03. Programmabegroting 2027 en mjr 2028-2030
Tekst van het document
Leges fysiek Titel 2 Bedragen in € Dienstverlening vallend | Geraamde | Geraamde | Kosten- Hoofdstuk | onder fysieke leefomgeving / | kosten | opbrengsten | dekkendheid omgevingsvergunning 3 | Omgevingsvergunning | 1.858.945 | 1.454.336 | 78% Voor het behandelen van aanvragen voor bouw- en omgevingsvergunningen brengt de gemeente leges | in | rekening, | de | opbrengsten | mogen | maximaal | kostendekkend | zijn. | Door | de bouwkostenindexatie en de groei van de Gemeente Raalte wordt er voor 2027 een hogere legesopbrengst verwacht. Jaarlijks wordt de kostendekkendheid van de leges bepaald, waarbij het uitgangspunt is dat er toegegroeid wordt naar kostendekkende leges. Voor 2027 zijn de tarieven geïndexeerd met de reguliere indexatie.
Programmabegroting 2027 - 2030 | 119 Leges Europese dienstenrichtlijn Titel 3 Bedragen in € Dienstverlening vallend | Geraamde | Geraamde | Kosten- Hoofdstuk | onder Europese | kosten | opbrengsten | dekkendheid dienstenrichtlijn 1 | Horeca | 61.730 | 20.824 | 34% 2 | Organiseren evenementen of | 271.952 | 23.065 | 8% markten 5 | Leefmilieuverordening | 16.624 | 4.413 | 27% 7 | Winkeltijdenwet | 0 | 0 | - 8 | Kinderopvang | 11.124 | 5.155 | 46% In deze titel niet benoemde 9 | vergunning, ontheffing of | nihil | 1.875 | - andere beschikking 4.1.6 Lokale lastendruk Voorgesteld wordt het tarief voor afvalstoffenheffing (na tegemoetkoming) in het buitengebied/ voor hoogbouw vast te stellen op € 214,08 en voor dorpskernen op € 224,04 (uitgaande van 6 aanbiedingen restafval per jaar). Voorgesteld wordt het rioolheffingstarief vast te stellen op € 296,16 en we verwachten in 2027 een gemiddelde aanslag OZB op te leggen van € 389.
Lastendruk voor de inwoners Bedragen in € Tarief 2027 | Tarief 2026 Buiten- | Buiten- gebied/ | Dorpskernen | gebied/ | Dorpskernen Omschrijving | hoogbouw | hoogbouw Bruto tarief Afvalstoffenheffing | 230,04 | 240,00 | 215,48 | 225,56 Tegemoetkoming tlv voorziening | -15,96 | -15,96 | -29,00 | -29,00 Rioolheffing huishoudens | 296,16 | 296,16 | 285,00 | 285,00 Woonlasten gebruiker | 510,24 | 520,20 | 471,48 | 481,56 OZB eigendom | 389,00 | 389,00 | 379,00 | 379,00 Woonlasten gebruiker/eigenaar | 899,24 | 909,20 | 850,48 | 860,56 4.1.7 Kwijtscheldingsbeleid Het kwijtscheldingsbeleid is vastgelegd in de Leidraad invordering. De hierin gestelde criteria zijn afgeleid van de rijksregelgeving. De kwijtschelding betreft vooral de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Raalte hanteert de norm van 100% van de bijstandsuitkering voor de genormeerde kosten | van | bestaan. | De | kosten | van | kwijtscheldingsbeleid | zijn | een | onderdeel | van | de tariefberekening van de afvalstoffenheffing voor 40% en van de rioolheffing voor 60%. We schatten de uitgaven voor het kwijtscheldingsbeleid in 2027 in op € 180.000 (2026: € 180.000). Bedragen in € | - is voordeel Omschrijving | Begroting 2027 Kwijtscheldingsbeleid | 180.000 Programmabegroting 2027 - 2030 | 120 Programmabegroting 2027 - 2030 121 4.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing Portefeuillehouder: Wethouder A.
Kreule Programmacoördinator: Domeinmanager M. Lammerts van Bueren 4.2.1 Inleiding De paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing geeft aan hoe solide de financiële huishouding van de gemeente is. Een financieel weerstandsvermogen is van belang wanneer er zich financiële tegenvallers voordoen. De volgende begrippen worden gehanteerd. Weerstandscapaciteit Dit bestaat uit middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt om niet begrote kosten, die onverwachts en substantieel zijn, te dekken, zonder dat de begroting en het beleid aangepast hoeven te worden. Het gaat om de mate van weerbaarheid. Risico's Deze brengen we in beeld en deze worden indien mogelijk gekwantificeerd. Onder risico verstaan we de kans op het optreden van een gebeurtenis, die een negatief gevolg voor een organisatie met zich mee kan brengen. Dat hoeft niet altijd alleen om financiële risico’s te gaan. Het kan bijvoorbeeld ook imagoschade zijn.
We hanteren de volgende methodiek: Inschatten van het risico bijvoorbeeld op basis van het financieel belang van de gemeente in een verbonden partij, uitval van systemen of projecten binnen de grondexploitatie; De waarschijnlijkheid bepalen dat het risico zich voordoet: laag (25%), midden (50%), hoog (75%); Het risico samen met de waarschijnlijkheid geeft het risicobedrag; Aan de hand van het risicobedrag bepalen welke maatregelen de gemeente moet nemen om de risico’s zoveel mogelijk te kunnen beheersen. Ratio weerstandsvermogen Door de weerstandscapaciteit te relateren aan de risico’s bepalen we de ratio. Kengetallen Door het opnemen van vijf kengetallen wordt het inzicht in de financiële wendbaarheid en weerbaarheid verhoogd en daarmee in onze (meerjarige) financiële positie. De kengetallen vormen een verbinding tussen de verschillende aspecten die de raad in zijn beoordeling van de financiële positie moet betrekken om daar een verantwoord oordeel over te kunnen geven. We hanteren de kengetallen als een signaleringskader; ze ondersteunen bij het vormen van een oordeel over de financiële wendbaarheid en weerbaarheid. Programmabegroting 2027 - 2030 122 4.2.2 Beleidskader Het beleid is vastgelegd in de nota reserves, voorzieningen en weerstandsvermogen.
De gemeente Raalte wil zo min mogelijk risico lopen en -mits financieel verantwoord- zoveel mogelijk risico’s afdekken. Enerzijds willen we daarbij niet te veel beslag leggen op financiële middelen, anderzijds moet er wel een zekere mate van weerstandsvermogen zijn. Uitgaande hiervan hanteren we het volgende beleid: A. We streven een ratio na van tenminste voldoende. Dit vereist een ratio weerstandsvermogen dat gelijk of hoger is dan 1. Met deze ratio kunnen we weliswaar net alle risico’s afdekken, maar we achten dit voldoende omdat de risico’s zich nooit gelijktijdig en in hun maximale omvang voordoen. B. Indien de ratio onder de 1 uitkomt, dan wordt het weerstandsvermogen aangepast naar het wenselijk geachte niveau. Hiertoe bestaan twee mogelijkheden: Het aanpassen van de beschikbare weerstandscapaciteit (bijvoorbeeld verhogen reserve weerstandsvermogen); Het aanpassen van de benodigde weerstandscapaciteit (via het treffen van meer beheersingsmaatregelen). C. Indien de ratio weerstandsvermogen uitstekend is, dus boven de 2,0, komt het college met het voorstel of het geoorloofd is de reserve af te romen en zo ja tot welke hoogte. D. Indien de ratio tussen 1,4 en 2 zit, wordt beoordeeld, na een analyse van de toekomstige verwachtingen, of we de hoogte van het weerstandsvermogen in stand houden of kunnen afromen.
Hierbij nemen we de (meerjarige) financiële positie van de gemeente in beschouwing. 4.2.3 Weerstandscapaciteit Bij bepaling van de weerstandscapaciteit worden onderstaande onderdelen opgenomen. a. Reserve weerstandsvermogen De stand van de reserve weerstandsvermogen bedraagt per 1 januari 2027 € 5,78 miljoen. b. Algemene reserve bouwgrondexploitatie Binnen de grondexploitatie kennen we de reserve grondexploitatie algemeen als buffer om tegenvallers op te vangen. De stand van deze reserve ramen we per 1 januari 2027 op € 5,0 miljoen. c. Onvoorzien Voor het opvangen van onuitstelbare, onvoorzienbare en onontkoombare tegenvallers doen we gedurende het jaar een beroep op de post onvoorzien structureel en onvoorzien eenmalig. In 2027 ramen we de post onvoorzien op € 25.000. Programmabegroting 2027 - 2030 123 d. Stille reserves De stille reserves zijn er, omdat niet alle eigendommen van de gemeente op een werkelijke waarde zijn gewaardeerd in de administratie. Omdat de omvang van de stille reserves sterk wordt bepaald door marktontwikkeling worden deze niet meegerekend voor de beschikbare weerstandscapaciteit. n.b.
Onbenutte belastingcapaciteit De onbenutte belastingcapaciteit is de financiële ruimte, die de gemeente nog kan benutten door verhoging van de onroerendezaakbelasting (OZB), voordat een beroep gedaan kan worden op aanvullende middelen uit het gemeentefonds in het kader van artikel 12 van de Financiële verhoudingswet (Fvw). Aangezien deze capaciteit niet direct liquide te maken is, is ervoor gekozen om de onbenutte belastingcapaciteit geen onderdeel te laten zijn van de weerstandscapaciteit. 4.2.4 Inventarisatie risico's We kennen de volgende risico's: 1. Ontwikkeling sociaal domein 2. Verbonden partijen en overige samenwerkingsverbanden 3. Gegarandeerde geldleningen 4. Grondexploitatie 5. Wegenonderhoud 6. Renterisico 7. Continuïteit ICT-systemen 8. Kwantitatieve en kwalitatieve personele bezetting en kwaliteit dienstverlening 9. BTW-compensatiefonds Ontwikkeling sociaal domein Gelet op de huidige stand van de reserve Sociaal domein zijn de risico’s binnen het sociaal domein op dit moment nog voldoende afgedekt en hoeft hiervoor nog geen risicobedrag ten laste van het weerstandsvermogen opgenomen te worden. Verbonden partijen en overige samenwerkingsverbanden De risico's binnen de verbonden partijen en de overige samenwerkingsverbanden zijn ingeschat. Voor verdere toelichting verwijzen wij naar de paragraaf Verbonden partijen . Wij schatten de risico's in op € 607.218.
Gegarandeerde geldleningen Woningbouw Voor de woningbouw, houdt het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) toezicht op de garantstellingen. Als de woningcorporatie niet aan zijn verplichtingen kan voldoen, vangt de WSW dit op. Daarna heeft het rijk nog een rol, de gemeente kan pas in derde instantie worden aangesproken. Daarom houden we een risicobedrag van € 0 aan. Sport en overige instellingen Bij garantstelling voor (sport)verenigingen en instellingen is de gemeente in alle gevallen volledig aansprakelijk. Het saldo van bovengenoemde geldleningen, waar de gemeente aansprakelijk voor is, is oorspronkelijk € 2,3 mln. De restant hoofdsom is in 2025 € 1.117.000 waarvoor we 100% aansprakelijk zijn. Programmabegroting 2027 - 2030 124 Aangezien er al aanzienlijk is afgelost op deze leningen en er hypothecaire zekerheid aan ten grondslag ligt, is het risicobedrag op 25% gesteld (€ 279.250). We gaan daarbij uit van een risico met de kans van 25% wat een eenmalig risico betekent van € 69.812 en structureel € 6.981. Grondexploitatie De risico's binnen grondexploitatie worden ingeschat op € 365.000. Voor verdere toelichting wordt verwezen naar de paragraaf Grondbeleid. Daarin staan de meest risicovolle projecten beschreven. Wegenonderhoud Uit de weginspectie 2026 blijkt dat ruim 8% van de oppervlakte verhardingen niet voldoet aan de CROW kwaliteit D.
Een groot deel van de verhardingsconstructie is oud en heeft het einde van de levensduur bereikt. In de Nederlandse wet (art. 6:174 BW) is geregeld dat een wegbeheerder aansprakelijk is voor de schade die ontstaat door een gebrek in de weg. Aangezien het lastig is om dit risico kwantificeerbaar te maken houden we P.M. aan. In de begroting is budget opgenomen voor achterstallig onderhoud om het areaal veilig te houden. In 2029 wordt er een inhaalslag gemaakt met de vervangingsopgave. Renterisico's In de begroting wordt jaarlijks een stelpost opgenomen om eventuele renteschommelingen te kunnen worden opgevangen. Risico op € 0 gezet. Continuïteit ICT-systemen De afhankelijkheid van digitale systemen voor onze dienstverlening en bedrijfsvoering neemt toe. Dit geldt zowel voor de ondersteuning van medewerkers als voor de dienstverlening aan inwoners en ondernemers. Samen met onze DOWR-partners Deventer en Olst-Wijhe investeren wij daarom voortdurend in een betrouwbare en toekomstbestendige ICT-omgeving. Hoewel de beschikbaarheid van systemen hoog is, blijft het risico op verstoringen en uitval aanwezig. Daarnaast vormt ongeautoriseerde toegang tot systemen, gegevens en persoonsgegevens een belangrijk risico. Om deze risico’s te beheersen werken wij volgens de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO).
Dit betekent dat risico’s systematisch worden beoordeeld en dat passende beveiligingsmaatregelen worden getroffen. Tegelijkertijd vragen ontwikkelingen op het gebied van cyberdreigingen om blijvende aandacht en alertheid. Door de samenwerking binnen de DOWR-I organisatie beschikken wij over de benodigde expertise en capaciteit om systemen veilig, actueel en beheersbaar te houden. Digitale ontwikkelingen worden gezamenlijk opgepakt en verwerkt in de i-uitvoeringsplannen van de verschillende domeinen. Ook de digitale weerbaarheid en vaardigheden van medewerkers zijn van invloed op het ICT- risicoprofiel. De snelle ontwikkeling van technologie, waaronder artificiële intelligentie (AI), vraagt om voortdurende aandacht voor bewustwording, kennisontwikkeling en scholing. Tot slot kan het niet of niet tijdig reageren op incidenten leiden tot schade, verstoring van dienstverlening of financiële claims. Gezien de toenemende afhankelijkheid van digitale voorzieningen en de voortdurende ontwikkeling van cyber- en informatieveiligheidsrisico’s wordt voor de continuïteit van de ICT een bruto risicobedrag van € 600.000 aangehouden. Op basis van een kans van optreden van 25% bedraagt het financieel gewogen risico € 150.000.
Programmabegroting 2027 - 2030 125 Kwantitatieve en kwalitatieve personele bezetting en kwaliteit dienstverlening Om de maatschappelijke opgaven van de gemeente Raalte goed uit te kunnen voeren, is een voldoende en deskundige personele bezetting noodzakelijk. De arbeidsmarkt blijft krap, waardoor het invullen van vacatures in diverse vakgebieden uitdagend is. Dit kan leiden tot hogere werkdruk, risico's voor de continuïteit en kwaliteit van dienstverlening en hogere kosten door tijdelijke inhuur en wervingsinspanningen. Ook geldt specifiek voor inhuur dat onzekerheden rondom de beoordeling van arbeidsrelaties kunnen leiden tot financiële gevolgen door naheffingen en correcties van de belastingdienst. Daarnaast blijft het borgen van kennis en expertise een aandachtspunt door uitstroom en mobiliteit van medewerkers. Ook de toenemende digitalisering vraagt om voortdurende ontwikkeling van vaardigheden en vakmanschap van medewerkers. Verder zien we, net als landelijk, een verhoogd risico op langdurig verzuim. Om deze risico's te beperken investeren we in aantrekkelijk werkgeverschap, strategische personeelsplanning, onboarding, kennisborging, opleiding en ontwikkeling van medewerkers, vitaliteit en duurzame inzetbaarheid. Het risico wordt ingeschat op middel (50%), Het risicobedrag wordt ingeschat op 10% van de loonsom (€ 30,4 miljoen). Dit betekent een risico van € 1,52 mln.
BTW-compensatiefonds Via het BTW-compensatiefonds (BCF) worden gemeenten gecompenseerd voor een deel van de door hen betaalde omzetbelasting (btw). Gemeenten dienen declaraties in om btw terug te vorderen via het BCF. Het verschil tussen het plafond BCF en het totaal aan ingediende declaraties door gemeenten wordt de ruimte onder het plafond BCF genoemd. Elk jaar ontvangen gemeenten de ruimte onder het plafond BTW-compensatiefonds achteraf bij vaststelling terug in de algemene uitkering van het gemeentefonds. De landelijk gerealiseerde ruimte onder het plafond BCF was € 215 mln. in 2025. Voor Raalte betekende dat een inkomst van € 409.000 in 2025 in de algemene uitkering. De realisatie 2025 mag maximaal als BCF-inkomst opgenomen worden bij de begroting 2027. Er is een inkomst van structureel € 400.000 geraamd. Er bestaat een risico op een verdere toename van investeringen door gemeenten, waardoor er minder dan de geraamde € 400.000 terugkomt in de algemene uitkering. We schatten dit risico laag in, gezien de realisatie cijfers van 2025. Daarom is het risico € 100.000 (€ 400.000 met een lage waarschijnlijkheid van 25%).
Resumé Risico onderwerp met toelichting Bedragen in € Omschrijving | Kans | Impact | Structureel | Eenmalig 2027 | 2027 Ontwikkeling sociaal domein Geen risicobedrag Verbonden partijen en overige samenwerkingsverbanden De risico's binnen de verbonden partijen en de overige samenwerkingsverbanden zijn ingeschat. Voor | Gemiddeld | Hoog | 607.218 toelichting, zie de paragraaf Verbonden partijen. Gegarandeerde geldleningen Woningbouw De gemeente heeft buiten de WSW gegarandeerde | Laag | Laag | 0 | 0 geldleningen voor woningbouw afgesloten. Garantstelling (sport)verenigingen en overige instellingen. Bij het niet na kunnen komen van hun financiële verplichten en het op moeten heffen van de | Laag | Laag | 6.981 | 69.812 (sport)vereniging/instelling zal de impact vele malen groter zijn, maar dat is lastig financieel uit te drukken. Grondexploitatie Zie paragraaf Grondbeleid | Gemiddeld | Middel | 365.000 Wegenonderhoud Zie paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen | PM Renterisico's We gaan ervan uit dat de stelpost in de begroting | 0 voldoende is om renterisico's af te dekken. Continuïteit ICT-systemen Financieel risico t.a.v. niet beschikbaarheid van systemen | Laag | Middel | 150.000 en mogelijke claims als gevolg van vertraging.
Kwantitatieve en kwalitatieve personele bezetting en kwaliteit dienstverlening Op basis van onze huidige salariskosten en rekening houdend met frictiekosten en scholingskosten, | Gemiddeld | Hoog | 1.520.000 uitgaande van een middel waarschijnlijkheid, nemen we een risicobedrag op. BTW-compensatiefonds Risico op vermindering van compensatie via Algemene | Laag | Middel | 100.000 uitkering. Totaal | 6.981 | 2.812.030 Programmabegroting 2027 - 2030 | 126 Programmabegroting 2027 - 2030 127 4.2.5 Beleid en kengetal risico's In onderstaande tabel berekenen we de weerstandsratio voor Raalte. Weerstandscapaciteit Bedragen in € Omschrijving Begroting 2027 Beschikbare weerstandscapaciteit: Algemene reserve grondexploitatie 5.000.000 Reserve weerstandsvermogen 5.787.000 Onvoorzien 25.000 Totaal 10.812.000 Benodigde weerstandscapaciteit: Risico's conform tabel 2.819.011 Verhouding beschikbare weerstandscapaciteit / benodigde weerstandscapaciteit 3,8 De weerstandsratio komt uit op 3,8. Hiermee voldoen wij aan de norm >1 zoals vastgelegd in de nota reserves, voorzieningen en weerstandsvermogen. In de jaarrekening 2025 was het weerstandsvermogen 3,9. 4.2.6 Ratio's en financiën De BBV schrijft vijf kengetallen voor. Het doel van deze kengetallen is het inzicht verhogen in de financiële wendbaarheid en weerbaarheid.
Financiële wendbaarheid heeft te maken met hoe flexibel de begroting en bedrijfsvoering is om snel te kunnen inspelen op de actualiteit. Financiële weerbaarheid is het vermogen om onverwachte financiële klappen op te vangen en bestand te zijn tegen de impact van bestaande risico’s. Kengetallen Financiële wendbaarheid Financiële weerbaarheid Netto schuldquote (BBV) Solvabiliteit (BBV) Belastingcapaciteit (BBV) Grondexploitatie (BBV) Structurele exploitatieruimte (BBV) Deze kengetallen kennen geen normering, maar zijn bedoeld om de gemeentelijke financiële positie inzichtelijker te maken en de vergelijkbaarheid tussen gemeenten te vergroten. Omdat de kengetallen geen harde normering kennen, heeft de gemeente Raalte op basis van landelijke gegevens een eigen maatstaf ontwikkeld en gebruiken we deze als een signaleringskader. Hieronder volgen de vijf kengetallen met een korte uitleg, de hoogte van de kengetallen in meerjarenperspectief en welke conclusie je daaraan kunt verbinden. Netto schuldquote Dit kengetal weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Dit kengetal draagt bij aan de financiële wendbaarheid van de gemeente. Bij een stijging van de inkomsten is het mogelijk om schulden af te lossen.
Dit verhoogt de wendbaarheid van de gemeente. Hoe meer eigen middelen er beschikbaar zijn, hoe lager het percentage van de netto schuldquote is. Om inzicht te krijgen in hoeverre er sprake is van doorlenen, wordt de netto schuldquote ook exclusief doorgeleende gelden weergegeven. Netto schuldquote Omschrijving | Begroting | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2025 | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Netto schuldquote | 40% | 13% | 38% | 43% | 43% | 42% | 41% Netto schuldquote * | 36% | 7% | 33% | 36% | 37% | 36% | 35% *) Gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Op basis van de begroting 2027 ligt de netto schuldquote hoger dan bij de jaarrekening 2025. Deze | stijgt | namelijk | van | 13% | naar | 43%. | Dit | wordt | verklaard | doordat | we | vanaf | 2027 | forse investeringen verwachten in (in)materiële vaste activa. Een schuldquote van 90% of lager is positief, hoger dan 130% is negatief. Deze schuldquote voldoet dus in meerjarenperspectief aan onze maatstaf. Solvabiliteit Het kengetal solvabiliteit is de verhouding tussen het eigen vermogen en het totale vermogen. Er wordt gekeken in welke mate de gemeente in staat is haar financiële verplichtingen na te komen. Met deze ratio kan de financiële weerbaarheid gemeten worden. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, des te gunstiger voor de weerbaarheid.
Hoe meer eigen vermogen een gemeente heeft, hoe beter de gemeente in staat is om financiële klappen en bestaande risico’s op te vangen. Solvabiliteit Omschrijving | Begroting | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2025 | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Solvabiliteit | 43% | 52% | 38% | 37% | 36% | 36% | 35% De solvabiliteitsratio beweegt zich ten opzichte van de jaarrekening 2025 naar verwachting in 2027 in neerwaartse richting. Zoals bij de netto schuldquote reeds aangegeven komt dit met name doordat | we | vanaf | 2027 | forse | investeringen | verwachten | in | (in)materiële | vaste | activa. Een ratio boven de 50% wordt als zeer positief beoordeeld en een ratio van lager dan 20% wordt als negatief beoordeeld. Een solvabiliteitsratio van 38% is als goed te kwalificeren. Programmabegroting 2027 - 2030 | 128 Grondexploitatie Dit kengetal geeft aan hoe groot de grondpositie (de waarde van de grond) is ten opzichte van de totale geraamde baten. Hoe lager de ratio, hoe gunstiger voor de financiële weerbaarheid. Grondexploitatie Begroting | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting Omschrijving 2025 | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Grondexploitatie | -5% | -4% | -3% | -1% | -1% | -2% | -2% We zien een daling in de ratio grondexploitatie, waardoor deze zelfs negatief is.
Het mogelijk risico van de huidige grondexploitatie op de reguliere exploitatie is gering. De negatieve waarde van de grondexploitaties komt doordat er meer opbrengsten zijn gerealiseerd dan kosten gemaakt. Ook is een deel van de ontwikkelkosten van de toekomstige grondexploitatie opgenomen onder de immateriële | vaste | activa | in | plaats | van | onder | de | voorraad | gronden. | De | toekomstige grondexploitaties zijn geen onderdeel van dit kengetal. Een ratio lager dan 20% wordt als positief beoordeeld en een ratio hoger dan 35% wordt als negatief beoordeeld. Structurele exploitatieruimte Het kengetal structurele exploitatieruimte geeft inzicht in welke mate de structurele lasten van de gemeente gedekt zijn door structurele baten. Het is van belang om als gemeente te weten welke structurele ruimte er aanwezig is om de eigen lasten te dragen of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. De structurele exploitatieruimte valt hiermee onder de financiële weerbaarheid. Een positieve uitkomst van dit kengetal houdt in dat de gemeente structurele lasten kan afdekken door structurele baten.
Structurele exploitatieruimte Omschrijving | Begroting | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2025 | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Structurele | 1,37% | 2,47% | 0,01% | 0,63% | 0,30% | 0,10% | 0,10% exploitatieruimte Bij een ratio van 0 is de (meerjaren)begroting structureel sluitend. De structurele exploitatieruimte is ten opzichte van de jaarrekening 2025 (2,47%) gezakt naar 0,63%. De meerjarenbegroting is voor de komende jaren structureel sluitend. Belastingcapaciteit Dit cijfer geeft inzicht in hoe de belastingdruk in de gemeente zich verhoudt ten opzichte van het landelijk gemiddelde. Als dit percentage laag ligt, betekent het dat de gemeente meer inkomsten uit belastingen zou kunnen verwerven. Of dit wel of niet gebeurt is een beleidskeuze. Het kengetal belastingcapaciteit heeft invloed op de financiële wendbaarheid. Programmabegroting 2027 - 2030 | 129 Het | gaat | hierbij | niet | om | de | onbenutte | belastingcapaciteit, | zoals | aangegeven | onder weerstandscapaciteit; | dat | is | de | theoretische | financiële | ruimte. | Deze | berekening | van belastingcapaciteit geeft meer inzicht in de betekenis van de belastingcapaciteit voor de financiële positie, dan dat de theoretische onbenutte belastingcapaciteit dat doet.
De | belastingcapaciteit | wordt | hier | berekend | door | de | gemiddelde | woonlasten | voor | een meerpersoonshuishouden van de gemeente Raalte af te zetten tegen het gemiddelde van alle gemeenten in Nederland. De ozb zijn voor de gemeente de belangrijkste eigen belastinginkomsten. Naast de ozb wordt ook gekeken naar de rioolheffing en afvalstoffenheffing, omdat deze heffingen niet kostendekkend hoeven te zijn en dus ruimte kunnen geven voor nieuw beleid. Op basis van de uitgangspunten van het COELO bedragen voor Raalte in 2026 de gemiddelde woonlasten | (gemiddeld | betaalde | ozb, | rioolheffing, | afvalstoffenheffing) | voor | een meerpersoonshuishouden € 929. Het gemiddelde van alle gemeenten bedraagt volgens COELO in 2026 € 1.095. De woonlasten liggen daarmee in Raalte € 166 onder het landelijk gemiddelde (in 2024 was dit verschil € 130). Uitgedrukt in een % is de belastingcapaciteit voor 2026 85%. Concreet betekent dit dat in 2026 in de gemeente Raalte de gemiddelde woonlasten voor de inwoners minder zijn gestegen dan de gemiddelde woonlasten in heel Nederland. (De cijfers van 2027 van COELO zijn nog niet gepubliceerd).
Belastingcapaciteit Omschrijving | Begroting | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2025 | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Belastingcapaciteit | 88% | 88% | 88% | 85% | 85% | 85% | 85% Classificatie kengetallen Conclusie Overall zien de ratio's er goed uit. De netto schuldquote stijgt weliswaar, maar dat is te verklaren door de toekomstige investeringen. Wat betreft de solvabiliteit geldt dezelfde motivatie. Deze daalt ook door deze oorzaak, maar is nog ruimschoots voldoende. De ratio grondexploitatie geeft een negatieve uitkomst. Dit geeft aan dat het risico van de huidige grondexploitaties minimaal zijn. De structurele exploitatieruimte is in 2027 voldoende, maar daalt licht ten opzichte van de jaarrekening 2025. | Meerjarig verwachten we op basis van de huidige inzichten een sluitende begroting. Programmabegroting 2027 - 2030 | 130 Programmabegroting 2027 - 2030 131 Tenslotte geeft het kengetal belastingcapaciteit aan dat de gemiddelde woonlasten in Raalte (ruim) onder het landelijk gemiddelde blijven. De afgelopen jaren zijn deze in Raalte (zo goed als) gelijk gebleven, terwijl het landelijk gemiddelde behoorlijk gestegen is. Concluderend kan gesteld worden dat de ratio's en kengetallen voor Raalte een positief beeld geven. Programmabegroting 2027 - 2030 132 4.3 Onderhoud kapitaalgoederen Portefeuillehouder: Wethouders M.
Scholten en A. Dubbink Programmacoördinator: Domeinmanager J. Hulzebos 4.3.1 Inleiding De paragraaf onderhoud kapitaalgoederen geeft inzicht in het onderhoud van onze gemeentelijke kapitaalgoederen. Kapitaalgoederen, als wegen, groen, rioleringen en gebouwen zijn investeringen die een gemeente doet en die daarna regelmatig onderhoud vergen en op termijn vervangen moeten worden. De gemeente Raalte heeft ca. 530 ha. aan openbare voorzieningen in eigendom en beheer. Daarnaast kennen wij 26 gemeentelijke gebouwen. Het onderhouden van kapitaalgoederen is van belang om deze goederen in stand te houden voor aspecten als bereikbaarheid, toegankelijkheid, leefbaarheid, gezondheid en veiligheid. Uw raad heeft vastgesteld wat het kwaliteitsniveau moet zijn; dit leest u verderop in de paragraaf. Zowel op programmaniveau als op het niveau van de beleidsthema’s binnen deze paragraaf wordt inzicht gegeven in het beleidskader, de uitvoering, relevante ontwikkelingen, financiën en de risico’s. 4.3.2 Integraal beleidskader Omgevingsvisie De Omgevingsvisie 'Horizon gemeente Raalte 2040' en het coalitieakkoord 2026-2030 liggen ten grondslag aan het beleid dat wij voeren binnen programma 2: integraal beheer openbare ruimte. Vanuit een integrale benadering zetten we hierbij in op de verbinding met de sociaal maatschappelijke opgaven voor het toekomstbestendig maken van bestaande dorpen en wijken.
Verduurzaming, klimaatadaptatie, circulair werken en het versterken van de biodiversiteit zijn hierbij van belang. Integrale visie openbare ruimte In 2014 heeft uw raad de integrale visie op de openbare ruimte vastgesteld. Deze visie vormt het technisch kader voor het ontwikkelen van beleid en het uitvoeren van het beheer en onderhoud en projecten (onder andere de onderhoudsniveaus). In de visie zetten wij het gebruik en de gebruiker centraal en kennen we veel waarde toe aan een participatieve aanpak. Doelen vanuit andere programma’s kunnen worden meegekoppeld (denk aan duurzaamheid, economie, klimaatadaptatie, de verkeersagenda en sociale thema’s als gezondheid en bewegen). Voor het beheer staat het borgen van de veiligheid en het voorkomen van kapitaalvernietiging voorop. Een openbare ruimte met toekomst De openbare ruimte wordt ouder en komt deels aan het eind van de levensduur. Dit is vastgesteld in de nota 'Een openbare ruimte met toekomst'. Vervangen is dan noodzakelijk, waarbij zich ook koppelkansen aandienen om de openbare ruimte toekomstbestendig te maken. In 2025 is de opgave tot 2040 op programmaniveau in beeld gebracht. We zien een forse opgave op ons afkomen. De strategische aanpak richt zich op het doen wat nodig en mogelijk is.
Programmabegroting 2027 - 2030 133 Deze nota biedt tevens de basis om voorstellen te doen voor een structurele en langjarige financiering van de vervangingsopgave in de openbare ruimte. Het temporiseren van de vervangingsopgave leidt tot toename van risico’s en mogelijke verhoging van onderhoudskosten. 4.3.3 Integrale ontwikkelingen Vervangingsopgave en financiering op programmaniveau in beeld Gezien de leeftijd en de verwachte levensduur van een groot deel van de kapitaalgoederen komen we voor een grote vervangingsopgave en daarmee voor forse investeringen te staan om aan de kwaliteitsdoelstellingen te kunnen blijven voldoen. Hierbij speelt ook de mate waarin we de openbare ruimte toekomstbestendig kunnen maken en blijvend in stand kunnen houden. Deze ontwikkeling pakken we integraal op. Hieraan ligt de nieuwe nota 'Een openbare ruimte met toekomst' ten grondslag waarin de inhoudelijke en financiële strategie op programmaniveau is vastgelegd. Duurzaamheid als onderdeel van integraal beheer Naast de technische staat en het in stand houden van de openbare ruimte hebben ook nieuwe maatschappelijke opgaven een belangrijke rol. Zo vragen duurzaamheidsaspecten, zoals de energie- en warmtetransitie, circulariteit, klimaatadaptatie en biodiversiteit, nadrukkelijk om een plek binnen de vervangingsstrategie.
Vervangingsmomenten bieden immers kansen om deze opgaven slim en kosteneffectief te integreren in de inrichting en het beheer van de openbare ruimte. Het integreren van duurzaamheidsaspecten vraagt in sommige gevallen om aanvullende middelen, maar kan ook (op de langere termijn) kosten besparen. 4.3.4 Integrale uitvoering Te realiseren kwaliteitsniveaus Vanuit het beleidskader IVOR wordt gevraagd om bij het beheer van de openbare ruimte te voldoen aan de vastgestelde kwaliteitsniveaus. Deze niveaus worden gebiedsgericht benaderd en zijn hieronder in een schema weergegeven. Kwaliteitsniveaus Integrale Visie Openbare Ruimte (IVOR) op basis van CROW-normen Zeer laag Laag Basis Hoog Zeer hoog Deelgebied D/R- C/R- B/R A/R+ A+/R++ Dorpen 100% Buurten en wijken 100% Centrumgebieden 100% Bedrijventerreinen 100% Entrees en toegangswegen 100% Begraafplaatsen 100% Buitengebied 100% De kwaliteitsniveaus zoals hierboven benoemd zorgen voor de volgende technische kwaliteit en beeldniveau: A+: Nagenoeg ongeschonden. A: Mooi en comfortabel. B: Functioneel. C: Onrustig beeld. D: Kapitaalvernietiging, uitlokking van vernieling, functieverlies, juridische aansprakelijkheid en sociale onveiligheid. Planmatig onderhoud Voor het planmatig uitvoeren van de onderhoudswerkzaamheden aan de kapitaalgoederen is het van belang dat hier goede beleids- en beheerplannen aan ten grondslag liggen.
Dat doen we door het beleid actueel te houden en baseren we onze beheer- en onderhoudsmaatregelen op juiste gegevens | (areaal- | en | inspectiegegevens). | Het | opstellen | en | actualiseren | van | beleids- | en beheerplannen is een continu proces waarop wij volop inzetten. In het onderstaande overzicht is de meest actuele stand van zaken weergegeven. Status beleids- en beheersplannen Beheer | Stand van zaken begroting 2027 Integrale visie op de openbare ruimte | Visie voldoet nog Openbaar groen | Beleid en beheer actueel, looptijd plannen tot 2028. Te actualiseren in 2027 Bomen | Beleid en beheer actueel, beheerbeleid wordt geactualiseerd in 2026-2027 Speelterreinen | Beleid en beheer actueel, looptijd tot 2030 Buitensportaccommodaties | Vastgesteld in 2023, loopt t/m 2029 Wegbeheer | Actualisatie beleid en beheer loopt Openbare verlichting | Beleid actueel, beheerplan te actualiseren in 2028 Gemeentelijk rioleringsplan | Beleid en beheer actueel, looptijd tot 2030 Bermen en sloten | Aanpak bermen en sloten vastgesteld in 2025. Actualisatie beheerplan loopt. Begraafplaatsen | Beleid en beheerplan, looptijd tot respectievelijk 2040, 2030 Civieltechnische kunstwerken | Looptijd plannen tot 2021.
Actualisatie in 2027 Gebouwenbeheer | Meerjarenonderhoudsprogramma gebouwen 2020-2029 Beleid biodiversiteit | Beleid actueel, looptijd t/m 2030 Beleid circulair werken in openbare | In ontwikkeling, opgave in beeld gebracht. Beleid vast te ruimte | stellen in 2027 Klimaatadaptatie | Beleid actueel, looptijd t/m 2030 Overkoepelend beleidsplan | Beleid actueel, looptijd t/m 2030 duurzaamheid Een openbare ruimte met toekomst, inhoudelijke en financiële strategie | Beleid vastgesteld in 2025, looptijd tot 2040 vervangingsopgave openbare ruimte Meerjareninvesteringsprogramma openbare ruimte (MIP) Op basis van inventarisaties en inspecties wordt bepaald welke investeringen nodig zijn in de openbare | ruimte. | Hierbij | benutten | we | de | meekoppelkansen, | zoals | eerder | beschreven. | Deze investeringen zien we terug als integrale projecten in het MIP. Daarnaast voeren we sectorale projecten | op | die | om | uitvoering | en | middelen | vragen | (bijvoorbeeld | vervangen | bruggen | en openbare verlichting). Programmabegroting 2027 - 2030 | 134 Het MIP kent een looptijd van 4 jaren, waarbij we de investeringen ramen op programmaniveau om zo de nodige flexibiliteit binnen het programma te hebben ten aanzien van de uitvoering. 4.3.5 Risico's De openbare ruimte en de gemeentelijke gebouwen kunnen we zien als een groot bezit dat steeds ouder wordt.
Voor het uitvoeren van onderhoud en het in stand houden investeren we de nodige middelen. Risico’s op het gebied van veiligheid, wateroverlast en technische gebreken proberen we zoveel als mogelijk in beeld te hebben. Hierop anticiperen we door maatregelen te nemen. Met name op het gebied van wegbeheer zien we het areaal achterstallig onderhoud toenemen (weginspecties voorjaar 2026). Voor klimaatadaptatie liggen er grote opgaven. Daarnaast zien we in oudere wijken de kwaliteit en uitstraling van de openbare ruimte afnemen. Dat heeft een negatieve invloed op de leefbaarheid. Dit alles vraagt om een integrale, inhoudelijke en financiële strategie en bovenal om een inzet van middelen, zodat de kapitaallasten kunnen worden gedekt. Wanneer middelen niet beschikbaar komen, lopen we het risico dat een steeds groter areaal niet meer voldoet aan de kwaliteitseisen en de omvang van de investeringen groter wordt en ook in kortere periode moeten worden gedaan. 4.3.6 Financiën Hieronder is per onderdeel binnen de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen inzichtelijk gemaakt wat de onderhoudskosten en kapitaallasten voor het jaar 2027 bedragen.
Exploitatiekosten kapitaalgoederen Bedragen in € Onderdeel | Onderhoudskosten | Kapitaallasten 2027 | 2027 Wegen | 2.268.198 | 662.315 Civieltechnische kunstwerken | 275.971 | 126.215 Openbare verlichting | 122.020 | 237.731 Riolering en water | 691.344 | 1.328.033 Groen | 885.507 | 114.252 Speelterreinen en - toestellen | 41.778 | 94.350 Begraafplaatsen | 159.707 | 7.103 Gebouwen | 1.181.163 | 3.648.394 Totaal | 5.625.688 | 6.218.393 Binnen de onderhoudskosten zijn kosten voor verzekering, belasting, gas, water, elektriciteit, personeelskosten en bijdragen aan derden niet meegenomen. Bij het onderdeel 'Groen' zijn wel de personeelskosten van de Stichting Werk Raalte meegenomen, inclusief bijbehorende kosten voor opleiding, kleding en brandstof voor het materieel. 4.3.7 Wegen, civieltechnische kunstwerken en openbare verlichting Uitvoering Wegen Het gemeentelijke wegennet bestaat naast bermen en bermsloten uit circa 300 ha. verhard oppervlak en circa 18 ha. onverharde en half-verharde paden en rijbanen. Programmabegroting 2027 - 2030 | 135 Programmabegroting 2027 - 2030 136 De asfaltwegen en elementenverhardingen worden elke twee jaar geïnspecteerd conform de CROW-richtlijnen. Uit de laatste inspectie (2026) blijkt dat circa 8% van het oppervlakte aan verhardingen niet aan het vastgestelde kwaliteitsniveau voldoet. Dit achterstallig onderhoud wordt geraamd op circa € 2 mln.
De werkzaamheden worden nu geprioriteerd op basis van: 1) veiligheidsrisico's, 2) kapitaalvernietiging, 3) maatschappelijke functie. Civieltechnische kunstwerken Gemeente Raalte heeft 75 grote civieltechnische kunstwerken in beheer (bruggen, tunnels, etc.) en daarnaast nog circa 525 duikers. In het beheerplan Civieltechnische kunstwerken is het onderhoud en beheer van de civieltechnische kunstwerken geregeld. Functionele inspecties worden eens per drie jaar uitgevoerd. Groot onderhoud en/of vervangingen van kunstwerken worden via MIP (toestandsafhankelijk) geprogrammeerd. Openbare verlichting Het areaal van de openbare verlichting bestaat uit ruim 9.235 lichtpunten. Storingen worden door de eigen dienst opgelost, daarnaast wordt de openbare verlichting periodiek geschouwd op functioneren en installatieveiligheid. Circa 75% van de lichtpunten is voorzien van een LED- armatuur, we zetten jaarlijks middelen in (vervanging van masten en armaturen via MIP) om verdere verduurzaming in de vorm van ledverlichting te realiseren. Relevante ontwikkelingen Wegen Achterstallig onderhoud Er is sprake van aanzienlijke hoeveelheid achterstallig onderhoud. De verwachting is dat bij gelijkblijvend investeringsniveau het achterstallig onderhoud zal toenemen. Preventief/planmatig onderhoud valt volgens deze prioritering immers vaak buiten het werkpakket.
Verhardingsonderzoek Wegenonderhoud wordt vooral op basis van visuele weginspectie gepland. Vaak zijn we dan laat met reparaties (de schade is immers al zichtbaar), of komen we vaker terug op dezelfde weg. Op basis van het verhardingsonderzoek (2026) verwachten we beter in staat te zijn onderhoudsmaatregelen efficiënt en vroegtijdig te plannen. Openbare verlichting In toenemende mate hebben we last van netwerkstoringen. Lichtmasten blijven daardoor soms langere tijd buiten werking. Dit zijn storingen in het OVL-netwerk, vaak als gevolg van veroudering in combinatie met veel neerslag. Het OVL-netwerk is in beheer bij Enexis. We merken dat oplostijden soms langer zijn dan gewenst. Enexis is bezig aansluitingen te standaardiseren. Hiervoor is een compacte aansluitmodule ontwikkeld (CAM). Deze wordt vooralsnog alleen toegepast bij nieuwe aansluitingen. Risico's Wegen Achterstallig onderhoud aan verhardingen zorgt voor een verhoogd risico op aansprakelijkheid bij schade en ongevallen. Programmabegroting 2027 - 2030 137 Openbare verlichting We zijn nog bezig met het vervangen van conventionele armaturen voor ledverlichting. De onderdelen van conventionele verlichting zijn steeds moeilijker verkrijgbaar, hierdoor ontstaat er meer druk op het vervangen naar ledverlichting. De levensduur van de ledverlichting is onzeker.
De eerste generatie ledverlichting (ombouw van bestaande armaturen) is inmiddels storingsgevoelig. Civieltechnische kunstwerken Het programmeren van maatregelen gebeurt op basis van visuele inspecties. Gebreken zijn echter niet altijd visueel waarneembaar. De leeftijd van veel kunstwerken doet vermoeden dat het einde van de functionele levensduur van objecten nabij is (maar nog niet visueel waarneembaar). 4.3.8 Riolering, water Uitvoering In het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP 2021-2030) zijn de zorgtaken voor een duurzaam en doelmatig rioleringsbeheer vastgelegd. De gemeente Raalte zamelt afvalwater in (met vrijvervalriolering in de kernen en drukriolering in het buitengebied) en verpompt dit naar rioolwaterzuiveringsinstallaties. Daarnaast hebben we bergings- en infiltratievoorzieningen voor hemelwater in beheer en werken we naar een klimaatadaptieve en waterrobuuste inrichting. In het GRP 2021-2030 is vastgelegd dat het beheer risico-gestuurd en doelmatig plaatsvindt. Dat doen we door te monitoren op basis van inspecties, onderzoek en data-analyse, door preventief onderhoud uit te voeren om kwaliteitsverlies te voorkomen en door doelmatigheidsafwegingen te maken alvorens te repareren en vervangen.
Voor riolering en water werken we in het regionale samenwerkingsverband RIVUS samen met provincie, waterschap, Vitens en de gemeenten Zwolle, Deventer, Kampen, Olst-Wijhe, Staphorst, Dalfsen en Zwartewaterland. Daarin voeren we gezamenlijk (onderzoeks)projecten uit en delen we kennis en ervaring op bestuurlijk, management en uitvoerend niveau. Relevante ontwikkelingen Risico-gestuurd beheer We werken risicogestuurd. De werkwijze is vastgelegd in het beheerplan riolering. De tussentijdse evaluatie van het GRP is in 2025 afgerond. Relevante aanbevelingen zijn overgenomen, waaronder prioritering van grote vervangingsopgaven, waarbij we meer rekening houden met de leeftijd en kwaliteit van riolering en integraal werken. De focus verschuift daarmee naar meer grootschalig vervangen, waardoor er ook meer koppelkansen ontstaan met andere disciplines om een toekomstbestendige openbare ruimte te bereiken. Sinds dit jaar is de Cyberbeveiligingswet (implementatie van de Europese NIS2 - richtlijn) van toepassing verklaard. De wet stelt strengere eisen aan organisaties die als vitaal of belangrijk worden aangemerkt, waaronder onderdelen van de waterketen. Programmabegroting 2027 - 2030 138 Risico's Bij risico-gestuurd werken wordt de riolering niet vervangen op basis van leeftijd, maar op basis van kwaliteit.
Dit houdt in dat het risico op calamiteiten (het riool gaat stuk en moet met spoed gerepareerd worden) toeneemt. Het is mogelijk dat we vaker met dergelijke calamiteiten te maken krijgen. Daar is financieel rekening mee gehouden in het Gemeentelijk Rioleringsplan. De klimaatverandering zorgt voor intensievere buien. Dat is geen toekomstbeeld meer, maar de huidige realiteit. Het Gemeentelijk Rioleringsplan is erop gericht om in 2050 bestand te zijn tegen dergelijke buien. Dat wordt via herontwikkelingsprojecten gerealiseerd (Meerjarig investeringsprogramma). Tot die tijd is er een risico dat gebieden, die nog niet klimaatbestendig zijn gemaakt, te maken gaan krijgen met wateroverlast. Voor het beheer en functioneren van de drukriolering en gemalen heeft de nieuwe Cyberbeveiligingswet relevante consequenties, met name op het gebied van digitale veiligheid. De gevolgen worden onderzocht en noodzakelijke acties worden ondernomen. 4.3.9 Groen, speeltoestellen en begraafplaatsen Uitvoering Openbaar groen De gemeente Raalte onderhoudt en beheert 188,4 ha openbaar groen en ± 63.500 bomen. Door ontwikkelingen, zoals klimaatverandering, terugloop biodiversiteit, vergrijzende samenleving maar ook participatie, liggen er uitdagende opgaven voor de openbare ruimte. Dit vraagt om een andere inrichting en beheer van de (groene) openbare ruimte.
In het beheerplan toekomstbestendig openbaar groen (2022) zijn bovengenoemde ontwikkelingen meegenomen. Een actualisatie van dit beheerplan staat voor 2027 op de planning. De activiteiten die de groene organisaties en de gemeente Raalte ondernemen, worden jaarlijks opgenomen in de jaarplanning van de 'Groene agenda'. Het bomenbeleid is/wordt in 2026 geactualiseerd en vastgesteld. Het onderhoud en beheer van bomen is nu nog vastgelegd in het beheerplan bomen (2021). Het is de bedoeling om deze in 2027 te actualiseren en vast te stellen. Met het overkoepelend beleidsplan duurzaamheid (2025) zijn de doelen om Raalte verder te vergroenen vastgesteld. Buiten bewegen, beleven, spelen en ontmoeten Eind 2023 is de nota 'Buiten bewegen, beleven, spelen en ontmoeten' vastgesteld. In de nota wordt een sterke verbinding gelegd met de andere programma's, zoals de omgevingsvisie en de opgaven toekomstbestendige dorpen en wijken, de groeiopgave Raalte, de wet Publieke Gezondheid, GALA (Gezond en Actief Leven Akkoord), het Sportakkoord 1 en 2 en de inclusie agenda. In het Beheerplan 'Buiten bewegen, beleven, spelen en ontmoeten' is het speelbeleid verder uitgewerkt in ambities op gebied van 1. gezonde buurten (wat is er nodig?), 2. toepassing Athletic Skills Model om een gevarieerd en aantrekkelijk aanbod te creëren voor alle inwoners dat aanzet tot bewegen en 3.
integrale aanpak bij vervanging van speelplaatsen middels participatie met inwoners, ketenpartners (Sportbedrijf, Wijz, Salland Wonen) en specifieke doelgroepen. Hiermee dragen we bij aan het toekomstbestendig maken van de dorpen en wijken, en aan het verbeteren van de fysieke en mentale gezondheid van alle inwoners. Programmabegroting 2027 - 2030 139 Verder is in het beheerplan 'Buiten bewegen, beleven, spelen en ontmoeten' het onderhoud en beheer van 174 speelplaatsen (inclusief trapveldjes) geregeld. De speeltoestellen worden jaarlijks geïnspecteerd op het gebied van veiligheid. Begraafplaatsen De gemeente Raalte beheert en onderhoudt vier begraafplaatsen. Het beleids- en beheerplan begraafplaatsen is in 2025 geactualiseerd en voorzien van een uitvoeringsplan. Relevante ontwikkelingen Openbaar groen In het beheerplan 'Toekomstbestendig groen' zijn voor een zestal (maatschappelijke) thema's (veilig, biodiversiteit, leefbaar, gezond, klimaatbestendig en duurzaam) de effecten van groen beschreven en is aangegeven welke bijdrage groen levert aan een aantrekkelijke woon- en leefomgeving. De kernwoorden toekomstbestendig en participatie zijn overkoepelend aan deze thema's en zijn integraal meegenomen. Groen ontwikkelt zich daarmee van financiële kostenpost naar maatschappelijk verdienmodel en is onmisbaar wanneer we onze dorpen en wijken toekomstbestendig maken.
De focus ligt nu op het uitvoeringsprogramma. Vanuit het beleidsplan Biodiversiteit is een actieplan ontwikkeld, zodat we de activiteiten op gebied van biodiversiteit planmatiger, nog meer in samenwerking en doeltreffender kunnen aanpakken. Om hier vanaf 2027 uitvoering aan te geven zijn bij programma 2 nieuw beleid middelen gevraagd. Groenteam De invoering van de Participatiewet heeft geleid tot een afname van SW-medewerkers. Hierdoor hebben we, net als andere gemeenten, over te stappen op een andere manier van organiseren, die financieel gezien nadeliger is dan de inzet van gedetacheerde SW-medewerkers. De hogere kosten leiden tot een structureel tekort binnen het WSW-budget voor groenonderhoud. Om te komen tot een toekomstbestendig, sociaal en financieel houdbaar groenteam is het nodig om te onderzoeken welke inrichting het beste past bij onze opgave, het beschikbare areaal en de gewenste beeldkwaliteit. Dit onderzoek moet duidelijk maken welke formatie, organisatievorm en financiële middelen structureel nodig zijn. Begraafplaatsen Om de begraafplaatsen toekomstbestendig te maken, worden in het beleids- en beheerplan begraafplaatsen een aantal acties voorgesteld. In 2027 gaan we bezig met onder andere het realiseren van een moderne urnentuin en het verbeteren van communicatie op de website.
Risico's Wanneer voor 2027 het gevraagde budget dat is aangevraagd via nieuw beleid niet wordt gehonoreerd betreffende het groenteam, zal een overschrijding volgen of kan de kwaliteit van het groenonderhoud in de wijken niet worden geborgd. We zijn voornemens om een structureel voorstel voor te leggen voor de organisatie van het groenteam bij de begroting 2028. Programmabegroting 2027 - 2030 140 4.3.10 Gebouwen Uitvoering Voor alle gebouwen in gemeentelijk bezit hanteren wij voor het uitvoeren van beheer en onderhoud de uitgangspunten, zoals deze zijn vastgesteld in de nota gemeentelijke gebouwen (2013). Het beheerplan wordt gevormd door het meerjarig onderhoudsplan (verder MJOP). Voor de gemeentelijke gebouwen wordt er 5-jaarlijks door een extern bureau een inspectie uitgevoerd om de staat van de gebouwen te beoordelen en de MJOP-gegevens te actualiseren. Jaarlijks wordt er een onderhoudsplanning opgesteld en worden de financiële consequenties opgenomen in de begroting voor het volgende jaar. In het jaar van uitvoering worden de planning en kosten continu gemonitord en wanneer nodig wordt jaarlijks per gebouw het MJOP bijgesteld. Relevante ontwikkelingen De mogelijkheden voor een samenwerking met de gemeente Olst-Wijhe op het gebied van vastgoed worden onderzocht. Daarbij wordt ook de financiële inrichting meegenomen.
Risico's Politiek gezien, zowel nationaal als internationaal, is er nog veel onzekerheid met betrekking tot duurzaamheidsambities. Dit betekent dat de vertaling naar lokale duurzaamheidsambities en het bekostigen ervan in de komende jaren nog kan veranderen. Momenteel is het toekomstbeeld van het gemeentehuis nog onzeker. Het huidige onderhoudsbudget is gebaseerd op instandhouding. Afhankelijk van toekomstige keuzes wordt een aanpassing van het onderhoudsbudget mogelijk noodzakelijk. Programmabegroting 2027 - 2030 141 4.4 Financiering Portefeuillehouder: Wethouder A. Kreule Programmacoördinator: Domeinmanager M. Lammerts van Bueren 4.4.1 Inleiding De paragraaf financiering is een verplicht onderdeel van de begroting. Deze verplichting hangt samen met de invoering van de Wet Fido (Wet financiering decentrale overheden). Deze wet beoogt een solide financiering bij openbare lichamen. Doel hierbij is het vermijden van grote fluctuaties in de rentelasten van de gemeente en het handhaven van een uitstekende kredietwaardigheid. De wet kent een onderscheid tussen regels voor korte termijn financiering en regels voor lange termijn financiering. Het onderscheid is gelegd bij een termijn van 1 jaar waarbij een maximum norm wordt voorgeschreven voor de vlottende (korte) schuld: de zogenaamde kasgeldlimiet.
Daarnaast wordt met het stellen van een norm voor renterisico’s bewerkstelligd dat tot een zodanige opbouw van de leningenportefeuille wordt gekomen dat tegenvallers als gevolg van renteaanpassingen en herfinanciering in voldoende mate worden beperkt. Treasurystatuut De financieringsparagraaf vormt, in samenhang met het in artikel 212 van de Gemeentewet voorgeschreven treasurystatuut en de overeenkomstig vastgestelde verordeningen, een belangrijk instrument voor het sturen, beheersen, verantwoorden van en toezicht houden op de financieringsfunctie. Hierin staan de doelstellingen, verantwoordelijkheden, bevoegdheden en de administratieve organisatie rond het beheer van liquiditeiten van de gemeente op lange en korte termijn. Daarnaast zijn kredietwaardigheidsnormen voor tegenpartijen bij uitzettingen voor een periode van 1 jaar en langer opgenomen. De bepalingen in het treasurystatuut waarborgen een risicomijdend financieringsprofiel. Financieringsbeleid De uitgaven en inkomsten van de gemeente lopen niet synchroon in de tijd. De gemeente moet soms geld lenen om tijdig betalingen te kunnen verrichten en soms heeft ze (tijdelijk) overtollige liquide middelen. Ook moeten investeringen gefinancierd worden. In korte tijd worden uitgaven gedaan, die over een veel langere periode worden afgeschreven.
Uitgangspunt voor het financieringsbeleid is om de rentekosten van de financiering zo laag mogelijk te houden, de renteopbrengsten zo hoog mogelijk te doen zijn en daarbij zo weinig mogelijk risico’s te lopen. De gemeente baseert zich daarbij op de uitgangspunten van het treasurystatuut en de algemene verwachtingen van de financiële sector. Totaalfinanciering In de gemeente Raalte wordt het principe van totaalfinanciering toegepast. Dit houdt in dat niet voor iedere investering een afzonderlijke lening wordt afgesloten. Investeringen worden gefinancierd vanuit het totaal eigen vermogen (reserves) en het vreemd vermogen (aangetrokken leningen). Er is dus geen directe relatie tussen een bepaalde investering (actief) en de rentelasten voor een afgesloten lening c.q. vergoeding voor het eigen vermogen. De rentelasten op de boekwaarden van de investeringen worden daarom toegerekend op basis van een vooraf gecalculeerd rentepercentage. Dit noemen we het renteomslagpercentage. Dit percentage mag maximaal 0,5% naar boven worden afgerond. 4.4.2 Ontwikkelingen De Europese Centrale Bank (ECB) heeft vanwege de oplopende inflatie de rente verhoogd. Begin september 2026 staat deze rente op 2,25%. In de markt wordt verwacht de rente op korte termijn verder verhoogd wordt.
Door de gunstige rekening resultaten, de gerealiseerde grondverkopen en vertraagde | investeringen, | hebben | we | de | herfinanciering | van | de | laatste | jaren | nog | kunnen uitstellen. Het beleid blijft erop gericht het (rente) risico zo veel mogelijk te beperken en de gemiddelde rente voor de lange termijn zo laag mogelijk te houden. In de begroting is een stelpost van | € | 150.000 | opgenomen | waarmee | de | effecten | van | de | rentestijging kunnen | worden opgevangen. In de begroting is ook rekening gehouden met renteopbrengsten over het tegoed bij de rijksschatkist met € 375.000. Overzicht leningportefeuille Bedragen * € 1.000.000 Omschrijving | Bedrag | Rentelast Stand leningportefeuille per 31-12-2025 | 50,5 | 1,29 Aangetrokken lening in 2026 Nog aan te trekken in 2026 Aflossingen in 2026 | -0,1 Stand leningportefeuille per 31-12-2026 | 50,4 Geplande aflossingen van leningen | -0,1 Mogelijk aan te trekken lening in 2027 Verwachte stand leningportefeuille per 31-12-2027 | 50,3 Onderstaand de berekening van de rente welke aan de taakvelden wordt toegerekend: Bedragen in € Rub. | Omschrijving | Begroting 2027 a. | De externe rentelasten over de korte en lange financiering | 909.559 b. | De externe rentebaten | -26.315 Totaal door te rekenen externe rente | 883.244 De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend | 0 c.
| (2,5% nu via de omslag) De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend (voorbeeld: Grondbedrijf) Totale rente | 883.244 Saldo door te rekenen externe rente | 883.244 d1. | Rente over eigen vermogen | 2.170.099 d2. | Rente over voorziening verwachte verliezen grondexploitatie | 10.043 (gewaardeerd op contante waarde) De aan taakvelden (programma’s inclusief overzicht | 3.063.386 Overhead) toe te rekenen rente e. | De werkelijk aan taakvelden (programma’s inclusief overzicht | -3.063.386 Overhead) toegerekende rente (renteomslag) f. | Renteresultaat op het taakveld treasury | 0 Programmabegroting 2027 - 2030 | 142 4.4.3 Risico's De begroting 2027 voorziet een financieringsoverschot van € 19 mln., daarom is er geen rekening gehouden met het aan trekken van nieuwe externe financiering. Over dit overschot verwachten we renteopbrengsten van € 375.000, in de meerjarenbegroting was reeds met een renteopbrengst van € | 150.000 | rekening | gehouden. | Het | effect | op | de | exploitatie | is | daarom | beperkt. | Het | grote financieringsoverschot wordt bijna geheel veroorzaakt door slechts de helft van de geraamde investeringen in de financieringsberekening mee te nemen. Mocht het investeringsvolume onverhoopt toch toenemen dan is voor de rentelast een stelpost opgenomen van € 150.000. Hiermee is dit risico voldoende afgedekt.
Renterisico op vaste schuld Bedragen * € 1.000 Omschrijving | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Berekening renterisiconorm 1. Begrotingstotaal per jaar * | 137.721 | 130.437 | 128.427 2. Het bij ministeriële regeling vastgestelde percentage | 20% | 20% | 20% 3. Renterisiconorm (1*2) | 27.544 | 26.087 | 25.685 | 0 Berekening renterisico 4. Renteherzieningen | 0 | 0 | 0 5. Plus aflossingen | 93 | 5.096 | 5.099 6. Renterisico (4+5) | 93 | 5.096 | 5.099 | 0 Toets Renterisiconorm: 3. Renterisiconorm | 27.544 | 26.087 | 25.685 | 0 6. Minus renterisico | -93 | -5.096 | -5.099 | 0 Ruimte(+) / Overschrijding(-) | 27.637 | 31.183 | 30.784 | 0 *) Exclusief het begrotingssaldo 4.4.4 Financieringsbehoefte Het | financieringsbeleid | is | erop | gericht | om | met | zo | min | mogelijk | risico | zo | laag | mogelijke rentekosten op de lange termijn te hebben. Voor 2027 is een financieringsoverschot geraamd van € 18,8 miljoen (peildatum 1 mei 2026). Op basis van de resultaten van de zomernota 2026 en de meest | actuele | liquiditeitenprognose | begroting | 2027-2030 | (peildatum | september | 2026) | is | de verwachting dat het financieringsoverschot beperkt oploopt. Dit vindt met name zijn oorzaak in opbrengsten | van | grondverkopen | en | langzamere | uitgaven | voor | investeringsbudgetten | dan gepland.
In het laatste 2 jaar van de prognose moeten we rekening houden met een afname van het financieringsoverschot als gevolg van de groei ambitie van de gemeente. | Dit (tijdelijke) overschot wordt uitgezet bij de (rijks)schatkist en collega-gemeenten. Hierover ontvangt de gemeente | rentebaten. | In | de | (meerjaren)begroting | is | rekening | gehouden | met | deze | hogere rentebaten. Programmabegroting 2027 - 2030 | 143 Programmabegroting 2027 - 2030 144 4.5 Bedrijfsvoering Portefeuillehouder: Burgemeester R. Zuidema en wethouder M. Brinkhuis Programmacoördinator: Domeinmanager M. Lammerts van Bueren 4.5.1 Inleiding Binnen de programmabegroting geeft de paragraaf bedrijfsvoering inzicht in de stand van zaken en de beleidsvoornemens rond de gemeentelijke bedrijfsvoering. Met bedrijfsvoering worden de bedrijfsprocessen bedoeld die nodig zijn om de beleidsdoelstellingen uit de programma's te realiseren. De afgelopen jaren is glashelder de noodzaak gebleken om als gemeente wendbaar te zijn. De snel veranderende samenleving stelt in toenemende mate eisen aan de manier waarop wij als overheid werken. Raalte wil op verschillende vlakken veel bereiken en het verschil kunnen maken voor haar inwoners. Wij willen hierbij een transparante overheid zijn, die de noodzakelijke beweging naar de toekomst maakt.
Van ons mag verwacht worden dat wij onze bedrijfsvoering doelmatig, effectief en efficiënt inrichten. Wij anticiperen op digitale ontwikkelingen en maken hier slim gebruik van. Hierbij zorgen wij ervoor dat wij ten alle tijde zorgvuldig met de gegevens van onze inwoners en ondernemers omgaan en dat deze veilig bij ons zijn. Het op al deze aspecten zorg dragen voor een moderne en adequate bedrijfsvoering vraagt veel van de organisatie. Wij varen hierbij scherp aan de wind om de beschikbare middelen optimaal in te zetten en te benutten. 4.5.2 Organisatie Als gemeentelijke organisatie staan we met ruim 450 collega’s voor de taak om te doen wat nodig is voor iedereen die woont of onderneemt in de gemeente Raalte. Onze organisatie staat voor een periode waarin maatschappelijke opgaven, technologische ontwikkelingen en een veranderende arbeidsmarkt steeds meer samenkomen. Om inwoners, ondernemers, instellingen en verenigingen ook in de toekomst goed te kunnen ondersteunen, blijven we investeren in een professionele, wendbare en toekomstbestendige organisatie. Veel gaat goed in onze organisatie. Daarom bouwen we voort op de sterke basis die de afgelopen jaren is gelegd. Tegelijkertijd vragen de opgaven waarvoor we staan om heldere keuzes, duidelijke kaders en een organisatie die zich voortdurend ontwikkelt.