode draden zijn eerder
voorwaarden waaronder de ontwikkeling op
rode draden, diverse handreikingen zoals
aan bod gekomen in het hoofdstuk waartoe.
die plek past/passend te maken is.
onze catalogus gebiedskenmerken en andere
Het gaat daarbij om: duurzaamheid, ruimtelijke
• Welke locatie is voorzien?
beschikbare instrumenten.
kwaliteit, sociale kwaliteit, en gezondheid.
• Past het initiatief op deze locatie en
De rode draden werken we uit in kwaliteits ambities. Zo leggen we de verbinding tussen
onder welke voorwaarden? • Zijn er alternatieve locaties die beter passen?
8.3
Instrumenten
De ‘hoe’ vraag gaat over hoe de provincie en
Voor de uitvoering van de Omgevingsvisie
de inhoudelijke ambitie uit de drie opgaven en de kwaliteitsambities van de rode draden.
anderen bij een initiatief betrokken kunnen
kunnen we diverse instrumenten inzetten. Voor
Gespreksleidraad
worden en hoe die samenwerking er uit ziet.
welk instrument we kiezen, is afhankelijk van een
In het uitvoeringsmodel ontwikkelen we een
• Hoe kan/moet de provincie betrokken
aantal factoren: wat we willen bereiken, wat de
gespreksleidraad waar drie vragen centraal
zijn, hoe ziet een eventueel gezamenlijk
rol is van de provincie en wat de samenleving
proces eruit?
van ons verlangt. Op de volgende pagina geven
staan, gebaseerd op onze sturingsfilosofie.
• Hoe is/wordt de omgeving bij het initiatief De ‘wat’ vraag gaat over de aard van de beoogde ontwikkeling en de mate waarin dit past binnen
betrokken?
we een overzicht van de instrumenten die we tot onze beschikking hebben.
• Hoe zorgen de gesprekspartners voor
het provinciale beleid en ontwikkelperspectief.
evenwichtige afweging van belangen en
Vragen die daarbij passen zijn:
heldere keuzes?
• Wat is het doel van het initiatief (drijfveer/ ambitie) en de behoefte die er mee vervuld
Online tool
wordt?
We ontwikkelen een methode om het uit
• Wat is de aansluiting van het initiatief op