CConstaterende datRaalte
Koppel je AI →
Document · PDF

03. Programmabegroting 2027 en mjr 2028-2030

Raadsvergadering 12 november 2026, gemeente RaalteBij agendapunt: Vaststellen Programmabegroting 2027 en meerjarenraming 2028 - 203047.794 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 6

Ook wordt voorgesteld om voor de periode 2028 tot en met 2030 een jaarlijks onderhoudsbudget van € 82.000 per jaar beschikbaar te stellen. 3.1.7 Wat mag het kosten? Bedragen * € 1.000 | Rek. | Begr. | Begr. | Meerjarenraming Nr. | Taakveld omschrijving | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten 0.3 | Beheer overige gebouwen en gronden | 61 | 59 | 62 | 62 | 62 | 62 2.1 | Verkeer en vervoer | 1.476 3.2 | Fysieke bedrijfsinfrastructuur | 205 | 819 | 748 7.4 | Milieubeheer | 1.928 | 2.036 | 2.322 | 2.324 | 2.325 | 2.323 8.1 | Ruimte en leefomgeving | 3.632 | 3.241 | 3.315 | 2.756 | 2.748 | 2.500 8.2 | Grondexploitatie (niet- | 5.331 | 11.935 | 6.528 | 6.873 | 5.909 | 3.134 bedrijventerrein) 8.3 | Wonen en bouwen | 2.313 | 2.458 | 2.688 | 2.696 | 2.553 | 2.554 Totaal | 14.945 | 20.548 | 15.663 | 14.711 | 13.597 | 10.573 Baten 0.3 | Beheer overige gebouwen en gronden | -30 | -24 | -25 | -25 | -25 | -25 2.1 | Verkeer en vervoer | -1.116 3.2 | Fysieke bedrijfsinfrastructuur | -561 | -1.043 | -874 8.1 | Ruimte en leefomgeving | -434 | -164 | -27 | -27 | -27 | -27 8.2 | Grondexploitatie (niet- | -5.853 | -11.827 | -7.271 | -8.279 | -7.104 | -3.134 bedrijventerrein) 8.3 | Wonen en bouwen | -1.701 | -1.238 | -1.514 | -1.622 | -1.622 | -1.622 Totaal | -9.696 | - | -9.711 | -9.953 | -8.778 | -4.808 14.296 Saldo van baten en lasten voor | 5.249 | 6.252 | 5.952 | 4.758 | 4.819 | 5.765

bestemming Reservemutaties Onttrekkingen | -1.228 | -626 | -557 | -312 | -59 | -59 Toevoegingen | 1.071 | 223 | 870 | 1.406 | 1.195 | 0 Saldo van baten en | 5.092 | 5.849 | 6.265 | 5.852 | 5.955 | 5.706 lasten na bestemming Programmabegroting 2027 - 2030 | 41 Programmabegroting 2027 - 2030 42

Programmabegroting 2027 - 2030 45 3.2 Integraal beheer openbare ruimte Portefeuillehouder: Wethouder M. Scholten Programmacoördinator: Domeinmanager J. Hulzebos 3.2.1 Wat willen we bereiken? Een leefbare gemeente begint bij een openbare ruimte waarin mensen zich prettig, veilig en welkom voelen. Straten, groen en ontmoetingsplekken bepalen een groot deel van het woonplezier. De inrichting en het beheer van de openbare ruimte zijn hiervoor mede bepalend. Een goede kwaliteit van de openbare ruimte heeft een directe invloed op de leefbaarheid, een plek waar mensen fijn kunnen wonen, leven en ondernemen. Dat willen wij zo houden en verbeteren. In eerste instantie door het uitvoeren van dagelijks onderhoud. Daarnaast kennen wij een groot aantal gebieden met een grote onderhouds- en vervangingsopgave. Wij willen deze gebieden toekomstbestendig maken door in te zetten op een veilige, bereikbare, duurzame en gezonde leefomgeving. Klimaatadaptatie, circulariteit en biodiversiteit krijgen hierbij een vaste plek. Naast de fysieke opgave zetten we in op verbinding met de sociale opgave, zoals ontmoeten, bewegen, sporten en door samen te doen in de openbare ruimte. We zijn inspirator, facilitator en aanjager: we ondersteunen initiatieven, brengen partijen samen en geven goede ideeën ruimte om te groeien.

Aan onze doelen werken we planmatig op het gebied van beheer en onderhoud, en integraal en gebiedsgericht voor de vervangingsopgave. We volgen de strategie uit de nota 'Een openbare ruimte met toekomst' (2025) en sluiten aan op het Koersdocument wijken en dorpen. De gemeentelijke gebouwen zijn functioneel, waarbij wij, naast het uitvoeren van het reguliere onderhoud werken aan de verduurzaming van de gebouwen. 3.2.2 Relevante ontwikkelingen Meer en betere data We krijgen in toenemende mate de beschikking over meer en betere data. Dat is positief en maakt het voor ons mogelijk om beter en gerichter te sturen, hetgeen de veiligheid en de kwaliteit van de openbare ruimte ten goede komt. Naast de nodige beheerdata, zoals inventarisatie en inspectiegegevens, krijgen we ook meer grip op beleidsdata, bijvoorbeeld op het gebied van klimaatadaptatie. Is het bomenbestand en de schaduwwerking voldoende om aan de richtlijnen (3- 30-300) te kunnen voldoen? Waar is extra vergroening en investeren nodig of moeten we maatregelen nemen op bepaalde plekken om wateroverlast of droogte te voorkomen? Ook het toepassen van AI kan al snel leiden tot een breder inzicht op bepaalde vraagstukken. Omgaan met data vraagt daarmee wel om de nodige professionaliteit. Meer focus op de lange termijn Op veel beleidsterreinen zien we dat de focus op de lange termijn (2050 en verder) komt te liggen.

We kennen al doelen die in 2050 gehaald moeten worden op het gebied van klimaatadaptatie, energietransitie, circulariteit en biodiversiteit. In het kader van circulariteit komt de focus meer te liggen op het verlengen van de levensduur van onderdelen van de openbare ruimte en de bereidheid om hierop extra te investeren om zo hoge kosten op de lange termijn te beperken. Programmabegroting 2027 - 2030 46 Duurzaamheid en ruimtelijke claims Als gemeente willen we het goede voorbeeld geven op het gebied van duurzaamheid. Voor programma 2 sluiten we aan op het overkoepelend beleidsplan duurzaamheid. Klimaatadaptatie, circulair werken en het versterken van de biodiversiteit nemen we mee in onze plannen en krijgen een vaste plek in ons beheer en onderhoud. In combinatie met de ruimte die de energietransitie vraagt, ontstaat er een grotere druk op de beschikbare ondergrondse en bovengrondse ruimte. Er ontstaan meer ruimtelijke claims. Een eerste en belangrijke stap die gezet moet worden is dat we als gemeente hierop meer grip krijgen en de regie hierop versterken. Krapte op de arbeidsmarkt Om alle taken goed te kunnen uitvoeren is het nodig de capaciteit op orde te houden en medewerkers te binden aan de gemeente Raalte. Met name binnen het taakveld civiele techniek zien we zowel de interne vraag als de krapte op de arbeidsmarkt toenemen.

Opleidingen zien ook een terugloop van het aantal studenten. Nieuwe wet- en regelgeving We zien een toename van nieuwe wet- en regelgeving. Zo speelt het stikstofdossier in de openbare ruimte en moet bijvoorbeeld rekening worden gehouden met vervuilende stoffen als PFAS. Bij aanbestedingen is het vanaf 2027 verplicht mede te gunnen op basis van milieuprestatie- indicatoren (MKI-score). Ook op het gebied van bodem, water en natuurherstel zien we een toename van wet- en regelgeving. Dit vraagt de nodige kennis om hiermee om te kunnen gaan, naast de extra capaciteit die hiervoor nodig is. 3.2.3 Doelstellingen 1. We borgen de ondergrens van veiligheid, voorkomen kapitaalvernietiging en behalen de vastgestelde kwaliteitsnormen. 2. We werken aan een toekomstbestendige, veilige, leefbare, gezonde, schone en aantrekkelijke openbare ruimte 3. We werken aan een integrale, gebiedsgerichte langetermijnaanpak voor het fysieke domein om te komen tot toekomstbestendige leefbare dorpen en wijken en wegen in het buitengebied. 3.2.4 Wat gaan we daarvoor doen? 1.1 Uitvoeren van in de beheerplannen benoemde onderhouds- en vervangingsmaatregelen. 1.2 Het opstellen en actualiseren van beheerplannen. 2.1 Het verder uitwerken van beleid ten aanzien van de circulariteit van materialen en toepasbaar maken voor de dagelijkse praktijk.

2.2 Uitvoeren van maatregelen (actielijnen) voor klimaatadaptatie en biodiversiteit uit het overkoepelend beleidsplan duurzaamheid en beleidsplan biodiversiteit. 2.3 Vervangings- en beleidsopgaven integraal afwegen voor het Meerjaren Investeringsplan (MIP). 2.4 Het benutten en faciliteren van initiatieven uit de Raalter samenleving. 3.1 Het gebiedsgericht verbinden van opgaven met andere programma's en maatschappelijke opgaven (programmakaart met onder andere ruimtelijke ontwikkelingen, verstedelijking, verkeer, onderwijs, sociaal, sport, economie en duurzaamheid). 3.2.5 Waar meten we ons succes aan af? De verplichte BBV-beleidsindicatoren en de indicatoren uit het tweejaarlijks onderzoek 'Waar staat je gemeente' zijn te vinden via: Indicatoren De beeldkwaliteit wordt vastgesteld aan de hand van de landelijke methode van CROW. Met het meten van de beeldkwaliteit stellen we vast hoe een bepaald object er op een bepaald moment uitziet. Dit is een momentopname. De systematiek is erop gericht dat er op elk moment minimaal 90% aan dit beeld voldoet.

Indicatoren programma 2 | Referentie | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 jaar | cijfer De mate waarin voldaan wordt aan de beeldkwaliteitseisen uit het groenbeleidsplan | 2025 | 93% | 90% | 90% | 90% | 90% Bron: gemeentelijke schouwen 3.2.6 Nieuw beleid begroting 2027-2030 Aansluiten op coalitieakkoord, biodiversiteit en circulair werken In 2027 en verder vragen we middelen voor onderdelen die expliciet zijn genoemd in het nieuwe coalitieakkoord. Zo werken we aan de uitvoering van het beleidsplan biodiversiteit, onder andere voor het planten van extra bomen en het aanpassen van het maaibeheer. Voorgesteld wordt om voor de uitvoering van het beleidsplan biodiversiteit € 140.000 in 2027 en jaarlijks € 20.000 voor de periode 2028 tot en met 2030 beschikbaar te stellen. Om circulair werken in de openbare ruimte daadwerkelijk verder te brengen, willen we in 2027 en 2028 eenmalige middelen besteden voor het vergroten van de bewustwording, trainingen en opleidingen bij interne medewerkers en het opdoen van ervaring in pilots. Het structureel inbedden van circulair werken kan niet zonder extra ondersteuning. Het vraagt om een andere manier van ontwerpen, inrichten en beheren van de openbare ruimte. Structureel is de inzet van 0,5 fte hierop nodig om dit onderdeel van het coalitieakkoord succesvol te kunnen implementeren.

Voorgesteld om voor jaarlijks voor 2027 en 2028 € 40.000 beschikbaar te stellen voor kennis en educatie. Voor de inbedding van circulair werken wordt voorgesteld om structureel € 65.700 (inclusief overhead) beschikbaar te stellen. Opstellen en actualiseren (beheer)plannen Het opstellen en actualiseren van beheerplannen is een continu proces waar we ook in de komende jaren op willen inzetten om zo de kwaliteit van de openbare ruimte op peil te houden. Voorgesteld wordt om in 2027 € 65.000 beschikbaar te stellen om de beheerplannen voor openbaar groen en civieltechnische kunstwerken te actualiseren. Programmabegroting 2027 - 2030 | 47 Programmabegroting 2027 - 2030 48 In 2028 programmeren we het beheerplan openbare verlichting en het actualiseren van het gladheidsbestrijdingsplan. Voorgesteld wordt om hiervoor in 2028 € 50.000 beschikbaar te stellen. In 2027 actualiseren we de wegenlegger, dit is wettelijk verplicht. Voorgesteld wordt om hiervoor in 2027 € 60.000 beschikbaar te stellen. Om meer grip te krijgen op de ondergrond ontwikkelen we een nota. Voorgesteld wordt om in 2027 € 75.000 beschikbaar te stellen. Dit laatste plan moet uiteindelijk leiden tot kostendekkende tarieven.

Professionalisering beheer maatschappelijk vastgoed Het beheer van het maatschappelijk vastgoed (de gemeentelijke gebouwen) vraagt om een structurele voortzetting en uitbreiding van de tijdelijke inzet die is ingezet bij de begroting 2025. Hiermee beogen we een verdergaande en noodzakelijke professionalisering van het technische beheer te bewerkstelligen en het management rond het gemeentelijk vastgoed vorm en inhoud te geven (onder andere contractbeheer). Daarnaast ramen we eenmalige middelen voor het inrichten van een digitaal beheersysteem. Ons voornemen is om dit gezamenlijk te doen met de gemeente Olst-Wijhe, hetgeen leidt tot een betere kwaliteit van het beheer en onderhoud, waarmee we tevens voldoen aan de wettelijke verplichting om het onderhoud op peil te houden. Voorgesteld wordt om structureel € 160.568 beschikbaar te stellen voor 1 fte assetmanager en de licentiekosten voor software. Hiervan wordt structureel € 77.069 gedekt uit een vergoeding vanuit Olst-Wijhe. Daarnaast wordt voorgesteld om in 2027 € 10.000 voor het inrichten van het digitale beheersysteem beschikbaar te stellen. Voortzetten operationele taken en arbeidsmarkt Om de beheertaken die zijn ondergebracht in programma 2 te kunnen uitvoeren, is voldoende capaciteit nodig. Door het invoeren van de Participatiewet is de instroom van WSW groenmedewerkers afgenomen.

Voor het groenonderhoud zal het werk anders georganiseerd moeten worden. Ons voornemen is om bij het actualiseren van het groenbeheerplan in 2027 de bedrijfsvoering hieromtrent mee te nemen. Om de afgesproken kwaliteitsniveaus te kunnen realiseren, willen we in 2027 hierin voorzien. Dit leidt tot extra kosten. Voorgesteld wordt om hier in 2027 € 271.000 beschikbaar te stellen, waarbij er voor € 111.000 dekking is vanuit de GREX en kredieten. Binnen het taakveld civiele techniek zien we dat vacatures niet of nauwelijks kunnen worden ingevuld. Ook binnen relevante opleidingen stagneert de instroom van studenten. Om jonge mensen binnen te kunnen halen en te kunnen binden is ons voornemen om een intern traineeprogramma aan te bieden voor 2 jonge mensen voor een periode van 2 jaar. Dat vraagt ook om externe begeleiding. Voorgesteld wordt om hiervoor een bedrag van € 280.198 in 2027 en in 2028 beschikbaar te stellen, waarbij we voor € 84.049 dekking kunnen halen uit de reserve SPP. Voorbereidingsbudget aanschaf materieel Het vervangen van materieel dat wordt ingezet binnen het domein Beheer vraagt om een goede voorbereiding en steeds meer professionaliteit. Om aanbestedingen voor materieel goed te kunnen doen, is extern advies noodzakelijk. Voorgesteld wordt om hiervoor eenmalige middelen van € 30.000 in 2027 en € 45.000 in 2028 beschikbaar te stellen.

Programmabegroting 2027 - 2030 49 Meerjareninvesteringsprogramma openbare ruimte (MIP) De openbare ruimte wordt steeds ouder en zal de komende jaren deels vervangen moeten worden. Op basis van de nota ‘Een openbare ruimte met toekomst’ willen we hiermee op een structurele wijze aan de slag. Dat vraagt om een inzet van middelen van 2029 tot 2040 en het dekken van de kapitaallasten, vooralsnog tot en met 2030. Op basis van reëel begroten wordt er voor de volgende MIP-projecten uitvoeringsbudget aangevraagd: Vorsterhof/Karreweide in Broekland, Westdorplaan (fase 1: N348 tot Acacialaan), deelproject wijkaanpak Langkamp, renovatie groenlocaties, vervangingsproject bomen en vervanging van een brug in Raalte Noord. Voorgesteld wordt om een investeringskrediet van € 1,38 mln. voor 2027 beschikbaar te stellen en structurele kapitaallasten van € 47.030 in 2028 en 2029 en € 49.897 vanaf 2030. Hiervoor is vanaf 2028 € 38.159 dekking aanwezig vanuit het GRP. Verder wordt voorgesteld een voorbereidingsbudget voor de MIP-projecten voor 2030 van € 596.000 beschikbaar te stellen, waarvan € 221.000 kan worden gedekt vanuit het GRP. Aanpak oneigenlijk gebruik gemeentegrond We constateren op verschillende plekken dat gronden van de gemeente in gebruik zijn genomen door eigenaren en/of gebruikers van aangrenzende percelen.

Ook zien we dat gronden anders worden ingericht en gebruikt zonder toestemming van de gemeente. Het gaat niet alleen om 'ongewenst gebruik' maar ook om de verantwoordelijkheid van de gemeente om haar eigendommen goed te beheren en verlies van rechten zoveel mogelijk te voorkomen. Hiervoor willen we een aanpak ontwikkelen, in eerste instantie om het beeld helder te krijgen en om de meest prangende situaties aan te pakken. Voorgesteld wordt om voor de aanpak oneigenlijk gebruik gemeentegrond in 2027 en 2028 jaarlijks € 50.000 beschikbaar te stellen. 3.2.7 Wat mag het kosten? Bedragen * € 1.000 | Rek. | Begr. | Begr. | Meerjarenraming Nr.

| Taakveld omschrijving | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten 0.2 | Burgerzaken | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 0.3 | Beheer overige gebouwen en gronden | 1.428 | 1.951 | 1.421 | 1.566 | 1.051 | 1.603 2.1 | Verkeer en vervoer | 6.305 | 7.322 | 7.225 | 7.568 | 7.269 | 7.267 2.2 | Parkeren | 197 | 166 | 159 | 158 | 156 | 154 3.3 | Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen | 34 | 43 | 61 | 60 | 60 | 60 5.2 | Sportaccommodaties | 1.965 | 2.111 | 2.083 | 2.211 | 2.078 | 1.995 5.7 | Openbaar groen en (openlucht) | 3.921 | 3.767 | 3.690 | 3.502 | 3.516 | 3.495 recreatie 7.2 | Riolering | 4.201 | 3.840 | 3.814 | 3.963 | 3.864 | 3.864 7.4 | Milieubeheer | 88 | 460 | 51 | 51 | 51 | 51 7.5 | Begraafplaatsen en crematoria | 360 | 349 | 353 | 336 | 336 | 317 Totaal | 18.499 | 20.009 | 18.858 | 19.416 | 18.383 | 18.807 Baten 0.3 | Beheer overige gebouwen en gronden | -24 | -579 | -572 | -572 | -572 | -572 2.1 | Verkeer en vervoer | -498 | -347 | -425 | -334 | -334 | -334 2.2 | Parkeren | -6 | -5 | -5 | -5 | -5 | -5 3.3 | Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen | -5 | -14 | -14 | -14 | -14 | -14 5.2 | Sportaccommodaties | -59 | -24 | -25 | -25 | -25 | -25 5.7 | Openbaar groen en (openlucht) | -57 | -8 | -8 | -16 | -16 | -16 recreatie 7.2 | Riolering | -4.671 | -4.361 | -4.343 | -4.492 | -4.393 | -4.392 7.4 | Milieubeheer | 0 | -400 7.5 | Begraafplaatsen en crematoria | -271 | -215 | -221 | -221 |

-221 | -221 Totaal | -5.591 | -5.953 | -5.613 | -5.680 | -5.581 | -5.580 Saldo van baten en lasten voor | 12.908 | 14.056 | 13.245 | 13.736 | 12.802 | 13.226 bestemming Reservemutaties Onttrekkingen | -2.690 | -1.872 | -293 | -730 | -235 | -776 Toevoegingen | 1.413 | 1.069 | 0 | 0 | 0 | 0 Saldo van baten en | 11.632 | 13.253 | 12.952 | 13.007 | 12.567 | 12.450 lasten na bestemming Programmabegroting 2027 - 2030 | 50

Programmabegroting 2027 - 2030 53 3.3 Onderwijs, werk en inkomen Portefeuillehouder: Wethouders M. Scholten en M. Brinkhuis Programmacoördinator: Domeinmanager T. Schrör 3.3.1 Wat willen we bereiken? We werken als sociaal domein de komende jaren aan onze ambities uit het Koersdocument Sociaal domein. Dit zijn bestaanszekerheid bieden, gezond leven makkelijker maken en kansengelijkheid versterken. Drie grote opgaven binnen de samenleving waarin we als gemeente het verschil kunnen en willen maken. In programma 3 richten we ons op bestaanszekerheid bieden en kansengelijkheid versterken. Bestaanszekerheid versterken We willen dat alle inwoners een stevige basis van bestaanszekerheid hebben — met voldoende inkomen, een veilig thuis, basisvaardigheden en een passende daginvulling — zodat zij volwaardig kunnen meedoen in de samenleving. Als gemeente zorgen we voor toegankelijke ondersteuning voor wie dat niet op eigen kracht lukt, gericht op zelfstandig wonen, onderwijs, werk en andere passende vormen van daginvulling. Kansengelijkheid versterken Goed onderwijs legt de basis voor de toekomst van onze kinderen en draagt bij aan een vitale samenleving. We streven naar gelijkere kansen voor alle inwoners, door samen met ouders, (voor)scholen en partners segregatie in het onderwijs tegen te gaan en kinderen zoveel mogelijk in hun eigen wijk naar school te laten gaan.

Tegelijk investeren we extra in aandachtswijken en bieden we kinderen die daar opgroeien gerichte stimulering en ondersteuning, zodat kansenongelijkheid daadwerkelijk wordt verminderd. 3.3.2 Relevante ontwikkelingen Verordening(en) sociaal domein In 2027 wordt onze huidige integrale verordening Sociaal Domein omgezet in vier afzonderlijke verordeningen voor de volgende wetten: Jeugdwet, Wmo, Leerlingenvervoer, en Participatiewet & Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. Met deze vier domeinspecifieke verordeningen creëren we meer duidelijkheid en zekerheid voor zowel onze inwoners als onze collega's. Nieuwe bekostigingsregeling opvang ontheemden Het Rijk start vanaf 1 juli 2026 een nieuwe bekostigingsregeling voor de gemeentelijke opvang en huisvesting van ontheemden. Met deze nieuwe regeling kunnen we een opvanglocatie flexibel inzetten voor verschillende doelgroepen. Daarnaast vergoedt het Rijk voor een periode van meerdere jaren de werkelijke kosten voor zowel de investering als het beheer van de locatie. De eerste zes maanden is sprake van een overgangsperiode waarin bestaande regelingen nog doorlopen. Programmabegroting 2027 - 2030 54 3.3.3 Doelstellingen Bestaanszekerheid bieden 1. We zorgen ervoor dat inwoners die het financieel lastig hebben onze ondersteuning daadwerkelijk benutten en daardoor volwaardig mee kunnen doen aan de samenleving. 2.

Iedere inwoner heeft de best passende plek (school, werk of daginvulling). Kansengelijkheid versterken 3. Samen met het onderwijs werken we aan het tegengaan van segregatie op (basis)scholen. 4. Om de draagkracht van onze dorpen en wijken te versterken zetten we in op het versterken van gemeenschapszin. 3.3.4 Wat gaan we daarvoor doen? 1.1 Inwoners die aangewezen zijn op een uitkering, ondersteunen we actief om mee te doen naar vermogen. Wanneer betaald werk nog niet haalbaar is, zetten we andere trajecten in zoals een leer- werktraject, een werkervaringsplek of scholing. 1.2 Het versterken van basisvaardigheden is een essentieel onderdeel van zowel de dienstverlening als het beleid binnen het sociaal domein. We streven ernaar om beperkte basisvaardigheden bij inwoners tijdig te signaleren, hierover in gesprek te gaan en mensen te motiveren gebruik te maken van het beschikbare (in)formele taalaanbod. 2.1 Raalte Werkt! is onze visie op werk, participatie en re-integratie. We borgen onze infrastructuur en sluiten met maatwerktrajecten zoveel mogelijk aan bij de mogelijkheden van onze inwoners. 2.2 We werken aan een toekomstbestendige arbeidsmarkt. Regionaal werken we hiervoor samen in de arbeidsmarktregio Zwolle.

We maken optimaal gebruik van regionale ondersteuning van bijvoorbeeld de aanjagers voor inwoners met een grote afstand tot de arbeidsmarkt, zoals statushouders en mensen met psychische beperkingen. We verwijzen zoveel als mogelijk naar Groei Vooruit. We vinden het belangrijk dat deze ondersteuning laagdrempelig en fysiek nabij is. 2.3 In de lijn van de nieuwe 'Wet van school naar duurzaam werk' verbeteren wij de aansluiting tussen onderwijs, werk en inkomen. We gaan verder met de uitvoering van het meerjarenbeleidsplan Doorstroompunt regio IJsselvecht. We gaan lokaal aan de slag met de thema's zoals integrale ondersteuning van jongeren in een kwetsbare positie, jongeren in beeld hebben en houden en het duurzaam naar werk begeleiden van de jongeren. 2.4 We blijven onverminderd inzetten op integrale leerroutes op basis van inburgering, taal en participatie, waarbij de inburgeraar naar vermogen taalvaardigheden ontwikkelt. Beschikken over taalvaardigheden helpt bij het vinden van een (betaalde) plek op de arbeidsmarkt en bevordert deelname aan onze samenleving. 2.5 We geven uitvoering aan de Spreidingswet. 3.1 Op basis van de gezamenlijke visie op onderwijs werken we samen met het onderwijs aan het versterken van kansengelijkheid. We zetten onder andere in op doorgaande ontwikkellijnen en hebben de ambitie dat kinderen zoveel mogelijk in de eigen wijk of dorp naar school gaan.

3.2 Met de Voor- en Vroegscholen geven we uitvoering aan ons plan van aanpak om de kwaliteit van | VVE | (Voor- | en | Vroegschoolse | Educatie) | te | verbeteren | door | middel | van | de | gemaakte resultaatafspraken. 3.3 We blijven investeren in de verbinding tussen het onderwijs, de leerplichtambtenaar, de doorstroomcoach, het doorstroompunt en het Centrum voor Jeugd en Gezin en de clusters werk en Wmo. Hiermee beogen we een goede samenwerking en vroegtijdige, integrale ondersteuning aan jeugdigen. 4.1 In 2026 worden er vanuit de Opgave wijken en dorpen meerjarige uitvoeringsplannen gemaakt voor de aangewezen aandachtswijken. Voor de wijken waar meerdere sociale vraagstukken bij elkaar | komen | worden | de | ambities | uit | het | Koersdocument | sociaal | domein | in | deze | plannen opgenomen. Dit zijn de wijken Langkamp, De Olykampen, Westdorp, Blekkerhoek en Raalte Centrum. In 2027 starten we met de uitvoering van deze plannen. Zo zetten we extra in op het versterken van de kansengelijkheid voor de jeugd met diverse interventies. 3.3.5 Waar meten we ons succes aan af? De verplichte BBV-beleidsindicatoren en de indicatoren uit het tweejaarlijks onderzoek 'Waar staat je gemeente' zijn te vinden via: Indicatoren Indicatoren programma 3 | Referentie | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 jaar | cijfer Tevredenheid inwoners met ons inkomensbeleid en de uitvoering daarvan.

Gemiddelde cijfers dat inwoners ons geven bij het cliëntenervaringsonderzoek | 2026 | 7,8 | 7,8 | 7,8 | 7,8 | 7,8 inkomensondersteuning Bron: Cliëntenervaringsonderzoek inkomensondersteuning 3.3.6 Nieuw beleid begroting 2027-2030 Personele capaciteit instroom statushouders Door | de | invoering | van | de | wet | inburgering | en | de | instroom | van | statushouders | vanuit doorstroomlocatie den Alerdinck stijgt de caseload van de regievoering voor inburgering en de begeleiding naar werk. De afgelopen jaren is tijdelijke capaciteit van 4 fte ingezet om de hoge instroom op te kunnen pakken. Voorgesteld wordt om in 2027 tot en met 2030 jaarlijks € 484.000 (4 fte) beschikbaar te stellen. De kosten worden gedekt uit de reserve Sociaal domein en de reserve Vluchtelingen. Humanitas Humanitas Raalte kan haar taken rond de centrale intake voor inwoners met een laag inkomen en thuisadministratie niet meer uitvoeren met de huidige middelen. Om de professionaliteit en continuïteit van de dienstverlening te waarborgen wordt gevraagd de subsidie te verhogen met als doel | de | coördinatiecapaciteit | uit | te | breiden, | werkprocessen | te | formaliseren | en | een | nieuwe rechtspersoon op te richten die de activiteiten voortzet. Voorgesteld wordt om € 94.000 structureel beschikbaar te stellen om de coördinatiecapaciteit van Humanitas uit te breiden.

Programmabegroting 2027 - 2030 | 55 De kosten wordt volledig gedekt door het verlagen van bestaande middelen. Daarnaast wordt voorgesteld om in 2027 en 2028 € 37.000 voor verdere professionalisering beschikbaar te stellen ten laste van de reserve Sociaal domein. 3.3.7 Wat mag het kosten? Bedragen * € 1.000 | Rek. | Begr. | Begr. | Meerjarenraming Nr. | Taakveld omschrijving | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten 0.8 | Overige baten en lasten | 0 | -115 | -110 | -110 | -110 4.1 | Openbaar basisonderwijs | 1 | 3 | 3 | 3 | 3 | 3 4.3 | Onderwijsbeleid en leerlingzaken | 2.216 | 2.209 | 2.539 | 2.518 | 2.476 | 2.477 6.1 | Samenkracht en burgerparticipatie | 6.053 | 5.710 | 4.678 | 4.684 | 4.693 | 4.696 6.3 | Inkomensregelingen | 13.490 | 13.836 | 13.594 | 13.382 | 13.200 | 13.202 6.4 | WSW en beschut werk | 4.837 | 4.874 | 4.808 | 4.725 | 4.747 | 4.445 6.5 | Arbeidsparticipatie | 1.155 | 891 | 791 | 811 | 811 | 812 Totaal | 27.751 | 27.523 | 26.298 | 26.013 | 25.820 | 25.525 Baten 4.3 | Onderwijsbeleid en leerlingzaken | -1.074 | -792 | -671 | -671 | -671 | -671 6.1 | Samenkracht en burgerparticipatie | -7.253 | -6.600 | -4.127 | -4.127 | -4.127 | -4.127 6.3 | Inkomensregelingen | -8.873 | -9.986 | -9.955 | -9.955 | -9.955 | -9.955 6.4 | Begeleide participatie | -29 6.5 | Arbeidsparticipatie | -34 | -39 Totaal | - | - | - | - | - | - 17.262 | 17.417 | 14.753 | 14.753 |

14.753 | 14.753 Saldo van baten en lasten voor | 10.489 | 10.106 | 11.545 | 11.260 | 11.067 | 10.772 bestemming Reservemutaties Onttrekkingen | -1.673 | -1.117 | -505 | -218 | 0 | 0 Toevoegingen | 2.013 | 1.920 | 46 | 0 | 0 | 0 Saldo van baten en | 10.829 | 10.909 | 11.086 | 11.042 | 11.067 | 10.772 lasten na bestemming Programmabegroting 2027 - 2030 | 56

Programmabegroting 2027 - 2030 59 3.4 Maatschappelijke ondersteuning en jeugdhulp Portefeuillehouder: Wethouders M. Scholten en M. Brinkhuis Programmacoördinator: Domeinmanager T. Schrör 3.4.1 Wat willen we bereiken? We werken als sociaal domein de komende jaren aan onze ambities uit het Koersdocument Sociaal domein. Dit zijn bestaanszekerheid bieden, gezond leven makkelijker maken en kansengelijkheid versterken. Drie grote opgaven binnen de samenleving waarin we als gemeente het verschil kunnen en willen maken. Vanuit deze ambities zetten we in op de volgende thema's binnen programma 4. Bestaanszekerheid bieden Beschermd wonen en maatschappelijke opvang bieden we wanneer dat echt nodig is, georganiseerd in regionaal verband binnen Midden-IJssel en volgens de regiovisie Kracht in kwetsbaarheid. Tegelijk zorgen we ervoor dat inwoners met een psychische kwetsbaarheid zoveel mogelijk in hun eigen woning kunnen blijven wonen, door lokaal passende ondersteuning en tussenvoorzieningen te bieden die zelfstandig wonen met begeleiding mogelijk maken. Gezond leven makkelijker maken We willen een leefomgeving creëren die gezond gedrag stimuleert en gezondheidsverschillen verkleint, omdat we zien dat inwoners steeds vaker te maken hebben met mentale klachten, overgewicht en minder gezonde levensjaren.

Daarbij werken we slim samen met landelijke, regionale en lokale partners en richten we ons op bewustwording en laagdrempelige ondersteuning, met extra aandacht voor jongeren en jongvolwassenen. Ook investeren we in een openbare ruimte die uitnodigt tot bewegen, spelen, ontmoeten en beleven, zodat gezond leven voor iedereen toegankelijk wordt. Tot slot geven we extra aandacht aan wijken met een lagere sociaaleconomische status, waar de gezondheidsopgaven groter zijn en waar we gericht inzetten op verbetering van kansen en gezondheid. Kansengelijkheid versterken We willen kansengelijkheid versterken door gericht te investeren in kinderen, jongeren en gezinnen, zodat alle inwoners — ook wie belemmeringen ervaart — naar vermogen kunnen meedoen in onze samenleving. Samen met ouders, (voor)scholen en partners bieden we jeugdigen laagdrempelige ondersteuning en werken we vanuit het principe van normaliseren, zodat zij veilig, stabiel en zo thuis mogelijk kunnen opgroeien. Daarnaast geven we extra aandacht aan wijken waar kansen onder druk staan en versterken we daar de sociale samenhang en het netwerk rondom kinderen en gezinnen. 3.4.2 Relevante ontwikkelingen AZWA Het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA) verbreedt, versnelt en versterkt de beweging die met het Integraal Zorg Akkoord (IZA) was ingezet.

Het AZWA richt zich op meer gelijkwaardige toegang tot zorg en ondersteuning en het afwenden van het arbeidsmarkttekort in de zorg. Aan het AZWA zijn vanaf 2027 middelen gekoppeld in opmaat naar structurele financiering vanaf 2030. Programmabegroting 2027 - 2030 60 Om aan de opgaven uit het AZWA invulling te kunnen geven moeten alle IZA-regio's in 2026 een werkagenda opstellen als aanvulling op het bestaande Regioplan (Midden-IJssel). Deze werkagenda is de basis voor de regionale samenwerking en lokale uitvoering op de basisfunctionaliteiten (voorheen ketenaanpakken). Regiovisie Beschermd Wonen en Maatschappelijke ondersteuning Er is financiële druk ontstaan op de meerjarenprognose van beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Dit betekent dat er keuzes gemaakt moeten worden over de inzet op de actielijnen die we hebben uitgezet in de regiovisie. Hierbij blijft het uitgangspunt dat we werken aan de beweging van beschermd wonen naar beschermd thuis en het voorkomen van dakloosheid vanuit het principe ‘eerst een woning, dan herstel’. De regiovisie loopt tot eind 2026. In 2026 zijn de voorbereidingen getroffen voor het herijken van deze regiovisie. Huishoudelijke hulp Het kabinet heeft in het coalitieakkoord afgesproken dat de huishoudelijke hulp per 1 januari 2029 wordt geschrapt uit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo).

Dit betekent dat burgers de hulp dan in principe zelf moeten betalen, al komt er mogelijk een vangnetregeling voor mensen die dit echt niet zelf kunnen regelen. Wat dit betekent voor gemeenten en hun inwoners moet nog verder uitgewerkt worden. Jongerenbeleid We vinden het belangrijk dat Raalte aantrekkelijk is en blijft voor jongeren, deze visie werken we in 2027 verder uit. Jeugd Het ingroeipad van de besparingen uit de Hervormingsagenda Jeugd is voor het jaar 2027 verzacht. Echter, vanaf 2028 is de besparing voor de hervormingsagenda geïndexeerd en daarmee verder toegenomen. In 2027 brengt de deskundigencommissie Van Ark een zwaarwegend advies uit aan het rijk en gemeenten waarin het zowel terugkijkt op de periode 2025-2027 als vooruitkijkt naar het financiële kader vanaf 2028 en verder. In de paragraaf sociaal domein is een verdere toelichting op het financieel perspectief van het sociaal domein opgenomen. 3.4.3 Doelstellingen Bestaanszekerheid 1. Iedere inwoner heeft een thuis. Gezond leven makkelijker maken 2. Iedere inwoner kan keuzes maken die gezond leven makkelijker maken. 3. We stimuleren het vitaal ouder worden, zodat senioren zo lang mogelijk zelfstandig thuis kunnen blijven wonen. 4. We versterken de veerkracht en mentale gezondheid van onze inwoners. Kansengelijkheid 5. Iedere jeugdige groeit veilig en stabiel op. 6.

Om de draagkracht van onze dorpen en wijken te versterken zetten we in op het versterken van gemeenschapszin. Programmabegroting 2027 - 2030 61 3.4.4 Wat gaan we daarvoor doen? 1.1 We geven uitvoering aan de Regiovisie beschermd wonen en maatschappelijke opvang 'Kracht in kwetsbaarheid' en de lokale vertaling daarvan. Uitgangspunten zijn daarbij zelfstandig wonen in de vertrouwde woonomgeving met steunende personen (beschermd thuis) en het voorkomen van dakloosheid vanuit het principe 'eerst een woning, dan herstel'. 1.2 We werken aan een sterk Veilig Thuis IJsselland dat nauw samenwerkt met het Centrum voor Jeugd en Gezin en maatschappelijk werk, zodat casussen waarin huiselijk geweld, kindermishandeling of ouderenmishandeling speelt, zo snel mogelijk en zoveel mogelijk lokaal worden opgepakt en wachtlijsten worden voorkomen. We geven in 2027 uitvoering aan de regionale uitvoeringsagenda toekomstscenario kind- en gezinsbescherming. 2.1 In de regio Midden-IJssel werken we samen met zorg- en welzijnspartners, het zorgkantoor en de zorgverzekeraar verder aan het versterken van de verbinding tussen zorg, welzijn en sociaal domein. Vanuit deze regionale samenwerking geven we invulling aan het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA).

De in 2026 opgestelde regionale werkagenda AZWA Midden-IJssel is de basis voor deze samenwerking op de leefgebieden: kansrijk opgroeien, gezonde leefstijl, mentale gezondheid, vitaal ouder worden en verminderen van gezondheidsachterstanden. 2.2 Op basis van de Regionale Werkagenda AZWA werken we regionaal en lokaal aan de doorontwikkeling van de basisfunctionaliteiten (voorheen ketenaanpakken). Aanvullend daarop werken we in 2027 lokaal aan de bewustwording rondom (overmatig) alcoholgebruik door jongeren, het voorkomen en de aanpak van overgewicht en het stimuleren van beweging. 3.1 We stimuleren onze (toekomstige) ouderen om na te denken over de toekomst en (waar mogelijk) eigen regie te nemen. We bieden senioren met een ondersteuningsbehoefte een passend (collectief) voorliggend aanbod als alternatief voor geïndiceerde ondersteuning. In 2027 borduren we voort op de ingezette koers. 4.1 We werken met partners aan een samenhangend aanbod om de mentale gezondheid van jeugdigen, jongeren en jongvolwassenen te versterken. 4.2 We bieden mantelzorgers de best passende (collectieve) ondersteuning, zodat zij kunnen zorgen voor een naaste op een manier die bij hen past. 5.1 Met het programma Kansrijke Start werken professionals uit het medische en sociaal domein aan het versterken van de samenwerking rondom de eerste 1.000 dagen van een kind.

Dit vergroot de kansen voor baby’s en peuters en kan problemen op latere leeftijd voorkomen. 5.2 In 2027 wordt er met de 11 gemeenten in de regio IJsselland en specialistische jeugdhulpaanbieders gewerkt aan het uitvoeren van de uitvoeringsagenda jeugd. 6.1 In 2026 worden er vanuit de Opgave wijken en dorpen meerjarige uitvoeringsplannen gemaakt voor de aangewezen aandachtswijken. Voor de wijken waar meerdere sociale vraagstukken bij elkaar komen worden de ambities uit het Koersdocument sociaal domein in deze plannen opgenomen. Dit zijn de wijken Langkamp, De Olykampen, Westdorp, Blekkerhoek en Raalte Centrum. In 2027 starten we met de uitvoering van deze plannen. Zo zetten opbouwwerkers extra in op het versterken van de gemeenschapszin. 3.4.5 Waar meten we ons succes aan af? De verplichte BBV-beleidsindicatoren en de indicatoren uit het tweejaarlijks onderzoek 'Waar staat je gemeente' zijn te vinden via: Indicatoren 3.4.6 Nieuw beleid begroting 2027-2030 Jongerenwerk Om invulling te geven aan de opgaven in ons koersdocument en de visie 'Sterk jongerenwerk in Raalte' waar te kunnen maken is de komende 4 jaar 2,5 fte extra aan capaciteit jongerenwerk en middelen voor de uitvoering van Raalte viert Zomer nodig. Voorgesteld wordt om voor de periode 2027 tot en met 2030 jaarlijks € 206.354 beschikbaar te stellen en dit te dekken vanuit de reserve Sociaal domein.

3.4.7 Wat mag het kosten? Bedragen * € 1.000 | Rek. | Begr. | Begr. | Meerjarenraming Nr. | Taakveld omschrijving | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten 0.8 | Overige baten en lasten | 0 | 45 | -898 | -1.220 | -480 | -340 6.1 | Samenkracht en burgerparticipatie | 4.261 | 4.696 | 4.424 | 4.397 | 4.398 | 4.169 6.21 | Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Wmo | 368 | 425 | 384 | 384 | 384 | 384 6.22 | Toegang en eerstelijnsvoorz Jeugd | 1.302 | 1.904 | 1.955 | 2.003 | 1.537 | 1.539 6.23 | Toegang en eerstelijnsvoorz Integraal | 1.216 | 430 | 457 | 447 | 447 | 447 6.60 | Hulpmiddelen en diensten (Wmo) | 1.859 | 1.681 | 1.702 | 1.705 | 1.705 | 1.705 6.711 | Huishoudelijke hulp (Wmo) | 4.319 | 4.734 | 4.555 | 4.561 | 4.561 | 4.562 6.712 | Begeleiding (Wmo) | 2.466 | 2.748 | 2.785 | 2.791 | 2.791 | 2.791 6.713 | Dagbesteding (Wmo) | 1.737 | 1.855 | 1.873 | 1.878 | 1.878 | 1.878 6.714 | Overige maatwerkarrangementen (Wmo) | 19 | 90 | 67 | 69 | 69 | 70 6.751 | Jeugdhulp ambulant lokaal | 176 | 239 | 208 | 209 | 209 | 209 6.752 | Jeugdhulp ambulant regionaal | 6.722 | 7.670 | 7.603 | 7.616 | 7.616 | 7.617 6.762 | Jeugdhulp met verblijf regionaal | 5.212 | 4.510 | 4.714 | 4.714 | 4.714 | 4.714 6.763 | Jeugdhulp met verblijf landelijk | 1.477 | 2.000 | 2.035 | 2.035 | 2.035 | 2.035 6.791 | PGB Wmo | 509 | 553 | 587 | 589 | 589 | 589 6.792 | PGB Jeugd | 201 | 131 | 136 | 136 | 136

| 136 6.811 | Beschermd wonen (Wmo) | 294 | 362 | 232 | 24 | 24 | 24 6.821 | Jeugdbescherming | 1.129 | 981 | 976 | 977 | 977 | 978 6.822 | Jeugdreclassering | 108 | 25 | 26 | 26 | 26 | 26 6.91 | Coördinatie en toegang Wmo | 178 | 403 | 417 | 417 | 418 6.92 | Coördinatie en beleid Jeugd | 257 | 428 | 380 | 393 | 393 | 394 7.1 | Volksgezondheid | 2.123 | 2.198 | 1.608 | 1.522 | 1.439 | 2.099 Totaal | 35.932 | 37.705 | 36.212 | 35.673 | 35.865 | 36.444 Programmabegroting 2027 - 2030 | 62 Nr. | Taakveld omschrijving | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Baten 6.1 | Samenkracht en burgerparticipatie | -351 | -359 6.21 | Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Wmo | -51 6.22 | Toegang en eerstelijnsvoorz. Jeugd | -100 6.23 | Toegang en eerstelijnsvoorz.

Integraal | -174 6.60 | Hulpmiddelen en diensten (Wmo) | -82 | -73 | -75 | -75 | -75 | -75 6.714 | Overige maatwerkarrangementen (Wmo) | -397 | -374 | -375 | -554 | -554 | -554 6.752 | Jeugdhulp ambulant regionaal | -18 6.763 | Jeugdhulp met verblijf landelijk | -1.123 6.811 | Beschermd wonen (Wmo) | -294 | -321 | -209 7.1 | Volksgezondheid | -300 | -275 | 475 | 571 | 660 Totaal | -1.716 | -2.576 | -184 | -58 | 31 | -629 Saldo van baten en lasten voor bestemming | 34.216 | 35.129 | 36.028 | 35.615 | 35.896 | 35.815 Reservemutaties Onttrekkingen | -2.272 | -515 | -280 | -360 | -360 | -206 Toevoegingen | 2.422 | 1.899 | 1.638 | 0 | 0 | 0 Saldo van baten en lasten | 34.365 | 36.513 | 37.386 | 35.255 | 35.536 | 35.609 na bestemming Programmabegroting 2027 - 2030 | 63 Programmabegroting 2027 - 2030 64

Programmabegroting 2027 - 2030 67 3.5 Duurzaamheid, energie- en warmtetransitie Portefeuillehouder: Wethouders M. Brinkhuis en A. Dubbink Programmacoördinator: Domeinmanager M. Lammerts van Bueren 3.5.1 Wat willen we bereiken? We zetten in op een duurzame en schone leefomgeving; een omgeving waar het prettig wonen is en blijft, en die we met vertrouwen kunnen doorgeven aan volgende generaties. In het overkoepelend beleidsplan duurzaamheid zijn hiervoor ambities vastgesteld op de thema’s energietransitie, circulariteit en klimaatadaptatie: 1. Raalte is in 2050 klimaatneutraal. Dat betekent dat er dan netto geen broeikasgassen meer worden uitgestoten. 2. Raalte heeft in 2050 een volledig circulaire economie. Hierin worden zoveel mogelijk duurzame, hernieuwbare grondstoffen gebruikt, producten en materialen hergebruikt en is afval geminimaliseerd. De gemeente richt zich hierbij vooral op haar eigen rol, met als doel dat het grondstoffengebruik in de openbare ruimte volledig circulair is. 3. Raalte is in 2050 klimaatbestendig ingericht. De leefomgeving kan dan omgaan met extreme weersomstandigheden zoals hevige neerslag, langdurige droogte en hitte, zonder schade aan gebouwen, infrastructuur en voorzieningen. Vitale functies blijven beschikbaar, gezondheidsrisico’s door hitte zijn beperkt en groenblauwe structuren zijn zichtbaar en functioneel verweven.

Het bodem- en watersysteem heeft voldoende buffer- en sponswerking en het groen is gevarieerd, verbonden en inheems. Tot 2030 werken we aan concrete doelstellingen die bijdragen aan het realiseren van deze ambities. De uitwerking daarvan voor wat betreft circulariteit (gedeeltelijk) en klimaatadaptatie (volledig) is opgenomen in programma 2 'integraal beheer openbare ruimte'. Daar waar het acties zijn die worden opgepakt door het cluster duurzaamheid zijn ze in dit programma uitgewerkt. 3.5.2 Relevante ontwikkelingen ACM prioriteringskader Het prioriteringskader van de Autoriteit Consument & Markt (ACM) zorgt ervoor dat de beperkte ruimte op het elektriciteitsnet wordt verdeeld op basis van maatschappelijk belang. Daardoor zijn aansluitingen voor onder andere woningbouw en voorzieningen niet meer vanzelfsprekend op het gewenste moment beschikbaar. Voor de begroting 2027 betekent dit dat projecten mogelijk vertragen, anders gefaseerd moeten worden of extra financiële verplichtingen met zich meebrengen, bijvoorbeeld bij het eerder aanmelden van woningbouw- en onderwijsprojecten bij de netbeheerder. Omdat de uitwerking nog in ontwikkeling is, zijn de exacte gevolgen nog onzeker, maar er moet rekening worden gehouden met een mogelijk negatieve afwijking op de begroting.

(Vertraging van) netverzwaring Het verzwaren van het elektriciteitsnet levert de grootste bijdrage aan het oplossen van de capaciteitsproblemen van het net. Raalte is voor elektriciteit afhankelijk van de hoogspanningslijnen tussen Zwolle en Raalte en tussen Raalte en Nijverdal waarvan de capaciteit momenteel beperkt is. De werkzaamheden aan het verzwaren van deze lijnen hebben in 2026 forse vertraging opgelopen. Programmabegroting 2027 - 2030 68 Ook voor het werk aan het net op lagere spanningsniveaus zijn in sommige gevallen uitdagingen naar boven gekomen die de uitvoering hebben vertraagd. Hoewel de gemeente niet verantwoordelijk is voor deze vertragingen blijft het in 2027 van groot belang om de netbeheerders in het werk zo goed als mogelijk te faciliteren en zo te zorgen dat onze procedures en inbreng niet vertragend werken. Wetgeving circulariteit Vanaf 2027 wordt de Milieukostenindicator (MKI) wettelijk verplicht voor aanbestedingen in de grond-, weg- en waterbouw (GWW). Overheden moeten dan verplicht minimale milieueisen stellen aan materialen zoals beton, asfalt en staal, en de MKI meenemen als gunningscriterium. Binnen de gemeente is daarvoor ook verdere kennisontwikkeling nodig om beter te kunnen gaan sturen op MKI bij aanbestedingen. 3.5.3 Doelstellingen Om de ambities voor energietransitie en circulariteit te behalen zijn doelstellingen opgesteld.

Deze doelstellingen willen we in 2030 behaald hebben. Energietransitie 1. In 2030 wekken we 100 GWh hernieuwbare energie op. 2. In 2030 willen we het aardgasverbruik van de gebouwde omgeving hebben teruggebracht tot maximaal 15 miljoen m3 per jaar. Circulariteit 1. We geven zelf het goede voorbeeld en beperken het gebruik van niet-hernieuwbare grondstoffen in de openbare ruimte. We vergroten daarnaast de bewustwording op circulariteit bij inwoners en ondernemers. Samen met lokale partners stimuleren we de samenleving om in actie te komen. 3.5.4 Wat gaan we daarvoor doen? 1.1 We werken samen met provincie en andere gemeenten onder de Agenda Energietransitie West-Overijssel aan onze ambities op de energietransitie. 1.2 We werken de mogelijkheden van lokale energieopslag verder uit en onderzoeken de potentie en invulling van zonnepanelen op onrendabele grond en boven parkeerplaatsen. Dit draagt bij aan het behalen van het doel om in 2030 100 GWh duurzame energie op te wekken. 1.3 We helpen de energievraag van nieuwbouwwijken te verlagen door de toepassing van de principes van netbewuste en passieve bouw. Daarmee maken we zo efficiënt mogelijk gebruik van de beperkte capaciteit van het elektriciteitsnet. 1.4 We onderzoeken de behoeften van bedrijven als het gaat over energie.

Door deze behoeften te koppelen aan slimmer gebruik van het bestaande elektriciteitsnet en onderlinge samenwerking te bevorderen dragen we bij aan de groeimogelijkheden van bedrijven. 1.5 De nieuw aangestelde ruimtecoach werkt als eerste aanspreekpunt voor energie-initiatieven uit de samenleving en helpt de ideeën en plannen waar mogelijk verder te brengen tot realisatie. 1.6 We werken samen met de netbeheerders om de verzwaring van het elektriciteitsnet te faciliteren en de procedures vlot te laten lopen. Waar mogelijk stemmen we de wijkgerichte aanpak van het elektriciteitsnet af op andere gemeentelijke werkzaamheden. 1.7 We onderzoeken hoe we in de gemeente Raalte structureel plek kunnen geven aan duurzame mobiliteit. Dit is gericht op zowel de samenleving als onze eigen gemeentelijke organisatie. 1.8 Met de isolatie subsidieregeling en het project ‘warm-voor-elkaar’ wordt er gewerkt aan betere isolatie van woningen en andere gebouwen. Ook werken we verder aan het opstellen van het Soorten Management Plan dat het isoleren vergemakkelijkt. 1.9 In 2027 starten we met de uitvoering van het warmteprogramma. Naast een focus op isoleren, zetten we collectieve inkoopacties op voor (hybride) warmtepompen en starten we met het opzetten | van | werkgroepen | in | verschillende | wijken | om | te | komen | tot | concrete buurttransitieplannen.

1.10 We starten met het in kaart brengen welke maatregelen, acties en subsidies de afgelopen jaren zijn uitgevoerd en wat hun effectiviteit is, zodat we onze inzet gerichter en effectiever kunnen maken. 2.1 Er zijn twee voorbeeldprojecten geselecteerd voor een integrale aanpak circulariteit in de openbare ruimte, namelijk wijkaanpak Langkamp en Heino-Zuid. Als gemeente kunnen we hier impact maken, gezien er grote materiaalstromen in om gaan, en kunnen tevens het goede voorbeeld geven. Binnen de gemeente zal gewerkt worden om het kennisniveau omhoog te brengen en tevens concreet gewerkt gaan worden met een materialenpaspoort. 2.2 Daarnaast willen we ook bewustwording en actie stimuleren bij inwoners en ondernemers. We verkennen de mogelijkheden om circulariteit op een toegankelijke manier te stimuleren en koppelen er concrete acties aan. We zetten verder in op gerichte communicatie naar inwoners over het | scheiden | van | grondstofstromen | en | hergebruik | om | zo | een | structurele | verlaging | van | de hoeveelheid restafval en schonere grondstofstromen te realiseren. 2.3 We werken een visiedocument circulariteit uit met daarin leidende principes voor de gemeente en doelstellingen voor het stimuleren van circulariteit in de samenleving. Zo kunnen we concreter circulariteit stimuleren binnen onze eigen organisatie en bij inwoners en samenwerkingspartners.

3.5.5 Waar meten we ons succes aan af? De verplichte BBV-beleidsindicatoren en de indicatoren uit het tweejaarlijks onderzoek 'Waar staat je gemeente' zijn te vinden via: Indicatoren Indicatoren programma 5 | Referentie | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 jaar | cijfer Hergebruik ten opzichte van totale huisvuilaanbod. | 2025 | 75% | 75% | 80% Bron: ROVA Programmabegroting 2027 - 2030 | 69 Indicatoren programma 5 | Jaar | Cijfer | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Score op de tevredenheid t.a.v. afvalinzameling is voldoende | 2024 | 7,4 | 7,8 Bron: 2-jaarlijkse enquête Rova Hoeveelheid restafval | 2025 | 90 | 90 | 90 Bron: ROVA, in kg/inwoner Opgewekte duurzame energie in GWh Bron: Dashboard RES West-Overijssel en | 2025 | 85 | 91 | 100 Dahsboard Zon op Dak 2.0 Aardgasverbruik gebouwde omgeving | 2024 | 21 | 18 | 15 Bron: Klimaatmonitor, in miljoen m³ 3.5.6 Nieuw beleid begroting 2027-2030 Circulariteit Voor 2027 is een eenmalig budget van €50.000 nodig om de actielijnen circulariteit uit het Overkoepelend Beleidsplan Duurzaamheid verder uit te werken en aan te jagen. De huidige inzet en middelen richten zich met name op de openbare ruimte, terwijl andere belangrijke thema’s (zoals | bouw, | materialen, | grondstoffen | en | biobased | toepassingen) | nog | onvoldoende | zijn uitgewerkt.

Zonder extra middelen is verdere concretisering en uitvoering van deze actielijnen niet mogelijk, terwijl voortgang noodzakelijk is gezien de landelijke ambitie om in 2050 volledig circulair te zijn. | Voorgesteld wordt om in 2027 € 50.000 beschikbaar te stellen voor uitwerking actielijnen circulariteit en dit te dekken vanuit de reserve klimaatbeleid. 3.5.7 Wat mag het kosten? Bedragen * € 1.000 | Rek. | Begr. | Begr. | Meerjarenraming Nr. | Taakveld omschrijving | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten 7.3 | Afval | 3.571 | 3.359 | 3.608 | 3.488 | 3.488 | 3.488 7.4 | Milieubeheer | 1.259 | 3.159 | 1.756 | 974 | 1.127 | 1.127 Totaal | 4.830 | 6.519 | 5.364 | 4.462 | 4.616 | 4.616 Baten 7.3 | Afval | -4.321 | -4.146 | -4.404 | -4.258 | -4.258 | -4.258 7.4 | Milieubeheer | -1.031 | -1.154 | -263 | -899 | -1.083 | -1.083 Totaal | -5.352 | -5.300 | -4.667 | -5.157 | -5.340 | -5.340 Saldo van baten en lasten voor bestemming | -523 | 1.219 | 698 | -694 | -724 | -724 Reservemutaties Onttrekkingen | -271 | -729 | -193 | -30 | 0 | 0 Toevoegingen | 0 | 0 | 0 | 0 Saldo van baten en | -794 | 490 | 505 | -724 | -724 | -724 lasten na bestemming Programmabegroting 2027 - 2030 | 70

Programmabegroting 2027 - 2030 73 3.6 Economie Portefeuillehouder: Wethouder A. Dubbink Programmacoördinator: Domeinmanager M. Lammerts van Bueren 3.6.1 Wat willen we bereiken? Ondernemers zijn van groot belang voor onze lokale economie. We werken aan een duurzame en concurrerende economie door te zorgen voor een aantrekkelijk vestigingsklimaat, goed ingerichte bedrijventerreinen, levendige winkelcentra en goede bereikbaarheid. Dit helpt ons om de economische positie van onze gemeente te behouden én te versterken. We blijven werken aan de dienstverlening aan ondernemers. Hier hebben we de afgelopen jaren veel in geïnvesteerd, en dat wordt gewaardeerd door de ondernemers in onze gemeente. We willen deze positieve ontwikkeling voortzetten. We voeren de economische agenda 2026-2031 met bijbehorend ondernemersdienstverlenings document uit. Een knelpunt blijft het tekort aan arbeidskrachten. Daarom zetten we ons – samen met het bedrijfsleven – ook in 2027 in voor de uitvoering van de lokale Human Capital Agenda (HCA). Een belangrijk hulpmiddel hierbij is het programma ‘Raalte geeft Ruimte’. Er is veel vraag naar bedrijfskavels in Raalte. Op dit moment zijn er geen bedrijfskavels meer beschikbaar. Om ook in de toekomst voldoende ruimte te kunnen bieden, zijn wij volop bezig met de verkenning naar nieuwe bedrijventerreinen (conform behoefte 15-30 netto uitgeefbaar terrein).

Het economisch profiel helpt ons om beter in te spelen op toekomstige economische kansen. Ook vormt dit de basis bij ruimtelijke keuzes, waaronder de ontwikkeling van het stationsgebied. Naast de focus op nieuwe bedrijventerreinen maken we samen met ondernemers bestaande terreinen toekomstbestendig. De regio Zwolle is voor ons een belangrijke partner bij de verdere ontwikkeling van onze economische en ruimtelijke plannen. De gemeente Raalte wil hier actief aan bijdragen en aansluiten bij programma’s en projecten die voor ons kansen bieden. Ook willen we verkennen welke kansen de regio's Twente en Stedendriehoek ons te bieden hebben en voeren we de Public Affairs agenda verder uit om onze positie te versterken richting relevante stakeholders. 3.6.2 Relevante ontwikkelingen 3.6.3 Doelstellingen 1. Een plek binnen de top vijf van meest ondernemersvriendelijke gemeentes in de regio Zwolle. 2. We zetten in op een voldoende en kwalitatief aantrekkelijk aanbod van bedrijfskavels en bedrijventerreinen. 3. We gebruiken de kansen en mogelijkheden die de Regio Zwolle ons biedt en we versterken de samenwerking met de regio's Twente en Stedendriehoek, de provincie, het Rijk en andere relevante stakeholders. Programmabegroting 2027 - 2030 74 4. We zetten in op de realisatie van vitale en attractieve winkelcentra. 5. Het toeristisch aanbod stimuleren en faciliteren wij. 6.

We zetten in op goede ondersteuning van evenementenorganisaties. 7. Samen met het bedrijfsleven blijven we inzetten op het merk 'Raalte geeft Ruimte'. 8. We spelen in op de economische opgaven via de economische agenda. 3.6.4 Wat gaan we daarvoor doen? 1.1 We blijven in gesprek met onze ondernemers om te kijken hoe we onze dienstverlening verder kunnen verbeteren. 1.2 De ondernemersverenigingen en de gemeente Raalte bundelen hun krachten en voeren het samen opgestelde ondernemersdienstverleningsdocument uit. We helpen hiermee ondernemers kansen te benutten, van elkaar en koplopers te leren en voorbereid te zijn op de uitdagingen en mogelijkheden van morgen. 1.3 In 2027 gaan we door met het startersloket. ZP-Raalte voert het startersloket mede namens ons uit. 1.4 We blijven inzetten op de accountmanagers Economische Zaken als eerste aanspreekpunt voor het bedrijfsleven en ondernemersverenigingen. 2.1 Hoewel de beschikbare bedrijfskavels inmiddels zijn uitgegeven, blijven we actief zoeken naar passende locaties om de groei en ontwikkeling van onze bedrijven mogelijk te maken. 2.2 Samen met ondernemers blijven we werken aan het toekomstbestendig maken van bestaande bedrijventerreinen. Hierbij onderzoeken wij samen met ondernemers de mogelijkheid voor parkmanagement.

2.3 Gezien de noodzaak voor nieuwe werklocaties plegen wij actieve inzet om ook in de toekomst ruimte voor ondernemers op bedrijventerreinen te kunnen bieden. 3.1 Wij blijven ons zowel bestuurlijk als ambtelijk actief inzetten binnen de Regio Zwolle. Daarnaast koppelen wij initiatieven vanuit de Regio Zwolle aan ons lokale bedrijfsleven. 3.2 De Gemeente Raalte versterkt haar regionale samenwerking door kansen te verkennen in zowel de regio Twente als de regio Stedendriehoek. 3.3 In het programma Karakteristieke Stationsomgevingen werkt de gemeente Raalte met andere gemeenten samen aan de ontwikkeling van de stationsgebieden en directe omgeving (NOVEX- programma). Programmabegroting 2027 - 2030 75 3.4 We voeren de Public Affairs agenda uit. 4.1 Samen met Plaatselijk Belang Heino, Heino Aktief en de gemeente evalueren we in 2026 de uitvoering van de centrumvisie Heino en verkennen we op basis daarvan of en hoe de samenwerking binnen Hart van Heino wordt voortgezet. 4.2 We ronden fase 2 van het ruimtelijk kwaliteitsplan voor het centrum van Raalte af, inclusief de aanpak van de entrees, de stegen en het winkel-achtje. 4.3 We zetten ons in voor een nauwe samenwerking met het ROV (detailhandel Raalte) en de VVCR (vastgoedvereniging centrum Raalte). Deze samenwerking, ook wel de driehoek centrum Raalte genoemd, draagt bij aan een gezonde toekomst van het centrum van Raalte.

5.1 ‘Salland’ blijft het te vermarkten toeristische merk. 5.2 Wij zetten in op het in stand houden en doorontwikkelen van het fiets- en wandelnetwerk. Het huidige kwaliteitsniveau van deze basisvoorziening is hierbij onze maatstaf. 5.3 Wij benutten en stimuleren de toeristische en recreatieve kansen met betrekking tot het Overijssels kanaal. Dit wordt gedaan in samenwerking met Salland Marketing, ondernemers en het waterschap Drents Overijsselse Delta. 5.4 Het huidige beleidsplan recreatie en toerisme wordt geëvalueerd. We onderzoeken of een herziening nodig is om toekomstbestendig te blijven. 6.1 We voeren de evenementenvisie uit. 6.2 We zetten in op accountmanagerschap evenementen, zodat organisatoren één duidelijk aanspreekpunt hebben en evenementen soepel, veilig en volgens de regels kunnen verlopen. 7.1 Om economische ontwikkelingen verder te stimuleren, zetten wij het merk ' Raalte Geeft Ruimte' breder in binnen verschillende sectoren en voeren wij de bijbehorende initiatieven uit. Deze initiatieven vergroten het draagvlak van het bedrijfsleven, onderwijs en de gemeente. 8.1 We voeren de economische agenda 2026–2031 en het ambitiedocument ondernemersdienstverlening uit samen met het bedrijfsleven, het onderwijs en andere betrokken partners.

3.6.5 Waar meten we ons succes aan af? De verplichte BBV-beleidsindicatoren en de indicatoren uit het tweejaarlijks onderzoek 'Waar staat je gemeente' zijn te vinden via: Indicatoren Indicatoren programma 6 | Referentie | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 jaar | cijfer Aantal toeristische overnachtingen | 2025 | 284.103 | 302.466 | 311.540 | 320.886 | 330.512 Bron: aangiften toeristenbelasting Uitgifte industriegrond | 2025 | 1,8ha. | 1,0ha. | 1,0ha. | 1,0ha. | 1,0ha. Bron: gemeentelijke administratie Aantal vestigingen gemeente Raalte | 2025 | 4.147 | 4.200 | 4.250 | 4.300 | 4.350 Bron: Biro Aantal banen gemeente Raalte | 2025 | 19.693 | 19.700 | 19.750 | 19.800 | 19.850 Bron: Biro Stabiele top 10 positie MKB vriendelijkste gemeente Overijssel | 2020 | 7 | 3 | 3 | 3 | 3 Bron: onderzoek Lexnova 3.6.6 Nieuw beleid begroting 2027-2030 Public affairs en strategische positionering De afgelopen jaren zijn belangrijke strategische keuzes gemaakt, onder andere op het gebied van groei, buitengebied, wijken en dorpen, economie en mobiliteit. De komende jaren staan in het teken van uitvoering. Daarbij zijn we voor een belangrijk deel afhankelijk van samenwerking met andere overheden, regio’s en maatschappelijke partners. Dit vraagt om een sterke en gerichte positionering van Raalte richting onze samenwerkingspartners.

Hiervoor is een Public Affairs- agenda opgesteld die richting geeft aan onze inzet. De volgende stap is de uitvoering van deze agenda. Voorgesteld wordt om voor de uitvoering van de Public Affairs agenda structureel € 15.000 beschikbaar te stellen. Daarnaast versterken we onze positionering en strategische samenwerking. We willen dat Raalte beter zichtbaar is bij de Regio Zwolle, de provincie, het Rijk, in Europa, investeerders en andere partners. Niet als doel op zich, maar om kansen te benutten, actief subsidies en middelen binnen te halen en gemeentelijke projecten verder te brengen. We zoeken samenwerking waar die Raalte sterker maakt: in Regio Zwolle, met de Regio Stedendriehoek en Twente, richting Den Haag en waar relevant ook richting Brussel. Zo bouwen we aan een gemeente die beter zichtbaar is, sterker samenwerkt en kansen, subsidies en investeringen actiever benut voor inwoners, ondernemers en dorpen. Voorgesteld wordt om in 2027 € 80.000 beschikbaar te stellen voor een verkenning naar het versterken van onze positionering en strategische samenwerking. Uitvoering centrumvisie Heino Gemeente Raalte, Heino Aktief en Plaatselijk Belang Heino werken samen aan een vitaal en toekomstbestendig centrum van Heino.

Programmabegroting 2027 - 2030 | 76 Deze | samenwerking | heeft | al | geleid | tot | meer | groen, | vernieuwde | openbare | ruimtes, | sterke centrumcoördinatie en promotie van Heino. De werkgroep Hart van Heino verbindt overheid, ondernemers en inwoners in dit gezamenlijke doel. Om deze positieve ontwikkeling na 2026 voort te zetten is extra budget nodig. Dit budget wordt ingezet | voor | projecten | rond | centrumcoördinatie, | promotie, | vastgoedverbetering | en kwaliteitsverbetering van de openbare ruimte. Zo blijft Heino een aantrekkelijk dorp met een sterk centrum waar inwoners, bezoekers en ondernemers elkaar graag ontmoeten. In 2027 wordt inzichtelijk gemaakt wat nog uitgevoerd moet gaan worden en/of welke middelen daarbij horen. Voorgesteld wordt om voor de uitvoering centrumvisie Heino eenmalig € 25.000 voor 2027 beschikbaar te stellen. Evenementen Er is een evenementencoördinator nodig voor de communicatie, verbinding en organisatie bij evenementen. Daarnaast is er handgeld benodigd voor het organiseren van bijeenkomsten, aanbieden van trainingen, plaatsen van borden en het aanschaffen van facilitaire middelen. Voorgesteld wordt om structureel € 52.800 beschikbaar stellen voor het aanstellen van een evenementencoördinator | (0,4 | fte) | en | structureel | € | 15.000 | beschikbaar | te | stellen | voor evenementen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://raalte.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/1dfdfbd4-01bd-4ea7-a1d4-6f27866b1a50?agendaItemId=34f8b406-9888-4abe-bae0-6a5f687028f3